ສາສນປຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາ

໘໙. ເອວໍ ສພ຺ພຖາ ນຍສມຸຏ຺ຐານໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ສາສນປຏ຺ຐານໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ສງ຺ຄຫວາຣາທີສຸ ມູລປເທເຫວ ປຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຣູປໂຕ ນ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ມູລປເທຫິ ປຏ຺ຐານໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ປຏ຺ຐານໂຕປິ ມູລປທານິ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພານີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສ ມູລປທາ ກຸຫິໍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ? ສາສນປຏ຺ຐາເນ’’ຕິ ອາຫ. ມູລປທສາສນປຏ຺ຐານານຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ຄໂຫ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິໂຕ ເອວາຕິ. ອຖ ສາສນປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂກ ວຈນຕ຺ໂຖ? ສາສນສ຺ສ ປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສາສນປຏ຺ຐານໍ, ສາສນໍ ເທສນາ, ຕສ຺ສາ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ເຕສໍ ຫິຕສຸຂນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖໍ ປກາເຣຫິ ຐານໍ ປວຕ຺ຕິ ສາສນປຏ຺ຐານໍ. ອິຘ ປນ ຕສ຺ສ ຕຖາຠາວທີປນໍ ‘‘ສາສນປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ສາສນໍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທໂຍ. ເຕສໍ ປວຕ຺ຕນຸປາຍຠາວໂຕ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ປຏ຺ຐານານິ, ສໍກິເລສາທິຘມ຺ມາ. ເຕສໍ ປເວທນໂຕ ຕທຸປຈາເຣນ ສຸຕ຺ຕານິ ປຏ຺ຐານານິ. ເຕສໍ ປນ ສມູຫຠາວໂຕ ອຍໍ ປກຣຓປ຺ປເທໂສ ປຏ຺ຐານໍ ນາມ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ເກນຏ຺ເຐນ ປຏ຺ຐານໍ? ປຏ຺ຐິຕຏ຺ເຐນ ຄມນຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຍ ເຕ ໂຄຏ຺ຐາ ປຏ຺ຐິຕຄາໂວ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໖) ອາຄຕຏ຺ຐານສ຺ມິຎ຺ຫິ ເຍນ ປຏ຺ຐາເນນ ເຕ ‘‘ໂຄຏ຺ຐາ ປຏ຺ຐິຕຄາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຄມນໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ນາຕິວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍສຸ ຫາຣນເຍສຸ ອນິສ຺ສງ຺ຄຄມນສ຺ສ ເທສນາຎາຓສ຺ສ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິໂລກິຍາທິເຠເທສຸ ຕທຸຠຍໂວມິສ຺ສກເຠເທສຸ ຈ ວິຕ຺ຖາຣິຕນຍລາຠໂຕ ນິສ຺ສງ຺ຄວເສນ ປວຕ຺ຕຄມນຕ຺ຕາ ເຕ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທໂຍ ໂລກິຍາທໂຍ ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ໂວມິສ຺ສາ ຈ ອຘິກຣຓວເສນ ປຏ຺ຐານໍ ນາມ. ເຕສໍ ປກາສນໂຕ ອຍໍ ປກຣຓປ຺ປເທໂສ ປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສໍກິເລສຠາຄິຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສໍກິລິສ຺ສຕິ ເອເຕນາຕິ ສໍກິເລໂສ. ສໍກິເລສຠາເຄ ສໍກິເລສໂກຏ຺ຐາເສ ປວຕ຺ຕໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ. ວາສນາ ປຸຎ຺ຎຠາວນາ, ວາສນາຠາເຄ ປວຕ຺ຕໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ, ວາສນໍ ຠຊາເປຕີຕິ ວາ ວາສນາຠາຄິຍໍ. ນິພ຺ພິຊ຺ຌນໍ ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ປທາລນໍ ນິພ຺ເພໂຘ. ນິພ຺ເພຘຠາເຄ ປວຕ຺ຕໍ, ນິພ຺ເພຘໍ ຠຊາເປຕີຕິ ວາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ. ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ຂາຘມ຺ມາ ອເສກ຺ຂາ, ອເສກ຺ຂຠາເວ ປວຕ຺ຕໍ, ອເສກ຺ເຂ ຠຊາເປຕີຕິ ວາ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍໍ. ເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລໂສ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອິທໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ. ຍຕ຺ຖ ທານາທິປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ວິຠຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ. ຍຕ຺ຖ ເສກ຺ຂາ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ວິຠຕ຺ຕາ, ອິທໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ອເສກ຺ຂາ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ວິຠຕ຺ຕາ, ອິທໍ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍໍ. ອິຕຣານິ ເຕສໍ ໂວມິສ຺ສກນຍວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ.

ຕານິ ປນ ຉ ທຸກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕິກາ ເອກໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ອປຣມ຺ປິ ເອກໍ ຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ທ຺ວາທສ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຸກາ ທ຺ເວ ຈ ຕິກາ ອຸທ຺ຘຏາ, ອິຕເຣ ນ ອຸທ຺ຘຏາ, ອນຸທ຺ຘຣເຓ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ. ອິມິນາ ນເຍນ ເຕປິ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ປາຬິຍໍ ສໍຂິຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຸຕ຺ຕານິ, ສາຘາຣຓານິ ກຕານິ ອຏ຺ຐ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ກຕ຺ຖຈິ ສຸຕ຺ເຕ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລໂສວ ນິທ຺ທິສີຍຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ທິຏ຺ຐິສໍກິເລໂສວ, ກຕ຺ຖຈິ ທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລໂສວ ນິທ຺ທິສີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຕິຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ຕຖາ ໂວທານໍ ນາມ ສໍກິເລເສ ສຕິ ໂຫຕີຕິ ໂວທານຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສໍກິເລສວິຠາເຄນ ຕິຘາວ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາໂວທານຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ວາສນາຠາຄິຍາທິ ເອວ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ສໍກິເລໂສ ຕິວິໂຘ’’ຕິອາທິ ສໍກິເລສປຏິປກ຺ຂໂຕ ສມຖາທິນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ວາສນາຠາຄິຍາທິສຸຕ຺ຕານໍ ວິສຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ອາສຕ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຠເວສູຕິ ຠເວສຸ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຍທິ ຠວປຕ຺ຖນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ສາຍນ຺ຕິ ເອວມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຍໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ຠວຕິ ປຸຊ຺ຊຠວຜລນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ. ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ຠເວ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຸຕ຺ຕານີຕິ ອິມານິ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຸຕ຺ຕານິ. ສາຘາຣຓານິ ກຕານີຕິ ສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ, ສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຎ຺ຈ, ສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈ, ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຎ຺ຈາຕິ ເອວໍ ປທນ຺ຕຣສໍໂຍຊນວເສນ ມິສ຺ສິຕານິ ກຕານິ. ອຏ຺ຐ ຠວນ຺ຕີຕິ ປຸຣິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐ ຠວນ຺ຕິ.

ຕານິເຍວ ອຏ຺ຐ ສຸຕ຺ຕານິ ສາຘາຣຓານິ ກຕານິ ໂສຬສ ຠວນ຺ຕີຕິ ຕານິເຍວ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐ ສຸຕ຺ຕານິ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຎ຺ຈ, ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈ ສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ, ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຎ຺ຈ ສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ, ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈ ສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຎ຺ຈ, ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຎ຺ຈ, ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈ ສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ, ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈ ເນວສໍກິເລສຠາຄິຍຎ຺ຈ, ນວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ ນນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຎ຺ຈ ນ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍຎ຺ຈາຕິ ເອວໍ ສາຘາຣຓານິ ກຕານິ ປຸຣິມານິ ອຏ຺ຐ ອິມານິ ອຏ຺ຐາຕິ ໂສຬສ ຠວນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອກກາ, ຉ ທຸກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕິກາ, ເອໂກ ຈຕຸກ຺ໂກ, ອປໂຣປິ ເອໂກ ຈຕຸກ຺ໂກຕິ ອຍມ຺ປິ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖາປິ ທ຺ເວ ທຸກາ, ທ຺ເວ ຕິກາ, ທ຺ເວ ຈຕຸກ຺ກາ ຈ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ອິມສ຺ສ ປຏ຺ຐານສ຺ສ ສກລສາສນສງ຺ຄຫິຕຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອິເມຫິ ໂສຬສຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ຠິນ຺ເນຫິ ນວວິຘໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ນໍ ຠວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິເມຫິ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທີຫິ ໂສຬສຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ປຏ຺ຐານນເຍນ ວິຠຕ຺ເຕຫິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິນວວິຘໍ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນສງ຺ຂາຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ນໍ ໂສຬສຘາ ວິຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ໂສຬສວິເຘນ ປຏ຺ຐາເນນ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນສ຺ສ ປເທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຖໍ ປນ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິຠາໂວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ? ອາຫ ‘‘ຄາຖາຍ ຄາຖາ ອນຸມິນິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຄາຖາຍ ຄາຖາ ອນຸມິນິຕພ຺ພາຕິ ອຍໍ ຄາຖາ ວິຍ ຄາຖາ ສໍກິເລສຠາຄິຍາຕິ ວາ ວາສນາຠາຄິຍາຕິ ວາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາຕິ ວາ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍາຕິ ວາ ອນຸມິນິຕພ຺ພາ, ອນຸ ອນຸ ມິນິຕ຺ວາ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຄາຖາເວຍ຺ຍາກຣຓວິນິມຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ‘‘ສຸຕ຺ເຕນາ’’ຕິປເທນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໙໐. ອິທານິ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທີນິ ສຸຕ຺ຕານິ ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ຐານິ ອຸທາຫຣຓວເສນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາມນ຺ຘາ ຊາລສຎ຺ຉນ຺ນາ’’ຕິ ຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຍຖາ ອິມສ຺ສ, ເອວໍ ອິໂຕ ປຣານມ຺ປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖານໍ ອຸຕ຺ຕານປທານຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ນ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

ອຄຕິຄມນານີຕິ ກາຍາທີຫິ ອຍຸຕ຺ຕຄມນານິ, ອກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ທາຕິ ຉນ຺ທເຫຕຸ ອິຈ຺ຉາປຈ຺ຈຍາ. ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຄນ຺ຕພ຺ພໍ ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສາຘູນໍ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ມໍ. ອຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕິມທ຺ທິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມຕິ. ນິຫີຍຕີຕິ ຫາຍຕິ. ຍໂສຕິ ກິຕ຺ຕິ ຈ ປຣິວາໂຣ ຈ.

‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ ມໂນຕິ ຍທິປິ ກາມາວຈຣກຸສລາທິເຠທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕຸຠູມກຈິຕ຺ຕໍ ມໂນ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ (ຘ. ປ. ໑-໒; ເຖຣຄາ. ໙໕) ປຸຣິມຊາຕິຍໍ ເວຊ຺ຊຠູຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ນິຍມິຍມານໍ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເມວ ລພ຺ຠຕິ. ໂສ ມໂນ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ມນສາ ປຐມຄາມິນາ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມາຕິ ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຘມ຺ມາ, ເຕ ປນ ເວທນາທໂຍ ຕໂຍ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ. ເອເຕ ຫິ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ກຖໍ ປເນເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເອກສ຺ມິຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ມໂນ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ນາມ ໂຫຕີຕິ? ອຸປ຺ປາທປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ. ຍຖາ ຫິ ພຫູສຸ ເອກໂຕ ຄາມຆາຕາທິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ‘‘ໂກ ເອເຕສໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂຍ ເຕສໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຍໍ ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ທຕ຺ໂຕ ວາ ມິຕ຺ໂຕ ວາ ເຕສໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຕິ ອຸປ຺ປາທປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ມໂນ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ນ ຫິ ເຕ ມເນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕິ, ມໂນ ປນ ເອກຈ຺ເຈສຸ ເຈຕສິເກສຸ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕສຸປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອວ.

ອຘິປຕິວເສນ ມໂນ ເສຏ຺ໂຐ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໂນເສຏ຺ຐາ. ຍຖາ ຫິ ໂຈຣາທີນໍ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກາທໂຍ ອຘິປຕິໂນ ເສຏ຺ຐາ, ຕຖາ ເຕສມ຺ປິ ມໂນ ເສຏ຺ໂຐ. ຍຖາ ປນ ທາຣຸອາທີຫິ ນິປ຺ຜນ຺ນານິ ຠຓ຺ຑານິ ທາຣຸມຍາທີນິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ເອເຕປິ ມນໂຕ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ມໂນມຍາ ນາມ. ປທຸຏ຺ເຐນາຕິ ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ໂທເສຫິ ປທຸຏ຺ເຐນ ທູສິເຕນ ຠາສຕິ ວາ ກໂຣຕິ ວາ. ໂສ ຫິ ຠາສນ຺ໂຕ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕເມວ ຠາສຕິ, ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕເມວ ກໂຣຕິ, ອຠາສນ຺ໂຕ ອກໂຣນ຺ໂຕ ເຕຫິ ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ປທຸຏ຺ຐມນຕາຍ ຕິວິຘໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປູເຣຕິ. ເອວມສ຺ສ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ທຸກ຺ຂມນ຺ເວຕີຕິ ຕໂຕ ຕິວິຘທຸຈ຺ຈຣິຕໂຕ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນ຺ເວຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານຸຠາເວນ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທນ຺ຕິ, ຍຖາ ນາມ ສກຏໍ ວຫໂຕ ພລີພທ຺ທສ຺ສ ປທໍ ປຫຣນ຺ຕໍ ຈກ຺ກໍ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ນໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທຸກ຺ຂມນຸຄຈ຺ຉຕີຕິ.

‘‘ມິທ຺ຘີ ຍທາ ໂຫຕີ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ ມິທ຺ຘີຕິ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູໂຕ. ມຫຄ຺ຆໂສຕິ ມຫາໂຠຊໂນ ອາຫຣຫຕ຺ຖກອລໍສາຏກຕຕ຺ຣວຏ຺ຏກກາກມາສກຠຸຕ຺ຕວມິຕການໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວິຍ. ນິທ຺ທາຍິຕາຕິ ສຸປນສີໂລ. ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕສາຍີຕິ ເສຍ຺ຍສຸຂປສ຺ສສຸຂານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນວເສນ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກສຍນສີໂລ. ນິວາປປຸຏ຺ໂຐຕິ ກຸຓ຺ຑກາທິນາ ສູກຣຠຕ຺ເຕນ ປຸຏ຺ໂຐ. ຆຣສູກໂຣ ຫິ ພາລກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂປສິຍມາໂນ ຖູລສຣີຣກາເລ ເຄຫໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອລຠນ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈາທີສຸ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ສຍເຕວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍທາ ປຸຣິໂສ ມິທ຺ຘີ ຈ ໂຫຕິ ມຫຄ຺ຆໂສ ຈ, ນິວາປປຸຏ຺ໂຐ ມຫາວຣາໂຫ ວິຍ ອຎ຺ເຎນ ອິຣິຍາປເຖນ ຍາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ນິທ຺ທາສີໂລ ສໍປຣິວຕ຺ຕສາຍີ, ຕທາ ໂສ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ມນສິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕສໍ ອມນສິກາຣາ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄພ຺ຠໍ ອຸເປຕິ, ຄພ຺ຠວາສໂຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕີຕິ.

‘‘ອຍສາວ ມລ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາຍໍ ອຍສາຕິ ອຍໂຕ. ສມຸຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ຊາຕໍ. ຕຕຸຏ຺ຐາຍາຕິ ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ອຕິໂຘນຈາຣິນນ຺ຕິ ໂຘນາ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ອິທມຕ຺ຖິຕາຍ ອລເມເຕນາຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນປຎ຺ຎາ, ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຣນ຺ໂຕ ອຕິໂຘນຈາຣີ ນາມ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອຍໂຕ ມລໍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ຍໂຕ ຕໍ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ, ຕເມວ ຂາທຕິ ວິນາເສຕິ, ເອວເມວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ອຕິໂຘນຈາຣິນໍ ສານິ ກມ຺ມານິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກາເນວ ຕານິ ກມ຺ມານິ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນຍນ຺ຕີຕິ.

‘‘ໂຈໂຣ ຍຖາ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ ໂຈໂຣ ຍຖາ ສນ຺ຘິມຸເຂ ຄຫີໂຕຕິ ຍຖາ ໂຈໂຣ ຆຣສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ໂຕ ຆຣສນ຺ຘິມຸເຂ ເອວ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ຄຫິໂຕ. ສກມ຺ມຸນາ ຫຎ຺ຎຕິ ພຊ຺ຌເຕ ຈາຕິ ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ເມນ ກສາຠິຕາຬນາທິນາ ຫຎ຺ຎຕິ ເຈວ ອທ຺ທຸພນ຺ຘນາທິນາ ພຊ຺ຌຕິ ຈ. ເອວໍ ອຍໍ ເປຈ຺ຈ ປຊາ ປຣຕ຺ຖາຕິ ເອວມ຺ປິ ອຍໍ ປາປກາຣິນີ ປຊາ ອິໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ປຣໂລເກ. ສກມ຺ມຸນາ ຫຎ຺ຎຕິ ພຊ຺ຌເຕ ຈາຕິ ອຕ຺ຕນາວ ກເຕນ ປາປກມ຺ເມນ ນິຣຍາທີສຸ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ກມ຺ມກາຣຓາທີຫິ ຫຎ຺ຎຕິ ເຈວ ປຣິພຊ຺ຌຕິ ຈາຕິ.

