໑໙. ຘມ຺ມນານຕ຺ຕຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໗໓. ຘມ຺ມນານຕ຺ຕຎາຓນິທ຺ເທເສ ກມ຺ມປເຖຕິ ກມ຺ມານິ ຈ ຕານິ ປຖາ ຈ ອປາຍຄມນາຍາຕິ ກມ຺ມປຖາ, ເຕ ກມ຺ມປເຖ. ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ເວຣມຓີຕິ ຕີຓິ ກາຍສຸຈຣິຕານິ, ມຸສາວາທາ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ເວຣມຓີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວຈີສຸຈຣິຕານິ, ອນຠິຊ຺ຌາ ອພ຺ຍາປາໂທ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ຕີຓິ ມໂນສຸຈຣິຕານິ. ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ນາມ ປາຓາຕິປາໂຕ ອທິນ຺ນາທານໍ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ຕີຓິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕານິ, ມຸສາວາໂທ ປິສຸຓາ ວາຈາ ຜຣຸສາ ວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕານິ, ອຠິຊ຺ຌາ ພ຺ຍາປາໂທ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ຕີຓິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕານິ. ກຸສລາກຸສລາປິ ຈ ປຏິສນ຺ຘິຊນກາເຍວ ກມ຺ມປຖາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ປຏິສນ຺ຘິຊນເນ ອເນກນ຺ຕິ ກຕ຺ຕາ ກມ຺ມປຖາຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ໂອຬາຣິກກຸສລາກຸສລຄຫເຓເນວ ເສສກຸສລາກຸສລາປິ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຣູປນ຺ຕິ ຠູໂຕປາທາຍເຠທໂຕ ອຏ຺ຐວີສຕິວິຘໍ ຣູປໍ. ວິປາກນ຺ຕິ ກາມາວຈຣກຸສລວິປາການໍ ໂສຬສນ຺ນໍ, ອກຸສລວິປາການໍ ສຕ຺ຕນ຺ນຎ຺ຈ ວເສນ ເຕວີສຕິວິຘໍ ວິປາກໍ. ກິຣິຍນ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓມເຫຕຸກກິຣິຍານໍ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສເຫຕຸກກິຣິຍານຎ຺ຈ ວເສນ ເອກາທສວິຘໍ ກາມາວຈຣກິຣິຍໍ. ວິປາກາຠາວໂຕ ກິຣິຍາມຕ຺ຕາຕິ ກິຣິຍາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກາມາວຈຣເມວ ຣູປາພ຺ຍາກຕວິປາກາພ຺ຍາກຕກິຣິຍາພ຺ຍາກຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຘຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຐິຕສ຺ສ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຌານຠາວນາສພ຺ຠາວໂຕ ມນຸສ຺ສໂລກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຌານານິ ປນ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ເທວໂລເກປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລເກປິ ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິກເຫຏ຺ຐູປປຕ຺ຕິກອຸປຣູປປຕ຺ຕິການໍ ວເສນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສຸທ຺ຘາວາເສ ປນ ອຣູປາວຈເຣ ຈ ເຫຏ຺ຐູປປຕ຺ຕິກາ ນຕ຺ຖິ. ຣູປາຣູປາວຈເຣສຸ ອຠາວິຕຊ຺ຌານາ ເຫຏ຺ຐາ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານາ ກາມາວຈຣສຸຄຕິຍໍເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ. ຕຕ຺ຣູປປນ຺ນສ຺ສາຕິ ວິປາກວເສນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິວເສນ ວຕ຺ຕມານານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວິປາກຊ຺ຌານານິ. ຣູປາຣູປາວຈຣຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕີສຸ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕານິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ອຖ ໂຂ ກຸສເລຫິ ສມານປວຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ກຸສເລສຸ ວຸຕ຺ເຕສຸ ວຸຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຍຖາ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ກຸສລາກຸສເລ ນິຣຸທ຺ເຘ ວິປາໂກ ຕທາຣມ຺ມຓຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໐໖, ໔໐໙) ກຸສລຊວນຄ຺ຄຫເຓເນວ ກິຣິຍຊວນໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ເອວມິຘາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສາມຎ຺ຎຜລານີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ. ເອເຕນ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກາພ຺ຍາກຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ນິພ຺ພານາພ຺ຍາກຕໍ.

ປາໂມຊ຺ຊມູລກາຕິ ປາໂມຊ຺ຊໍ ມູລໍ ອາທິ ເອເຕສນ຺ຕິ ປາໂມຊ຺ຊມູລກາ, ປາໂມຊ຺ຊາທິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາໂມຊ຺ເຊນ ຫິ ສມາຄຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍນິໂສມນສິກໂຣໂຕເຍວ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ, ນ ອໂຍນິໂສມນສິກໂຣໂຕ. ອໂຍນິໂສມນສິກໂຣໂຕ ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ນຕ຺ຖິ, ປເຄວ ວິປສ຺ສນາ. ກສ຺ມາ ສຣູເປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ປາໂມຊ຺ຊສ຺ສ ພລວຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ປາໂມຊ຺ເຊ ຫິ ອສຕິ ປນ຺ເຕສຸ ຈ ເສນາສເນສຸ ອຘິກຸສເລສຸ ຈ ຘມ຺ເມສຸ ອຣຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ສຕິ ຠາວນາເຍວ ອຸກ຺ກມຕິ. ປາໂມຊ຺ເຊ ປນ ສຕິ ອຣຕິອຠາວໂຕ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ປນ ມູລຠາເວນ ຠາວນາຍ ພຫູປກາຣຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຸປຣິ ນວກໍ ວກ຺ຂຕິ.

