໔. ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວາ ມຄເຘສຸ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິໍ ເອກນາລາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ເຈສຸ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ກສິຠາຣທ຺ວາຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ມຍິ ຄເຕ ຍຖາ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ກຖາວສາເນ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ຎຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ‘‘ກຕມໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ, ກຕມໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ປາໂຕ ເອວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸປຏ຺ຐາການຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ສຣີຣຜາສຸກຕ຺ຖຎ຺ຈ ມຸຂໂຘວນາທິສຣີຣປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ, ຕາວ ວິວິຕ຺ຕາສເນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ນິວາເສຕ຺ວາ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ, ປຕ຺ຕມາທາຍ ກທາຈິ ເອກໂກວ ກທາຈິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ, ກທາຈິ ປກຕິຍາ, ກທາຈິ ອເນເກຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ວຕ຺ຕມາເນຫິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສໂຕ ໂລກນາຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸທຸຄຕິໂຍ ວາຕາ ປຖວິໍ ໂສເຘນ຺ຕິ; ວລາຫກາ ອຸທກຜຸສິຕານິ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕາ ມຄ຺ເຄ ເຣຓຸໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອປເຣ ວາຕາ ປຸປ຺ຜານິ ອຸປສໍຫຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄ ໂອກິຣນ຺ຕິ, ອຸນ຺ນຕາ ຠູມິປ຺ປເທສາ ໂອນມນ຺ຕິ, ໂອນຕາ ອຸນ຺ນມນ຺ຕິ, ປາທນິກ຺ເຂປສມເຍ ສມາວ ຠູມິ ໂຫຕິ, ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສານິ ຣຖຈກ຺ກມຕ຺ຕານິ ປທຸມປຸປ຺ຜານິ ວາ ປາເທ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິນ຺ທຂີລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຐປິຕມຕ຺ເຕ ທກ຺ຂິຓປາເທ ສຣີຣາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ນິຈ຺ຉຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣສປິຎ຺ຊຣານິ ວິຍ ຈິຕ຺ຣປຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ວິຍ ຈ ປາສາທກູຏາຄາຣາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຘາວນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສວິຫງ຺ຄາທໂຍ ສກສກຏ຺ຐາເນສຸ ຐິຕາເຍວ ມຘຸເຣນາກາເຣນ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ເຠຣິວີຓາທີນິ ຕູຣິຍານິ ມນຸສ຺ສານໍ ກາຍູປຄານິ ຈ ອາຠຣຓານິ, ເຕນ ສຎ຺ຎາເຓນ ມນຸສ຺ສາ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ອິຘ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ເຕ ສຸນິວຕ຺ຖາ ສຸປາຣຸຕາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ທສ ຠິກ຺ຂູ, ອມ຺ຫາກໍ ວີສຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂຸສຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕປິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິມາເນນ຺ຕິ.

ຠຄວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ເຕສໍ ສນ຺ຕານານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຍຖາ ເກຈິ ສຣຓຄມເນ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ, ເກຈິ ໂສຕາປຕ຺ຕິສກທາຄາມິອນາຄາມິຜລານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ, ເກຈິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ຕຖາ ຕຖາ ຊນໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຓ຺ຑລມາເຬ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມາໂນ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠຄວໂຕ ນິເວເທຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສຕິ. ອິທໍ ຕາວ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ. ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອຖ ຠຄວາ ເອວໍ ກຕປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ອຸປຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ, ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ, ປາທປີເຐ ຐຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອວທຕິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິໍ, ມນຸສ຺ສປຏິລາໂຠ ທຸລ຺ລໂຠ, ສທ຺ຘາສມ຺ປຕ຺ຕິ ທຸລ຺ລຠາ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ທຸລ຺ລຠາ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ທຸລ຺ລຠໍ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈຣິຍວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເທຕິ. ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ເກຈິ ອຣຎ຺ຎໍ, ເກຈິ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ເກຈິ ປພ຺ພຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ເກຈິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວນໍ…ເປ… ເກຈິ ວສວຕ຺ຕິຠວນນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ, ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ອຖ ສມສ຺ສາສິຕກາໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຠາເຄ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕິ. ຕຕິຍຠາເຄ ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ຊໂນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ອນຸຣູເປນ ປາຏິຫາຣິເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສຊ຺ຊ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ກາລຍຸຕ຺ຕໍ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ປຣິສໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ.

ຕໂຕ ສເຈ ຄຕ຺ຕານິ ໂອສິຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ອຖ ພຸທ຺ຘາສນາ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸປຏ຺ຐາເກນ ອຸທກປຏິຍາທິໂຕກາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອຸປຏ຺ຐາກຫຕ຺ຖໂຕ ອຸທກສາຏິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐກໍ ປວິສຕິ. ອຸປຏ຺ຐາໂກປິ ພຸທ຺ຘາສນໍ ອາເນຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ຠຄວາ ຄຕ຺ຕານິ ໂອສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ, ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ນິວາເສຕ຺ວາ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ນິສີທຕິ ເອກໂກວ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ປຏິສລ຺ລີໂນ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄມ຺ມ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ເອກຈ຺ເຈ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ຍາຈນ຺ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຍາມໍ ວີຕິນາເມຕິ.

ມຊ຺ຌິມຍາເມ ສກລທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸເທວຕາໂຍ ໂອກາສໍ ລຠມານາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຍຖາຠິສງ຺ຂຕໍ ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸຣກ຺ຂຣມ຺ປິ. ຠຄວາ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ ວີຕິນາເມຕິ. ຕໂຕ ປຈ຺ຉິມຍາມໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠາເຄ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ຠາຄໍ ຈງ຺ກມໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ທຸຕິຍຠາຄໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕຕິຍຠາຄໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄໍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂມຫາຣຊກ຺ຂາທິສຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອິທໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ.

ເອວມິມສ຺ສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ໂລກໂວໂລກນສງ຺ຂາເຕ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄາວສາເນ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ເຆສຸ ທານສີລອຸໂປສຖກມ຺ມາທີສຸ ຈ ອກຕາຘິກາເຣ ກຕາຘິກາເຣ ຈ ອນຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ເນ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ເນ ຈ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສິຕຸໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ກສິຠາຣທ຺ວາຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ມຍິ ຄເຕ ກຖາ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ກຖາວສາເນ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ຎຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິອາທິ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາເລ ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖເຣນ ປຸຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຣຫນ຺ຕສຕານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຫໍ, ໂຂ, ສມຓ ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈາ’’ຕິ ກສິຠາຣທ຺ວາເຊນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈາ’’ຕິອາທິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ອຍໍ ອາກາຣນິທສ຺ສນາວຘາຣຓຕ຺ໂຖ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ. ອາກາຣຕ຺ເຖນ ຫິ ເອເຕນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ – ນານານຍນິປຸຓມເນກຊ຺ຌາສຍສມຸຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນໍ ວິວິຘປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມຕ຺ຖເທສນາປຏິເວຘຄມ຺ຠີຣໍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕຫິ ສກສກຠາສານຸຣູປມຸປລກ຺ຂຓິຍສຠາວໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ, ຕໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ໂກ ສມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ; ອຖ, ໂຂ, ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ, ມຍາປິ ເອເກນາກາເຣນ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ. ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖນ ‘‘ນາຫໍ ສຍມ຺ຠູ, ນ ມຍາ ອິທໍ ສຈ຺ຉິກຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂມເຈນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ, ມຍາ ເອວໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສກລສຸຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ, ຄຕິມນ຺ຕານໍ, ສຕິມນ຺ຕານໍ, ຘິຕິມນ຺ຕານໍ, ອຸປຏ຺ຐາການໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙-໒໒໓) ເອວໍ ຠຄວຕາ ປສຕ຺ຖຠາວານຸຣູປໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘາຣຓພລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ໂສຕຸກມ຺ຍຕໍ ຊເນຕິ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ວາ ອນູນມນຘິກໍ, ເອວເມວ, ນ ອຎ຺ຎຖາ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຍາສທ຺ທຕ຺ໂຖ ເມ-ສທ຺ໂທ, ໂສຕທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓຕ຺ໂຖ ສຸຕສທ຺ໂທ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ເອວໍ ມຍາ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ອຸປຘາຣິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິ ເອກໍ ກາລໍ. ຠຄວາຕິ ຠາຄ຺ຍວາ, ຠຄ຺ຄວາ, ຠຕ຺ຕວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຄເຘສຸ ວິຫຣຕີຕິ ມຄຘາ ນາມ ຊນປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ‘‘ມຄຘາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມຄເຘສຸ ຊນປເທ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ເຈຕິຍຣາຊາ ມຸສາວາທໍ ຠຓິຕ຺ວາ ຠູມິໍ ປວິສນ຺ໂຕ ‘ມາ ຄຘໍ ປວິສາ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຍສ຺ມາ ວາ ຕໍ ຣາຊານໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕາ ຠູມິໍ ຂນນ຺ຕາ ປຸຣິສາ ‘ມາ ຄຘໍ ກໂຣຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ມຄຘາ’’ຕິ ເອວມາທີຫິ ນເຍຫິ ພຫຸຘາ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ. ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ. ວິຫຣຕີຕິ ເອກໍ ອິຣິຍາປຖພາຘນໍ ອປເຣນ ອິຣິຍາປເຖນ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປຣິປຕນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຫຣຕິ, ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມອຣິຍວິຫາເຣຫິ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ວິວິຘໍ ຫິຕໍ ຫຣຕີຕິ ວິຫຣຕິ. ຫຣຕີຕິ ອຸປສໍຫຣຕິ, ອຸປເນຕິ, ຊເນຕິ, ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ຍທາ ສຕ຺ຕາ ກາເມສຸ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທາ ກິຣ ຠຄວາ ທິພ຺ເພນ ວິຫາເຣນ ວິຫຣຕິ ເຕສໍ ອໂລຠກຸສລມູລຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ – ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກາເມສຸ ວິຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ຍທາ ປນ ອິສ຺ສຣິຍຕ຺ຖໍ ສຕ຺ເຕສຸ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣນ ວິຫຣຕິ ເຕສໍ ອໂທສກຸສລມູລຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ – ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອໂທເສນ ໂທສໍ ວູປສເມຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ຍທາ ປນ ປພ຺ພຊິຕາ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ວິວທນ຺ຕິ, ຕທາ ອຣິຍວິຫາເຣນ ວິຫຣຕິ ເຕສໍ ອໂມຫກຸສລມູລຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ – ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອໂມເຫນ ໂມຫໍ ວູປສເມຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ປນ ນ ກທາຈິ ນ ວິຫຣຕິ ຕໍ ວິນາ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຫຣຓາຠາວໂຕຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໍ ປນ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວກ຺ຂາມ.

ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິນ຺ຕິ ໂຍ ໂສ ຣາຊຄຫໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຄິຣິ, ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ຊນປໂທ ‘‘ທກ຺ຂິຓາຄິຣີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຫາຣສ຺ສາປິ ຕເທວ ນາມໍ. ເອກນາຬາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມຕິ ເອກນາຬາຕິ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ນາມໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ພຫຸລາ ປຏິວສນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓໂຠໂຄ ວາ ໂສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ຍໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ເອກນາຬໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິມຫາວິຫາເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ວິຫຣຕິ, ເຕນ ສມເຍນ ກຣຓຠູເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຂ ປນາຕິ ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ນິປາຕທ຺ວຍໍ ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ, ອຘິກາຣນ຺ຕຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກສິຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາຕິ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກສິຍາ ຊີວຕິ, ຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຈສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານີຕິ ຍຖາ – ‘‘ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຕ຺ຕສທ຺ໂທ ປມາເຓ ວຕ຺ຕຕິ, ເອວມິຘາປິ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈປມາຓານິ ອນູນານິ ອນຘິການິ, ປຎ຺ຈນງ຺ຄລສຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຍຸຕ຺ຕານີຕິ ປໂຍຊິຕານິ, ພລິພທ຺ທານໍ ຂນ຺ເຘສຸ ຐເປຕ຺ວາ ຍຸເຄ ໂຍຕ຺ເຕຫິ ໂຍຊິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວປ຺ປກາເລຕິ ວປນກາເລ, ພີຊນິກ຺ຂິປກາເລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ວປ຺ປານິ ກລລວປ຺ປຎ຺ຈ, ປໍສຸວປ຺ປຎ຺ຈ. ປໍສຸວປ຺ປໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຐມທິວເສ ມງ຺ຄລວປ຺ປໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຸປກຣຓສມ຺ປທາ – ຕີຓິ ພລິພທ຺ທສຫສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐາປິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ສຸວຓ຺ຓມຍານິ ສິງ຺ຄານິ ປຏິມຸກ຺ການິ, ຣຊຕມຍາ ຂຸຣາ, ສພ຺ເພ ເສຕມາລາຫິ ສພ຺ພຄນ຺ຘສຸຄນ຺ເຘຫິ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິເກຫິ ຈ ອລງ຺ກຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາ ສພ຺ພລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນາ, ເອກຈ຺ເຈ ກາຬາ ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓາເຍວ, ເອກຈ຺ເຈ ເສຕາ ຜລິກວຓ຺ຓາ, ເອກຈ຺ເຈ ຣຕ຺ຕາ ປວາຬວຓ຺ຓາ, ເອກຈ຺ເຈ ກມ຺ມາສາ ມສາຣຄລ຺ລວຓ຺ຓາ. ປຎ຺ຈສຕາ ກສ຺ສກປຸຣິສາ ສພ຺ເພ ອຫຕເສຕວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ມາລາລງ຺ກຕາ ທກ຺ຂິຓອໍສກູເຏສຸ ຐປິຕປຸປ຺ຜຈຸມ຺ພຏກາ ຫຣິຕາລມໂນສິລາລຎ຺ຉນຸຊ຺ຊລິຕຄຕ຺ຕຠາຄາ ທສ ທສ ນງ຺ຄລາ ເອເກກຄຸມ຺ພາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນງ຺ຄລານໍ ສີສຎ຺ຈ ຍຸຄຎ຺ຈ ປໂຕທາ ຈ ສຸວຓ຺ຓວິນທ຺ຘາ. ປຐມນງ຺ຄເລ ອຏ຺ຐ ພລິພທ຺ທາ ຍຸຕ຺ຕາ, ເສເສສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອວເສສາ ກິລນ຺ຕປຣິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອານີຕາ. ເອເກກຄຸມ຺ເພ ເອກເມກໍ ພີຊສກຏໍ ເອເກໂກ ກສຕິ, ເອເກໂກ ວປຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ປເຄວ ມສ຺ສຸກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ສຸຄນ຺ຘຄນ຺ເຘຫິ ວິລິຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສຕຄ຺ຆນກໍ ວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ເອກໍສໍ ກຣິຕ຺ວາ ເອກເມກິສ຺ສາ ອງ຺ຄຸລິຍາ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ວີສຕິ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາໂຍ, ກຓ຺ເຓສຸ ສີຫກຸຓ຺ຑລານິ, ສີເສ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມເວຐນໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓມາລໍ ກຓ຺ເຐ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຓປຣິວຸໂຕ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ໂວສາສຕິ. ອຖສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອເນກສຕຠາຊເນສຸ ປາຍາສໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ມຫາສກເຏສຸ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣວິຠູສິຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີຄຓປຣິວຸຕາ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຄມາສິ. ເຄຫມ຺ປິສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄນ຺ເຘຫິ ສຸວິລິຕ຺ຕໍ ປຸປ຺ເຜຫິ ສຸກຕພລິກມ຺ມໍ, ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ສມຸສ຺ສິຕປຏາກໍ ອໂຫສິ. ປຣິຊນກມ຺ມກາເຣຫິ ສຫ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ໂອສຏປຣິສາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຫສ຺ສາ ອໂຫສິ. ສພ຺ເພ ອຫຕວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ, ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ປາຍາສໂຠຊນໍ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍຕ຺ຖ ສາມໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ປາຍາສສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ນງ຺ຄລພລິກມ຺ມໍ ກາຣາເປສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຎ຺ຈ ກສ຺ສກສຕານິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕກໍສຕມ຺ພມຍານິ ຠາຊນານິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນານິ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຍາເສນ ປຣິວິສນ຺ຕີ ຄຈ຺ຉຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ພລິກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓພນ຺ຘູປາຫນາໂຍ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ປາຍາສໍ ເທຖ, ອິຘ ສປ຺ປິໍ, ອິຘ ສກ຺ຂຣໍ ເທຖາ’’ຕິ ໂວສາສມາໂນ ວິຈຣຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຣິເວສນໍ ວຕ຺ຕມານໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກາໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທເມຕຸ’’ນ຺ຕິ ນິວາເສຕ຺ວາ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ສງ຺ຆາຏິໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ, ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິ ຍຖາ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຖ ອິຕິ ນິປາໂຕ ອຎ຺ຎາຘິກາຣວຈນາຣມ຺ເຠ ໂຂຕິ ປທປູຣເຓ. ຠຄວາຕິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ທິວສສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄສມຍໍ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ວາ ສມຍໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ, ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ເອກໍ ຂຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ລພ຺ຠຕິ. ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ປຣິທຫິຕ຺ວາ, ວິຫາຣນິວາສນປຣິວຕ຺ຕນວເສເນຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຠຄວາ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນິວຕ຺ໂຖ ອາສິ. ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍາຕິ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖຫິ, ຈີວຣໍ ກາເຍນ ອາທິຍິຕ຺ວາ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸກາມສ຺ສ ຠມໂຣ ວິຍ ວິກສິຕປທຸມທ຺ວຍມຊ຺ຌໍ, ອິນ຺ທນີລມຓິວຓ຺ຓໍ ເສລມຍໍ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖທ຺ວຍມຊ຺ຌໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຄຕໍ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈີວຣຎ຺ຈ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ປາຣຸຕໍ ກາເຍນ ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ເອວມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ຫິ ປກາເຣນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາທາຍ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມຕີ’’ຕິ.

