໕. ຈຸນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໓. ປຸຈ຺ຉາມິ ມຸນິໍ ປຫູຕປຎ຺ຎນ຺ຕິ ຈຸນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ສງ຺ເຂປໂຕ ຕາວ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍປຣຊ຺ຌາສຍອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິປຸຈ຺ຉາວສິກເຠທໂຕ ຈຕູສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີສຸ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວສິກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມລ຺ເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ປາວາ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ປາວາຍໍ ວິຫຣຕິ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອມ຺ພວເນ. ອິໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໘໙), ຕາວ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ເນ ຠຄວຕິ ຈຸນ຺ໂທ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສນ຺ໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນສູປາທິຄຫຓຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຸວຓ຺ຓຠາຊນານິ ອຸປນາເມສິ. ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ເກຈິ ຠິກ຺ຂູ ສຸວຓ຺ຓຠາຊນານິ ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ ເກຈິ ນ ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ຠຄວໂຕ ປນ ເອກເມວ ຠາຊນໍ ອຕ຺ຕໂນ ເສລມຍໍ ປຕ຺ຕໍ, ທຸຕິຍຠາຊນໍ ພຸທ຺ຘາ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປາປຠິກ຺ຂຸ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ສຸວຓ຺ຓຠາຊນໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຊນຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ກຸຎ຺ຈິກຕ຺ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິ. ຈຸນ຺ໂທ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນມສ຺ສມາໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອທ຺ທສ, ທິສ຺ວາ ຈ ປນ ອປສ຺ສມາໂນ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ນໍ ກິຎ຺ຈິ ອຠຓິ ຠຄວຕິ ເຖເຣສຸ ຈ ຄາຣເວນ, ອປິຈ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິການໍ ວຈນປໂຖ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ສໍວຣຍຸຕ຺ຕາເຍວ ສມຓາ, ອຸທາຫຸ ຠິນ຺ນສໍວຣາ ອີທິສາປິ ສມຓາ’’ຕິ ຎາຕຸກາໂມ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ມຸນິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ອິທໍ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒) ນເຍນ ນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ມຸນິນ຺ຕິ ເອຕມ຺ປິ ‘‘ໂມນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຎາຓໍ. ຍາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ເຕນ ຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມຸນິ, ໂມນປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ, ຕີຓິ ໂມເນຍ຺ຍານິ ກາຍໂມເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໑໔) ນເຍນ ຕຕ຺ເຖວ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຍມ຺ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ໂອກາສໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ມຸນິນ຺ຕິ ມຸນິມຸນິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາລປຕິ. ປຫູຕປຎ຺ຎນ຺ຕິອາທີນິ ຖຸຕິວຈນານິ, ເຕຫິ ຕໍ ມຸນິໍ ຖຸນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຫູຕປຎ຺ຎນ຺ຕິ ວິປຸລປຎ຺ຎໍ. ເຎຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ຈສ຺ສ ວິປຸລຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕິ ຈຸນ຺ໂທ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ຘນິຍສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕນຍເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຕີສຸ ພຸທ຺ເຘສຸ ຕຕິຍພຸທ຺ຘໍ. ຘມ຺ມສ຺ສາມິນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຘມ຺ມສ຺ສ ຊນກຕ຺ຕາ ປຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ປິຕຣໍ ອຕ຺ຕນາ ອຸປ຺ປາທິຕສິປ຺ປາຍຕນາທີນໍ ວິຍ ຈ ອາຈຣິຍໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ສາມິໍ, ຘມ຺ມິສ຺ສຣໍ ຘມ຺ມຣາຊໍ ຘມ຺ມວສວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ໂສ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠຄວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ, ອສຎ຺ຊາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຎ຺ຊເນຕາ, ອນກ຺ຂາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອກ຺ຂາຕາ, ມຄ຺ຄຎ຺ຎູ, ມຄ຺ຄວິທູ, ມຄ຺ຄໂກວິໂທ. ມຄ຺ຄານຸຄາ ຈ ປນ ເອຕຣຫິ ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໗໙).

ວີຕຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ວິຄຕກາມຠວວິຠວຕຓ຺ຫໍ. ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ທ຺ວິປທານໍ ອຸຕ຺ຕມໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຠຄວາ ນ ເກວລໍ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ ເອວ, ອຖ ໂຂ ຍາວຕາ ສຕ຺ຕາ ອປທາ ວາ ທ຺ວິປທາ ວາ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໂນ ວາ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ອຸຕ຺ຕໂມ. ອຖ ໂຂ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທ຺ວິປທາ ຫິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິມຫາສາວກປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ເຕສຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕໂມຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ສາຣຖີນໍ ປວຣນ຺ຕິ ສາເຣຕີຕິ ສາຣຖິ, ຫຕ຺ຖິທມກາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕສຎ຺ຈ ຠຄວາ ປວໂຣ ອນຸຕ຺ຕເຣນ ທມເນນ ປຸຣິສທມ຺ເມ ທເມຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາວໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ຫຕ຺ຖິທມເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖິທມ຺ໂມ ສາຣິໂຕ ເອກໍ ເອວ ທິສໍ ຘາວຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ວາ. ອສ຺ສທມເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສທມ຺ໂມ…ເປ… ໂຄທມເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄທມ຺ໂມ…ເປ… ທກ຺ຂິຓໍ ວາ. ຕຖາຄເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປຸຣິສທມ຺ໂມ ສາຣິໂຕ ອຏ຺ຐ ທິສາ ວິຘາວຕິ, ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ, ອຍເມກາ ທິສາ…ເປ… ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ອຏ຺ຐມີ ທິສາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໑໒).

ກຕີຕິ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທປຸຈ຺ຉາ. ໂລເກຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ສມຓາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພອຕ຺ຖນິທສ຺ສນໍ. ອິງ຺ຆາຕິ ຍາຈນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕທິງ຺ຆາຕິ ເຕ ອິງ຺ຆ. ພ຺ຣູຫີຕິ ອາຈິກ຺ຂ ກຖຍສ຺ສູຕິ.