‘‘ສຸຂກາມານີ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ ໂຍ ທຓ຺ເຑນ ວິຫິໍສຕີຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຓ຺ເຑນ ວາ ເລຑ຺ຑຸອາທີຫິ ວາ ວິພາຘຕິ. ເປຈ຺ຈ ໂສ ນ ລເຠ ສຸຂນ຺ຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣໂລເກ ມນຸສ຺ສສຸຂໍ ວາ ທິພ຺ພສຸຂໍ ວາ ນ ລຠຕິ, ນິພ຺ພານສຸເຂ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ຄຸນ຺ນໍ ເຈ ຕຣມານານນ຺ຕິ ຄາວີສຸ ມໂຫຆໍ ຕຣນ຺ຕີສຸ. ຊິມ຺ຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ ປຸງ຺ຄໂວຕິ ຍທິ ຍູຖປຕິ ອຸສໂຠ ກຸຏິລໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສພ຺ພາ ຕາ ຊິມ຺ຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພາປິ ຕາ ຄາວິໂຍ ກຸຏິລເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ເນຕ຺ເຕ ຊິມ຺ຫໍ ຄເຕ ສຕີຕິ ເນຕ຺ຕຣິ ກຸຏິລໍ ຄເຕ ສຕິ, ເນຕ຺ຕສ຺ສ ກຸຏິລໍ ຄຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ຕາສໍ ປຈ຺ຈຍິໂກ ອຸປທ຺ທວຫໂຣ ຈ.

‘‘ເອວເມວ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາຍໍ ຍຖາ ເຈຕໍ, ເອວເມວໍ ໂຍ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຘານສມ຺ມໂຕ, ຍທິ ໂສ ອຘມ຺ມຈາຣີ ສິຍາ. ເຍ ຕສ຺ສ ອນຸຊີວິໂນ, ສພ຺ເພປິ ອຘມ຺ມິກາວ ໂຫນ຺ຕິ. ສາມິສມ຺ປທາ ຫິ ປກຕິສມ຺ປທໍ ສມ຺ປາເທຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອຕເທວ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພໍ ຣຏ຺ຐໍ ທຸກ຺ຂໍ ເສຕິ, ຣາຊາ ເຈ ໂຫຕິ ອຘມ຺ມິໂກ. ສຸກິຈ຺ຉຣູປາ ວຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ກິຈ຺ຉາປນ຺ນຣູປາ ວຕ. ອຸປຘີສູຕິ ກາມຄຸຓູປຘີສຸ. ຣຕ຺ຕາຕິ ຣາຄາຠິຠູຕາ. ກຏຸກນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໍ.

ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຊນເກເນວ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິປ຺ປຠວສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິ ກທລິຍາ ປຣາຠວາຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຜລໍ ເວ ກທລິໍ ຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ຜລປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ ໂອສຘີນໍ ‘‘ຜລໍ ເວຬຸໍ ຜລໍ ນຬ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຬວາຍ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຄທ຺ຣຠສ຺ສ ຊາຕາ ອສ຺ສຕຣີ ນາມ, ສາ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກາເລ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວິຊາຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ປາເທຫິ ຠູມິໍ ປຫຣນ຺ຕີ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຖສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ຈຕູສຸ ຂາຓຸເກສຸ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ຜາເລຕ຺ວາ ໂປຕກໍ ນີຫຣນ຺ຕິ, ສາ ຕຕ຺ເຖວ ມຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຄພ຺ໂຠ ອສ຺ສຕຣິໍ ຍຖາ’’ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ກທລິເວຬຸນເຬປິ ວິນາເສຕິ, ຄພ຺ໂຠ ຈ ອສ຺ສຕຣິໍ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມຜລຠູໂຕ ສກ຺ກາໂຣ ອສປ຺ປຸຣິສໍ ວິນາເສຕີຕິ.

ໂກຘມກ຺ຂຄຣູຕິ ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂຓໍ ໂກຘໍ, ປຣຄຸຓມກ຺ຂນລກ຺ຂຓໍ ມກ຺ຂຎ຺ຈ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຣນ຺ໂຕ. ສຸເຂຕ຺ເຕຕິ ສຸເຂຕ຺ເຕປິ. ປູຕິພີຊໍວາຕິ ປູຕິຠາວໍ ຄຕໍ ພີຊໍ ວິຍ. ຉກຓຣສາທິປຣິຠາວນສຸກ຺ຂາປນສຸຂສຍາທີນິ ອກຣເຓນ ພີຊໂທສທຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໑. ເຈຕສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕນ. ເຈໂຕຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ. ປຣິຈ຺ຈາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ອິຣິຍຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍຖາຠຕນ຺ຕິ ຍຖາ ກິຎ຺ຈິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ.

ມາກຕ຺ຖາຕິ ມາ ອກຕ຺ຖ. ນ ປມຸຕ຺ຍຕ຺ຖີຕິ ປໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖິ. ອຸເປຈ຺ຈາປີຕິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາປິ, ພຸທ຺ຘິປຸພ຺ເພນາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອຘມ຺ເມນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ‘‘ມຸສາວາເທນາ’’ຕິ ວຈນໍ ມຸສາວາທສ຺ສ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ອຕີຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ຘ. ປ. ໑໗໖), ຕຖາ ‘‘ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ເຕສໍ ສາມຎ຺ຎໍ, ເຍສໍ ນຕ຺ຖິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ລຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໒.໑໐໘). ຕໍ ກຖໍ ນຸ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຕໍ ຘນໍ ເກນ ນຸ ປກາເຣນ ເຕສໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຘມ຺ເມນ ເຕສໍ ສມ຺ຠຕຕ຺ຕາ ເຕສຸ ນຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣາຍາ ສຸ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຘມ຺ມິຍໂວຫາຣາທິໂຕ ຣາຊນ຺ຕຣາຍາທໂຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ສມ຺ຠຕສ຺ສ ວິນສ຺ສຕີຕິ ອິມສ຺ສ ສມ຺ຠຕໍ ສຊ຺ຊິຕໍ ວິນສ຺ສຕິ. ສຄ຺ຄນ຺ຕິ ສຸຄຕິໍ. ສາ ຫິ ຣູປາທີຫິ ໂສຠເນຫິ ອຄ຺ໂຄຕິ ສຄ຺ໂຄຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິການໍ ອຕ຺ຖານໍ ຫານິຍາ. ຫຕາຕິ ວິນຏ຺ຐາ.

ວິວຏ຺ຏເຕຕິ ນິວຏ຺ຏຕິ. ໂລຠາ ຂຓຕິ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ໂລຠເຫຕຸ ອປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ກາຍວິສມາທິໂຍເຄນ ອຕ຺ຕານໍ ຂຓຕິ ນາມ. ມິຕ຺ເຕຫິ ຊີຣຕີຕິ ມິຕ຺ຕຠາເວຫິ ຫາຍຕິ.

ຈຣນ຺ຕີຕິ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ອກຸສລເມວ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ພາລາຕິ ອິຘໂລກຕ຺ຖໍ ປຣໂລກຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຊານນ຺ຕາ ອິຘ ພາລາ ນາມ. ທຸມ຺ເມຘາຕິ ນິປ຺ປຎ຺ຎາ. ນ ຫິ ປຎ຺ຎາຍ ທຸຏ຺ຐຕ຺ຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອມິຕ຺ເຕເນວາຕິ ອມິຕ຺ຕຠູເຕນ ວິຍ ເວຣິນາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ. ກຏຸກປ຺ຜລນ຺ຕິ ຕິຂິຓຜລໍ, ທຸກ຺ຂຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ສາຘຸ, ຍໍ ກຕ຺ວາ ອນຸຕປ຺ປຕີຕິ ຍໍ ກມ຺ມໍ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນສມຕ຺ຖໍ ທຸກ຺ຂຸທຍໍ ກຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສຣິຕານຸສ຺ສຣິຕກ຺ຂເຓ ອນຸຕປ຺ປຕິ ອນຸໂສຈຕິ, ຕໍ ກຕໍ ນ ສາຘຸ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ນ ຠທ຺ທກໍ. ຍສ຺ສ ອສ຺ສຸມຸໂຂຕິ ຍສ຺ສ ອສ຺ສູຫິ ຕິນ຺ຕມຸໂຂ ໂຣທນ຺ໂຕ ວິປາກໍ ປຏິເສວຕິ ອນຸໂຠຕິ.

ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕປູຣຓາທິວເສນ ອາຠິສມາຈາຣິກສີລສ຺ສ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ທຸກ຺ກຣໍ. ສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂຓ຺ຑໍ ອກຕ຺ວາ ວິເສສໂຕ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກສ຺ສ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ທຸຕ຺ຕິຕິກ຺ຂໍ, ສີລສໍວຣາທໂຍ ວາ ອປຣິກ຺ຂເຕ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ທຸກ຺ກຣໍ. ອຘິວາເສຕພ຺ພານໍ ປນ ທຸສ຺ສຫນໂຕ ຂນ຺ຕິສໍວຣໍວເສນ ທຸຕ຺ຕິຕິກ຺ຂໍ. ອພ຺ຍຕ຺ເຕນາຕິ ມນ຺ທປຎ຺ເຎນ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມຓຠາໂວ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ. ສມ຺ພາຘາຕິ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖທຸປ຺ປາຣຸຕມາຕຸຄາມາທິສມ຺ມທ຺ທາ. ຍຕ຺ຖາຕິ ສີລສໍວຣາທີນໍ ປຣິພນ຺ຘຠູເຕສຸ ສມ຺ພາຘສງ຺ຂາເຕສຸ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓາທີສຸ. ອຖ ວາ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ທຸຕ຺ຕິຕິກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕ຺ຕິຕິກ຺ຂນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂມໍ ທຸຣຘິວາສິຍໍ. ອພ຺ຍຕ຺ເຕນາຕິ ພາເລນ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມຓຘມ຺ໂມ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ປຓ຺ຑິຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ທສປິ ວສ຺ສານິ ວີສຕິປິ…ເປ… ສຏ຺ຐິປິ ວສ຺ສານິ ທນ຺ເຕຠິ ທນ຺ຕມາຘາຍ ຊິວ຺ຫາຍ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອກາສນໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ປຏິເສວມານາ ອາປາຓໂກຏິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕາ ສາມຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ. ພຫູຫິ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ພາຘາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສາມຎ຺ຎສງ຺ຂາເຕ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ພຫູ ສມ຺ພາຘາ, ມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ພຫູ ປຣິສ຺ສຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ປມິນນ຺ໂຕຕິ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ຂີຓາສວປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ເອຕ຺ຕກສີໂລ ອຍໍ ເອຕ຺ຕກສມາຘິ ເອຕ຺ຕກປຎ຺ໂຎ’’ຕິ ເອວໍ ມິນນ຺ໂຕ. ໂກຘ ວິທ຺ວາ ວິກປ຺ປເຍຕິ ໂກ ອິຘ ວິທ຺ວາ ເມຘາວີ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍ, ຂີຓາສໂວວ ຂີຓາສວໍ ມິນນ຺ໂຕ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ທີເປຕິ. ນິວຸຕໍ ມຎ຺ເຎຕິ ໂຍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ມິເນຕຸໍ ອາຣຠຕິ, ຕໍ ນິວຸຕໍ ອວກຸຊ຺ຊປຎ຺ຎໍ ມຎ຺ຎາມິ. ອກິສ຺ສວນ຺ຕິ ກິສ຺ສວາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ, ນິປ຺ປຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸຐາຣີຕິ ອຕ຺ຕຈ຺ເຉທກຏ຺ເຐນ ກຸຐາຣິສທິສີ ຜຣຸສວາຈາ. ຉິນ຺ທຕີຕິ ກຸສລມູລສງ຺ຂາເຕ ມູເລເຍວ ນິກນ຺ຕຕິ. ວິສໍ ຫລາຫລໍ ອິວາຕິ ຫລາຫລສງ຺ຂາຕໍ ວິສໍ ອິວ. ເອວໍ ວິຣທ຺ຘໍ ປາເຕຕີຕິ ວິຣທ຺ຘໍ ອປຣທ຺ຘໍ ຂລິຕປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ອປາເຍສຸ ວິນິປາເຕຕິ. ວາຈາ ທຸພ຺ຠາສິຕາ ຍຖາຕິ ຍຖາ ວາຈາ ອຣິຍູປວາທນວເສນ ທຸພ຺ຠາສິຕາ.

໙໒. ນິນ຺ທິຍນ຺ຕິ ນິນ຺ທນີຍໍ. ຕໍ ວາ ນິນ຺ທຕິ ໂຍ ປສໍສິໂຍຕິ ໂຍ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕາຍ ປສໍສາຣໂຫ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕໍ ວາ ໂສ ປາປິຈ຺ຉຕາທີນິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຄຣຫຕິ. ວິຈິນາຕີຕິ ອຸປຈິນາຕິ. ກລິນ຺ຕິ ອປຣາຘໍ. ອຍໍ ກລີຕິ ອຍໍ ອປຣາໂຘ. ອກ຺ເຂສູຕິ ຊູຕກີຬນກ຺ເຂສຸ. ສພ຺ພສ຺ສາປິ ສຫາປິ ອຕ຺ຕນາຕິ ສພ຺ເພນ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນາປິ ອຕ຺ຕນາປິ ສທ຺ຘິໍ. ສຸຄເຕສູຕິ ໂສຠນຄມນຕ຺ຕາ, ສຸນ຺ທຣໍ ຐານໍ ຄຕຕ຺ຕາ, ສມ຺ມາ ຄຕຕ຺ຕາ, ສມ຺ມາ ຈ ຄທຕ຺ຕາ ສຸຄຕສງ຺ຂາເຕສຸ ພຸທ຺ຘາທີສຸ. ມນໍ ປໂທສເຍຕິ ໂຍ ມນໍ ປໂທເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ອຍໍ ມໂນປໂທໂສ ເອວ ມຫຕ຺ຕໂຣ ກລີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ສຕໍ ສຫສ຺ສານໍ…ເປ… ປາປກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຕໍ ສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ນິຣພ຺ພຸທຄຓນາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ. ຉຕ຺ຕິໍສຕີຕິ ອປຣານິ ຉຕ຺ຕິໍສຕິ ນິຣພ຺ພຸທານິ. ປຎ຺ຈ ຈາຕິ ອພ຺ພຸທຄຓນາຍ ປຎ຺ຈ ຈ ອພ຺ພຸທານິ. ຕສ຺ມາ ວສ຺ສຄຓນາຍ ເອຕ຺ຕໂກ ໂສ ກາໂລ, ຍໍ ກາລໍ ອຣິຍຄຣຫິວາຈໍ ມນຎ຺ຈ ປຓິຘາຍ ປາປກໍ ນິຣຍໍ ອຸເປຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈ ສງ຺ເຂເປນ ປທຸມນິຣເຍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ປນ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ໂລຠຄຸເຓຕິ ‘‘ຄຸໂຓ’’ຕິ ພາເລຫິ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂຠເຍວ ໂລຠຄຸໂຓ, ຕສ຺ມິໍ ໂລຠຄຸເຓ, ຕຓ຺ຫາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອນຸ ອນຸ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອວທຎ຺ຎູຕິ ອວຈນຎ຺ຎູ, ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ໂອວາທສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ. ມຈ຺ຉຣີຕິ ປຎ຺ຈວິຘມຈ຺ຉຣິເຍນ ມຈ຺ຉຣີ. ເປສຸຓິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເປສຸຓິຍສ຺ມິໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄສາວການໍ ເຠທເນນ. ໂກກາລິກຎ຺ຫິ ມີຍມານໍ ໂອວທນ຺ເຕນ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ຠາສິຕາ ອິມາ ຄາຖາຕິ. ມຸຂທຸຄ຺ຄາຕິ ມຸຂວິສມ. ວິຠູຕາຕິ ວິຄຕຠູຕ ອລິກວາທິ. ອນຣິຍາຕິ ອສປ຺ປຸຣິສ. ຠູນຫູຕິ ຠູຕິຫນກ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘິວິນາສກ. ປຸຣິສນ຺ຕາຕິ ປຸຣິສາຘມ. ກລີຕິ ອລກ຺ຂິປຸຣິສ. ອວຊາຕກປຸຕ຺ຕາຕິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອວຊາຕປຸຕ຺ຕ. ມາ ພຫຸຠາຓິຘ ເນຣຍິໂກສີຕິ ອິທານິ ພຫຸຠາຓີ ມາ ໂຫຫິ, ເນຣຍິໂກ ອສິ ຊາໂຕ. ຣຊມາກິຣສີຕິ ກິເລສຣຊໍ ອຕ຺ຕນິ ປກ຺ຂິປສິ. ສນ຺ເຕຕິ ສມິຕກິເລເສ ຂີຓາສເວ. ກິພ຺ພິສກາຣີຕິ ປາປກາຣິ. ປປຕນ຺ຕິ ນຣກໍ.

ອິທໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ສຠາວເຠທໂຕ ອວຕ຺ຖາເຠທໂຕ ຈ ອເນກເຠທກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອເນເກຫິ ສຸຕ຺ຕປເທຫິ ອຸທາຫຣຓວເສນ ທສ຺ສິຕໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປສນ຺ເນນາຕິ ກມ຺ມກມ຺ມຜລາທີນິ ສທ຺ທຫນ຺ເຕນ.

໙໓. ອິທ຺ຘນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖູປຄສີສູປຄາທິອລງ຺ກາເຣຫິ ມຓິກນກາທີຫິ ຈ ສມິທ຺ຘໍ. ຜີຕນ຺ຕິ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີຫິ ຈ ຘນຘຎ຺ຎາທີຫິ ຈ ວິປຸລໍ. ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສນ຺ຕິ ນິຣນ຺ຕຣມນຸສ຺ສໍ. ສມ຺ພາຘພ຺ຍູຫນ຺ຕິ ພ຺ຍູຫາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອນິພ຺ພິທ຺ຘຣຈ຺ຉາໂຍ. ເຍສຸ ປວິຏ຺ຐມຄ຺ເຄເນວ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ສມ຺ພາຘາ ພ຺ຍູຫກາ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ພາຘພ຺ຍູຫໍ. ອິມິນາປິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ຆນວາສເມວ ທີເປຕິ. ຠນ຺ເຕນາຕິ ທມຖໍ ອນຸປຄເຕນ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິພ຺ຠມນ຺ເຕນ ວາ. ອປາປກນ຺ຕິ ອລາມກໍ. ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນາຕິ ອຈລປ຺ປສາເທນ, ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘໂຕ ອາຄເຕນ ປສາເທນ.