ເຍນາຕິ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ. ກມ຺ມນ຺ໂຕຕິ ກມ຺ມກຣໂຓກາໂສ. ເຕນາຕິ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ຄໂຕ, ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ຄມ຺ມຕິ, ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ, ຠິກ຺ຂູ, ຠຄວນ຺ຕໍ ນານຸພນ຺ຘິໍສູຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຍທາ ຠຄວາ ເອກໂກວ ກຕ຺ຖຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍໍ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສຕິ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູ ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຊານນ຺ຕິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ເອກໂກວ ຄາມໍ ປວິສິຕຸກາໂມ, ອທ຺ຘາ ກຎ຺ຈິ ເອວ ວິເນຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລໍ ອທ຺ທສາ’’ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕທາ ຈ ຠຄວາ ເອວມກາສິ. ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ນານຸພນ຺ຘິໍສູຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ເຍນ ສມເຍນ ຠຄວາ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ, ເຕນ ສມເຍນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຣິເວສນາ ວຕ຺ຕຕິ, ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ໂຄ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປຸພ຺ເພ ອໂວຈຸມ຺ຫ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຎ຺ຈ ກສ຺ສກສຕານິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕກໍສຕມ຺ພມຍານິ ຠາຊນານິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນານິ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຍາເສນ ປຣິວິສນ຺ຕີ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ປຣິເວສນາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ກິໍ ກາຣຓາຕິ? ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖໍ. ນ ຫິ ຠຄວາ ກປຓປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຠຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ປຣິເວສນໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ຠຄວໂຕ ຫິ ທ຺ເວ ອສີຕິສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍາ ສກ຺ຍໂກລິຍຣາຊາໂນ ຎາຕໂຍ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິພທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ ອຸສ຺ສຫນ຺ຕິ. ນ ປນ ຠຄວາ ຠຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ‘‘ອເນການິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມິ, ທນ຺ໂຕ ທເມສ຺ສາມິ; ສນ຺ໂຕ ສເມສ຺ສາມິ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຣິນິພ຺ພາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພຊິໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ…ເປ… ປຣິນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ ຈ ປຣໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ…ເປ… ປຣິນິພ຺ພາເປນ຺ໂຕ ຈ ໂລເກ ວິຈຣນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖໍ ເຍນ ປຣິເວສນາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສີຕິ ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ເອໂກກາສໍ ເອກປສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນູປຈາເຣ ກຖາສວນຏ຺ຐາເນ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ຐຕ຺ວາ ຈ ສຸວຓ຺ຓຣສປິຎ຺ຊຣໍ ສຫສ຺ສຈນ຺ທສູຣິໂຍຠາສາຕິຠາສຍມານໍ ສຣີຣາຠໍ ມຸຎ຺ຈິ ສມນ຺ຕໂຕ ອສີຕິຫຕ຺ຖປຣິມາຓໍ, ຍາຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕສາລາຠິຕ຺ຕິຣຸກ຺ຂກສິຕມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑາທໂຍ ສຸວຓ຺ຓມຍາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ອຖ ມນຸສ຺ສາ ປາຍາສໍ ຠຸຕ຺ຕາ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິວາຣທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິຕສຣີຣໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປວິຠູສິຕພາຫຸຍຸຄຬໍ ເກຕຸມາລາສມຸຊ຺ຊລິຕສສ຺ສິຣິກທສ຺ສນໍ ຊງ຺ຄມມິວ ປທຸມສ຺ສຣໍ, ຣໍສິຊາລຸຊ຺ຊລິຕຕາຣາຄຓມິວ ຄຄນຕລໍ, ອາທິຕ຺ຕມິວ ຈ ກນກຄິຣິສິຂຣໍ ສິຣິຍາ ຊລມານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອວໍ ເຕຫິ ສມ຺ປຣິວາຣິຕໍ ອທ຺ທສ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຐິຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ສມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈາ’’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ເອວມາຫ? ກິໍ ສມນ຺ຕປາສາທິເກ ປສາທນີເຍ ອຸຕ຺ຕມທມຖສມຖມນຸປ຺ປຕ຺ເຕປິ ຠຄວຕິ ອປ຺ປສາເທນ, ອຸທາຫຸ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານໍ ຊນສຫສ຺ສານໍ ປາຍາສໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາປິ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາຍ ມຈ຺ເຉເຣນາຕິ? ອຸຠຍຖາປິ ໂນ, ອປິຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ຠຄວໂຕ ທສ຺ສເນນ ອຕິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕໍ ຊນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກມ຺ມຠງ຺ຄໍ ເມ ກາຕຸໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມນຕາ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຠຄວໂຕ ຈ ລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຈາຍໍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍຊຍິສ຺ສ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ມນຸສ຺ສານໍ ສີເສ ຈູຬາມຓິ ວິຍ ອຠວິສ຺ສ, ໂກ ນາມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສ, ເອວເມວໍ ອລສຕາຍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ອປ຺ປໂຍເຊຕ຺ວາ ວປ຺ປມງ຺ຄລາທີສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ກາຍທຬ຺ຫີພຫຸໂລ ວິຈຣຕີ’’ຕິປິສ຺ສ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ສມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈ, ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ. ນ ເມ ກມ຺ມນ຺ຕາ ພ຺ຍາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈມ຺ຫິ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕ຺ວມ຺ປິ ສມຓ…ເປ… ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ໂກ ເຕ ອຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວໍ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອປິຈາຍໍ ອສ຺ໂສສິ – ‘‘ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ກິຣ ກຸມາໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອິທານິ ອຍໍ ໂສ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ກິຣ ປຫາຍ ກິລນ຺ໂຕສີ’’ຕິ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຫໍ ໂຂ ສມຓາ’’ຕິ. ອປິຈາຍໍ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອວກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ຠຓຕິ, ຠຄວໂຕ ປນ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສມ຺ຠາວຍມາໂນ ກຖາປວຕ຺ຕນຕ຺ຖມ຺ປິ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ສມຓາ’’ຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄກສ຺ສກວປ຺ປກຠາວໍ ອຕ຺ຕໂນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈິນ຺ຕາ ອຸທປາທິ – ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ‘ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈາ’ຕິ ອາຫ. ນ ຈສ຺ສ ໂອຬາຣິການິ ຍຸຄນງ຺ຄລາທີນິ ກສິຠຓ຺ຑານິ ປສ຺ສາມິ, ໂສ ມຸສາ ນຸ ໂຂ ຠຓຕິ, ໂນ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປາທຕລາ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຸປຣິ ເກສນ຺ຕາ ສມ຺ມາໂລກຍມາໂນ ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິມສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອວຣູໂປ ມຸສາ ຠເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕາວເທວ ສຎ຺ຊາຕພຫຸມາໂນ ຠຄວຕິ ສມຓວາທໍ ປຫາຍ ໂຄຕ຺ເຕນ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມຸທາຈຣມາໂນ ອາຫ ‘‘ນ ໂຂ ປນ ມຍໍ ປສ຺ສາມ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສາ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ອິມິນາ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ຎາຕຸກາໂມ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ‘‘ອຖ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄາຖາຍາຕິ ອກ຺ຂຣປທນິຍມິເຕນ ວຈເນນ. ອຊ຺ຌຠາສີຕິ ອຠາສິ.