໘໔. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ຈຸນ຺ທໍ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຸສລໍ, ກິໍ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໒໙໖) ນເຍນ ຄິຫິປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສມຓປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ປາປຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂວຫາຣມຕ຺ຕາ ອສ຺ສມຓຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈຕຸໂຣ ສມຓາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸໂຣຕິ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິຈ຺ເຉໂທ. ສມຓາຕິ ກທາຈິ ຠຄວາ ຕິຕ຺ຖິເຍ ສມຓວາເທນ ວທຕິ; ຍຖາຫ – ‘‘ຍານິ ຕານິ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຕໂກຕູຫລມງ຺ຄລານີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໗). ກທາຈິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນ; ຍຖາຫ – ‘‘ສມຓາ ສມຓາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊໂນ ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໕). ກທາຈິ ເສກ຺ເຂ; ຍຖາຫ – ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑). ກທາຈິ ຂີຓາສເວ; ຍຖາຫ – ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘). ກທາຈິ ອຕ຺ຕານໍເຍວ; ຍຖາຫ – ‘‘ສມໂຓຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໘໕). ອິຘ ປນ ຕີຫິ ປເທຫິ ສພ຺ເພປິ ອຣິເຍ ສີລວນ຺ຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນຎ຺ຈ, ຈຕຸຕ຺ເຖນ ອິຕຣໍ ອສ຺ສມຓມ຺ປິ ຠຓ຺ຑຸໍ ກາສາວກຓ຺ຐໍ ເກວລໍ ໂວຫາຣມຕ຺ຕເກນ ສມໂຓຕິ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ຈຕຸໂຣ ສມຓາ’’ຕິ ອາຫ. ນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຖີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ໂວຫາຣມຕ຺ຕເກນ ປຏິຎ຺ຎາມຕ຺ຕເກນາປິ ປຎ຺ຈໂມ ສມໂຓ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ເຕ ເຕ ອາວິກໂຣມີຕິ ເຕ ຈຕຸໂຣ ສມເຓ ຕວ ປາກເຏ ກໂຣມິ. ສກ຺ຂິປຸຏ຺ໂຐຕິ ສມ຺ມຸຂາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ມຄ຺ຄຊິໂນຕິ ມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລເສ ວິຊິຕາວີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄເທສໂກຕິ ປເຣສໍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສຕາ. ມຄ຺ເຄ ຊີວຕີຕິ ສຕ຺ຕສຸ ເສກ຺ເຂສຸ ໂຍ ໂກຈິ ເສກ຺ໂຂ ອປຣິໂຍສິຕມຄ຺ຄວາສຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕເຣ, ສີລວນ຺ຕປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຈ ໂລກິເຍ ມຄ຺ເຄ ຊີວຕິ ນາມ, ສີລວນ຺ຕປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕໍ ຊີວນໂຕປິ ມຄ຺ເຄ ຊີວຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຈ ມຄ຺ຄທູສີຕິ ໂຍ ຈ ທຸສ຺ສີໂລ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມຄ຺ຄປຏິໂລມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄທູສໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໕. ‘‘ອິເມ ເຕ ຈຕຸໂຣ ສມຓາ’’ຕິ ເອວໍ ຠຄວຕາ ສງ຺ເຂເປນ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ຈຕຸໂຣ ສມເຓ ‘‘ອຍໍ ນາເມຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຊິໂນ, ອຍໍ ມຄ຺ຄເທສໂກ, ອຍໍ ມຄ຺ເຄ ຊີວຕິ, ອຍໍ ມຄ຺ຄທູສີ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ຈຸນ຺ໂທ ອາຫ ‘‘ກໍ ມຄ຺ຄຊິນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄ ຊີວຕິ ເມຕິ ໂຍ ໂສ ມຄ຺ເຄ ຊີວຕິ, ຕໍ ເມ ພ຺ຣູຫິ ປຸຏ຺ໂຐຕິ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

໘໖. ອິທານິສ຺ສ ຠຄວາ ຈຕຸໂຣປິ ສມເຓ ຈຕູຫິ ຄາຖາຫິ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂຍ ຕິຓ຺ຓກຖໍກໂຖ ວິສລ຺ໂລ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓກຖໍກໂຖ ວິສລ຺ໂລຕິ ເອຕໍ ອຸຣຄສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ. ຍສ຺ມາ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ມຄ຺ຄຊິໂນຕິ ພຸທ຺ຘສມໂຓ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ກຖໍກຖາປຕິຣູປກສ຺ສ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາປິ ‘‘ຕິຓ຺ຓກຖໍກໂຖ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຫິ ຕິຓ຺ຓກຖໍກຖາປິ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘປຣິໂຍສານາ ສກທາຄາມິວິສຍາທີສຸ ພຸທ຺ຘວິສຍປຣິໂຍສາເນສຸ ປຏິຫຕຎາຓປ຺ປຠາວຕ຺ຕາ ປຣິຍາເຍນ ອຕິຓ຺ຓກຖໍກຖາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວາ ປນ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ຕິຓ຺ຓກຖໍກໂຖຕິ. ນິພ຺ພານາຠິຣໂຕຕິ ນິພ຺ພາເນ ອຠິຣໂຕ, ຜລສມາປຕ຺ຕິວເສນ ສທາ ນິພ຺ພານນິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາທິໂສ ຈ ຠຄວາ. ຍຖາຫ –

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕສ຺ສາ ເອວ ກຖາຍ ປຣິໂຍສາເນ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປມິ, ສນ຺ນິສາເທມິ, ເອໂກທິໍ ກໂຣມິ, ສມາທຫາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗).