ເປຈ຺ຈ ໂສ ລຠເຕຕິ ໂຍ ຠູເຕ ທຓ຺ເຑນ ນ ຫິໍສຕິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣໂລເກ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ມນຸສ຺ສສຸຂໍ ເທວຠູໂຕ ທິພ຺ພສຸຂໍ ອຸຠຍໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໔. ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ຊນປທຈາຣິກໍ ຄມິສ຺ສຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣຕີຕິ? ສຕ຺ຕຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ – ເທສນ຺ຕຣຄຕານໍ ເວເນຍ຺ຍານໍ ວິນຍນຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຣ ຐິຕານໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກສມຸປ຺ປາທນໍ, ຠາວການໍ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິພທ຺ຘວາສປຣິຫຣຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຕຕ຺ຖ ອນາສງ຺ຄທສ຺ສນໍ, ສມ຺ພຸທ຺ຘວສິຕຏ຺ຐານຕາຍ ເທສານໍ ເຈຕິຍຠາວສມ຺ປາທນໍ, ພຫູນໍ ສຕ຺ຕານໍ ທສ຺ສນູປສງ຺ກມນາທີຫິ ປຸຎ຺ໂຎຆປ຺ປສວນໍ, ອວຸຏ຺ຐິອາທິອຸປທ຺ທວູປສມນຎ຺ຈາຕິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິສິທຕ຺ຕປຸຣາຓາຕິ ອິສິທຕ຺ໂຕ ຈ ປຸຣາໂຓ ຈ, ເຕສຸ ອິສິທຕ຺ໂຕ ສກທາຄາມີ. ປຸຣາໂຓ ໂສຕາປນ຺ໂນ. ສາເກເຕຕິ ‘‘ສາເກໂຕ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຄຄາມເກ. ມຄ຺ເຄ ປຸຣິສໍ ຐເປສຸນ຺ຕິ ເຕສໍ ກິຣ ຄາມທ຺ວາເຣນ ຠຄວໂຕ ຄມນມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສເຈ ຠຄວາ ອມ຺ຫາກໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ວາ ປມຕ຺ຕານໍ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຖ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ມຄ຺ຄມຊ຺ເຌ ປຸຣິສໍ ຐເປສຸໍ. ອນຸພນ຺ຘິໍສູຕິ ນ ທູຣໂຕວ, ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ຠຄວາ ຫິ ສກຏມຄ຺ຄສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຊງ຺ຆມຄ຺ເຄນ ອຄມາສິ, ອິຕເຣ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຄມໍສຸ. ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມາຕິ ພຸທ຺ຘາ ຫິ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາວ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ຐິຕາ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ທິວສຠາຄມ຺ປິ ນິສິນ຺ນາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ສາສເນ ວລ຺ລຠາ ອາຄຕຜລາ, ອິເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ທິວສຠາຄໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ເຍນຎ຺ຎຕຣໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທີຕິ ເຕ ກິຣ ຉຕ຺ຕຸປາຫນກຕ຺ຕຣທຓ຺ຑປາທພ຺ຠຎ຺ຊນເຕລານິ ເຈວ ອຏ຺ຐວິຘຎ຺ຈ ປານກໍ ສຣຠປາທປລ຺ລງ຺ກຎ຺ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອາຄມໍສຸ. ອຖ ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສູຕິ ‘‘ຉຕ຺ຕຸປາຫນາທີນິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ.

ສາວຕ຺ຖິຍາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ມຊ຺ຌິມເທສວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ນິຍຕາຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ. ຠຄວໂຕ ຫິ ຈາຣິກຈຣຓໍ ມຊ຺ຌິມເທເສເຍວ. ສເຈປິ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຊ຺ຌິມເທເສເຍວ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ນິຍຕາຈິຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມາ ມຊ຺ຌິມເທສວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາສີສູຕິ ກາສິຣຏ຺ຐໂຕ. ຕຖາ ມຄເຘສູຕິ ມຄຘຣຏ຺ຐໂຕ. ອາສນ຺ເນ ໂນ ຠຄວາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ ເຕສໍ ໂສມນສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ‘‘ອິທານິ ທານໍ ທາຕຸໍ ຄນ຺ຘມາລາທິປູຊໍ ກາຕຸໍ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເນສໍ ໂສມນສ຺ສໍ ໂຫຕິ.

ຕສ຺ມາຕິຫ ຖປຕໂຍ ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສຕິ ຖປຕໂຍ ຍສ຺ມາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຍິ ທູຣີຠູເຕ ອນປ຺ປກໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອາສນ຺ເນ ອນປ຺ປກໍ ໂສມນສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາປິ ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ ‘‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ’’ຕິ. ຆຣາວາສສ຺ສ ຫິ ໂທເສນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕາ ອສ຺ສຖ, ເອວໍ ໂວ ມຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ຈ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ຈ ຕໍ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສກິຎ຺ຈນສປລິໂພຘຏ຺ເຐນ ສມ຺ພາຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ມຫາຆເຣ ວສນ຺ຕສ຺ສາປິ ຫິ ສກິຎ຺ຈນສປລິໂພຘຏ຺ເຐນ ຆຣາວາໂສ ສມ຺ພາໂຘວ. ຣໂຊປໂຖຕິ ຣາຄາທິຣຊານໍ ອາຄມນປໂຖ, ອາຄມນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ປນ ອກິຎ຺ຈນອປລິໂພຘຏ຺ເຐນ ອພ຺ໂຠກາໂສ. ຈຕຸຣຕນິເກປິ ຫິ ຄພ຺ເຠ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນານມ຺ປິ ອກິຎ຺ຈນາປລິໂພຘຏ຺ເຐນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອພ຺ໂຠກາໂສ ນາມ ໂຫຕິ. ອລຎ຺ຈ ປນ ໂວ ຖປຕໂຍ ອປ຺ປມາທາຍາຕິ ເອວໍ ສມ຺ພາຘຆຣາວາເສ ວສນ຺ຕານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອປ຺ປມາທເມວ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນາຄາຕິ ຫຕ຺ຖິໂນ. ໂອປວຍ຺ຫາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຫນໂຍຄ຺ຄາ. ເອກໍ ປຸຣໂຕ ເອກໍ ປຈ຺ຉໂຕ ນິສີທາເປມາຕິ ເຕ ກິຣ ທ຺ເວປິ ຊນາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ທ຺ວີສຸ ນາເຄສຸ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເອວໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນາຄໍ ມຊ຺ເຌ ກຕ຺ວາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫໍສຸ. ນາໂຄປິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພຕິ ຍຖາ ກິຎ຺ຈິ ວິເສສິຕໍ ນ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕາປິ ຠຄິນິໂຍຕິ ຍຖາ ປມາທໍ ນາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕາປີຕິ ສິຕກຖິຕວິກ຺ເຂປິຕາທີນິ ອກໂຣນ຺ເຕຫິ ອຕ຺ຕາປິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ‘‘ສາມິທຸພ຺ຠໂກ ເອໂສ’’ຕິ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ.

ຕສ຺ມາຕິຫ ຖປຕໂຍຕິ ຍສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ຣາຊາ ນິຈ຺ຈໍ ຣາຊຠຓ຺ຑໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕິ, ຕສ຺ມາປິ ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣໂຊປໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ປໍສຸກູລິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ປຏິຈ຺ຉາເປນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ. ອລຎ຺ຈ ໂຂ ຖປຕໂຍ ອປ຺ປມາທາຍ, ອປ຺ປມາທເມວ ກໂຣຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ມຸຕ຺ຕຈາໂຄຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐຈາໂຄ. ປຍຕປາຓີຕິ ອາຄຕາຄຕານໍ ທານຕ຺ຖາຍ ໂຘຕຫຕ຺ໂຖ. ໂວສຄ຺ຄຣໂຕຕິ ໂວສຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕ ຈາເຄ ຣໂຕ. ຍາຈໂຍໂຄຕິ ຍາຈິຕພ຺ພຍຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຍາຊໂຍໂຄ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ທານຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທານສໍວິຠາຄຣໂຕຕິ ເອເຕນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ລຠິຕ຺ວາ ຕໂຕປິ ສໍວິຠາເຄ ຣໂຕ. ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ອຍ຺ຍານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອກຕວິຠາຄໍ, ສພ຺ພໍ ທາຕພ຺ພເມວ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມຫິ ໂຂ ຖປຕໂຍ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອິເມຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ໂສຕາປນ຺ເນນ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ລພ຺ຠມານຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ເຕສໍ ຖປຕີນໍ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປຣິຍາເຍນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂຂ ຖປຕໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙໕. ສຫສ຺ສໍ ກປ຺ປໂກຏິໂຍຕິ ສຫສ຺ສໍ ອຕ຺ຕຠາວາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອສີຕິ ກປ຺ປໂກຏິໂຍ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອສີຕິອາຍຸກປ຺ປໂກຏິໂຍ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕ຺ຖ ປນ ເຕ ອເຫສຸນ຺ຕິ? ອາຫ ‘‘ເທເວ ເຈວ ມນຸສ຺ເສ ຈາ’’ຕິ, ເທເວສຸ ເຈວ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍວິຣຸຬ຺ຫມ຺ຫີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ປລ຺ລວຄ຺ຄຫເຓນ ວິຣຸຬ຺ເຫ. ອລຠິໍຫນ຺ຕິ ອລຠິໍ ອຫໍ. ອຊ຺ຊ ຕິໍສໍ ຕໂຕ ກປ຺ປາຕິ ຕໂຕ ກປ຺ປໂຕ ອຊ຺ຊ ສມ຺ປຕິ ອຍໍ ກປ຺ໂປ ຕິໍສຕິໂມ. ຕສ຺ສາ ສຎ຺ຎາຍ ວາສນາຕິ ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘຄຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ວາສນໂຕ.

ຕຓ຺ຫານິຆາຕໂກຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ສມຸຈ຺ເຉທໂກ. ວຏໍສໂກຕິ ປຸປ຺ຜມຍກຓ຺ຓິໂກ. ສພ຺ພປຸປ຺ເຜຫິລງ຺ກໂຕຕິ ນານາປຸປ຺ເຜຫິ ອລງ຺ກໂຕ. ລປນນ຺ຕຣາຕິ ອຸຕ຺ຕຣາຘໂຣຏ຺ຐານໍ ອນ຺ຕຣໂຕ. ໂອກ຺ກາຕິ ປຠາ. ມຸທ຺ຘນນ຺ຕຣຘາຍຖາຕິ ມຸທ຺ຘນິ ອນ຺ຕຣຘາຍຖ. ກງ຺ຂໍ ວິຕຣາຕິ ວິມຕິໍ ວິໂນເທຫິ. ຍສ຺ສ ຕໍ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ, ສທາ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອາກງ຺ຂປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ສທາ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ຠຄວາ ເຖຣໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທພ຺ຣວີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣາຊາ ຣຏ຺ເຐ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ. ຈຣິມນ຺ຕິ ຈຣິມຠວໍ. ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ. ຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ, ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ວາ.

໙໖. ສຸວຓ຺ຓຈ຺ຉທນໍ ນາວນ຺ຕິ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ສຸວຓ຺ຓາລງ຺ກາເຣຫິ ປຏິມຓ຺ຑິຕວເສນ ຉາທິຕໍ ສຸວຓ຺ຓນາວໍ. ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ຐາ ວິຍາກາສິ, ສກ຺ກສ຺ສ ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຍຖາ ສາ ເທວຕາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ຐາ ສກ຺ກສ຺ສ ພ຺ຍາກາສິ, ເອວໍ ມຍາປິ ສຸຕນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາສຸຕໍ ຕໍ ຠຄວໂຕ ວທຕິ.

ປໍສຸຖູເປສູຕິ ສຣີຣຘາຕຸໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐເປຕ຺ວາ ປໍສູຫິ ກຕຖູເປສຸ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕເນວາຫ – ‘‘ອຸທ຺ທິສ຺ສກເຕສຸ ທສພລຘຣານ’’ນ຺ຕິ.

໙໗. ເທວປຸຕ຺ຕສຣີຣວຓ຺ຓາຕິ ເທວປຸຕ຺ຕສຣີຣສທິສວຓ຺ຓາ. ສຸຠຄສຓ຺ຐິຕີຕິ ໂສຠຄ຺ຄຍຸຕ຺ຕສຓ຺ຐານາ. ອຸຬາຣໍ ວຕ ຕໍ ອາສີຕິ ຕໍ ມຍາ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸຬາຣໍ ວຕ ອໂຫສິ. ຍາຫນ຺ຕິ ຍາ ອຫໍ. ສຕສຫສ຺ສໍ ກປ຺ເປ, ມຸທິໂຕ ຖູປໍ ອປູເຊສີຕິ ຖູປໍ ປູເຊຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສໍ ອາຍຸກປ຺ເປ ອຫໍ ມຸທິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນາຄນ຺ຕຸນ ວິນິປາຕນ຺ຕິ ອປາຍຸປປຕ຺ຕິໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ຍໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ຍໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໍ. ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ຐປິຕໍ. ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕມ຺ຫີຕິ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອມ຺ຫິ. ວິຘູຕລໂຕຕິ ວິຘູຕຕຓ຺ຫາລໂຕ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕຓ຺ໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໘. ສາມາກປຕ຺ໂຖທນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາມາກຕິຓານໍ ນາຬິໂກທນມຕ຺ຕໍ. ອຂິເລຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຈໂຕຂິລານໍ ອຠາເວນ ອຂິເລ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ໂອກປ຺ປຍິ ຘມ຺ມມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ອຸຕ຺ຕມຘມ຺ມໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕມຘມ຺ເມນ ນາມ ອິມສ຺ມິໍ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສທ຺ທຫິໍ. ‘‘ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ປຓິເຘສິໍ ມານສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຏິລທ຺ຘຘມ຺ມໍ ອຫມ຺ປິ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫິໍ. ຠເວ ກຸທາສຸປິ ຈ ມາ ອເປກ຺ຂວາຕິ ກຕ຺ຖຈິ ຠເວ ອເປກ຺ຂວາ ມາ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ຈ ປຓິເຘສິໍ ມານສນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ກຸຣູສູຕິ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣູສຸ. ທີຆາຍຸເກສູຕິ ເຕສໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອມເມສູຕິ ອປຣິຄ຺ຄເຫສຸ. ປາຓີສູຕິ ສຕ຺ເຕສຸ. ອຫີນຄາມີສູຕິ ຍຖາລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ຍາວຕາຍຸກໍ ອປຣິຫີນສຠາເວສຸ. ຕິທໂສປປຊ຺ຊຖາຕິ ຕາວຕິໍໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປປຊ຺ຊິໍ, ຕິທເສ ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ອຸປປຊ຺ຊິໍ. ວິສິຏ຺ຐກາຍູປຄໂຕຕິ ວິສິຏ຺ຐກາເຍສຸ ນານາວຓ຺ຓກາເຍສຸ ອຸປຄໂຕ. ຍສສ຺ສິສູຕິ ປຣິວາຣວນ຺ເຕສຸ. ຫິຕາຫິຕາສິຫີຕິ ກຸສລາກຸສເລ ວີຕິວຕ຺ຕີຫິ. ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ຂ຺ວິມນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ໂຂ ອິມໍ ວຈນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສກາສີຕິ ໂສ ອກາສິ. ພລິມາຠິຫາຣີຕິ ປູຊາພລິໍ ອຠິຫຣິ. ປຕິຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ເອກປຸປ຺ຜໍ ປຕິຕໍ.

ອຸປຣິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຸປຣິ ເວຫາເສ ຐິຕໍ. ອຣິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຣິຏ຺ຐໍ ນາມ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຎ຺ຈ ພຫິທ຺ຘາ ຈາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕວິສຍາ ຈ ພຫິທ຺ຘວິສຍາ ຈ. ເຍ ເມ ວິຊ຺ຊິໍສູຕິ ເຍ ເມ ປຸພ຺ເພ ວິຊ຺ຊມານາ ອເຫສຸໍ. ຊາຕິມຣຓສໍສາໂຣ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊາຍນມີຍນຠູໂຕ ສໍສາໂຣ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຈ ທານິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ວາສນາຠາຄປຸຎ຺ຎວິຠາວນານໍ ນານາສຸຕ຺ຕປທານໍ ອຸທາຫຣຓວເສນ ທສ຺ສິຕໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໙໙. ‘‘ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ…ເປ… ອປຸນພ຺ຠວາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂອຆຕຣຓສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ. ນ ເຈຕນາ ກຣຓີຍາຕິ ນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມຕາຕິ ຘມ຺ມສຠາໂວ.

໑໐໐. ຍທາ ຫເວຕິ ຍສ຺ມິໍ ຫເວ ກາເລ. ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາຕິ ອນຸໂລມປຈ຺ຈຍາກາຣປຏິເວຘສາຘກາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ. ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ວາ ປກາເສນ຺ຕິ, ອຠິສມຍວເສນ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາຕິ ຈຕຸອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ມາ. ອາຕາໂປ ວຸຈ຺ຈຕິ ກິເລສສນ຺ຕາປນຏ຺ເຐນ ວີຣິຍໍ. ອາຕາປິໂນຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍວໂຕ. ຌາຍໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂເຓນ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂເຓນ ຈ ຌາເນນ ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາຕິ ພາຫິຕປາປສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ. ອຖສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວປຍນ຺ຕິ ສພ຺ພາຕິ ອຖສ຺ສ ເອວໍ ປາຕຸຠູຕຘມ຺ມສ຺ສ ຍາ ຕາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຜຸສຕີຕິ? ໂນ ກລ຺ໂລ ປຎ຺ໂຫຕິ ຠຄວາ ອໂວຈາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒) ນເຍນ ‘‘ກຕມໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຊຣາມຣຓໍ, ກສ຺ສ ປນິທໍ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ? ໂນ ກລ຺ໂລ ປຎ຺ໂຫຕິ ຠຄວາ ອໂວຈາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໕) ຈ ນເຍນ ປຈ຺ຈຍາກາຣກງ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍາ ຈ ປຈ຺ຈຍາກາຣສ຺ເສວ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫມຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິກາ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ໂສຬສກງ຺ຂາ ‘‘ພຸທ຺ເຘ ກງ຺ຂຕິ ຘມ຺ເມ ກງ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິກາ (ຘ. ສ. ໑໐໐໘) ອຏ຺ຐ ຈ ກງ຺ຂາ ອາຄຕາ, ຕາ ສພ຺ພາ ວປຍນ຺ຕິ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ກສ຺ມາ? ຍໂຕ ປຊານາຕິ ສເຫຕຸຘມ຺ມໍ, ຍສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາທິເກນ ເຫຕຸນາ ສເຫຕຸກໍ ອິມໍ ສງ຺ຂາຣາທິໍ ເກວລໍ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມໍ ປຊານາຕິ ອຎ຺ຎາສິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ.