໗໖-໗໗. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ກສິ’’ນ຺ຕິ ຍຸຄນງ຺ຄລາທິກສິສມ຺ຠາຣສມາໂຍຄໍ ວທຕິ. ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາເຄນ ໂຣເປຕ຺ວາ ກຖນໍ ນາມ ພຸທ຺ຘານໍ ອານຸຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາເຄນ ໂຣເປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ. ໂກ ປເນຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາໂຄ, ນນຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຠຄວາ ຍຸຄນງ຺ຄລາທິກສິສມ຺ຠາຣສມາໂຍຄໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ອຖ ຈ ປນ ອປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ສຠາເຄນ ໂຣເປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອນນຸສນ຺ຘິກາວ ອຍໍ ກຖາ ໂຫຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ ພຸທ຺ຘານໍ ອນນຸສນ຺ຘິກາ ນາມ ກຖາ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ພຸທ຺ຘາ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາຄໍ ອນາໂຣເປຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ – ອເນນ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຠຄວາ ຍຸຄນງ຺ຄລາທິກສິສມ຺ຠາຣວເສນ ກສິໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ໂສ ຕສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ‘‘ອິທໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ສມູລໍ ສອຸປກາຣໍ ສສມ຺ຠາຣໍ ສຜລໍ ກສິໍ ຎາເປຕຸໍ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກສິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ. ພີຊຎ຺ຫິ ກສິຍາ ມູລໍ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ອສຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ຕປ຺ປມາເຓນ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ພີເຊ ຫິ ສຕິ ກສິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອສຕິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ພີຊປ຺ປມາເຓນ ຈ ກຸສລາ ກສ຺ສກາ ເຂຕ຺ຕໍ ກສນ຺ຕິ, ນ ອູນໍ ‘‘ມາ ໂນ ສສ຺ສໍ ປຣິຫາຍີ’’ຕິ, ນ ອຘິກໍ ‘‘ມາ ໂນ ໂມໂຆ ວາຍາໂມ ອໂຫສີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ພີຊເມວ ມູລໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກສິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກສິຍາ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ສຠາເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ກສິຍາ ປຸພ຺ພຘມ຺ມໍ ໂຣເປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຸຈ຺ຉິຕໍເຍວ ວຕ຺ວາ ອປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຈ຺ຉາ ກິໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຕສ຺ສ ອຸປກາຣຠາວໂຕ ຘມ຺ມສມ຺ພນ຺ຘສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ຈ. ອຍຎ຺ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຎ຺ຎວາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸເລ ປນ ຊາຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາວິຣຫິໂຕ. ສທ຺ຘາວິຣຫິໂຕ ຈ ປຎ຺ຎວາ ປເຣສໍ ສທ຺ຘາຍ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ອປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ວິເສສໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ, ກິເລສກາລຸສ຺ສິຍຠາວາປຄມປ຺ປສາທມຕ຺ຕລກ຺ຂຓາປິ ຈສ຺ສ ທຸພ຺ພລາ ສທ຺ຘາ ພລວຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສຫ ວຕ຺ຕມານາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ນ ກໂຣຕິ, ຫຕ຺ຖິນາ ສຫ ເອກຘຸເຣ ຍຸຕ຺ຕໂຄໂຓ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຸປກາຣິກາ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສອຸປກາຣຠາວໂຕ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ສທ຺ຘາຍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ ປຈ຺ຉາປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຍມຕ຺ໂຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕ ເທສນາກຸສລຕາຍ ຍຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາປິ ‘‘ສທ຺ຘາ ພນ຺ຘຕິ ປາເຖຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໙) ຈ, ‘‘ສທ຺ຘາ ທຸຕິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໕໙) ຈ, ‘‘ສທ຺ຘີຘ ວິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໓, ໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໘໔) ຈ, ‘‘ສທ຺ຘາຍ ຕຣຕິ ໂອຆ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖) ຈ, ‘‘ສທ຺ຘາຫຕ຺ໂຖ ມຫານາໂຄ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໔໓; ເຖຣຄາ. ໖໙໔) ຈ, ‘‘ສທ຺ເຘສິໂກ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກຕິ ຈາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໗). ພີຊສ຺ສ ຈ ອຸປກາຣິກາ ວຸຏ຺ຐິ, ສາ ຕທນນ຺ຕຣຎ຺ເຎວ ວຸຈ຺ຈມານາ ສມຕ຺ຖາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຘມ຺ມສມ຺ພນ຺ຘສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ປຈ຺ຉາປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຍມຕ຺ໂຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ໂຎ ຈ ເອວໍວິໂຘ ອີສາໂຍຕ຺ຕາທິ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປສາທນລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ, ໂອກປ຺ປນລກ຺ຂຓາ ວາ, ປກ຺ຂນ຺ທນຣສາ, ອຘິມຸຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ອກາລຸສ຺ສິຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວາ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄປທຏ຺ຐານາ, ສທ຺ທຫິຕພ຺ພຘມ຺ມປທຏ຺ຐານາ ວາ, ອາທາສຊລຕລາທີນໍ ປສາໂທ ວິຍ ເຈຕໂສ ປສາທຠູຕາ, ອຸທກປ຺ປສາທກມຓິ ວິຍ ອຸທກສ຺ສ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ປສາທິກາ. ພີຊນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ – ມູລພີຊໍ, ຂນ຺ຘພີຊໍ, ຜລຸພີຊໍ, ອຄ຺ຄພີຊໍ, ພີຊພີຊເມວ ປຎ຺ຈມນ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວິຣຸຫນຏ຺ເຐນ ພີຊໍຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ພີຊຎ຺ເຈຕໍ ວິຣຸຫນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກສິຍາ ມູລຠູຕໍ ພີຊໍ ທ຺ເວ ກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ມູເລນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອຸປຣິ ອງ຺ກຸຣໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ; ເອວໍ ຠຄວໂຕ ກສິຍາ ມູລຠູຕາ ສທ຺ຘາ ເຫຏ຺ຐາ ສີລມູເລນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອຸປຣິ ສມຖວິປສ຺ສນງ຺ກຸຣໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍຖາ ຈ ຕໍ ມູເລນ ປຖວິຣສໍ ອາໂປຣສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາເຬນ ຘຎ຺ຎປຣິປາກຄຫຓຕ຺ຖໍ ວຑ຺ຒຕິ; ເອວມຍໍ ສີລມູເລນ ສມຖວິປສ຺ສນາຣສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄນາເຬນ ອຣິຍຜລຘຎ຺ຎປຣິປາກຄຫຓຕ຺ຖໍ ວຑ຺ຒຕິ. ຍຖາ ຈ ຕໍ ສຸຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມູລງ຺ກຸຣປຓ຺ຓນາຬກຓ຺ຑປ຺ປສເວຫິ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ປຕ຺ວາ, ຂີຣໍ ຊເນຕ຺ວາ, ອເນກສາລິຜລຠຣິຕໍ ສາລິສີສໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ; ເອວມຍໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສີລຈິຕ຺ຕທິຏ຺ຐິກງ຺ຂາວິຕຣຓມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຫິ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ປຕ຺ວາ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຂີຣໍ ຊເນຕ຺ວາ ອເນກປຏິສມ຺ຠິທາຠິຎ຺ຎາຠຣິຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ‘‘ປໂຣປຎ຺ຎາສກຸສລຘມ຺ເມສຸ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ກສ຺ມາ ສທ຺ຘາວ ພີຊນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ພີຊກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ. ຍຖາ ຫິ ເຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓໍເຍວ ວິຊານນກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ສທ຺ຘາ ພີຊກິຈ຺ຈໍ, ສາ ຈ ສພ຺ພກຸສລານໍ ມູລຠູຕາ. ຍຖາຫ –

‘‘ສທ຺ຘາຊາໂຕ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສຕິ, ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣຕິ, ຘຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ຘມ຺ມາ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ, ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ສຕິ ຉນ຺ໂທ ຊາຍຕິ, ຉນ຺ທຊາໂຕ ອຸສ຺ສຫຕິ, ອຸສ຺ສາເຫຕ຺ວາ ຕຸລຍຕິ, ຕຸລຍິຕ຺ວາ ປທຫຕິ, ປຫິຕຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ກາເຍນ ເຈວ ປຣມສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ນໍ ອຕິວິຊ຺ຌປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໓, ໔໓໒).

ຕປຕິ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ກາຍຎ຺ຈາຕິ ຕໂປ; ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣວີຣິຍຘຸຕງ຺ຄທຸກ຺ກຣກາຣິການໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຘ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ວຸຏ຺ຐີຕິ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິວາຕວຸຏ຺ຐີຕິອາທິນາ ອເນກວິຘາ. ອິຘ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິສມນຸຄ຺ຄຫິຕໍ ພີຊໍ ພີຊມູລກຎ຺ຈ ສສ຺ສໍ ວິຣຸຫຕິ ນ ມິລາຍຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສມນຸຄ຺ຄຫິຕາ ສທ຺ຘາ ສທ຺ຘາມູລາ ຈ ສີລາທໂຍ ຘມ຺ມາ ວິຣຸຫນ຺ຕິ ນ ມິລາຍນ຺ຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕໂປ ວຸຏ຺ຐີ’’ຕິ. ‘‘ປຎ຺ຎາ ເມ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ເມ-ສທ຺ໂທ ອິເມສຸປິ ປເທສຸ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ສທ຺ຘາ ເມ ພີຊໍ, ຕໂປ ເມ ວຸຏ຺ຐີ’’ຕິ. ເຕນ ກິໍ ທີເປຕິ? ຍຖາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຍາ ວປິເຕ ພີເຊ ສເຈ ວຸຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖິ, ສາຘຸ, ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ອຸທກມ຺ປິ ທາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ມຍາ ຫິຣິ-ອີເສ ປຎ຺ຎາຍຸຄນງ຺ຄເລ ມໂນໂຍຕ຺ເຕນ ເອກາພທ຺ເຘ ກເຕ ວີຣິຍພລິພທ຺ເທ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຕິປາຈເນນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານເຂຕ຺ເຕ ສທ຺ຘາພີເຊ ວປິເຕ ວຸຏ຺ຐິ-ອຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ປນ ເມ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຕໂປ ວຸຏ຺ຐີຕິ.

ປຊານາຕິ ເອຕາຍ ປຸຄ຺ຄໂລ, ສຍໍ ວາ ປຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ, ສາ ກາມາວຈຣາທິເຠທໂຕ ອເນກວິຘາ. ອິຘ ປນ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຍຸຄນງ຺ຄລນ຺ຕິ ຍຸຄຎ຺ຈ ນງ຺ຄລຎ຺ຈ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ທຸວິຘາປິ ປຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຍຸຄໍ ອີສາຍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ໂຫຕິ, ປຸຣໂຕ ໂຫຕິ, ອີສາພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ໂຍຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຍໍ ໂຫຕິ, ພລິພທ຺ທານໍ ເອກໂຕ ຄມນໍ ຘາເຣຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຎາ ຫິຣິປມຸຂານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປນິສ຺ສຍາ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໘໓) ຈ, ‘‘ປຎ຺ຎາ ຫິ ເສຏ຺ຐາ ກຸສລາ ວທນ຺ຕິ, ນກ຺ຂຕ຺ຕຣາຊາຣິວ ຕາຣການ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໒.໑໗.໘໑) ຈ. ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ປຸຣໂຕ ຈ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ສີລໍ ຫິຣີ ຈາປິ ສຕຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ, ອນ຺ວາຍິກາ ປຎ຺ຎວໂຕ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ຫິຣິວິປ຺ປໂຍເຄນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອີສາພທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ມໂນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມາຘິໂຍຕ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍໂຕ ໂຍຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ, ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘາຕິລີນຠາວປຏິເສຘນໂຕ ວີຣິຍພລິພທ຺ທານໍ ເອກໂຕ ຄມນໍ ຘາເຣຕິ. ຍຖາ ຈ ນງ຺ຄລໍ ຜາລຍຸຕ຺ຕໍ ກສນກາເລ ປຖວິຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ມູລສນ຺ຕານການິ ປທາເລຕິ, ເອວໍ ສຕິຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສນາກາເລ ຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ສພ຺ພກິເລສມູລສນ຺ຕານການິ ປທາເລຕິ. ສາ ຈ ໂຂ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ ອິຕຣາ ປນ ໂລກິຍາປິ ສິຍາ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຎ຺ຎາ ເມ ຍຸຄນງ຺ຄລ’’ນ຺ຕິ.