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໔) –

ວຈນໂຕ ວິປສ຺ສກສ຺ສ ວິປສ຺ສນາປຈ຺ຈຍາ ປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຘ ປນ ກລາປສມ຺ມສນປຈ຺ຈຍາ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ທຸພ຺ພລາ ປີຕິ. ອາທິກມ຺ມຕ຺ເຖ ປ-ກາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປມຸທິຕສ຺ສາຕິ ເຕນ ປາໂມຊ຺ເຊນ ປມຸທິຕສ຺ສ ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ. ປໂມທິຕສ຺ສາຕິປິ ປາໂຐ. ໂສເຍວຕ຺ໂຖ. ປີຕີຕິ ພລວປີຕິ. ປີຕິມນສ຺ສາຕິ ປີຕິຍຸຕ຺ຕມນສ຺ສ. ຍຸຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ຍຖາ ອສ຺ສຣໂຖຕິ. ກາໂຍຕິ ນາມກາໂຍ, ຣູປກາເຍນ ສຫ ວາ. ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ວູປສນ຺ຕທຣໂຖ ໂຫຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍຕິ ອຸຠຍປສ຺ສທ຺ຘິໂຍເຄນ ນິພ຺ພຸຕກາໂຍ. ສຸຂໍ ເວເທຕີຕິ ເຈຕສິກໍ ສຸຂໍ ວິນ຺ທຕິ, ກາຍິກສຸເຂນ ສຫ ວາ. ສຸຂິໂນຕິ ສຸຂສມງ຺ຄິສ຺ສ. ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມໍ ອາຘິຍຕິ, ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕຕິ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຈິຕ຺ຕສມາຫິຕຠາເວນ ຫິ ຍຖາຠູຕຊານນໍ ລກ຺ຂີຍຕິ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິວເສນ ສງ຺ຂາຣໍ ຍຖາສຠາວໍ ຊານາຕິ. ປສ຺ສຕີຕິ ຕໍເຍວ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ຜຸຏໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕິ. ນິພ຺ພິນ຺ທຕີຕິ ນວວິຘວິປສ຺ສນາຎາຓໂຍເຄນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ. ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍ ວິປສ຺ສນໍ ສິຂໍ ປາເປນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄຎາຓໂຍເຄນ ສງ຺ຂາເຣຫິ ວິຣຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວິຣາຄສງ຺ຂາຕມຄ຺ຄເຫຕຸ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພາເນ ອຘິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ເກສຸຈິ ປນ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ‘‘ສມາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິ ສຈ຺ຈນໂຍ ລິຂິໂຕ, ໂສປິ ຈ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ລິຂິໂຕ. ວາຣທ຺ວເຍປິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕເຍວ ວິເສໂສ, ນ ອຕ຺ຖໂຕ. ‘‘ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຫິ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຎາເຓ ຈ ສິທ຺ເຘ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມຍກິຈ຺ຈໍ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຈຕຸສຈ຺ຈນເຍນ ວຸຕ຺ຕວາໂຣປິ ອິມິນາ ວາເຣນ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິສິຏ຺ໂຐເຍວ.

໗໔. ອິທານິ ອນິຈ຺ຈໂຕຕິອາທີຫິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິເສເສນ຺ໂຕ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິ ກໂຣຕີຕິອາທິມາຫ. ໂຍນິໂສມນສິກາຣມູລກາຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ມູລໍ ປຕິຏ຺ຐາ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣມູລກາ. ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາເຍວ ຫິ ປາໂມຊ຺ຊາທໂຍ ນວ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ສມາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ກາຣຓຠູເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍ ປຊານາຕິ. ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອນຸສ຺ສວວເສນ ປຸພ຺ພຠາຄສຈ຺ຈານຸໂພໂຘປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣຕິ ຈ ອຸປາເຍນ ມນສິກາໂຣ.

ຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຜສ຺ສນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິນານຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜສ຺ສນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ. ເວທນານານຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາທິເວທນານານຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມສຎ຺ຎາທິນານຕ຺ຕໍ. ສງ຺ກປ຺ປນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທິນານຕ຺ຕໍ. ຉນ຺ທນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ກປ຺ປນານຕ຺ຕຕາຍ ຣູເປ ຉນ຺ໂທ ສທ຺ເທ ຉນ຺ໂທຕິ ເອວໍ ຉນ຺ທນານຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຣິຬາຫນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉນ຺ທນານຕ຺ຕຕາຍ ຣູປປຣິຬາໂຫ ສທ຺ທປຣິຬາໂຫຕິ ເອວໍ ປຣິຬາຫນານຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຣິເຍສນານານຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິຬາຫນານຕ຺ຕຕາຍ ຣູປປຣິເຍສນາທິນານຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ລາຠນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເຍສນານານຕ຺ຕຕາຍ ຣູປປຏິລາຠາທິນານຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ.

ຘມ຺ມນານຕ຺ຕຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.