ຍໂຕ ຂຍໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອເວທີຫິ ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍານໍ ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອເວທິ ອຎ຺ຎາສິ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ຕສ຺ມາ ຍທາສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ຌາຍໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຘມ຺ມາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຍາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອວິທິຕຕ຺ຕາ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ພາປິ ຕາ ກງ຺ຂາ ວປຍນ຺ຕີຕິ.

ອາຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຣຎ຺ຎກໍ. ອຎ຺ຎາຕຸຎ຺ເຉນ ຍາເປນ຺ຕນ຺ຕິ ກຸເລສຸ ອຎ຺ຎາໂຕ ນິຈ຺ຈນໂວເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຎ຺ເຉນ ປິຓ຺ຑຈຣິຍາຍ ຍາເປນ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອຠິລກ຺ຂິເຕສຸ ອິສ຺ສຣຊນເຄເຫສຸ ກຏຸກຠຓ຺ຑສມ຺ຠາຣໍ ສຸຄນ຺ຘໂຠຊນໍ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ອຸຎ຺ຉນໍ ຎາຕຸຎ຺ຉນໍ ນາມ, ຆຣປຏິປາຏິຍາ ປນ ທ຺ວາເຣ ຐິເຕນ ລທ຺ຘມິສ຺ສກໂຠຊນໍ ອຎ຺ຎາຕຸຎ຺ຉນໍ ນາມ. ອິທໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນ ຍາເປນ຺ຕໍ. ກາເມສຸ ອນເປກ຺ຂິນນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມສຸ ນິຣເປກ຺ຂໍ.

ເຉຕ຺ວາຕິ ວຘິຕ຺ວາ. ສຸຂໍ ເສຕີຕິ ໂກຘປຣິຬາເຫນ ອປຣິທຍ຺ຫມານຕ຺ຕາ ສຸຂໍ ສຍຕິ. ນ ໂສຈຕີຕິ ໂກຘວິນາເສນ ວິນຏ຺ຐໂທມນສ຺ສຕ຺ຕາ ນ ໂສຈຕິ. ວິສມູລສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂວິປາກສ຺ສ. ມຘຸຣຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ຍໍ ອກ຺ກຸຏ຺ຐສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ປຫຏສ຺ສ ປຏິປ຺ປຫຣິຕ຺ວາ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ໂສ ‘‘ມຘຸຣຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐາເນ ປຣິໂຍສານໍ ‘‘ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣິຍາຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ.

ຫເນຕິ ຫເນຍ຺ຍ. ອຸປ຺ປຕິຕນ຺ຕິ ອສມຸຄ຺ຆາຏິຕໍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ສມຸທາຈາຣຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕໍ. ວິໂນທເຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໂຕ ນີຫເຣຍ຺ຍ.

໑໐໑. ສຕ຺ຕິຍາຕິ ເທສນາສີສເມຕໍ, ເອກໂຕຘາຣາທິນາ ສຕ຺ເຖນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອມຏ຺ໂຐຕິ ປຫໂຏ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ປຫາຣາ ໂອມຏ຺ໂຐ ອຸມ຺ມຏ຺ໂຐ ມຏ຺ໂຐ ວິມຏ຺ໂຐຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຣິ ຐຕ຺ວາ ອໂຘມຸຂໍ ທິນ຺ນປ຺ປຫາໂຣ ໂອມຏ຺ໂຐ ນາມ, ອໂຘ ຐຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ມຸຂໍ ທິນ຺ນປ຺ປຫາໂຣ ອຸມ຺ມຏ຺ໂຐ ນາມ, ອຄ຺ຄຬສູຈິ ວິຍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກໂຕ ມຏ຺ໂຐ ນາມ, ເສໂສ ສພ຺ໂພປິ ວິມຏ຺ໂຐ ນາມ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ໂອມຏ຺ໂຐ ຄຫິໂຕ. ໂສ ຫິ ສພ຺ພທາຣຸໂຓ ທຸຣຸທ຺ຘຣຓສລ຺ໂລ ທຸຕ຺ຕິກິຈ຺ໂຉ ອນ຺ໂຕໂທໂສ ອນ຺ໂຕປຸພ຺ພໂລຫິໂຕ ຈ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ອນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວຓມຸຂໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ນີຫຣິຕຸກາເມຫິ ມຎ຺ເຈນ ສທ຺ຘິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອໂຘສິໂຣ ກາຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ມຣຓໍ ວາ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓາຕິ. ປຣິພ຺ພເຊຕິ ວິຫເຣຍ຺ຍ.

ອິມາຍ ຄາຖາຍ ກິໍ ກຖິຕໍ? ຍຖາ ສຕ຺ຕິຍາ ໂອມຏ຺ຐປຸຣິໂສ ສລ຺ລຸພ຺ພາຫນວຓຕິກິຈ຺ຉນານໍ ອຕ຺ຖາຍ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ປໂຍຄໍ ກໂຣຕິ ປຣກ຺ກມຕິ. ຍຖາ ຈ ທຍ຺ຫມາເນ ມຕ຺ຖເກ ອາທິຕ຺ຕສິໂຣ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພາປນຕ຺ຖາຍ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ປໂຍຄໍ ກໂຣຕິ ປຣກ຺ກມຕິ, ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ ກາມຣາຄປ຺ປຫານາຍ ສໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫເຣຍ຺ຍ ຠຄວາຕິ ກເຖສິ.

ເອວໍ ເທວຕາຍ ກຖິເຕ ອຖ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມາຍ ເທວຕາຍ ອຸປມາ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ອານີຕາ, ອຕ຺ຖໍ ປນ ປຣິຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ຕີປິ ຫິ ເອສາ ກາມຣາຄສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານເມວ ກເຖຍ຺ຍ, ຍາວ ຈ ກາມຣາໂຄ ມຄ຺ເຄນ ນ ສມຸຄ຺ຆາຏິຍ຺ຍຕິ, ຕາວ ອນຸພນ຺ໂຘວ ໂຫຕີ’’ຕິ ຕເມວ ອຸປມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຐມມຄ຺ຄວເສນ ເທວຕາຍ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ຕິຍາ ວິຍ ໂອມຏ຺ໂຐ’’ຕິ ທຸຕິຍຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປຸຣິມນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂລກາມິສນ຺ຕິ ກາມຄຸໂຓ. ສນ຺ຕິເປກ຺ໂຂຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣູປສມໍ ນິພ຺ພານໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ. ປຎ຺ຎວາຕິ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ. ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຕິເປສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ວິຣໂຕ ກາມສຎ຺ຎາຍາຕິ ຍາຍ ກາຍຈິ ສພ຺ພໂຕ ກາມສຎ຺ຎາຍ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕິຍາ ວິຣໂຕ. ‘‘ວິຣຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ກາມສຎ຺ຎາຍາຕິ ປນ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ໂຫຕິ. ສຄາຖາວຄ຺ເຄ (ສໍ. ນິ. ໑.໙໖) ‘‘ກາມສຎ຺ຎາສູ’’ຕິ ປາໂຐ. ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ທສນ຺ນມ຺ປິ ສໍໂຍຊນານໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພສໍໂຍຊນາຕີໂຕ. ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄເນວ ວາ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນາຕີໂຕ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທນໂຕ ນນ຺ທິສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ຠວານໍ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ ນນ຺ທິຠວປຣິກ຺ຂີໂຓ. ໂສ ຕາທິໂສ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຄມ຺ຠີເຣ ສໍສາຣຓ຺ຓເວ ນ ສີທຕິ.

ສທ຺ທຫາໂນຕິ ເຍນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາຍສຸຈຣິຕາທິເຠເທນ, ອປຣຠາເຄ ຈ ສຕ຺ຕຕ຺ຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍເຠເທນ ຘມ຺ເມນ ອຣຫນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວກາ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ຕາ. ຕໍ ສທ຺ທຫາໂນ ອຣຫຕໍ ຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎໍ ລຠຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກເນວ. ຍສ຺ມາ ປນ ສທ຺ຘາຊາໂຕ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສຕິ, ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ໂອທຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ສຸສ຺ສູສໍ ລຠເຕ ປຎ຺ຎໍ.

ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາປິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາປິ ວຕ຺ຕກຣເຓນ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຍທາ ປຍິຣຸປາສນາຍ ອາຣາຘິຕຈິຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ອຘິຄຕາຍ ໂສຕຸກາມຕາຍ ໂສຕໍ ໂອທຫິຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ໂຕ ລຠຕີຕິ ເອວໍ ສຸສ຺ສູສມ຺ປິ ຈ ສຕິອວິປ຺ປວາເສນ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕຎ຺ຎຸຕາຍ ວິຈກ຺ຂໂຓ ເອວ ລຠຕິ, ນ ອິຕໂຣ. ເຕນາຫ – ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຈກ຺ຂໂຓ’’ຕິ.

ປຕິຣູປກາຣີຕິ ເທສກາລາທີນິ ອຫາເປຕ຺ວາ ໂລກິຍສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຕິຣູປໍ ອຘິຄມູປາຍໍ ກໂຣຕີຕິ ປຕິຣູປກາຣີ. ຘຸຣວາຕິ ເຈຕສິກວີຣິຍວເສນ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ. ອຸຏ຺ຐາຕາຕິ ກາຍິກວີຣິຍວເສນ ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ໂນ ອສິຖິລປຣກ຺ກໂມ. ວິນ຺ທເຕ ຘນນ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘນໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ສຈ຺ເຈນາຕິ ວຈີສຈ຺ເຈນ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈນ ຈ. ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘອຣິຍສາວກາ ນິພ຺ພຸຕິໍ ປາປຸຓນ຺ຕາ ກິຕ຺ຕິມ຺ປິ ປາປຸຓນ຺ຕິເຍວ. ທທນ຺ຕິ ປເຣສໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ ເທນ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕິ ສມ຺ປາເທຕິ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸທ຺ທທໍ ວາ ທທນ຺ໂຕ ຄນ຺ຖຕິ, ທານມຸເຂນ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເຕຫິ ມິຕ຺ຕານິ ກໂຣນ຺ຕິ. ອສ຺ມາ ໂລກາ ປຣໍ ໂລກໍ, ສ ເວ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕີຕິ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິເມ ສທ຺ຘາທໂຍ ຘມ຺ມາ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ອິມສ຺ມາ ໂລກາ ປຣໍ ໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ, ໂສກກາຣຓໍ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຍສ຺ເສເຕ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາ, ສທ຺ຘສ຺ສ ຆຣເມສິໂນ;

ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ, ສ ເວ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໙໐) –

ຄາຖໍ ອວເສສໍ ກຕ຺ວາ ອຸທາຫຏໍ. ອາຬວກສຸຕ຺ເຕ ຫິ ອິມາ ຄາຖາ ອາຬວເກນ ‘‘ກຖໍ ສຸ ລຠເຕ ປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໘໗) ປຸຏ຺ເຐນ ຠຄວຕາ ຠາສິຕາຕິ.

ເຍນ ເກນຈິ ວຓ຺ເຓນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ, ປກາເຣນ ວາ. ສໍວາໂສຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຫວາໂສ ສມາຄໂມ. ຕນ຺ຕິ ຕຖາ ສມາຄຕໍ ອນຸກມ຺ປິຕພ຺ພໍ ປຸຣິສໍ. ມນສາ ເຈ ປສນ຺ເນນາຕິ ກຣຸຓາສມຸສ຺ສາຫິເຕນ ປສາເທນ ປສນ຺ເນນ ມນສາ. ນ ເຕນ ໂຫຕິ ສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອນຸສາສເນນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ສໍໂຍຊນວເສນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຍານຸກມ຺ປາ ອນຸທ຺ທຍາຕິ ຍາ ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປາປນວເສນ ກຣຸຓາຍນາ, ເມຕ຺ຕາຍນາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໒. ຣາໂຄ ຈ ໂທໂສ ຈາຕິ ຣາຄໂທສາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍາວ. ກຸໂຕນິທານາຕິ ກິໍນິທານາ ກິໍເຫຕຸກາ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ຫິ ອຍໍ ໂຕ-ອາເທໂສ, ສມາເສ ຈສ຺ສ ໂລປາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຣຕີ ຣຕີ ໂລມຫໍໂສ ກຸໂຕຊາຕິ ຍາຍໍ ປນ຺ເຕສຸ ເສນາສເນສຸ, ອຘິກຸສເລສຸ ຈ ຘມ຺ເມສຸ ອຣຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ, ຍາ ຈ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຣຕິ ອຠິຣຕິ ອາສຕ຺ຕິ ກີຬນາທິ, ໂຍ ຈ ໂລມຫໍສສມຸຏ຺ຐານໂຕ ໂລມຫໍສສງ຺ຂາໂຕ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ, ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ກຸໂຕ ຊາຕາ ກຸໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ປຸຈ຺ຉາ. ກຸໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຍາຕິ ກຸໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ມໂນຕິ ກຸສລຈິຕ຺ຕໍ. ວິຕກ຺ກາຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ. ກຸມາຣກາ ຘງ຺ກມິໂວສຊນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ກຸມາຣກາ ກີຬນ຺ຕາ ກາກໍ ສຸຕ຺ເຕນ ປາເທ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂອສຊນ຺ຕິ ຂິປນ຺ຕິ, ເອວໍ ກຸສລມນໍ ອກຸສລວິຕກ຺ກາ ກຸໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຍ ໂອສຊນ຺ຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ.

ຣາໂຄ ຈາຕິ ທຸຕິຍຄາຖາ ຕສ຺ສາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ຕຕ຺ຖ ອິໂຕຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຕ຺ຕຠາວນິທານາ ຫິ ຣາຄໂທສາ, ອຣຕິ ຣຕິ ໂລມຫໍສາ ຈ ອຕ຺ຕຠາວໂຕ ຊາຕາ. ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ອຕ຺ຕຠາວໂຕ ເອວ ສມຸຏ຺ຐາຍ ກຸສລມນໍ ໂອສຊນ຺ຕິ. ເຕນ ຕທຎ຺ຎໍ ປກຕິອາທິກາຣຓໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອິໂຕນິທານາ ອິໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ປຸຣິມຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນຕ຺ຖ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ອິໂຕນິທານາ’’ຕິອາທີສຸ ອຕ຺ຕຠາວນິທານາ ອຕ຺ຕຠາວໂຕ ຊາຕາ ອຕ຺ຕຠາວໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ສາເຘນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສ຺ເນຫຊາ ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາ’’ຕິ. ເອເຕ ຫິ ຣາຄາທໂຍ ວິຕກ຺ກປຣິໂຍສານາ ຕຓ຺ຫາສ຺ເນເຫນ ຊາຕາ. ຕຖາ ຊາຍນ຺ຕາ ຈ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘເຠເທ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠູຕາ. ເຕນາຫ – ‘‘ສ຺ເນຫຊາ ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາ’’ຕິ. ອິທານິ ຕທຕ຺ຖໂຊຕິກໍ ອຸປມໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ເສວ ຂນ຺ຘຊາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘຊາຕິ ຂນ຺ເຘສຸ ຊາຕາ ປາໂຣຫາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ສ ຂນ຺ຘຊສງ຺ຂາຕາ ປາໂຣຫາ ອາໂປຣສສງ຺ຂາເຕ ສ຺ເນເຫ ສຕິ ຊາຍນ຺ຕິ, ຊາຍນ຺ຕາ ຈ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນິຄ຺ໂຣເຘ ເຕສຸ ເຕສຸ ສາຂປ຺ປເທເສສຸ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເອວໍ ເອເຕ ຣາຄາທໂຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຕຓ຺ຫາສ຺ເນເຫ ສຕິ ຊາຍນ຺ຕິ, ຊາຍນ຺ຕາ ຈ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ເຕສຸ ເຕສຸ ຈກ຺ຂາທິປ຺ປເທເສສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓສຸ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສ຺ເນຫຊາ ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາ’’ຕິ. ປຸຖຸ ວິສຕ຺ຕາ ກາເມສູຕິ ຍສ຺ມາ ຣາໂຄປິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກາທິວເສນ, ໂທໂສປິ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸອາທິວເສນ ອຣຕິອາທໂຍປິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ເຠທສ຺ສ ວເສນາຕິ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ເພປິເມ ກິເລສາ ປຸຖຸ ອເນກປ຺ປກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓາທິວເສນ ເຕສຸ ເຕສຸ ກາເມສຸ ຕຖາ ຕຖາ ວິສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາ ສໍສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຐິຕາ. ກິມິວ? ມາລຸວາວ ວິຕຕາ ວເນ ຍຖາ ວເນ ວິຕຕາ ມາລຸວາ ເຕສຸ ເຕສຸ ຣຸກ຺ຂສາຂປ຺ປສາຂາທິເຠເທສຸ ວິສຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ລຄ຺ຄາ ສໍສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຐິຕາ, ເອວໍ ເອເຕ ກິເລສາ ຘມ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ປຸຖຸປເຠເທສຸ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ວິສຕ຺ຕໍ ກິເລສຄຫນໍ.