ຫິຣີຍຕິ ເອຕາຍ ປຸຄ຺ຄໂລ, ສຍໍ ວາ ຫິຣີຍຕິ ອກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ຫິຣີ. ຕຄ຺ຄຫເຓນ ສຫຈຣຓຠາວໂຕ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ຄຫິຕໍເຍວ ໂຫຕິ. ອີສາຕິ ຍຸຄນງ຺ຄລສນ຺ຘາຣິກາ ທາຣຸຍຏ຺ຐິ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອີສາ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາເຣຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕປິ ຫິຣີ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາເຣຕິ ຫິຣິຍາ ອສຕິ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ. ຍຖາ ຈ ອີສາປຏິພທ຺ຘໍ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ ກິຈ຺ຈກຣໍ ໂຫຕິ ອຈລໍ ອສິຖິລໍ, ເອວໍ ຫິຣິປຏິພທ຺ຘາ ຈ ປຎ຺ຎາ ກິຈ຺ຈກາຣີ ໂຫຕິ ອຈລາ ອສິຖິລາ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓາ ອຫິຣິເກນ. ເຕນາຫ ‘‘ຫິຣີ ອີສາ’’ຕິ.

ມຸນາຕີຕິ ມໂນ, ຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຘ ປນ ມໂນສີເສນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນໍ. ຕໍ ຕິວິຘໍ ອີສາຍ ສຫ ຍຸຄສ຺ສ ພນ຺ຘນໍ, ຍຸເຄນ ສຫ ພລິພທ຺ທານໍ ພນ຺ຘນໍ, ສາຣຖິນາ ສຫ ພລິພທ຺ທານໍ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂຍຕ຺ຕໍ ອີສາຍຸຄພລິພທ຺ເທ ເອກາພທ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ສກກິຈ຺ເຈ ປຏິປາເທຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ສມາຘິ ສພ຺ເພວ ເຕ ຫິຣິປຎ຺ຎາວີຣິຍຘມ຺ເມ ເອກາຣມ຺ມເຓ ອວິກ຺ເຂປຠາເວນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສກກິຈ຺ເຈ ປຏິປາເທຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ມໂນ ໂຍຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ສຣຕິ ເອຕາຍ ຈິຣກຕາທິມຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄໂລ, ສຍໍ ວາ ສຣຕີຕິ ສຕິ, ສາ ອສມ຺ມຸສ຺ສນລກ຺ຂຓາ. ຜາເລຕີຕິ ຜາໂລ. ປາເຊຕິ ເອເຕນາຕິ ປາຊນໍ. ຕໍ ອິຘ ‘‘ປາຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປໂຕທສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຜາໂລ ຈ ປາຈນຎ຺ຈ ຜາລປາຈນໍ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຜາລປາຈນໍ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ວິປສ຺ສນາຍຸຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຍຸຕ຺ຕາ ຈ ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຜາໂລ ນງ຺ຄລມນຸຣກ຺ຂຕິ, ປຸຣໂຕ ຈສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ສຕິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສມານາ ອາຣມ຺ມເຓ ວາ ອຸປຏ຺ຐາປຍມານາ ປຎ຺ຎານງ຺ຄລໍ ຣກ຺ຂຕິ, ຕຖາ ຫິ ‘‘ສຕາຣກ຺ເຂນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໐) ‘‘ອາຣກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອສມ຺ມຸສ຺ສນວເສນ ຈສ຺ສ ປຸຣໂຕ ໂຫຕິ. ສຕິປຣິຈິເຕ ຫິ ຘມ຺ເມ ປຎ຺ຎາ ປຊານາຕິ, ໂນ ສມ຺ມຸຏ຺ເຐ. ຍຖາ ຈ ປາຈນໍ ພລິພທ຺ທານໍ ວິຊ຺ຌນຠຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕໍ ສໍສີທນໍ ນ ເທຕິ, ອຸປ຺ປຖຄມນຎ຺ຈ ວາເຣຕິ, ເອວໍ ສຕິ ວີຣິຍພລິພທ຺ທານໍ ອປາຍຠຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ໂກສຊ຺ຊສໍສີທນໍ ນ ເທຕິ, ກາມຄຸຓສງ຺ຂາເຕ ອໂຄຈເຣ ຈາຣໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນິໂຍເຊນ຺ຕີ ອຸປ຺ປຖຄມນຎ຺ຈ ວາເຣຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຕິ ເມ ຜາລປາຈນ’’ນ຺ຕິ.

໗໘. ກາຍຄຸຕ຺ໂຕຕິ ຕິວິເຘນ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ຄຸຕ຺ໂຕ. ວຈີຄຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ຄຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫາເຣ ອຸທເຣ ຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຫາຣມຸເຂນ ສພ຺ພປຈ຺ຈຍານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈຕຸພ຺ພິເຘປິ ປຈ຺ຈເຍ ຍໂຕ ສໍຍໂຕ ນິຣຸປກ຺ກິເລໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທເຣ ຍໂຕຕິ ອຸທເຣ ຍໂຕ ສໍຍໂຕ ມິຕໂຠຊີ, ອາຫາເຣ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາມຸເຂນ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ກິໍ ທີເປຕິ? ຍຖາ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພີຊໍ ວປິຕ຺ວາ ສສ຺ສປຣິປາລນຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຏກວຕິໍ ວາ ຣຸກ຺ຂວຕິໍ ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປໍ ວາ ກໂຣສິ, ເຕນ ເຕ ໂຄມຫິໍສມິຄຄຓາ ປເວສໍ ອລຠນ຺ຕາ ສສ຺ສໍ ນ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ, ເອວມຫມ຺ປິ ສທ຺ຘາພີຊໍ ວປິຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣກຸສລສສ຺ສປຣິປາລນຕ຺ຖໍ ກາຍວຈີອາຫາຣຄຸຕ຺ຕິມຍໍ ຕິວິຘປຣິກ຺ເຂປໍ ກໂຣມິ. ເຕນ ເມ ຣາຄາທິອກຸສລຘມ຺ມໂຄມຫິໍສມິຄຄຓາ ປເວສໍ ອລຠນ຺ຕາ ນານປ຺ປກາຣກຸສລສສ຺ສໍ ນ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີຕິ.

ສຈ຺ຈໍ ກໂຣມິ ນິທ຺ທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ອວິສໍວາທນໍ ສຈ຺ຈໍ. ນິທ຺ທານນ຺ຕິ ເຉທນໍ ລຸນນໍ ອຸປ຺ປາຏນໍ, ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ສຈ຺ເຈນ ກໂຣມິ ນິທ຺ທານ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍຖາ ຕ຺ວໍ ພາຫິຣໍ ກສິໍ ກສິຕ຺ວາ ສສ຺ສທູສການໍ ຕິຓານໍ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ອສິເຕນ ວາ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣສິ; ເອວມຫມ຺ປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ກສິໍ ກສິຕ຺ວາ ກຸສລສສ຺ສທູສການໍ ວິສໍວາທນຕິຓານໍ ສຈ຺ເຈນ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣມິ. ຎາຓສຈ຺ຈໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຍໍ ຕໍ ຍຖາຠູຕຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາທີນໍ ຕິຓານໍ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣມີຕິ ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ນິທ຺ທານນ຺ຕິ ເຉທກໍ ລາວກໍ, ອຸປ຺ປາຏກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ທາສໍ ວາ ກມ຺ມກຣໍ ວາ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣສິ, ‘‘ນິທ຺ເທຫິ ຕິຓານີ’’ຕິ ຕິຓານໍ ເຉທກໍ ລາວກໍ ອຸປ຺ປາຏກໍ ກໂຣສິ; ເອວມຫໍ ສຈ຺ຈໍ ກໂຣມີຕິ ອຸປໂຍຄວຈເນເນວ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຖ ວາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສຈ຺ຈໍ. ຕມຫໍ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣມິ, ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ ລຸນິຕພ຺ພໍ ອຸປ຺ປາເຏຕພ຺ພໍ ກໂຣມີຕິ ເອວມ຺ປິ ອຸປໂຍຄວຈເນເນວ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ໂສຣຈ຺ຈໍ ເມ ປໂມຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ຕໍ ‘‘ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ, ເອວໍ ສີລເມວ ‘‘ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ວຸຕ຺ຕເມວ ເອຕໍ ‘‘ກາຍຄຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ, ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ປນ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕມ຺ປິ ຫິ ສຸນ຺ທເຣ ນິພ຺ພາເນ ຣຕຠາວໂຕ ‘‘ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປໂມຈນນ຺ຕິ ໂຍຄ຺ຄວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍຖາ ຕວ ປໂມຈນໍ ປຸນປິ ສາຍນ຺ເຫ ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ວາ ອນາຄຕສໍວຈ຺ຉເຣ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໂຕ ອປ຺ປໂມຈນເມວ ໂຫຕິ, ນ ມມ ເອວໍ. ນ ຫິ ມມ ອນ຺ຕຣາ ໂມຈນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອຫຎ຺ຫິ ທີປງ຺ກຣທສພລກາລໂຕ ປຠຸຕິ ປຎ຺ຎານງ຺ຄເລ ວີຣິຍພລິພທ຺ເທ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ມຫາກສິໍ ກສນ຺ໂຕ ຕາວ ນ ມຸຎ຺ຈິໍ, ຍາວ ນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ. ຍທາ ຈ ເມ ສພ຺ພໍ ຕໍ ກາລໍ ເຂເປຕ຺ວາ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ພຄຸຓປຣິວາຣໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ອຸທປາທິ, ຕທາ ມຍາ ຕໍ ສພ຺ພຸສ຺ສຸກ຺ກປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປມຸຕ຺ຕໍ, ນ ທານິ ປຸນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ຠຄວາ – ‘‘ໂສຣຈ຺ຈໍ ເມ ປໂມຈນ’’ນ຺ຕິ.