ອນານຸຄິທ຺ໂຘຕິ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ຕຓ຺ຫາເຄເຘນ ອນນຸຄິຊ຺ຌນ຺ໂຕ. ໂລກສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ເນຕາຕິ ອາສຍານຸສຍານຸໂລເມນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ປາຣາຍນມຫາສມຍາທີສຸ ອເນເກສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ອປຣິມາຓານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ສຈ຺ຈປຏິເວຘສມ຺ປາທເນນ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ເນຕາ, ຄມຍິຕາ, ຕາເຣຕາ, ປາຣໍ ສມ຺ປາເປຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາທິນ຺ຕິ ຕາທິສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໂລກຘມ຺ເມຫິ ນິພ຺ພິກາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

໘໗. ເອວໍ ຠຄວາ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ‘‘ມຄ຺ຄຊິນ’’ນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘສມຓໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ຂີຓາສວສມຓໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຣມໍ ປຣມນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣມໍ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອຄ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣມນ຺ຕິ ໂຍຘ ຎຕ຺ວາຕິ ຕໍ ປຣມໍ ປຣມມິຈ຺ເຈວ ໂຍ ອິຘ ສາສເນ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ. ອກ຺ຂາຕິ ວິຠຊເຕ ອິເຘວ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຘມ຺ມໍ ອກ຺ຂາຕິ, ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ປເຣສໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ ‘‘ອິທໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄຘມ຺ມໍ ວິຠຊຕິ ‘‘ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ…ເປ… ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ອຸຠຍມ຺ປິ ວາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູນໍ ສງ຺ເຂປເທສນາຍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູນໍ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາຍ ວິຠຊຕິ. ເອວໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຠຊນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ອິເຘວ ສາສເນ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ອກ຺ຂາຕິ ຈ ວິຠຊຕິ ຈ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອກ຺ຂາຕິ ວິຠຊເຕ ອິເຘວ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ກງ຺ຂຉິທໍ ມຸນິໍ ອເນຊນ຺ຕິ ຕໍ ເອວຣູປໍ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິເວເຘນ ອຕ຺ຕໂນ, ເທສນາຍ ຈ ປເຣສໍ ກງ຺ຂຈ຺ເຉທເນນ ກງ຺ຂຈ຺ຉິທໍ, ໂມເນຍ຺ຍສມນ຺ນາຄເມນ ມຸນິໍ, ເອຊາສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຠາວໂຕ ອເນຊໍ ທຸຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນມາຫຸ ມຄ຺ຄເທສິນ຺ຕິ.

໘໘. ເອວໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ສຍໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເທສນາຍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ມຄ຺ຄເທສີ ສມາໂນປິ ທູຕມິວ ເລຂວາຈກມິວ ຈ ຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕໂນ ສາສນຫຣໍ ສາສນໂຊຕກຎ຺ຈ ‘‘ມຄ຺ຄເທສິ’’ນ຺ຕິ ຂີຓາສວສມຓໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ເສກ຺ຂສມຓຎ຺ຈ ສີລວນ຺ຕປຸຖຸຊ຺ຊນສມຓຎ຺ຈ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂຍ ຘມ຺ມປເທ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປທວຓ຺ຓນາ ປາກຏາເຍວ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ໂຍ ນິພ຺ພານຘມ຺ມສ຺ສ ປທຕ຺ຕາ ຘມ຺ມປເທ, ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມ ເທສິຕຕ຺ຕາ ອາສຍານຸຣູປໂຕ ວາ ສຕິປຏ຺ຐານາທິນານປ຺ປກາເຣຫິ ເທສິຕຕ຺ຕາ ສຸເທສິເຕ, ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີປິ ອນວສິຕມຄ຺ຄກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ມຄ຺ເຄ ຊີວຕິ, ສີລສໍຍເມນ ສຎ຺ຎໂຕ, ກາຍາທີສຸ ສູປຏ຺ຐິຕາຍ ຈິຣກຕາທິສຣຓາຍ ວາ ສຕິຍາ ສຕິມາ, ອຓຸມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ວຊ຺ຊສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອນວຊ຺ຊຕ຺ຕາ, ໂກຏ຺ຐາສຠາເວນ ຈ ປທຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມສງ຺ຂາຕານິ ອນວຊ຺ຊປທານິ ຠງ຺ຄຎາຓໂຕ ປຠຸຕິ ຠາວນາເສວນາຍ ເສວມາໂນ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນໍ ຕຕິຍໍ ມຄ຺ຄຊີວິນ຺ຕິ ອາຫູຕິ.