ເຍ ນໍ ປຊານນ຺ຕິ ຍໂຕນິທານໍ, ເຕ ນໍ ວິໂນເທນ຺ຕິ ສຸໂຓຫິ ຍກ຺ຂ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຍ ສຕ຺ຕາ ນໍ ກິເລສຄຫນໍ ‘‘ອິໂຕນິທານໍ ເອສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ນໍ ຕຓ຺ຫາສິເນຫສິເນຫິເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ຕຓ຺ຫາສິເນຫໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາທິຠາວນາຎາຓຄ຺ຄິນາ ວິໂສເສນ຺ຕາ ວິໂນເທນ຺ຕິ ປຊຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ຠາສິຕໍ ສຸໂຓຫິ ຍກ຺ຂາຕິ. ເຕ ທຸຕ຺ຕຣໍ ໂອຆມິມໍ ຕຣນ຺ຕິ, ອຕິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ ອປຸນພ຺ຠວາຍາຕິ ເຍ ຫິ ສໍກິເລສຄຫນໍ ວິໂນເທນ຺ຕິ, ເຕ ເອກນ຺ເຕນ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ຕິ. ນ ຫິ ມຄ຺ຄຠາວນໍ ວິນາ ກິເລສວິໂນທນໍ ອຕ຺ຖິ. ເອວໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ຕາ ເຕ ປກຕິຎາເຓນ ທຸຕ຺ຕຣໍ ກາໂມຆາທິໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂອຆໍ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ສຸປິນນ຺ເຕນປິ ອຕິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕປຸພ຺ພໍ ອປຸນພ຺ຠວາຍ ນິພ຺ພານາຍ ຕຣນ຺ຕິ.

ທຸກ຺ກຣໍ ຠຄວາຕິ ເອໂກ ກິຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພໂຍຄາວຈໂຣ ພຫລກິເລສຕາຍ ສປ຺ປໂຍເຄນ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພເຫຕຸມນ຺ທຕາຍ ອຣິຍຠູມິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທຸກ຺ກຣຠາວໍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ທສປິ ວສ຺ສານິ…ເປ… ສຏ຺ຐິປິ ວສ຺ສານິ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘສ຺ສ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ ນາເມຕໍ ທຸກ຺ກຣໍ. ເສກ຺ຂາຕິ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ. ສີລສມາຫິຕາຕິ ສີເລນ ສມາຫິຕາ ສມຸເປຕາ. ຐິຕຕ຺ຕາຕິ ປຕິຏ຺ຐິຕສຠາວາ. ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປຣິປຎ຺ຫໍ ສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນຄາຣິຍຸເປຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຄາຣິຍຸເປຕສ຺ສາຕິ ອນຄາຣິຍໍ ນິຄ຺ເຄຫຠາວໍ ອຸປຄຕສ຺ສ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸຏ຺ຐີຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕໂສ.

ຠາວນາຍາຕິ ຈິຕ຺ຕວູປສມຠາວນາຍ. ເຕ ເຉຕ຺ວາ ມຈ຺ຈຸໂນ ຊາລນ຺ຕິ ເຍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍູປສເມ ຣຕາ, ເຕ ທຸສ຺ສມາທຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫນ຺ຕິ. ເຍ ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕາ, ເຕ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສໍ ປູເຣນ຺ຕາ ນ ກິລມນ຺ຕິ. ເຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ, ເຕ ສີລໍ ປູເຣນ຺ຕາ ນ ກິລມນ຺ຕິ. ເຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ, ເຕ ອຣິຍາ ມຈ຺ຈຸໂນ ຊາລສງ຺ຂາຕໍ ກິເລສຊາລໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ທຸຄ຺ຄໂມຕິ ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍູປສເມ ຣຕາ, ເຕ ທຸສ຺ສມາທຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫນ຺ຕິ. ເຍ ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕາ, ເຕ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສໍ ປູເຣນ຺ຕາ ນ ກິລມນ຺ຕິ. ເຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ, ເຕ ສີລໍ ປູເຣນ຺ຕາ ນ ກິລມນ຺ຕິ. ເຍ ສີເລ ປຣມຄ຺ຄາຫິໂນ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ, ເຕ ອຣິຍາ ມຈ຺ຈຸໂນ ຊາລສງ຺ຂາຕໍ ກິເລສຊາລໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກິໍ ນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ທຸຄ຺ຄໂມ ‘‘ຠຄວາ ວິສໂມ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເນວ ທຸຄ຺ຄໂມ ນ ວິສໂມ, ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ປນສ຺ສ ພຫູ ປຣິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອວໍສິຣາຕິ ຎາຓສິເຣນ ອໂຘສິຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປປຕນ຺ຕິ. ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອາໂຣຫິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ເອວ ເຕ ມຄ຺ເຄ ປປຕນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຣິຍານໍ ສໂມ ມຄ຺ໂຄຕິ ສ຺ເວວ ມຄ຺ໂຄ ອຣິຍານໍ ສໂມ ໂຫຕິ. ວິສເມ ສມາຕິ ວິສເມປິ ສຕ຺ຕກາເຍ ສມາ ເອວ.

໑໐໓. ອິທຎ຺ຫິ ຕໍ ເຊຕວນນ຺ຕິ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເຊຕວນສ຺ສ ເຈວ ພຸທ຺ຘາທີນຎ຺ຈ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ອິສິສງ຺ຆນິເສວິຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆນິເວສິຕໍ. ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ເຊຕວນສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ກມ຺ມໍ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມນ຺ຕິ ມຄ຺ຄເຈຕນາ. ວິຊ຺ຊາຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ. ຘມ຺ໂມຕິ ສມາຘິ, ສມາຘິປກ຺ຂິກາ ວາ ຘມ຺ມາ. ສີລໍ ຊີວິຕມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຊີວິຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ວິຊ຺ຊາຕິ ທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປາ. ຘມ຺ໂມຕິ ວາຍາມສຕິສມາຘໂຍ. ສີລນ຺ຕິ ວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ. ຊີວິຕມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ ນາມ ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ. ‘‘ເອເຕນ ມຈ຺ຈາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ມຄ຺ເຄນ ສຕ຺ຕາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ມຄ຺ເຄນ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ໂຄຕ຺ຕຘເນຫິ, ຕສ຺ມາ. ໂຍນິໂສ ວິຈິເນ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຸປາເຍນ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມໍ ວິຈິເນຍ຺ຍ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວິສຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ວິສຸຊ຺ຌຕິ. ອຖ ວາ ໂຍນິໂສ ວິຈິເນ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຸປາເຍນ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ວິຈິເນຍ຺ຍ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວິສຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍ ເຕສຸ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ວິສຸຊ຺ຌຕິ. ອິທານິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕວາຕິ ອວຘາຣຓວຈນໍ, ເອເຕຫິ ປຎ຺ຎາທີຫິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕວ ເສຍ຺ໂຍຕິ ວທຕິ. ອຸປສເມນາຕິ ກິເລສວູປສເມນ. ປາຣງ຺ຄໂຕຕິ ນິພ຺ພານໍ ຄໂຕ, ໂຍ ໂກຈິ ນິພ຺ພານປຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ນ ຕາທິໂສ. ເອຕາວປຣໂມ ສິຍາ, ນ ເຖຣາ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ນາມ ສາວໂກ ອຕ຺ຖີຕິ ວທຕິ.

ອຕີຕນ຺ຕິ ອຕີເຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ. ນານ຺ວາຄເມຍ຺ຍາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ນານຸຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ນປ຺ປຏິກງ຺ເຂຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍ. ຍທຕີຕນ຺ຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ກາຣຓວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ຍໍ ອຕີຕໍ, ຕໍ ປຫີນໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນານຸຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອນາຄຕໍ, ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຊາຕໍ ອນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ເຖວ ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີຫິ ສຕ຺ຕຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ວິປສ຺ສຕິ, ອຣຎ຺ຎາທີສຸ ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສຕິ. ອສໍຫີຣໍ ອສໍກຸປ຺ປນ຺ຕິ ອິທໍ ວິປສ຺ສນາປຏິວິປສ຺ສນາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາ ຫິ ຣາຄາທີຫິ ນ ສໍຫິຣຕິ ນ ກຸປ຺ປຕີຕິ ອສໍຫີຣາ ອສໍກຸປ຺ປາ, ຕໍ ອນຸພ຺ຣູຫເຍ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ ປຏິວິປສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄາທີຫິ ນ ສໍຫິຣຕິ ນ ກຸປ຺ປຕີຕິ ອສໍຫີຣໍ ອສໍກຸປ຺ປໍ, ຕໍ ວິທ຺ວາ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸພ຺ຣູຫເຍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປນ຺ໂຕ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສ ປນ ອນຸພ຺ຣູຫນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ເຊວ ກິຈ຺ຈມາຕປ຺ປນ຺ຕິ ກິເລສານໍ ອາຕາປນປຣິຕາປເນນ ‘‘ອາຕປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ວີຣິຍໍ ອຊ຺ເຊວ ກາຕພ຺ພໍ. ໂກ ຊຎ຺ຎາ ມຣຓໍ ສຸເວຕິ ສ຺ເວ ຊີວິຕໍ ວາ ມຣຓໍ ວາ ໂກ ຊານາຕິ. ອຊ຺ເຊວ ທານໍ ທສ຺ສາມິ, ສີລໍ ວາ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ປນ ກຸສລໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ‘‘ອຊ຺ຊ ຕາວ ປປຎ຺ໂຈ ອຕ຺ຖິ, ສ຺ເວ ວາ ປຸນທິວເສ ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວີຣິຍໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຫາເສເນນາຕິ ອຫິວິຈ຺ຉິກວິສສຕ຺ຖາທີນິ ຫິ ອເນການິ ມຣຓກາຣຓານິ ຕສ຺ສ ເສນາຕິ ຕາຍ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ວເສນ ມຫາເສເນນ ເອວຣູເປນ ມຈ຺ຈຸນາ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ກຕິປາຫໍ ຕາວ ອາຄເມຫິ, ຍາວາຫໍ ພຸທ຺ຘປູຊາທິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອວສ຺ສຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ເອວໍ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວາກາຣສງ຺ຂາໂຕ ວາ ‘‘ອິທໍ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ອາຄເມຫີ’’ຕິ ເອວໍ ລຎ຺ຊານຸປ຺ປທານສງ຺ຂາໂຕ ວາ ‘‘ອິມິນາ ພລຣາສິນາ ປຏິພາຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ພລຣາສິສງ຺ຂາໂຕ ວາ ສງ຺ຄໂຣ ນຕ຺ຖິ. ສງ຺ຄໂຣຕິ ຫິ ມິຕ຺ຕກຣຓລຎ຺ຊທານພລຣາສິສງ຺ກຑ຺ຒນານໍ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຕນ຺ທິຕນ຺ຕິ ອນລສໍ ອຸຏ຺ຐາຫກໍ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຠທ຺ໂທ ເອກຣຕ຺ໂຕ ອສ຺ສາຕິ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ໂຕ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ປຏິປນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ຠທ຺ເທກຣຕ຺ໂຕ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຣາຄາທິສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘມຸນິ ອາຈິກ຺ຂຕິ.

ຈກ຺ຂຸນາ ປຎ຺ຎາຍ ຈາຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ຈ. ຈກ຺ຂຸຠູຕາຍ ວາ ປຎ຺ຎາຍ. ສຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ຈາຕິ ສຕິຍາ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ຈ, ສຕິວິສິຏ຺ຐາຍ ວາ ປຎ຺ຎາຍ. ກາເຍນາຕິ ນາມກາເຍນ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ສຸວິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ຂຸ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ຍໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸພ຺ເພນິວາສາຕິ ປຸຣິມາສຸ ຊາຕີສຸ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘາ. ອິທ຺ຘິວິຘາຕິ ອິທ຺ຘິໂກຏ຺ຐາສາ. ນິໂຣໂຘຕິ ນິພ຺ພານໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໑໐໔. ຍສ຺ສ ເສລູປມໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອກຆນໍ ເສລໍ ວິຍ ປກຕິວາເຕຫິ ໂລກຘມ຺ມວາເຕຫິ ອກມ຺ປນີຍໂຕ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເສລູປມໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ຐິຕໍ ນານຸປກມ຺ປຕີ’’ຕິ. ຣຊນີເຍສູຕິ ລາຠາທີສຸ. ໂກປເນຍ຺ເຍຕິ ອລາຠາທິເກ. ກຸໂຕ ນໍ ທຸກ຺ຂເມສ຺ສຕີຕິ ຕໍ ເອວໍ ຠາວິຕຈິຕ຺ຕໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໂລກຘມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສໍ ໂລກຘມ຺ມເຫຕຸກໍ ທຸກ຺ຂໍ ນານຸຄມິສ຺ສຕິ.

ໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ພາຫິຕປາປຘມ຺ມຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ນ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກຕາຍ ຫຸໍຫຸງ຺ກາຣກສາວາທິປາປຘມ຺ມຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເກວລໍ ຊາຕິມຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ປຏິຊານາຕິ. ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພາຫິຕປາປຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຫຸໍຫຸງ຺ກາຣປ຺ປຫາເນນ ນິຫຸໍຫຸງ຺ໂກ. ຣາຄາທິກສາວາຠາເວນ ນິກ຺ກຠາໂວ. ສີລສໍວເຣນ ສໍຍຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ຍຕຕ຺ໂຕ. ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາເຕຫິ ເວເທຫິ ອນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ເວທານໍ ວາ ອນ຺ຕໍ ຄຕຕ຺ຕາ ເວທນ຺ຕຄູ. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ວຸສິຕຕ຺ຕາ ວູສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ. ຘມ຺ເມນ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມວາທໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ໂສ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ວາທໍ ວເທຍ຺ຍ. ຍສ຺ສ ສກລໂລກສນ຺ນິວາເສ ກຸຫິຎ຺ຈິ ເອກາຣມ຺ມເຓປິ ຣາຄຸສ຺ສໂທ ໂທສຸສ຺ສໂທ ໂມຫຸສ຺ສໂທ ມານຸສ຺ສໂທ ທິຏ຺ຐຸສ຺ສໂທຕິ ອິເມ ອຸສ຺ສທາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ຄາຘຕີຕິ ນ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ສຸກ຺ກາຕິ ສຸກ຺ກສງ຺ຂາຕາ ຄຫາ. ຍທິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາທີນໍ ປຠາ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ຕໂມ ເອວ ຈ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ກມາເນ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕໂມ ຕຕ຺ຖ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຍທາ ຈ ອຕ຺ຕນາເວທີຕິອາທີສຸ ເອວໍວິຘໍ ນິພ຺ພານໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ເຂນ ຎາເຓນ ຍທາ ວິນ຺ທຕິ, ອຖ ຣູປາຣູປຘມ຺ມໂຕ ສຸຂທຸກ຺ຂໂຕ ຈ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ສເກສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ສກອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາເຕສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ. ເອຕໍ ປິສາຈນ຺ຕິ ອຊກລາປກ, ເອຕໍ ຕຍາ ວຸຕ຺ຕໍ ປິສາຈໍ ກິເລສປິສາຈຎ຺ຈ. ປກ຺ກຸລນ຺ຕິ ຕຍາ ກຕໍ ອກ຺ກຸລໍ ປກ຺ກຸລກຣຓຎ຺ຈ. ອຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕິກ຺ກມຕິ.

ນາຠິນນ຺ທຕິ ອາຍນ຺ຕິນ຺ຕິ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎໍ ວາ ນ ອຠິນນ຺ທຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ. ຕເມວ ປກ຺ກມນ຺ຕິໍ ນ ໂສຈຕິ. ສງ຺ຄາ ສງ຺ຄາມຊິໍ ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘາປິ ສງ຺ຄໂຕ ມຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄາມຊິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ.

ພຫ຺ເວຕ຺ຖາຕິ ພຫຸ ເອຕ຺ຖ ນ຺ຫາຍຕິ ຊໂນ, ນ ເຕນ ໂສ ສຸທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຊາຕິພລໍ ນິເສຘນ຺ຕິ ຊາຕິພລສ຺ສ ນິເສຘກໍ. ສຫາຍາ ວຕາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ສຫ ອຍນວເສນ ສຫາຍາ ວຕ. ກາເລນ ກາລໍ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສ ສວນວເສນ ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ສເມຕິ ສມາຄໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈິຣຣຕ຺ຕສເມຕິກາ. ສິຖິລມາຣພ຺ຠາຕິ ສິຖິລໍ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ.

໑໐໕. ຕຕ຺ຣ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກ ວິເສໂສຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາວກສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຈສ຺ເວວ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ນິພ຺ພິທາທໂຍຕິ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອນຸປາທາວິມຸຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ຈ ວິເສສາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໓໑; ກຖາ. ໓໕໕ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ). ຕຕ຺ຖ ວິເສສາຠາວໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ ‘‘ຕຕ຺ຣ ໂກ ວິເສໂສ’’ຕິ. ອຘິປ຺ປຍາໂສຕິ ອຘິກປໂຍໂຄ. ນານາກຣຓນ຺ຕິ ຈ ວິເສໂສເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິເສໂສຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ຍທິປິ ສາວກສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍໍ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ປນ ສວາສນສພ຺ພກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປຣສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາທນາທິສກລສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓສມາໂຍໂຄ. ອຍໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕໂຕ ວິເສໂສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອວຕ຺ຕມານສ຺ສ. ອຣິຍມຄ຺ຄຎ຺ຫິ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອຸປ຺ປາເທຕາ ນາມ ນາໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ ນາມ. ອສຎ຺ຊາຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອນກ຺ຂາຕສ຺ສາຕິ ອກຖິຕສ຺ສ. ມຄ຺ຄໍ ຊານາຕີຕິ ມຄ຺ຄຎ຺ຎູ. ມຄ຺ຄໍ ວິທິຕໍ ປາກຏໍ ອກາສີຕິ ມຄ຺ຄວິທູ. ມຄ຺ເຄ ຈ ອມຄ຺ເຄ ຈ ໂກວິໂທຕິ ມຄ຺ຄໂກວິໂທ. ມຄ຺ຄານຸຄາຕິ ມຄ຺ຄໍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕາ. ປຈ຺ຉາສມນ຺ນາຄຕາຕິ ອຫໍ ປຐມໍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສາວກາ ປຈ຺ຉາ ສມນ຺ນາຄຕາ.