໗໙. ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວີຣິຍນ຺ຕິ ‘‘ກາຍິໂກ ວາ, ເຈຕສິໂກ ວາ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕປຘານໍ. ຘຸຣາຍໍ ໂຘຣຍ຺ຫໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ, ຘຸຣໍ ວຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘຸຣາຍໍ ໂຘຣຍ຺ຫາກຑ຺ຒິຕໍ ນງ຺ຄລໍ ຠູມິຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ມູລສນ຺ຕານການິ ຈ ປທາເລຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ວີຣິຍາກຑ຺ຒິຕໍ ປຎ຺ຎານງ຺ຄລໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ກິເລສສນ຺ຕານການິ ຈ ປທາເລຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປຸຣິມຘຸຣໍ ວຫນ຺ຕາ ຘຸຣາ, ມູລຘຸຣໍ ວຫນ຺ຕາ ໂຘຣຍ຺ຫາ; ຘຸຣາ ຈ ໂຘຣຍ຺ຫາ ຈ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫາ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອກເມກສ຺ມິໍ ນງ຺ຄເລ ຈຕຸພລິພທ຺ທປ຺ປເຠທໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ວຫນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປນ຺ນຕິຓມູລຆາຕໍ ສສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສາເຘຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ຈຕຸສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍປ຺ປເຠທໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ວຫນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລມູລຆາຕໍ ກຸສລສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສາເຘຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

ໂຍຄກ຺ເຂມາຘິວາຫນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍເຄຫິ ເຂມຕ຺ຕາ ‘‘ໂຍຄກ຺ເຂມ’’ນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອຘິກຕ຺ວາ ວາຫີຍຕິ, ອຠິມຸຂໍ ວາ ວາຫີຍຕີຕິ ອຘິວາຫນໍ. ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິວາຫນໍ ໂຍຄກ຺ເຂມາຘິວາຫນໍ. ເຕນ ກິໍ ທີເປຕິ? ຍຖາ ຕວ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ປຈ຺ຉິມາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຠິມຸຂໍ ວາຫີຍຕິ, ຕຖາ ມມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ນິພ຺ພານາຠິມຸຂໍ ວາຫີຍຕິ.

ເອວໍ ວາຫິຍມານຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ. ຍຖາ ຕວ ນງ຺ຄລໍ ວຫນ຺ຕໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ເຂຕ຺ຕໂກຏິໍ ປຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ທີປງ຺ກຣກາລໂຕ ປຠຸຕິ ຄຈ຺ຉເຕວ. ຍສ຺ມາ ວາ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ປຫີນາ ກິເລສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຫາຕພ຺ພາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາ ຕວ ນງ຺ຄເລນ ຉິນ຺ນານິ ຕິຓານິ ປຸນປິ ອປຣສ຺ມິໍ ສມເຍ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາປິ ເອຕໍ ປຐມມຄ຺ຄວເສນ ທິຏ຺ເຐກຏ຺ເຐ ກິເລເສ, ທຸຕິຍວເສນ ໂອຬາຣິເກ, ຕຕິຍວເສນ ອນຸສຫຄເຕ ກິເລເສ, ຈຕຸຕ຺ຖວເສນ ສພ຺ພກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິວຕ຺ຕນຣຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ຺ຕິ ຕໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ. ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ປທຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ຍຖາ ຕວ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ນ ຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກສ຺ສໂກ ອໂສໂກ ນິສ຺ໂສໂກ ວິຣໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ, ເອຕໍ ປນ ຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ສຕິປາຈເນນ ເອຕໍ ວີຣິຍຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາທິໂສ ກສ຺ສໂກ ອໂສໂກ ນິສ຺ໂສໂກ ວິຣໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໂສກສລ຺ລສມຸຄ຺ຆາຕຠູຕໍ ນິພ຺ພານາມຕສງ຺ຂາຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ.

໘໐. ອິທານິ ນິຄມນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠຄວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ເອວເມສາ ກສີ ກຏ຺ຐາ, ສາ ໂຫຕິ ອມຕປ຺ຜລາ;

ເອຕໍ ກສິໍ ກສິຕ຺ວານ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ມຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເອສາ ສທ຺ຘາພີຊາ ຕໂປວຸຏ຺ຐິຍາ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ ກສິ, ປຎ຺ຎາມຍໍ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ, ຫິຣິມຍຎ຺ຈ ອີສໍ, ມໂນມເຍນ ໂຍຕ຺ເຕນ, ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ, ປຎ຺ຎານງ຺ຄເລ ສຕິຜາລໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ, ສຕິປາຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ກາຍວຈີອາຫາຣຄຸຕ຺ຕິຍາ ໂຄເປຕ຺ວາ, ສຈ຺ຈໍ ນິທ຺ທານໍ ກຕ຺ວາ, ໂສຣຈ຺ຈໍ ປໂມຈນໍ ວີຣິຍໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ໂຍຄກ຺ເຂມາຠິມຸຂໍ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ວາເຫນ຺ເຕນ ກຏ຺ຐາ, ກສິກມ຺ມປຣິໂຍສານໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສາມຎ຺ຎຜລໍ ປາປິຕາ, ສາ ໂຫຕິ ອມຕປ຺ຜລາ, ສາ ເອສາ ກສິ ອມຕປ຺ຜລາ ໂຫຕິ. ອມຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ, ນິພ຺ພານານິສໍສາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ໂຂ ປເນສາ ກສິ ນ ມເມເວກສ຺ສ ອມຕປ຺ຜລາ ໂຫຕິ, ອປິຈ, ໂຂ, ປນ ໂຍ ໂກຈິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເວສ຺ໂສ ວາ ສຸທ຺ໂທ ວາ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ເອຕໍ ກສິໍ ກສຕິ, ໂສ ສພ຺ໂພປິ ເອຕໍ ກສິໍ ກສິຕ຺ວານ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕິ, ສພ຺ພສ຺ມາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສານໍ ກຕ຺ວາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໍ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມມ ກສິຜລໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຣຊ຺ຊຸ ເອວ ຉາໂຕ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ປນ ກສິ ອມຕປ຺ຜລາ, ຕສ຺ສາ ຜລໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຈ ວິທິຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກາຕຸໍ ປາຍາສໍ ທາຕຸມາຣທ຺ໂຘ. ເຕນາຫ ‘‘ອຖ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫຕິຍາຕິ ມຫຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກໍສປາຕິຍາຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ, ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກ ອຕ຺ຕໂນ ສຸວຓ຺ຓຖາເລ. ວຑ຺ເຒຕ຺ວາຕິ ຉຸປິຕ຺ວາ, ອາກິຣິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ອຸປນາເມສີຕິ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີຫິ ວິຈິຕ຺ຣໍ ກຕ຺ວາ, ທຸກູລວິຕາເນນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ, ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຠິຫຣິ. ກິນ຺ຕິ? ‘‘ຠຸຎ຺ຊຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ປາຍາສໍ, ກສ຺ສໂກ ຠວ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ກສ຺ສກຠາວສາຘກໍ ກາຣຓມາຫ ‘‘ຍຎ຺ຫິ…ເປ… ກສຕີ’’ຕິ, ຍສ຺ມາ ຠວໍ…ເປ… ກສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ’’ຕິ ອາຫ.