໘໙. ເອວໍ ຠຄວາ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ‘‘ມຄ຺ຄຊີວິ’’ນ຺ຕິ ເສກ຺ຂສມຓໍ ສີລວນ຺ຕປຸຖຸຊ຺ຊນສມຓຎ຺ຈ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ຠຓ຺ຑຸໍ ກາສາວກຓ຺ຐໍ ເກວລໍ ໂວຫາຣມຕ຺ຕສມຓໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຉທນໍ ກຕ຺ວານາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຉທນໍ ກຕ຺ວານາຕິ ປຕິຣູປໍ ກຣິຕ຺ວາ, ເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ລິງ຺ຄໍ ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸພ຺ພຕານນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວການໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ສຸນ຺ທຣານິ ວຕານິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ສຸພ຺ພຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປກ຺ຂນ຺ທີຕິ ປກ຺ຂນ຺ທໂກ, ອນ຺ໂຕ ປວິສໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸສ຺ສີໂລ ຫິ ຄູຖປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ຕິຓປຓ຺ຓາທິຈ຺ຉທນໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ທຸສ຺ສີລຠາວໍ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ສຸພ຺ພຕານໍ ຉທນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸມຊ຺ເຌ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ‘‘ເອຕ຺ຕກວສ຺ເສນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ລາເຠ ທີຍມາເນ ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕກວສ຺ໂສ’’ຕິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຉທນໍ ກຕ຺ວານ ສຸພ຺ພຕານໍ ປກ຺ຂນ຺ທີ’’ຕິ. ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຂຕ຺ຕິຍາທິກຸລານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປສາທໍ ອນນຸຣູປປຏິປຕ຺ຕິຍາ ທູເສຕີຕິ ກຸລທູສໂກ. ປຄພ຺ໂຠຕິ ອຏ຺ຐຏ຺ຐາເນນ ກາຍປາຄພ຺ຠິເຍນ, ຈຕຸຏ຺ຐາເນນ ວຈີປາຄພ຺ຠິເຍນ, ອເນກຏ຺ຐາເນນ ມໂນປາຄພ຺ຠິເຍນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໍ ປນ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວກ຺ຂາມ.

ກຕປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາຍ ມາຍາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມາຍາວີ. ສີລສໍຍມາຠາເວນ ອສຎ຺ຎໂຕ. ປລາປສທິສຕ຺ຕາ ປລາໂປ. ຍຖາ ຫິ ປລາໂປ ອນ຺ໂຕ ຕຓ຺ຑຸລຣຫິໂຕປິ ພຫິ ຖຸເສນ ວີຫິ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ເອວມິເຘກຈ຺ໂຈ ອນ຺ໂຕ ສີລາທິຄຸຓສາຣວິຣຫິໂຕປິ ພຫິ ສຸພ຺ພຕຈ຺ຉທເນນ ສມຓເວເສນ ສມໂຓ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ໂສ ເອວໍ ປລາປສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ປລາໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອານາປານສ຺ສຕິສຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ອປລາປາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ, ນິປ຺ປລາປາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ, ສຸທ຺ຘາ ສາເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໖) ເອວໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາໂຓປິ ‘‘ປລາໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ປນ ກປິລສຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ຕໂຕ ປລາເປ ວາເຫຖ, ອສ຺ສມເຓ ສມຓມານິເນ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໒໘໔) ເອວໍ ປຣາຊິຕໂກ ‘‘ປລາໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຕິຣູເປນ ຈຣໍ ສມຄ຺ຄທູສີຕິ ຕໍ ສຸພ຺ພຕານໍ ຉທນໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ຈຣນ຺ຕໍ ‘‘ອາຣຎ຺ຎິໂກ ອຍໍ ຣຸກ຺ຂມູລິໂກ, ປໍສຸກູລິໂກ, ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ, ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຊໂນ ຊານາຕິ, ເອວໍ ປຕິຣູເປນ ຍຸຕ຺ຕຣູເປນ ພາຫິຣມຏ຺ເຐນ ອາຈາເຣນ ຈຣນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕໂນ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສ຺ສ, ປເຣສໍ ສຸຄຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ທູສນໂຕ ‘‘ມຄ຺ຄທູສີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໙໐. ເອວໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ‘‘ມຄ຺ຄທູສີ’’ຕິ ທຸສ຺ສີລໍ ໂວຫາຣມຕ຺ຕກສມຓໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອພ຺ຍາມິສ຺ສີຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອເຕ ຈ ປຏິວິຊ຺ຌີ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເອເຕ ຈຕຸໂຣ ສມເຓ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ລກ຺ຂເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິ ອຎ຺ຎາສິ ສຈ຺ຉາກາສິ ໂຍ ຄຫຏ຺ໂຐ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ, ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສມຓານໍ ລກ຺ຂຓສ຺ສວນມຕ຺ເຕນ ສຸຕວາ, ຕສ຺ເສວ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ອຣິຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ສຸຕຕ຺ຕາ ອຣິຍສາວໂກ, ເຕເຍວ ສມເຓ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ອຍຎ຺ຈ ເອວໍລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ ປຊານນມຕ຺ເຕນ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ຍາທິໂສ ອຍໍ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ ມຄ຺ຄທູສີ, ອິຕເຣປິ ສພ຺ເພ ເນຕາທິສາຕິ ຎຕ຺ວາ ອິຕິ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ປາປໍ ກໂຣນ຺ຕມ຺ປິ ເອຕໍ ປາປຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ໂຍຊນາ – ເອເຕ ຈ ປຏິວິຊ຺ຌິ ໂຍ ຄຫຏ຺ໂຐ ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ຕສ຺ສ ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສພ຺ເພ ‘‘ເນຕາທິສາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ວິຫຣໂຕ ອິຕິ ທິສ຺ວາ ນ ຫາເປຕິ ສທ຺ຘາ, ເອວໍ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ປາປຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາປິ ນ ຫາເປຕິ, ນ ຫາຍຕິ, ນ ນສ຺ສຕິ ສທ຺ຘາຕິ.

ເອວໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ເຕສໍ ອພ຺ຍາມິສ຺ສີຠາວໍ ທີເປຕ຺ວາ ອິທານິ ອິຕິ ທິສ຺ວາປິ ‘‘ສພ຺ເພ ເນຕາທິສາ’’ຕິ ຊານນ຺ຕໍ ອຣິຍສາວກໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ທຸຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ – ເອຕເທວ ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ, ຍທິທໍ ເອກຈ຺ຈໍ ປາປໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ອິຕິ ທິສ຺ວາປິ ສພ຺ເພ ‘‘ເນຕາທິສາ’’ຕິ ຊານນໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ກຖຎ຺ຫິ ທຸຏ຺ເຐນ ອສມ຺ປທຸຏ຺ຐໍ, ສຸທ຺ຘໍ ອສຸທ຺ເຘນ ສມໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ? ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ກຖຎ຺ຫິ ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ທຸຏ຺ເຐນ ມຄ຺ຄທູສິນາ ອທຸຏ຺ຐໍ ອິຕຣໍ ສມຓຕ຺ຕຍໍ, ສຸທ຺ຘໍ ສມຓຕ຺ຕຍເມວໍ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຕາທີຫິ ອສຸທ຺ເຘນ ປຈ຺ຉິເມນ ໂວຫາຣມຕ຺ຕກສມເຓນ ສມໍ ກເຣຍ຺ຍ ສທິສນ຺ຕິ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ. ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ອຸປາສກສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ ນ ກຖິຕໍ. ກງ຺ຂາມຕ຺ຕເມວ ຫິ ຕສ຺ສ ປຫີນນ຺ຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈຸນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.