໑໐໖. ‘‘ນີເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໔.໘໕; ປຸ. ປ. ໑໖໘) ຕເມນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຕໂມ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ປຸນ ນິຣຍຕມຸປຄມນໂຕ ຕມປຣາຍໂຓ. ອິຕິ ອຸຠເຍນປິ ຂນ຺ຘຕໂມວ ກຖິໂຕ ໂຫຕິ. ‘‘ອຑ຺ເຒ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໔.໘໕; ປຸ. ປ. ໑໖໘) ໂຊຕິນາ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຊຕິ, ອາໂລກຠູໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາຍສຸຈຣິຕາທີຫິ ປຸນ ສຄ຺ຄູປປຕ຺ຕິຠວູປຄມນໂຕ ໂຊຕິປຣາຍໂຓ. ອິມິນາ ນເຍນ ອິຕເຣປິ ທ຺ເວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນ ຕໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນມາຫຸ ຘີຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘີຣາຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາ. ຍໍ ສງ຺ຂລິກສງ຺ຂາຕໍ ອເຍນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອາຍສໍ ອທ຺ທຸພນ຺ຘນສງ຺ຂາຕໍ ທາຣຸມຍຎ຺ຈ ປພ຺ພຊຕິເຓຫິ ຣຊ຺ຊຸໍ ກຕ຺ວາ ກຕຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນຎ຺ຈ, ຕໍ ອສິອາທີຫິ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ‘‘ຖິຣ’’ນ຺ຕິ ນ ວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາຕິ ຣຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕາ. ພລວຣາຄຣຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຓິກຸຓ຺ຑເລສູຕິ ມຓີສຸ ຈ ກຸຓ຺ຑເລສຸ ຈ, ມຓິຈິຕ຺ເຕສຸ ວາ ກຸຓ຺ຑເລສຸ. ເອຕໍ ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ເຍ ມຓິກຸຓ຺ຑເລສຸ ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ໂຍ ຣາໂຄ, ຍາ ຈ ປຸຕ຺ຕທາເຣສຸ ອເປກ຺ຂາ ຕຓ຺ຫາ, ເອຕໍ ກິເລສມຍໍ ພນ຺ຘນໍ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາ ‘‘ທຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ໂອຫາຣິນນ຺ຕິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ປາຕນໂຕ ອວຫຣຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຫຣຕີຕິ ໂອຫາຣິນໍ. ສິຖິລນ຺ຕິ ພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ຉວິອາທີນິ ອໂກເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘນຠາວມ຺ປິ ອຊານາເປຕ຺ວາ ຊລປຖຖລປຖາທີສຸ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ເທຕີຕິ ສິຖິລໍ. ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕິ ໂລຠວເສນ ຫິ ເອກວາຣມ຺ປິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສພນ຺ຘນໍ ທຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ກຈ຺ຉໂປ ວິຍ ທຸມ຺ໂມຈຍໍ ໂຫຕີຕິ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈໍ. ເອຕມ຺ປິ ເຉຕ຺ວານາຕິ ເອຕໍ ທຬ຺ຫມ຺ປິ ກິເລສພນ຺ຘນໍ ຎາຓຂຄ຺ເຄນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກາມສຸຂໍ ປຫາຍ ປຣິພ຺ພຊນ຺ຕິ ປກ຺ກມນ຺ຕິ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໗. ເຈເຕຕີຕິ ອກຸສລເຈຕນາວເສນ ເຈເຕຕິ. ປກປ຺ເປຕີຕິ ຕເມວ ອກຸສລເຈຕນໍ ກາຍວຈີກມ຺ມຠາວໍ ປາປນວເສນ ກປ຺ເປຕິ. ອນຸເສຕີຕິ ຣາຄາທິອນຸສໂຍວ ສນ຺ຕາເນ ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ອນຸເສຕິ. ອາຣມ຺ມຓເມຕໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຐິຕິຍາຕິ ຍເທຕໍ ເຈຕນໍ ປກປ຺ປນໍ ອນຸສຍນຎ຺ຈ, ເອຕໍ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຐິຕິຍາ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມເຓ ສຕິ ປຕິຏ຺ຐາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ກມ຺ມໍ ຊວາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນສມຕ຺ຖຕາສມ຺ປາທນໂຕ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ. ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວສງ຺ຂາຕາ ວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.

‘‘ໂນ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈເຕຕີ’’ຕິອາທິນາ ອກຸສລກມ຺ມເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ, ຍທິປິ ກທາຈິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາ ອກຸສລເຈຕນາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ອນຸສຍາ ປນ ອປ຺ປຫີນາຕິ, ເຕ ກຸສລສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ເຍວາຕິ. ສຕິ ຈ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາເຓ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕຕິຍວາໂຣ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໐໘. ‘‘ເນໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສມຸທ຺ໂທ’’ຕິອາທິ ຍທິ ທຸປ຺ປູຣຓຏ຺ເຐນ ສໍສີທນຏ຺ເຐນ ທຸຣຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ສາຄໂຣ ‘‘ສມຸທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຕໂຕ ສຕຠາເຄນປິ ສຫສ຺ສຠາເຄນປິ ຈກ຺ຂຸອາທີສ຺ເວວ ອຍໍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ຈກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສສ຺ສ ສມຸທ຺ໂທ, ຕສ຺ສ ຣູປມໂຍ ເວໂຄ’’ຕິ, ຣູເປສຸ ສຕ຺ຕານໍ ອາວິຎ຺ຉນໂຕ ຣູປາຍຕນເມວ ເວໂຄ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ເວໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂຍ ຕໍ ຣູປມຍໍ ເວຄໍ ສຫຕີຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຫ ວິສເຍນ ຈກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘໂຕ ກິເລສຊາລໂຕ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ອຠິຠວຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕຣິ ຈກ຺ຂຸສມຸທ຺ທນ຺ຕິ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸສງ຺ຂາຕໍ ສມຸທ຺ທໍ ຕິຓ຺ໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຈກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ສມຸທ຺ໂທຕິ ຍທິປິ ທຸປ຺ປູຣຓຏ຺ເຐນ ຍທິ ວາ ສມຸທນຏ຺ເຐນ ສມຸທ຺ໂທ, ຈກ຺ຂຸເມວ ສມຸທ຺ໂທ. ຕສ຺ສ ຫິ ປຖວິໂຕ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ນີລາທິອາຣມ຺ມຓໍ ສໂມສຣນ຺ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເອວໍ ທຸປ຺ປູຣຓຏ຺ເຐນປິ ສມຸທ຺ໂທ. ຈກ຺ຂຸ ຈ ເຕສຸ ເຕສຸ ນີລາທິອາຣມ຺ມເຓສຸ ສມຸເທຕິ ອສໍວຸຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ໂອສຣມານໍ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠາເວນ ສໂທສຠາເວນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມຸທນຏ຺ເຐນປິ ສມຸທ຺ໂທ. ຕຖາ ຈກ຺ຂຸໍ ຕຓ຺ຫາໂສຕາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣຕາຍ ເຕຫິ ສນ຺ຕານສ຺ສ ສມຸທນຏ຺ເຐນ ເຕມນຏ຺ເຐນ ສມຸທ຺ໂທ. ຕສ຺ສ ຣູປມໂຍ ເວໂຄຕິ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອປ຺ປມາໂຓ ອູມິມໂຍ ເວໂຄ ວິຍ ຕສ຺ສາປິ ຈກ຺ຂຸສມຸທ຺ທສ຺ສ ສໂມສຣນ຺ຕສ຺ສ ນີລາທິເຠທສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ຣູປມໂຍ ເວໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຕໍ ຣູປມຍໍ ເວຄໍ ສຫຕີຕິ ໂຍ ຕໍ ຈກ຺ຂຸສມຸທ຺ເທ ສໂມສຣນ຺ຕໍ ຣູປມຍໍ ເວຄໍ ມນາເປ ຣູເປ ຣາຄໍ, ອມນາເປ ໂທສໍ, ອສມເປກ຺ຂເນ ໂມຫນ຺ຕິ ເອວໍ ຣາຄາທິກິເລເສ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ອຸເປກ຺ຂກຠາເວນ ສຫຕິ.

ສອູມິນ຺ຕິອາທີສຸ ກິເລສອູມີຫິ ສອູມິໍ. ກິເລສວຏ຺ເຏຫິ ສາວຏ຺ຏໍ. ກິເລສຄເຫຫິ ສຄຫໍ. ກິເລສຣກ຺ຂເສຫິ ສຣກ຺ຂສໍ. ໂກຘຸປາຍາສສ຺ສ ວາ ວເສນ ສອູມິໍ. ກາມຄຸຓວເສນ ສາວຏ຺ຏໍ. ມາຕຸຄາມວເສນ ສຄຫໍ ສຣກ຺ຂສໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອູມິຠຍນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຘຸປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ (ອິຕິວຸ. ໑໐໙; ມ. ນິ. ໒.໑໖໒; ອ. ນິ. ໔.໑໒໒). ຕຖາ ອາວຏ຺ຏນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນໍ (ອິຕິວຸ. ໑໐໙; ມ. ນິ. ໒.໑໖໔; ອ. ນິ. ໔.໑໒໒). ຄຫຣກ຺ຂໂສຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕຸຄາມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໐໙). ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສອູມິຠຍໍ ທຸຕ຺ຕຣໍ ອຈ຺ຈຕຣີຕິ ອນິຈ຺ຈຕາທິອູມິຠເຍນ ສຠຍໍ ທຸຣຕິກ຺ກມໍ ອຕິກ຺ກມິ. ໂລກນ຺ຕຄູຕິ ສໍສາຣໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ຄໂຕ. ປາຣຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ນິພ຺ພານໍ ຄໂຕຕິ ກຖີຍຕິ.

ພຬິສາຕິ ສຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖເຫຕຸຕາຍ ພຬິສາ ວິຍ ພຬິສາ. ອນຍາຍາຕິ ອນຕ຺ຖາຍ. ພ຺ຍາພາຘາຍາຕິ ທຸກ຺ຂາຍ. ອິຏ຺ຐາຕິ ປຣິຍິຏ຺ຐາ ວາ ອປຣິຍິຏ຺ຐາ ວາ ສຸຂາຣມ຺ມຓຕາຍ ອິຏ຺ຐາ. ກາມນີຍຏ຺ເຐນ ກນ຺ຕາ. ມນສ຺ສ ວຑ຺ຒນຏ຺ເຐນ ມນາປາ. ປິຍສຠາວຕາຍ ປິຍຣູປາ. ກິເລສກາມສຫິຕຕ຺ຕາ ກາມູປສໍຫິຕາ. ຣາຄຊນນຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣຎ຺ຊນໂຕ ຣຊນີຍາ. ຕຎ຺ເຈຕິ ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ, ນີລາທິວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນມ຺ປິ ຫິ ຣູປາຍຕນໍ ຣູປາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາເວນ ຈ ເອກວິຘຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ຕໍສຠາວສາມຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕຎ຺ເຈ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນນ຺ທຕີຕິ ອຠິນນ຺ທນຠູຕາຍ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫາຍ ອຠິມຸໂຂ ນນ຺ທຕິ. ອຠິວທຕີຕິ ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວທາເປນ຺ຕິຍາ ຕຓ຺ຫາຍນວເສນ ອຠິວທຕິ. ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄິລິຕພຬິໂສ ມາຣສ຺ສາຕິ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ກິເລສມາຣສ຺ສ ພຬິສຠູຕໍ ຣູປຕຓ຺ຫໍ ຄິລິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສສວາເຣສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອເຠທີຕິ ຠິນ຺ທິ. ປຣິເຠທີຕິ ສພ຺ພຠາເຄນ ຠິນ຺ທິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໑໐໙. ອຍໍ ໂລໂກ ສນ຺ຕາປຊາໂຕຕິ ອຍໍ ສຕ຺ຕໂລໂກ ຊາຕສນ຺ຕາໂປ ຎາຕິພ຺ຍສນາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໂສກສນ຺ຕາໂປ ຈ ຣາຄາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິຬາຫສນ຺ຕາໂປ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜສ຺ສປເຣໂຕຕິ ອເນເກຫິ ທຸກ຺ຂຜສ຺ເສຫິ ອຠິຠູໂຕ. ໂຣທໍ ວທຕິ ອຕ຺ຕໂຕຕິ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ຜຸຏ຺ຐໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຠາວິຕກາຍຕາຍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອໂຫ ທຸກ຺ຂໍ, ອີທິສໍ ທຸກ຺ຂໍ ມຍ຺ຫໍ ສຕ຺ຕຸໂນປິ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິອາທິນາ ວິລປນ຺ໂຕ ວທຕິ. ກສ຺ມາ? ເຍນ ເຍນ ຫິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຕໍ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາ, ຍສ຺ມາ ເອເຕ ສຕ຺ຕາ ເຍນ ເຍນ ປກາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຏິກາຣໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາສີສນ຺ຕິ, ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ປກາເຣນ ຕິກິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເຍນ ວາ ປກາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ວຑ຺ຒິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ອວຑ຺ຒິ ເອວ ປນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຎ຺ຎຖາຠາວິຕໍ ອິຈ຺ຉາວິຆາຕໍ ເອວ ປາປຸຓາຕິ. ອຍໍ ຠວສຕ຺ໂຕ ກາມາທິຠເວສຸ ສຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕໂລໂກ, ຕຖາປິ ຠວເມວາຠິນນ຺ທຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ. ຍທຠິນນ຺ທຕິ ຕໍ ຠຍນ຺ຕິ ຍໍ ກາມາທິຠວໍ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕໍ ຊຣາມຣຓາທິອເນກພ຺ຍສນານຸພນ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕິວິຍ ຠຍານກຏ຺ເຐນ ຠຍໍ. ຍສ຺ສ ຠາຍຕີຕິ ຍໂຕ ຊຣາມຣຓາທິໂຕ ຠາຍຕິ, ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຍ ຈ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ.

ຠວວິປ຺ປຫານາຍາຕິ ຠວສ຺ສ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ໂຂຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອກນ຺ເຕເນວ ກາມາທິຠວສ຺ສ ສມຸທຍປ຺ປຫາເນນ ປຫານຕ຺ຖໍ ອິທໍ ມຍາ ອຘິຄຕໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີຕິ.

ເອວໍ ອຣິຍສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ເອກໍເສເນວ ນິຍ຺ຍານິກຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຎ຺ຎມຄ຺ຄສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠເວນາຕິ ຣູປຠເວນ ວາ ອຣູປຠເວນ ວາ. ຠວສ຺ສາຕິ ສໍສາຣສ຺ສ. ວິປ຺ປໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ຠວໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິໍ, ສໍສາຣສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພານສຎ຺ຎິໂນ, ຠວຄາມິກມ຺ເມນ ປນ ຣູປາຣູປຊ຺ຌາເນນ, ຕໍນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຠເວນ ຠວວິສຸທ຺ຘິໍ ວທນ຺ຕາ ຠເວນ ຠວວິປ຺ປໂມກ຺ຂໍ ວທນ຺ຕິ ນາມ. ເຕນາຫ – ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ອວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ ຠວສ຺ມາຕິ ວທາມີ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຠເວນາຕິ ຠວທິຏ຺ຐິຍາ, ຠວຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ສສ຺ສຕນ຺ຕິ ຫິ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ‘‘ຠວທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠວທິຏ຺ຐິ ເອວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ຠໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຠວຕຓ຺ຫາຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຠວທິຏ຺ຐິວເສນ ຫິ ອິເຘກຈ຺ເຈ ຠວວິເສສໍເຍວ ຠວວິປ຺ປໂມກ຺ຂໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕໍ ພໂກ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອາຫ – ‘‘ອິທໍ ນິຈ຺ຈໍ, ອິທໍ ຘຸວໍ, ອິທໍ ສສ຺ສຕໍ, ອິທໍ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໑; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໕). ວິຠເວນາຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ. ວິຠວຕິ ວິນສ຺ສຕິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ຫິ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ວິຠໂວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠວສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓມາຫໍສູຕິ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິໍ ວທິໍສຸ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິວເສນ ຫິ ອິເຘກຈ຺ເຈ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິໍ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ໂຠ, ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ຣູປີ ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ໂຠ, ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ສມ຺ມາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໙໑).

ອນິສ຺ສຏາຕິ ອນິກ຺ຂນ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ – ‘‘ອຸປຘິຎ຺ຫິ ປຏິຈ຺ຈ ທຸກ຺ຂມິທໍ ສມ຺ໂຠຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຘິນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາທິອຸປຘິໍ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍຕ຺ຖ ອິເມ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ນິພ຺ພານສຎ຺ຎິໂນ, ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘູປຘິກິເລສູປຘິອຠິສງ຺ຂາຣູປຘໂຍ ອຘິຄຕາ ຎາຕາ. ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຕາຕິ. ຍໍ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພຸປາທານກ຺ຂຍາ ນຕ຺ຖິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂລກມິມໍ ປສ຺ສາຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາລປຕິ. ປຸຖູຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ. ອວິຊ຺ຊາຍ ປເຣຕນ຺ຕິ ໂມເຫນ ອຠິຠູຕໍ. ຠູຕນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ຠູຕຣຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິເສ, ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິຍາຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຕ຺ເຕສຸ ຣຕໍ, ຕໂຕ ເອວ ຠວາ ອປຣິມຸຕ຺ຕາ. ເຍ ຫິ ເກຈິ ຠວາຕິ ອິຕ຺ຕຣຂຓາ ວາ ທີຆາຍຸກາ ວາ ສາຕວນ຺ໂຕ ວາ ອສາຕວນ຺ໂຕ ວາ ຠວາ. ສພ຺ພຘີຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ຕິຣິຍນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ສພ຺ພຕ຺ຖຕາຍາຕິ ສພ຺ພຠາເວນ. ສພ຺ເພ ເຕ ຠວາຕິອາທີສຸ ‘‘ສພ຺ເພປິ ຠວາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວິປສ຺ສນາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ອວິປຣີຕໍ ປສ຺ສໂຕ ຠວຕຓ຺ຫາປິ ປຫີຍຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ວິຠວໍ ອຸຈ຺ເຉທມ຺ປິ ນາຠິນນ຺ທຕິ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພ ຕຓ຺ຫານໍ ອນວເສສໂຕ ມຄ຺ເຄນ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພຸຕິ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸປາທາ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ອນຸປາທານໂຕ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸນພ຺ຠໂວ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍຠູເຕນ ຈ ອຠິຠູໂຕ ປຎ຺ຈວິໂຘປິ ມາໂຣ ວິຊິໂຕ ອສ຺ສ ອເນນ ມາເຣນ ສງ຺ຄາໂມ, ສພ຺ເພປິ ຠເວ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທີສຸ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ.