໘໑. ຕຕ຺ຖ ຄາຖາຠິຄີຕນ຺ຕິ ຄາຖາຫິ ອຠິຄີຕໍ, ຄາຖາໂຍ ຠາສິຕ຺ວາ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເມຕິ ມຍາ. ອໂຠຊເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ຠຸຎ຺ຊນາຣຫໍ ນ ໂຫຕິ. ສມ຺ປສ຺ສຕນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ອາຊີວສຸທ຺ຘິໍ ປສ຺ສຕໍ, ສມນ຺ຕາ ວາ ປສ຺ສຕໍ ສມ຺ປສ຺ສຕໍ, ພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເນສ ຘມ຺ໂມຕິ ‘‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອສ ຘມ຺ໂມ ເອຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄາຖາຠິຄີຕໍ ປນຸທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ກິໍ ປນ ຠຄວຕາ ປາຍາສຕ຺ຖໍ ຄາຖາ ອຠິຄີຕາ, ເຍນ ເອວມາຫາຕິ? ນ ເອຕທຕ຺ຖໍ ອຠິຄີຕາ, ອປິຈ, ໂຂ, ປນ ປາໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຂຕ຺ຕສມີເປ ຐຕ຺ວາ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ປຸນ ສກລພຸທ຺ຘຄຸເຓ ປກາເສຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ຕເທຕໍ ນຏນຈ຺ຈກາທີຫິ ນຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຄາຍິຕ຺ວາ ຈ ລທ຺ຘສທິສໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ‘‘ຄາຖາຠິຄີຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາທິສຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານໍ ນ ກປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອໂຠຊເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕານຸຣູປຎ຺ເຈຕໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາປິ ປຈ຺ຉິມໍ ຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປມາເນນ ຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຣ ຈ ນາມ ປຣປ຺ປກາສິເຕນາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຆຏິກາໂຣ ກຸມ຺ຠກາໂຣ, ຕຕ຺ຣ ກຖໍ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕາຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓປ຺ປກາສເນນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ສາທິຍິສ຺ສຕິ, ຍໂຕ ຍຸຕ຺ຕເມວ ເອຕໍ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ອປ຺ປສນ຺ນໍ ອທາຕຸກາມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຄາຖາຄາຍເນນ ທາຕຸກາມໍ ກຕ຺ວາ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ໂຠຊນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ, ອາມິສກາຣຓາ ອິມສ຺ສ ເທສນາ’’ຕິ ອິມມ຺ຫາ ໂລກາປວາທາ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ເທສນາປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທີເປຕ຺ວາ, ອິທານິ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ເມ ສຕີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ວຸຕ຺ຕິເຣສາ’’ຕິ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິຘມ຺ເມ ວາ ທສວິຘສຸຈຣິຕຘມ຺ເມ ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ຈາຣິຕ຺ຕຘມ຺ເມ ວາ ສຕິ ສໍວິຊ຺ຊມາເນ ອນຸປຫເຕ ວຕ຺ຕມາເນ ວຸຕ຺ຕິເຣສາ ເອກນ຺ຕໂວທາຕາ ອາກາເສ ປາຓິປ຺ປສາຣຓກປ຺ປາ ເອສນາ ປຣິເຍສນາ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ.

໘໒. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ປາຍາສໍ ເມ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອກປ຺ປິຍໍ ກິເຣຕໍ ໂຠຊນໍ, ອຘຎ຺ໂຎ ວຕສ຺ມິໍ, ທານໍ ທາຕຸໍ ນ ລຠາມີ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ – ‘ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ອິມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປສາເທສ຺ສາມີ’ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ໂທມນສ຺ສໍ ອກາສິ. ອິທານິ ເຕນ ໂທມນສ຺ເສນ ມຍິ ຈິຕ຺ຕໍ ປໂກເປຕ຺ວາ ອມຕວຣຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປສາທຊນນຕ຺ຖໍ ເຕນ ປຕ຺ຖິຕມໂນຣຖໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ຈ ເກວລິນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກວລິນນ຺ຕິ ສພ຺ພຄຸຓປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ສພ຺ພໂຍຄວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫນ຺ຕານໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ຄຸຓານໍ ເອສນໂຕ ມເຫສິໍ. ປຣິກ຺ຂີຓສພ຺ພາສວຕ຺ຕາ ຂີຓາສວໍ. ຫຕ຺ຖປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມາທິໍ ກຕ຺ວາ ວູປສນ຺ຕສພ຺ພກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຕ຺ຕາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວູປສນ຺ຕໍ. ອຸປຏ຺ຐຫສ຺ສູຕິ ປຣິວິສສ຺ສຸ ປຏິມານຍສ຺ສຸ. ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປາທິເຕປິ ປຣິຍາຍເມວ ຠຓຕິ, ນ ຕຸ ຠຓຕິ ‘‘ເທຫິ, ອາຫຣາຫີ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອຍໍ ປາຍາໂສ ຠຄວໂຕ ອານີໂຕ ນາຫໍ ອຣຫາມິ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຉນ຺ເທນ ກສ຺ສຈິ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອຖ ກສ຺ສ ຈາຫ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ‘‘ຕໍ ປາຍາສໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ຕຖາຄຕສາວກຎ຺ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຊີຣຓຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສເທວກວຈເນນ ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ, ສມາຣກວຈເນນ ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ, ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ຣູປາວຈຣພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ ອຣູປາວຈຣາ ປນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອສມ຺ຠາວເນຍ຺ຍາ. ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິວຈເນນ ສາສນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ສມິຕປາປພາຫິຕປາປສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ. ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓໍ, ສເທວມນຸສ຺ສວຈເນນ ສມ຺ມຸຕິເທວອວເສສມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ຕີຫິ ວຈເນຫິ ໂອກາສໂລໂກ, ທ຺ວີຫິ ປຊາວເສນ ສຕ຺ຕໂລໂກ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອສ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໍ ປນ ອາຬວກສຸຕ຺ເຕ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

ກສ຺ມາ ປນ ສເທວກາທີສຸ ກສ຺ສຈິ ນ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ? ໂອຬາຣິເກ ສຸຂຸໂມຊາປກ຺ຂິປນໂຕ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ປາຍາເສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຫິຕມຕ຺ເຕເຍວ ເທວຕາຫິ ໂອຊາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຍຖາ ສຸຊາຕາຍ ປາຍາເສ, ຈຸນ຺ທສ຺ສ ຈ ສູກຣມທ຺ທເວ ປຈ຺ຈມາເນ, ເວຣຎ຺ຊາຍຎ຺ຈ ຠຄວຕາ ຄຫິຕຄຫິຕາໂລເປ, ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ ຈ ກຈ຺ຈານສ຺ສ ຄຸຬ຺ຫກຸມ຺ຠສ຺ມິໍ ອວສິຏ຺ຐຄຸຬ຺ເຫ. ໂສ ໂອຬາຣິເກ ສຸຂຸໂມຊາປກ຺ຂິປນໂຕ ເທວານໍ ນ ປຣິຓມຕິ. ເທວາ ຫິ ສຸຂຸມສຣີຣາ, ເຕສໍ ໂອຬາຣິໂກ ມນຸສ຺ສາຫາໂຣ ນ ສມ຺ມາ ປຣິຓມຕິ. ມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ນ ປຣິຓມຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ໂອຬາຣິກສຣີຣາ, ເຕສໍ ສຸຂຸມາ ທິພ຺ໂພຊາ ນ ສມ຺ມາ ປຣິຓມຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ປນ ປກຕິອຄ຺ຄິນາວ ປຣິຓມຕິ, ສມ຺ມາ ຊີຣຕິ. ກາຍພລຎາຓພລປ຺ປຠາເວນາຕິ ເອເກ ຕຖາຄຕສາວກສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ເສຕໍ ສມາຘິພເລນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ຈ ປຣິຓມຕິ, ອິຕເຣສໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານມ຺ປິ ນ ປຣິຓມຕິ. ອຈິນ຺ຕນີຍໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ພຸທ຺ຘວິສໂຍ ເອໂສຕິ.

ເຕນ ຫິ ຕ຺ວນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ມມ ນ ກປ຺ປຕິ, ມມ ອກປ຺ປນ຺ຕໍ ສາວກສ຺ສາປິ ເມ ນ ກປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຫຣິເຕຕິ ປຣິຕ຺ຕຫຣິຕຕິເຓ, ອປ຺ປຣຸຬ຺ຫຣິຕຕິເຓ ວາ ປາສາຓປິຏ຺ຐິສທິເສ. ອປ຺ປາຓເກຕິ ນິປ຺ປາຓເກ, ປາຍາສຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓກາຣເຓນ ມຣິຕພ຺ພປາຓຣຫິເຕ ວາ ມຫາອຸທກກ຺ຂນ຺ເຘ. ສຫ ຕິຓນິສ຺ສິເຕຫິ ປາເຓຫິ ຕິຓານໍ ປາຓການຎ຺ຈ ອນຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕີຕິ ເອວໍ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ. ສໍຘູປາຍຕີຕິ ສມນ຺ຕາ ຘູປາຍຕິ. ສມ຺ປຘູປາຍຕີຕິ ຕເຖວ ອຘິມຕ຺ຕໍ ຘູປາຍຕິ. ກສ຺ມາ ເອວໍ ອໂຫສີຕິ? ຠຄວໂຕ ອານຸຠາເວນ, ນ ອຸທກສ຺ສ, ນ ປາຍາສສ຺ສ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ເທວຍກ຺ຂາທີນໍ. ຠຄວາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມສໍເວຄຕ຺ຖໍ ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມາຕິ ໂອປມ຺ມນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ, ຍຖາ ຜາໂລຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສໍວິຄ຺ໂຄ ຈິຕ຺ເຕນ, ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ສຣີເຣນ. ສຣີເຣ ກິຣສ຺ສ ນວນວຸຕິໂລມກູປສຫສ຺ສານິ ສຸວຓ຺ຓຠິຕ຺ຕິຍາ ອາຫຕມຓິນາຄທນ຺ຕາ ວິຍ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄາ ອເຫສຸໍ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

ປາເທສຸ ປນ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ອພ຺ຠນຸໂມທມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ. ອພ຺ຠນຸໂມທເນ ຫິ ອຍມິຘ ອຠິກ຺ກນ຺ຕ ສທ຺ໂທ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນສ຺ສ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ອພ຺ຠນຸໂມທນຕ຺ເຖ, ຕສ຺ມາ ສາຘຸ ສາຘຸ ໂຠ ໂຄຕມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠເຍ ໂກເຘ ປສໍສາຍໍ, ຕຸຣິເຕ ໂກຕູຫລຈ຺ຉເຣ;

ຫາເສ ໂສເກ ປສາເທ ຈ, ກເຣ ອາເມຑິຕໍ ພຸໂຘ’’ຕິ. –

ອິມິນາ ຈ ລກ຺ຂເຓນ ອິຘ ປສາທວເສນ ປສໍສາວເສນ ຈາຍໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິກນ຺ຕໍ ອຕິອິຏ຺ຐໍ, ອຕິມນາປໍ, ອຕິສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ເທນ ເທສນໍ ໂຖເມຕິ, ເອເກນ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ. ອຍຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຍທິທໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ຍທິທໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຄມ຺ມ ມມ ປສາໂທຕິ. ຠຄວໂຕ ເອວ ວາ ວຈນໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ອຕ຺ເຖ ສນ຺ຘາຍ ໂຖເມຕິ – ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ວຈນໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂທສນາສນໂຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ຄຸຓາຘິຄມນໂຕ, ຕຖາ ສທ຺ຘາຊນນໂຕ, ປຎ຺ຎາຊນນໂຕ, ສາຕ຺ຖໂຕ, ສພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ, ອຸຕ຺ຕານປທໂຕ, ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໂຕ, ກຓ຺ຓສຸຂໂຕ, ຫທຍງ຺ຄມໂຕ, ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໂຕ, ອປຣວມ຺ຠນໂຕ, ກຣຸຓາສີຕລໂຕ, ປຎ຺ຎາວທາຕໂຕ, ອາປາຖຣມຓີຍໂຕ, ວິມທ຺ທກ຺ຂມໂຕ, ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ, ວີມໍສິຍມານຫິຕໂຕຕິ ເອວມາທີຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຈຕູຫິ ອຸປມາຫິ ເທສນໍເຍວ ໂຖເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອໂຘມຸຂຏ຺ຐປິຕໍ, ເຫຏ຺ຐາ ມຸຂຊາຕໍ ວາ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຸປຣິມຸຂໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ຕິຓປຓ຺ຓາທິຈ຺ຉາທິຕໍ. ວິວເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍ. ມູຬ຺ຫສ຺ສາຕິ ທິສາມູຬ຺ຫສ຺ສ. ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ອນ຺ຘກາເຣຕິ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີອຑ຺ຒຣຕ຺ຕຆນວນສຓ຺ຑເມຆປຏເລຫິ ຈຕຸຣງ຺ເຄ ຕມສິ. ອຍໍ ຕາວ ປທຕ຺ໂຖ.

ອຍໍ ປນ ອຘິປ຺ປາຍໂຍຊນາ – ຍຖາ ໂກຈິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ ອສທ຺ຘມ຺ມປຕິຕໍ ມໍ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ, ຍຖາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວເຣຍ຺ຍ; ເອວໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕຣຘານາ ປຠຸຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ສາສນໍ ວິວຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ເອວໍ ກຸມ຺ມຄ຺ຄມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນສ຺ສ ເມ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນ, ຍຖາ ອນ຺ຘກາເຣ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂມຫນ຺ຘກາຣນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ເມ ພຸທ຺ຘາທິຣຕນຣູປານິ ອປສ຺ສໂຕ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສກເທສນາປຊ຺ໂຊຕຘາຣເຓນ ມຍ຺ຫໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ເອເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ເທສິຕຕ຺ຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ.

ອຖ ວາ ເອກຈ຺ຈິເຍນ ມຕ຺ເຕນ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ທຸກ຺ຂທສ຺ສເນນ ອສຸເຠ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສປ຺ປຫາເນນ ຈ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊິຕສທິໂສ, ສມຸທຍທສ຺ສເນນ ທຸກ຺ເຂ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສປ຺ປຫາເນນ ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນວິວຣຓສທິໂສ, ນິໂຣຘທສ຺ສເນນ ອນິຈ຺ເຈ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສປ຺ປຫາເນນ ຈ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມຄ຺ຄາຈິກ຺ຂຓສທິໂສ, ມຄ຺ຄທສ຺ສເນນ ອນຕ຺ຕນິ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິປລ຺ລາສປ຺ປຫາເນນ ຈ ອນ຺ຘກາເຣ ປຊ຺ໂຊຕສທິໂສ, ຕສ຺ມາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ…ເປ… ປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ ‘‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ, ເອວໍ ປກາສິໂຕ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ຘາຕປກາຍຄຸຕ຺ຕຕາທີຫິ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ປກາສິໂຕ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຫິຣິມນາທີຫິ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ, ໂຍຄກ຺ເຂເມນ ນິໂຣໂຘຕິ ເອວໍ ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິໂຣໂຘ ຈາຕິ ສຣູເປເນວ ທ຺ເວ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປກາສິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ ປຏິປກ຺ໂຂ ສມຸທຍສ຺ສ, ນິໂຣໂຘ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ປຏິປກ຺ເຂນ ທ຺ເວ. ອິຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປກາສິຕານິ. ຕສ຺ມາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອສາຫນ຺ຕິອາທີສຸ ເອໂສ ອຫນ຺ຕິ ເອສາຫໍ. ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ປຓິປາເຕນ ສຣຓຄມເນນ ຄໂຕປິ ອິທານິ ວາຈາຍ ສມາທິຍນ຺ໂຕ ອາຫ. ອຖ ວາ ປຓິປາເຕນ ພຸທ຺ຘໍເຍວ ສຣຓໍ ຄໂຕຕິ ອິທານິ ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເສເສ ຘມ຺ມສງ຺ເຆປິ ຄນ຺ຕຸໍ ອາຫ. ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄຕິ ອຊ຺ຊຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ, ອຊ຺ຊທຄ຺ເຄຕິ ວາ ປາໂຐ, ທ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຊ຺ຊ ອຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາເຓຫິ ອຸເປຕໍ ປາຓຸເປຕໍ, ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ອຸເປຕໍ, ອນຎ຺ຎສຕ຺ຖຸກໍ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ສຣຓໍ ຄຕໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ຊານາຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອເນນ ສຸຕານຸຣູປາ ປຏິປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕາທີຫິ ວາ ສຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິມິນາ ‘‘ເອສາຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສິສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ. ເຕນ ວາ ປຎ຺ຎາປຏິລາຠໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິມິນາ ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠ ທສ຺ສິໂຕ. ອິທານິ ເອວໍ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ເຘນ ປຎ຺ຎວຕາ ຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈຕິ ‘‘ລເຠຍ຺ຍາຫ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ອິທ຺ຘິຍາທີຫິ ອຠິປ຺ປສາທິຕຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ຠຄວາປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ກິມງ຺ຄໍ ປນາຫ’’ນ຺ຕິ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຣິປູຣກາຣິຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປສມ຺ປທໍ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐຕິອາທີສຸ ປນ ເອໂກ ກາຍວິເວເກນ, ວູປກຏ຺ໂຐ ຈິຕ຺ຕວິເວເກນ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ສຕິອວິຊຫເນນ, ອາຕາປີ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍສງ຺ຂາເຕນ ອາຕາເປນ, ປຫິຕຕ຺ໂຕ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂຕາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ. ນ ຈິຣສ຺ເສວາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຸລປຸຕ຺ຕາຕິ ທຸວິຘາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ, ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາ, ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ ຈ. ອຍໍ ປນ ອຸຠຍຖາປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ. ອຄາຣສ຺ມາຕິ ຆຣາ. ອຄາຣານໍ ຫິຕໍ ອຄາຣິຍໍ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິກຸຏຸມ຺ພໂປສນກມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອຄາຣິຍນ຺ຕິ ອນຄາຣິຍໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕີຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ຕທນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ປຣິໂຍສານໍ, ອຣຫຕ຺ຕຜລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາເຍວ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ, ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສີຕິ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວາ ວິຫາສິ. ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈ ຂີຓາ ຊາຕິ…ເປ… ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ເອເຕນສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຠູມິໍ ທສ຺ເສຕິ.

ກຕມາ ປນສ຺ສ ຊາຕິ ຂີຓາ, ກຖຎ຺ຈ ນໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ ຕາວສ຺ສ ອຕີຕາ ຊາຕິ ຂີຓາ ປຸພ຺ເພວ ຂີຓຕ຺ຕາ, ນ ອນາຄຕາ ອນາຄເຕ ວາຍາມາຠາວໂຕ, ນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ຍາ ປນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວສຸ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປເຠທາ ຊາຕິ, ສາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ຂີຓາ. ຕໍ ໂສ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ປຫີນກິເລເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກິເລສາຠາເວ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ອາຍຕິໍ ອປຏິສນ຺ຘິກໍ ໂຫຕີຕິ ຊານນ຺ໂຕ ຊານາຕິ.

ວຸສິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຖໍ ປຣິວຸຕ຺ຖໍ, ກຕໍ ຈຣິຕໍ ນິຏ຺ຐາປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ກຕໍ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍຠາວນາວເສນ ໂສຬສວິຘມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທານິ ປຸນ ອິຕ຺ຖຠາວາຍ ເອວໍ ໂສຬສກິຈ຺ຈຠາວາຍ ກິເລສກ຺ຂຍາຍ ວາ ມຄ຺ຄຠາວນາ ນຕ຺ຖີຕິ. ອຖ ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິຕ຺ຖຠາວໂຕ, ອິມສ຺ມາ ເອວໍປກາຣາ ອິທານິ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານາ ອປຣໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ນຕ຺ຖິ. ອິເມ ປນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຉິນ຺ນມູລໂກ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍາຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ເອໂກ. ອຣຫຕນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ຕານໍ. ມຫາສາວການໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ອາຍສ຺ມາ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ອໂຫສີຕິ ອຍໍ ກິເຣຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.