ອນຸໂສຕຄາມີ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປຏິໂສຕຄາມີ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຐິຕຕ຺ໂຕ ເສກ຺ໂຂ. ອິຕໂຣ ອເສກ຺ໂຂ.

໑໑໐. ອຠິຊາຕິໂກຕິ ຊາຕິໂຍ. ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂກຕິ ກຓ຺ເຫ ນີເຈ ກຸເລ ຊາໂຕ. ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕີຕິ ກາຬກໍ ທສວິຘໍ ທຸສ຺ສີລຘມ຺ມໍ ປສວຕິ ກໂຣຕິ, ໂສ ຕໍ ອຠິຊາຍິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ສຸກ຺ກໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພປິ ປຸຎ຺ຎານໍ ອກຕຕ຺ຕາ ນີເຈ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອິທານິ ປຸຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎສງ຺ຂາຕໍ ສຸກ຺ກໍ ປຓ຺ຑຣໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ, ໂສ ເຕນ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ສເຈ ກຓ຺ຫໍ ຠເວຍ຺ຍ, ກຓ຺ຫວິປາກໍ ທເທຍ຺ຍ. ສຸກ຺ກໍ, ສຸກ຺ກວິປາກໍ ທເທຍ຺ຍ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອປ຺ປທານໂຕ ປນ ‘‘ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ກິເລສນິພ຺ພານນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ ນາມ. ຕໍ ເອສ ອຠິຊາຍຕິ ປສວຕິ ກໂຣຕິ. ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິໂກຕິ ສຸກ຺ເກ ອຸຈ຺ເຈ ກຸເລ ຊາໂຕ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ກຓ຺ຫໍ ກຓ຺ຫວິປາກ’’ນ຺ຕິອາທິກສ຺ສ ກມ຺ມຈຕຸກ຺ກສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ຫາຣສມ຺ປາຕວາເຣ ວິຠຕ຺ໂຕ ເອວ.

໑໑໑. ມານຸສຕ຺ຕນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຠາວໍ, ມນຸສ຺ສໂຍນິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວຕິ ກິຈ຺ຈໍ ອກິຈ຺ຈເມວ ຈາຕິ ທ຺ເວ. ກິຈ຺ຈານິ ຕ຺ເວວ ກຕ຺ຕພ຺ພານິ, ນ ຈາກິຈ຺ຈໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຸກິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິ ‘‘ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ສຣູປທສ຺ສນໍ.

ປຘານານີຕິ ອຸຕ຺ຕມານິ ວິສິຏ຺ຐານິ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ປພ຺ພຊິເຕສູຕິ ວິສເຍ ຠຸມ຺ມໍ. ທຸຕິເຍ ອຘິກຣເຓ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອາມິສປຣິຈ຺ຈາໂຄ ອຣຫຕ຺ເຕນ ສມຘຸໂຣ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ? ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍສຸ ທກ຺ຂິຓາຍ ມຫປ຺ຜລຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຍນ ເຍນ ວາ ປນ ວຕ຺ຖຸນາຕິ ອຸຈ຺ເຉທາທິວຕ຺ຖຸນາ. ອຊ຺ໂຌສິຕາຕິ ຠວຕຓ຺ຫາທິວເສນ ອຊ຺ໂຌສິຕາ. ທຸຕິເຍ ເຍນ ເຍນ ວາ ປນ ວຕ຺ຖຸນາຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປວຕ຺ຖຸອາທິນາ.

ອິມິນາ ອສຸເຠນ ກມ຺ມວິປາເກນາຕິ ອສຸຠສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກຕ຺ຕາ ອສຸເຠນ ອສິເວນ ກມ຺ມວິປາເກນ. ອິທໍ ພາລລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ຠເວ ທຸຈ຺ຈຣິຕສມງ຺ຄິຕາຍ ພາໂລ ອຍໍ ຠວຕີຕິ ອຸປລກ຺ຂຓໍ ຊາຍຕິ. ອິທໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ນາມ ສຸຕ຺ຕໍ.

ອິມິນາ ສຸເຠນາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕລກ຺ຂຓໍ. ກິເລສຠູມີຫີຕິ ກິເລສຏ຺ຐາເນຫິ ກິເລສາວຕ຺ຖາຫິ ວາ. ສານຸສຍສ຺ສ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ຊາຍຕີຕິ ອປ຺ປຫີນານຸສຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ ຣາຄາທໂຍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຣິຍຸຏ຺ຐິໂຕ ສໍຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍ ຣາຄາທີຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ, ໂສ ກາມຣາຄາທີຫິ ສໍຍຸຊ຺ຊຕິ ນາມ. ສໍຍຸຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸປາທິຍຕີຕິ ໂຍ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນາທີຫິ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ກາມຸປາທານາທີນິ ອກຸສລກມ຺ມານິ ຈ ອຸປາທິຍຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໑໑໒. ເອວໍ ໂສຬສວິເຘນ ສາສນປຏ຺ຐານໍ ນານາສຸຕ຺ເຕຫິ ອຸທາຫຣຓວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ອຏ຺ຐວີສຕິວິເຘນ ສາສນປຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຍສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ປຏ຺ຐານວິຠາໂຄ ມູລປເທຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ນ ອິມສ຺ສາປິ ເຕຫິ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ປເທໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ມູລປທໍ ວິຠຊິຕພ຺ພຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ອຏ຺ຐາຣສ ມູລປທາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ວເສນ ມູລປທານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນວຕິກາ, ຖໂວ ຈາຕິ ອຏ຺ຐວີສຕິວິຘໍ ສາສນປຏ຺ຐານໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍນ຺ຕິ ໂລເກ ນິຍຸຕ຺ໂຕ, ໂລເກ ວາ ວິທິໂຕ ໂລກິໂຍ. ອິຘ ປນ ໂລກິໂຍ ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ໂລກິຍໍ. ຕຖາ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ປເທເສນ ໂລກິໂຍ, ປເທເສນ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ໂລກິຍຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ. ຍຎ຺ຈ ສຕ຺ເຕ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຸເຂນ ເທສິຕໍ, ຕໍ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານໍ. ຘມ຺ມວເສເນວ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານໍ. ອຸຠຍວເສນ ເທສິຕໍ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພຸທ຺ຘາທີນໍ ປນ ຄຸຓາຠິຕ຺ຖວນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຖໂວ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ສຊ຺ຊຸຂີຣນ຺ຕິ ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ເຘນຸຍາ ຖເນຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ອພ຺ຠຸຓ຺ຫຂີຣໍ. ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ປຣິຓມຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ເຘນຸຍາ ຖນໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ຂີຣໍ ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ ນ ປຣິຓມຕິ ນ ທຘິຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕກ຺ກາທິອມ຺ພິລສມາໂຍຄໂຕ ປນ ປຣໂຕ ກາລນ຺ຕເຣນ ປກຕິໍ ຊຫຕິ ທຘິຠາວໍ ປາປຸຓາຕິ, ເອວເມວໍ ປາປກມ຺ມມ຺ປິ ກິຣິຍກ຺ຂເຓເຍວ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຍທິ ວິປຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນານາຄຕີນໍ ສຠາວຏ຺ຐານໍ ສິຍາ, ນ ໂກຈິ ປາປກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວິສເຫຍ຺ຍ. ຍາວ ປນ ກຸສລາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ຈຣນ຺ຕິ, ຕາວ ຕໍ ເຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເຠທາ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນວເສນ ວິປຈ຺ຈຕິ. ວິປຈ຺ຈມານຎ຺ຈ ຑຫນ຺ຕໍ ພາລມນ຺ເວຕິ, ກິໍ ວິຍ? ຠສ຺ມຈ຺ຉນ຺ໂນວ ປາວໂກ. ຍຖາ ຫິ ຉາຣິກາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ວີຕຈ຺ຈິຕງ຺ຄາໂຣ ອກ຺ກນ຺ໂຕປິ ຉາຣິກາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ຕາວ ຑຫຕິ, ຉາຣິກໍ ປນ ຕາເປຕ຺ວາ ຈມ຺ມາທີນິ ຑຫນວເສນ ຍາວ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄາ ຑຫນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວໍ ປາປກມ຺ມມ຺ປິ ເຍນ ກຕໍ, ຕໍ ພາລໍ ທຸຕິເຍ ວາ ຕຕິເຍ ວາ ອຕ຺ຕຠາເວ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຑຫນ຺ຕໍ ອນຸຄຈ຺ຉຕີຕິ.

ຍສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ຕຕ຺ຖາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຉເກນ ສາຣຖິນາ ສຸທນ຺ຕາ ອສ຺ສາ ວິຍ ຉ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມຖໍ ທນ຺ຕຠາວໍ ນິພ຺ພິເສວນຠາວໍ ຄຕານິ, ຕສ຺ສ ນວວິຘໍ ມານໍ ປຫາຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ປຫີນມານສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສວານໍ ອຠາເວນ ອນາສວສ຺ສ ຕາທິຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ຕຖາຣູປສ຺ສ ເທວາປິ ປິຫຍນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາປິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ອາຄມນຎ຺ຈ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິເຍວາຕິ. ອາຫາເຣ ສຕີຕິ ອາຫາຣປຏິພທ຺ເຘ ຉນ຺ທຣາເຄ ອປ຺ປຫີເນ ສຕິ.

໑໑໓. ສພ຺ພາ ທິສາ ອນຸປຣິຄມ຺ມ ເຈຕສາຕິ ປຣິໂຕ ທສປິ ທິສາ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ. ເນວຊ຺ຌຄາຕິ ເນວ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ປິຍຕຣນ຺ຕິ ອຕິສເຍນ ປິຍໍ. ອຕ຺ຕນາຕິ ອຕ຺ຕໂຕ. ເອວໍ ປິໂຍ ປຸຖຸ ອຕ຺ຕາ ປເຣສນ຺ຕິ ເອວໍ ກສ຺ສຈິປິ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕຣສ຺ສ ອນຸປລພ຺ຠນວເສນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປເຣສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕາ ປິໂຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອຕເທວ, ຕສ຺ມາ ນ ຫິໍເສ ປຣໍ ອຕ຺ຕກາໂມ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂກາໂມຕິ.

ຠູຕາຕິ ຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ. ຠູຕາຕິ ວາ ຂີຓາສວາ. ເຕ ຫິ ປຫີນຠວຕ຺ຕາ ຠູຕາ ເອວ. ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຣໂລກໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ຂີຓາສວາ ປນ ອນຸປາທິເສສໍ ນິພ຺ພານໍ.

ປິໂຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາຍ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ສຸປຣິສຸທ຺ຘາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປິໂຍ ປິຍາຍິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສີລທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນໍ, ຘມ຺ມຏ຺ຐໍ ສຈ຺ຈວາທິນໍ;

ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມກຸພ຺ພານໍ, ຕໍ ຊໂນ ກຸຣຸເຕ ປິຍ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໑໗);

ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸກາຕພ຺ພຕາຍ ຄຣຸ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມວເສນ ສມ຺ຠາເວຕພ຺ພຕາຍ ຠາວນີໂຍ. ສີລຄຸເຓນ ວາ ປິຍຄຣຸອາທິຠາວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈ ອສ຺ສໍ ມນາໂປ ຈ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈາ’ຕິ, ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໕).

ວຕ຺ຕາຕິ ‘‘ກາເລນ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິປຎ຺ຈຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນິ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອຸລ຺ລຸມ຺ປນຠາເວ ຐຕ຺ວາ ວຕ຺ຕາ. ວຈນກ຺ຂໂມຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ເຍນ ເກນຈິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສຸພ຺ພໂຈ ຫຸຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິຕາຍ ເຕສໍ ວຈນໍ ຂມຕີຕິ ວຈນກ຺ຂໂມ. ວຕ຺ຕາຕິ ວາ ຘມ຺ມກຖາວເສນ ວຈນສີໂລ. ວຈນກ຺ຂໂມຕິ ຘມ຺ມໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ປເຣຫິ ອສໍຫີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຸຈ຺ຉາວຈນກ຺ຂມຕາຍ ວຈນກ຺ຂໂມ. ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ກຖໍ ກຕ຺ຕາຕິ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຄມ຺ຠີຣກຖໍ ກຕ຺ຕາ. ນ ຈຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊໂກຕິ ຘມ຺ມວິນຍາທິໍ ອຘມ຺ມາວິນຍາທິວເສນ ອວຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິນຍາທິວເສເນວ ທີປນໂຕ ນ ຈ ອຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊໂກ.

ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຊເນຕິ ປຸຣິສ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໕໕-໕໗) ວຈນໂຕ ຕີສຸ ຠເວສຸ ສຕ຺ຕານໍ ຊນນໂຕ ຕຓ຺ຫາ ມາຕາ ນາມ. ‘‘ອຫໍ ອສຸກສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ, ຣາຊມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປິຕຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອສ຺ມິມານສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອສ຺ມິມາໂນ ປິຕາ ນາມ. ໂລໂກ ວິຍ ຣາຊານໍ ຍສ຺ມາ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິຄຕານິ ທ຺ເວ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂຍ ຠຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂຍ ທ຺ເວ ຂຕ຺ຕິຍາ ຣາຊາໂນ ນາມ. ທ຺ວາທສາຍຕນານິ ວິຕ຺ຖຕຏ຺ເຐນ ຣຏ຺ຐສທິສຕ຺ຕາ ຣຏ຺ຐໍ ນາມ. ອາຍສາຘໂກ ອາຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ວິຍ ຕໍນິສ຺ສິໂຕ ນນ຺ທິຣາໂຄ ອນຸຈໂຣ ນາມ.

ອນີໂຆຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ຂີຓາສໂວ. ເອເຕນ ຫິ ຕຓ຺ຫາທໂຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓາສິນາ ຫຕາ ພາຫິຕາ. ຍາຕີຕິ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຍາຕີຕິ.

ກາເຍຕິ ກຣຊກາເຍ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ. ສໂມທຫຕີຕິ ປກ຺ຂິປຕິ. ຍທາ ທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ກາຍຄຕິກໍ ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ເຕປິ ກາຍໍ ສໂມທຫຕີຕິ ຍທາ ສີຆໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ເຕ ກາຍໍ ປກ຺ຂິປຕິ, ຈິຕ຺ຕຄຕິກໍ ກາຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຍ ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ (ມຫາວ. ໘, ໑໓໗; ທີ. ນິ. ໒.໖໖; ມ. ນິ. ໑.໒໘໒; ໒.໓໓໘; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒) ອິທ຺ຘິມາ ກາເຍ ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກາທີນິ ເປກ຺ຂມາໂນ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓເນວ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

໑໑໔. ຍໍ ຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຎາຓນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ໂລກໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠູມິກຕ຺ຕາ. ສພ຺ພກາເລ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ນ ຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ.

ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ ເຕ ສນ຺ຕິນ຺ຕິ ສພ຺ພກິເລສວູປສມເຫຕຸຕາຍ ສນ຺ຕິໍ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມິ. ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມຕິ ທິຏ຺ເຐ ທຸກ຺ຂາທິຘມ຺ເມ, ອິມສ຺ມິໍ ເອວ ວາ ອຕ຺ຕຠາເວ. ອນີຕິຫນ຺ຕິ ອິຕິຫາສາຕິ ເອວໍ ນ ອິຕິກິຣາຍ ປວຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ສໂຕ ຈຣນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໒໗໗; ເຖຣຄາ. ໖໗໖; ເນຕ຺ຕິ. ໕) ນເຍນ ສໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣນ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ຍໍ ສນ຺ຕິໍ ວິທິຕ຺ວາ. ຕເຣ ໂລເກ ວິສຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ວິສປ຺ປນໂຕ ວິສຕ຺ຕິກສງ຺ຂາຕໍ ຕຓ຺ຫໍ ຕເຣ ຕເຣຍ຺ຍ ສມຕິກ຺ກເມຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຎ຺ຈາຫໍ ອຠິນນ຺ທາມີຕິ ຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສນ຺ຕິໂຊຕກໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ອຫໍ ປຕ຺ຖຍາມິ, ຕໍ ເອວ ວາ ສນ຺ຕິໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ອຠິນນ຺ທາມີຕິ ໂຘຕໂກ ວທຕິ. ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ຕິຣິຍຎ຺ຈາປິ ມຊ຺ເຌຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອນາຄຕໍ ອຸປຣິ ຈ. ອໂຘຕິ ອຕີຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ຈ. ຕິຣິຍຎ຺ຈາປິ ມຊ຺ເຌຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣິໂຕ ຈ. ເອຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ສງ຺ໂຄຕີຕິ ເອຕໍ ອນາຄຕາທິໍ ສງ຺ຄຊນນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ. ຠວາຠວາຍາຕິ ຂຸທ຺ທການຎ຺ເຈວ ມຫນ຺ຕານຎ຺ຈ ຠວານໍ ອຕ຺ຖາຍ, ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທາຍ ວາ.

ອຣິຍສຈ຺ຈານນ຺ຕິ ອຣິຍຠາວກຣານໍ ສຈ຺ຈານໍ. ອນນຸໂພຘາຕິ ອພຸຊ຺ຌເນນ ອຊານເນນ. ອປ຺ປຏິເວຘາຕິ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌເນນ. ສນ຺ຘາວິຕນ຺ຕິ ຠວໂຕ ຠວສ຺ສ ຄມເນນ ສນ຺ຘາວິຕໍ. ສໍສຣິຕນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄມນວເສນ ສໍສຣິຕໍ. ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາຕິ ມຍາ ເຈວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈ. ອຖ ວາ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕນ຺ຕິ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວເນຕ຺ຕີຕິ ຠວາຠວໍ ນຍນສມຕ຺ຖາ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸ. ສໍສິຕນ຺ຕິ ສໍສຣິຕໍ. ສມູຫຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຫຕາ ຉິນ຺ນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຕາ.

ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕໂຕ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິກໂຕ ຕາວກາລິກໂຕ ຂຓປຣິຕ຺ຕໂຕ ຈ ນ ນິຈ຺ຈາຕິ ອນິຈ຺ຈາ. ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີຕິ ຍທາ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ອຖ ອິມສ຺ມິໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂປຣິຊານນາທິວເສນ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ເອສ ມຄ຺ໂຄ ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘ, ເອສ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ມຄ຺ໂຄ. ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາຕິ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ຂຍຏ຺ເຐນ ຈ ທຸກ຺ຂາຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ປຣໂຕ ຕຸຈ຺ຉໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອສາຣໂຕ ອວສວຕ຺ຕນໂຕ ຈ ອນຕ຺ຕາຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ເສຍ຺ໂຍຕິ ວິສິຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມ. ສທິໂສຕິ ສມາໂນ. ຫີໂນຕິ ລາມໂກ. ໂອມາໂນປິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອວງ຺ກຣຓມຸເຂນປິ ສໍປຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຫີໂນຫມສ຺ມີ’’ຕິ. ກິມຎ຺ຎຕ຺ຣ ຍຖາຠູຕສ຺ສ ອທສ຺ສນາຕິ ສຣສປຠງ຺ຄຸຕາຍ ເອກນ຺ເຕເນວ ອນວຏ຺ຐິຕສຠາເວຫິ ຣູປຘມ຺ເມຫິ ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸກ຺ຂິປນສ຺ສ ເຕສໍ ຍຖາຠູຕໍ ອທສ຺ສນໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ວິນາ ກິໍ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ສິຍາ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໑໕. ເຍ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ວິຠາວຍນ຺ຕີຕິ ທຸກ຺ຂາທີນິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຎ຺ຎາໂອຠາເສນ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກກິເລສນ຺ຘກາຣໍ ວິຘເມຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປກາສານິ ປາກຏານິ ກໂຣນ຺ຕິ. ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ເຎນາຕິ ອປ຺ປເມຍ຺ຍປຎ຺ຎຕາຍ ສເທວກສ຺ສປິ ໂລກສ຺ສ ຎາເຓນ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ຐປຎ຺ເຎນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸເທສິຕານີຕິ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣາທີຫິ ເຕຫິ ເຕຫິ ນເຍຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ເທສິຕານິ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ຠຸສໍ ປມຕ຺ຕາຕິ ເຕ ວິຠາວິຕອຣິຍສຈ຺ຈາ ປຸຄ຺ຄລາ ກາມໍ ເທວຣຊ຺ຊຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊາທິປມາທຏ຺ຐານໍ ອາຄມ຺ມ ຠຸສໍ ປມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາເຓນ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ຠເວ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ເຕສໍ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ອາທິຍນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕມຠເວເຍວ ປນ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖິນ຺ທຂີໂລຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາຕິ ອຸປມາວຈນໍ. ອິນ຺ທຂີໂລຕິ ນຄຣທ຺ວາຣຖິຣກຣຓຕ຺ຖໍ ອຸມ຺ມາຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ຫຕ຺ເຖ ປຖວິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ອາໂກຏິຕສ຺ສ ສາຣທາຣຸມຍສ຺ສ ຖມ຺ຠສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຖວິສ຺ສິໂຕ ສິຍາຕິ ຄມ຺ຠີຣເນມິຕາຍ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຠູມິນິສ຺ສິໂຕ ສິຍາ ຠເວຍ຺ຍ. ຈຕຸພ຺ຠິ ວາເຕຫີຕິ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄຕວາເຕຫິ. ອສມ຺ປກມ຺ປິໂຍຕິ ກມ຺ເປຕຸໍ ວາ ຈາເລຕຸໍ ວາ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ຕຖູປມໍ…ເປ… ປສ຺ສຕີຕິ ໂຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຎ຺ຎາຍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ສປ຺ປຸຣິສໍ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສໍ ຕຖາ ທສ຺ສນໂຕ ສພ຺ພຕິຕ຺ຖິຍວາທວາເຕຫິ ອສມ຺ປກມ຺ປິຍຕາຍ ຕຖູປມໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕອິນ຺ທຂີລູປມໍ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫີຕິ ອຣິຍໂສຕາປຊ຺ຊນສ຺ສ ອງ຺ຄຠູເຕຫິ. ອຣິຍສາວໂກຕິ ອຣິຍສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ອຣິຍສາວໂກ. ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫີຕິ ຂີຓນິຣໂຍ ອມ຺ຫິ. ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕຕິ ອິທໍ ນິຣຍາທີນໍເຍວ ເວວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຣຍາທໂຍ ຫິ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາຕໂຕ ອຍໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ ອປາຍາ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ. ທຸກ຺ກຏກາຣິໂນ ວິວສາ ເອຕ຺ຖ ນິປຕນ຺ຕີຕິ ວິນິປາຕາ. ໂສຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອາທິໂຕ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ໂສຕາປນ຺ໂນ. ອກຸປ຺ປຘມ຺ມຕາຍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສງ຺ຂາເຕ ວິຣູເປ ນ ນິປຕນສຠາໂວຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ. ຕໂຕ ເອວ ຘມ຺ມນິຍາເມນ ນິຍຕຕາຍ ນິຍໂຕ. ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕາ ສມ຺ໂພຘິ ອວສ຺ສໍ ປຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ອສ຺ສ ປຣໍ ອຍນໍ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ.

ນິວິຏ຺ຐາຕິອາທີນິ ປທານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນາເນວ. ສຫຘມ຺ມິຍາຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ. ອຣິຍກນ຺ເຕຫີຕິ ອຣິຍານໍ ກນ຺ເຕຫິ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ. ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຫິ ອຣິຍສາວການໍ ກນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຠວນ຺ຕເຣປິ ອວິຊຫນໂຕ. ຕານິ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ໂພປິ ປເນຕ຺ຖ ສໍວໂຣ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມີຕິ ອິທໍ ເທສນາສີສເມວ. ສກທາຄາມິອາທໂຍປິ ‘‘ສກທາຄາມີຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິເຍວ. ຍໂຕ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສິກ຺ຂາປທາວິໂຣເຘນ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ພ຺ຍາກຣຓໍ ອນຸຎ຺ຎາຕເມວາຕິ.

ຍສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ຍສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ສຸຠາວິຕານີຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນາວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ຠາວິຕານິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ຈາຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານຎ຺ຈ ສໍໂຍຊນານໍ ປຊຫນວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພໂລເກ’’ຕິ. ນິພ຺ພິຊ຺ຌາຕິ ນິພ຺ພິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ.

ຘມ຺ມປທານີຕິ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາສານິ. ອນຠິຊ຺ຌາ ຘມ຺ມປທໍ ນາມ ອໂລໂຠ ວາ ອໂລຠສີເສນ ອຘິຄຕຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ວາ ທສອສຸຠວເສນ ວາ ອຘິຄຕຌານາທີນິ ອນຠິຊ຺ຌາ ຘມ຺ມປທໍ. ຈຕຸພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວເສນ ອຘິຄຕານິ ອພ຺ຍາປາໂທ ຘມ຺ມປທໍ. ທສານຸສ຺ສຕິອາຫາເຣປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາວເສນ ອຘິຄຕານິ ສມ຺ມາສຕິ ຘມ຺ມປທໍ. ທສກສິຓອານາປານວເສນ ອຘິຄຕານິ ສມ຺ມາສມາຘິ ຘມ຺ມປທໍ.

ປຎ຺ຈ ຉິນ຺ເທຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອປາຍຸປປຕ຺ຕິສໍວຕ຺ຕນິການິ ປຎ຺ຈ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ ປາເທ ພທ຺ຘຣຊ຺ຊຸໍ ວິຍ ປຸຣິໂສ ສຕ຺ເຖນ ເຫຏ຺ຐາ ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍນ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ປຎ຺ຈ ຊເຫຕິ ອຸປຣິເທວໂລກສມ຺ປາປການິ ປຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ ປຸຣິໂສ ຄີວາຍ ພທ຺ຘຣຊ຺ຊຸໍ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຊເຫຍ຺ຍ ຉິນ຺ເທຍ຺ເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈ ຈຸຕ຺ຕຣິ ຠາວເຍຕິ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານໍ ປຫານຕ຺ຖາຍ ສທ຺ຘາທີນິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາເວຍ຺ຍ. ປຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຕິໂຄຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິສງ຺ຄານໍ ອຕິກ຺ກມເນນ ປຎ຺ຈສງ຺ຄາຕິໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ໂອຆຕິຓ຺ໂຓ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນິຕ຺ຕິຓ຺ຓຈຕຸໂຣໂຆຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຎ຺ຎາຕໍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ, ອມຕປທໍເຍວ ວາ ຎສ຺ສາມິ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຐມມຄ຺ຄຏ຺ຐສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປຐມມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ຕໍປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຊານາຕິ ປຐມມຄ຺ເຄນ ຎາຕມຣິຍາທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຊານາຕີຕິ ອຎ຺ໂຎ, ຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ເຫຏ຺ຐາ ຕີສຸ ຜເລສຸ, ອຸປຣິ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຈ ຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຎ຺ຎາຕາວິໂນ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຣຫໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຄ຺ຄຜລຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອນຠິສເມຕສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘສ຺ສ. ອຠິສມຍາຍາຕິ ປຏິເວຘາຍ.

໑໑໖. ພາລລກ຺ຂຓານີຕິ ພາລສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓກາຣຓານິ. ພາລນິມິຕ຺ຕານີຕິ ‘‘ພາໂລ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕຸໍ ນິມິຕ຺ຕານິ ກາຣຓານິ. ພາລາປທານານີຕິ ພາລສ຺ສ ໂປຣາຓານິ ວິຣຸຬ຺ຫານິ ກມ຺ມານິ. ‘‘ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕໍ ອຠິຊ຺ຌໍ ພ຺ຍາປາທໍ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນຎ຺ຈ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ. ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ມຸສາວາທາທິໍ ຠາສຕີຕິ ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີ. ທຸກ຺ກຏໍ ປາຓາຕິປາຕາທິກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣີ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠິຍ຺ໂຍຕິ ອຸປຣູປຣິ. ປກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ. ‘‘ປກຸປ຺ເປຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຠຸເສນາຕິ ທຬ຺ເຫນ. ທຓ຺ເຑນາຕິ ທຓ຺ຑທາເນນ. ຘີໂຣຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ສປ຺ປຎ຺ຎຊາຕິໂກ. ນິເສຘເຍຕິ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ. ປຸນ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວາ ອສມຕ຺ຖໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ. ໂຍ ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕີຕິ ໂຍ ສຕິມາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປສມໍເຍວາຫໍ ພາລສ຺ສ ປຏິເສຘນໍ ມຎ຺ຎາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂທສໍ. ຍທາ ນໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ຍສ຺ມາ ນໍ ມຎ຺ຎຕິ. ອຊ຺ຌາຣຸຫຕີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ໂຄວ ຠິຍ຺ໂຍ ປລາຍິນນ຺ຕິ ຍຖາ ໂຄຍູເຖ ຕາວເທວ ທ຺ເວ ຄາໂວ ຍຸຊ຺ຌນ຺ເຕ ໂຄຄໂຓ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ ຍາວ ນ ເອໂກ ປລາຍຕິ, ຍທາ ປນ ປລາຍຕິ, ອຖ ຕໍ ປລາຍີນໍ ສພ຺ໂພ ໂຄຄໂຓ ຠິຍ຺ໂຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ, ເອວໍ ທຸມ຺ເມໂຘ ຂມນ຺ຕໍ ຠິຍ຺ໂຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສທຕ຺ຖປຣມາຕິ ສກຕ຺ຖປຣມາ. ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຠິຍ຺ໂຍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເຕສຸ ສກຕ຺ຖປຣເມສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ຂນ຺ຕິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ໂຖ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ຕມາຫຸ ປຣມໍ ຂນ຺ຕິນ຺ຕິ ໂຍ ພລວາ ຕິຕິກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຂນ຺ຕິໍ ປຣມໍ ອາຫຸ. ພາລພລໍ ນາມ ອຎ຺ຎາຓພລໍ. ຕໍ ຍສ຺ສ ພລໍ, ອພລເມວ ຕໍ, ນ ຕໍ ພລນ຺ຕິ ອາຫຸ ກເຖນ຺ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຘມ຺ເມນ ຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ປຏິວຕ຺ຕາຕິ ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕາ, ປຏິປ຺ປຣິຕ຺ວາ ວາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ວເທຍ຺ຍາສິ. ຘມ຺ມຏ຺ຐໍ ປນ ຈາເລຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ເສວ ເຕນ ປາປິໂຍຕິ ເຕນ ໂກເຘນ ຕສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປາປໍ ໂຫຕິ. ກຕຣສ຺ສາຕິ? ໂຍ ກຸທ຺ຘໍ ປຏິກຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ກຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສມ຺ປທາເນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ກຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕານນ຺ຕິ ເອກວຈເນ ພຫຸວຈນໍ, ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊນາ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ເອວຣູປໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈາຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ພາໂລ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ ເອວໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ເຍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິທາຕິ ເຍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ອໂກວິທາ ອຈ຺ເຉກາ, ເຕ ເອວໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໗. ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິຄຕໍ ເອຕຣຫິ ອນຸຠຸຍ຺ຍມານໍ ກາມູປກຣຓໍ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕເທວ ອນາຄເຕ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອນຸຠວິຕພ຺ພໍ, ອຸຠຍເມຕໍ ຣຊານຸກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຣາຄຣຊາທີຫິ ອວກິຓ຺ຓໍ. ອາຕຸຣສ຺ສາຕິ ຣາຄາທິກິເລສາຕຸຣສ຺ສ. ອນຸສິກ຺ຂໂຕຕິ ກິເລສພຫຸລປຸຄ຺ຄເລ ອນຸສິກ຺ຂໂຕ. ເຍ ຈ ສິກ຺ຂາສາຣາຕິ ເຍ ຍຖາສມາທິນ຺ນໍ ສີລວຕາທິສງ຺ຂາຕໍ ສິກ຺ຂໍ ສາຣໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ. ເຕນາຫ – ‘‘ສີລໍ ວຕໍ ຊີວິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ‘‘ນ ກໂຣມີ’’ຕິ ໂອຣມຕິ, ຕໍ ສີລໍ. ຍໍ ເວສໂຠຊນກິຈ຺ຈຈຣຓາທິ, ຕໍ ວຕໍ. ຊີວິຕນ຺ຕິ ອາຊີໂວ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ເມຖຸນວິຣຕິ. ອຸປຏ຺ຐານສາຣາຕິ ເອເຕສໍ ສີລາທີນໍ ອນຸຏ຺ຐານສາຣາ. ເອເຕຫິ ເອວ ສໍສາຣສຸທ຺ຘີຕິ ຕານິ ສາຣໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຈ຺ເຈເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ຕາຕິ ອິຕິ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສມຸເຂນ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ, ກາເມສຸ ອນວຊ຺ຊສຎ຺ຎິຕາມຸເຂນ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ ຈາຕິ ເອເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ຕາ. ເຕ ຈ ໂຂ ຍຖາກ຺ກມໍ ອາຍຕິໍ ປຕ຺ຕພ຺ເພ, ເອຕຣຫິ ປຕ຺ເຕ ຈ ຣາຄຣຊາທິໂອກິຓ຺ເຓ ກາມຄຸເຓ ອລ຺ລີເນຫິ ກິເລສາຕຸຣານໍ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ເຕຫິ, ສຍຎ຺ຈ ກິເລສາຕຸເຣເຫວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ເຕ ກຏສິວຑ຺ຒນາ ອປຣາປຣໍ ຊຣາມຣເຓຫິ ສິວຖິກາຍ ວຑ຺ຒນສີລາ ເອກນ຺ເຕເນວ ກຏສິໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ, ສຍໍ ວຑ຺ຒນ຺ຕາ ປເຣ ຈ ອນ຺ຕທ຺ວເຍ ສມາທເປນ຺ຕາ ວຑ຺ຒາເປນ຺ຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອຊານິຕ຺ວາ. ໂອລີຍນ຺ຕິ ເອເກຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິ ໂອລີຍນຕຓ຺ຫາຠິນິເວສວເສນ ອວລີຍນ຺ຕິ ເອກຈ຺ເຈ. ອຕິຘາວນ຺ຕິ ເອເກຕິ ເອກຈ຺ເຈ – ‘‘ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິ ອຕິຘາວນາຠິນິເວສວເສນ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ.

ນ ອມຎ຺ຎິໍສຸ ເຕສຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫາທິມຎ຺ຎນານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ເອວ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໂຕ ຕິວິຘມ຺ປິ ວຏ຺ຏໍ ເຕສໍ ປຎ຺ຎາປນາຍ ນຕ຺ຖີຕິ.