໑໕. ໂມຆຣາຊມາຓວສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໕. ປນ຺ນຣສເມ ໂມຆຣາຊສຸຕ຺ເຕ – ທ຺ວາຫນ຺ຕິ ທ຺ເວ ວາເຣ ອຫໍ. ໂສ ຫິ ປຸພ຺ເພ ອຊິຕສຸຕ຺ຕສ຺ສ (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໘ ອາທໂຍ) ຈ ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕສ຺ສ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໖ ອາທໂຍ) ຈ ອວສາເນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ, ຠຄວາ ປນສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ນ ພ຺ຍາກາສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ທ຺ວາຫໍ ສກ຺ກໍ ອປຸຈ຺ຉິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ຍາວຕຕິຍຎ຺ຈ ເທວີສິ, ພ຺ຍາກໂຣຕີຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຍາວຕຕິຍຎ຺ຈ ສຫຘມ຺ມິກໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສຸທ຺ຘິເທວຠູໂຕ ອິສິ ຠຄວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ພ຺ຍາກໂຣຕີຕິ ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ. ໂຄຘາວຣີຕີເຣເຍວ ກິຣ ໂສ ເອວມສ຺ໂສສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ພ຺ຍາກໂຣຕີຕິ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ. ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທເສ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ເອວ.

໘໖. ອຍໍ ໂລໂກຕິ ມນຸສ຺ສໂລໂກ. ປໂຣ ໂລໂກຕິ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສໂສ. ສເທວໂກຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສໂສ ອຸປປຕ຺ຕິເທວສມ຺ມຸຕິເທວຍຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ສເທວໂກ’’ຕິ ເອຕໍ ວາ ‘‘ສເທວໂກ ໂລໂກ’’ຕິອາທິນຍນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ເຕນ ສພ຺ໂພປິ ຕຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໂລໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘໗. ເອວໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕທສ຺ສາວິນ຺ຕິ ເອວໍ ອຄ຺ຄທສ຺ສາວິໍ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍາຘິມຸຕ຺ຕິຄຕິປຣາຍຓາທີນິ ປສ຺ສິຕຸໍ ສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໘໘. ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສູຕິ ອວສິຍປວຕ຺ຕສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ວາ ຕຸຈ຺ຉສງ຺ຂາຣສມນຸປສ຺ສນາວເສນ ວາຕິ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ປສ຺ສ. ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ອູຫຈ຺ຈາຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ.

ລຸຊ຺ຊຕີຕິ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຈກ຺ຂຕີຕິ ຈກ຺ຂຸ. ຕເທຕໍ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸໂນ ເສຕມຓ຺ຑລປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ຫມຓ຺ຑລສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ອຠິມຸເຂ ຐິຕານໍ ສຣີຣສຓ຺ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິເທສຠູເຕ ທິຏ຺ຐມຓ຺ຑເລ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຣູປຍນ຺ຕີຕິ ຣູປາ, ວຓ຺ຓວິກາຣມາປຊ຺ຊນ຺ຕາ ຫທຍງ຺ຄຕຠາວໍ ປກາເສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂຸໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ. ຈກ຺ຂຸໂຕ ປວຕ຺ໂຕ ສມ຺ຜສ຺ໂສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ. ເວທຍິຕນ຺ຕິ ວິນ຺ທນໍ, ເວທນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເທວ ສຸຂຍຕີຕິ ສຸຂໍ, ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສຸຂິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ຂາທຕິ, ຂນຕິ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕາພາຘນ຺ຕິ ສຸຂໍ. ທຸກ຺ຂຍຕີຕິ ທຸກ຺ຂໍ. ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ທຸກ຺ຂິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ທຸກ຺ຂໍ ນ ສຸຂນ຺ຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ. ມ-ກາໂຣ ສນ຺ຘິປທວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ປນ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ເສ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ເວທນາຍ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິປາກອາຫາຣສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ອຏ຺ຐຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍນຕ຺ຖິວິຄຕວເສນ ປຎ຺ຈຘາ, ສນ຺ຕີຣຓາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຸປນິສ຺ສຍວເສເນວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ສຸຓາຕີຕິ ໂສຕໍ, ຕໍ ສສມ຺ຠາຣໂສຕພິລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຕນຸຕມ຺ພໂລມາຈິເຕ ອງ຺ຄຸລິເວຘກສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສທ຺ທີຍນ຺ຕີຕິ ສທ຺ທາ, ອຸທາຫຣີຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຆາຍຕີຕິ ຆານໍ, ຕໍ ສສມ຺ຠາຣຆານພິລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຊປທສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ຆານວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຄນ຺ຘິຍນ຺ຕີຕິ ຄນ຺ຘາ, ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸໍ ສູຈິຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊີວິຕໍ ອວ຺ຫາຍຕີຕິ ຊິວ຺ຫາ, ສາຍນຏ຺ເຐນ ວາ ຊິວ຺ຫາ. ສາ ສສມ຺ຠາຣຊິວ຺ຫາຍ ອຕິອຄ຺ຄມູລປສ຺ສານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸປຣິມຕລມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນອຸປ຺ປລທລຄ຺ຄສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຣສນ຺ຕິ ເຕ ສຕ຺ຕາຕິ ຣສາ, ອສ຺ສາເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ອາສວຘມ຺ມານໍ ອາໂຍຕິ ກາໂຍ. ອາໂຍຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສ. ໂສ ຍາວຕາ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ອຸປາທິນ຺ນປວຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກາຍປ຺ປສາໂທ ກາຍວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມາໂນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຜຸສິຍນ຺ຕີຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ. ມນຕີຕິ ມໂນ, ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ລກ຺ຂຓໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມາ. ມໂນຕິ ສຫາວຊ຺ຊນຠວງ຺ຄໍ. ຘມ຺ມາຕິ ນິພ຺ພານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອວເສສາ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຊວນມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ. ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຜສ຺ໂສ, ໂສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ເວທນາຍ ວິປາກປຈ຺ຈຍວຊ຺ເຊຫິ ເສເສຫິ ສຕ຺ຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອນນ຺ຕຣາຍ ເຕເຫວ ເສສານໍ ອຸປນິສ຺ສເຍເນວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ອວສິຍປວຕ຺ຕສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ວາຕິ ອວໂສ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣ ປສ຺ສນວເສນ ໂອໂລກນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູເປ ວໂສ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ຣູປສ຺ມິໍ ວສວຕ຺ຕິຠາໂວ ອິສ຺ສຣຠາໂວ ນ ລພ຺ຠຕິ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ນາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາໂຍ ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ ສຕິ ອຕ຺ຕນິຍໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕາເຍວ ຈ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ນາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາໂຍ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ນາປິ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຎ຺ໂຎ ນາມ ປເຣສໍ ອຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ນາມ ສິຍາ, ໂສປິ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ນາປິ ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປຸຣາຓມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມນ຺ຕິ ນຍິທໍ ປຸຣາຓກມ຺ມເມວ, ປຸຣາຓກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປເນສ ກາໂຍ. ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍໂວຫາເຣນ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຠິສງ຺ຂຕນ຺ຕິອາທິ ກມ຺ມໂວຫາຣສ຺ເສວ ວເສນ ປຸຣິມລິງ຺ຄສຠາວຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ອຠິສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕນ຺ຕິ ເຈຕນາວຕ຺ຖຸໂກ, ເຈຕນາມູລໂກຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເວທນິຍນ຺ຕິ ເວທນາຍ ວຕ຺ຖູຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຣູເປ ສາໂຣ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ຣູປສ຺ມິໍ ນິຈ຺ຈາທິສາໂຣ ນ ລພ຺ຠຕິ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣູປໍ ອສ຺ສາຣໍ ນິສ຺ສາຣນ຺ຕິ ຣູປໍ ອສ຺ສາຣໍ ສາຣວິຣຫິຕຎ຺ຈ. ສາຣາປຄຕນ຺ຕິ ສາຣໂຕ ອປຄຕໍ. ນິຈ຺ຈສາຣສາເຣນ ວາຕິ ຠງ຺ຄໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາເນນ ນິຈ຺ຈສາເຣນ ວາ. ກສ຺ສຈິ ນິຈ຺ຈສາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ນິຈ຺ຈສາເຣນ ສາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ສຸຂສາຣສາເຣນ ວາຕິ ຐິຕິສຸຂໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສຸຂສາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສຸຂສາຣສາເຣນ ວາ. ອຕ຺ຕສາຣສາເຣນ ວາຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍສາຣສາເຣນ ວາ. ນິຈ຺ເຈນ ວາຕິ ຠງ຺ຄໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນິຈ຺ຈສ຺ສ ອຠາວໂຕ ນິຈ຺ເຈນ ວາ. ຘຸເວນ ວາຕິ ວິຊ຺ຊມານກາເລປິ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຖິຣສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ ຘຸເວນ ວາ. ສສ຺ສເຕນ ວາຕິ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ພກາເລ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ ສສ຺ສເຕນ ວາ. ອວິປຣິຓາມຘມ຺ເມນ ວາຕິ ຊຣາຠງ຺ຄວເສນ ອວິປຣິຓາມປກຕິກສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ເມນ ວາ.

ຈກ຺ຂຸ ສຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາຕິ ‘‘ກາຣໂກ ເວທໂກ ສຍໍວສີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິກປ຺ປິເກນ ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຕ຺ຕາຠາວໂຕເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກນ ປຣິກ຺ຂາເຣນ ຈ ສຸຎ຺ຎໍ. ສພ຺ພໍ ຈກ຺ຂາທິໂລກິຍຘມ຺ມຊາຕໍ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕາ ຈ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕນິຍຎ຺ຈ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິເຍຫິ ສຸຎ຺ຎາເຍວ, ສຸຎ຺ຎາຕີຕຘມ຺ມາ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍສາຣສ຺ສ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ໂລເກ ຈ ‘‘ສຸຎ຺ຎໍ ຆຣໍ ສຸຎ຺ໂຎ ຆໂຏ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຆຣສ຺ສ ຆຏສ຺ສ ຈ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຆເຏ ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຠຄວຕາ ຈ ອິຕິ ຍມ຺ປິ ໂກຈິ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສນ຺ຕໍ ອິທມຕ຺ຖີຕິ ປຊານາຕີຕິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຎາຍຄນ຺ເຖ ສທ຺ທຄນ຺ເຖ ຈ ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ກຖິຕໍ. ອນິສ຺ສຣິຍໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິເຍ ອວສວຕ຺ຕນໂຕ. ອກາມກາຣິຍໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອກາມໍ ອຣຸຈິກຣຓວເສນ. ອປາປຸຓິຍໂຕຕິ ຐາຕຸໍ ປຕິຏ຺ຐາຠາວໂຕ. ອວສວຕ຺ຕນໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ອວຕ຺ຕນໂຕ. ປຣໂຕຕິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂຕ. ວິວິຕ຺ຕໂຕຕິ ນິສ຺ສຣໂຕ.

ສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເກວລໍ ອິສ຺ສຣກາລປກຕີຫິ ວິນາ ເກວລໍ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕປວຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ສຸທ຺ຘໍ ນາມ. ອຕ຺ຕນິຍວິຣຫິໂຕ ສຸທ຺ຘຘມ຺ມປຸຎ຺ໂຊຕິ ຈ. ສຸທ຺ຘໍ ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທໍ, ສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂາຣສນ຺ຕຕິນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣານໍ ສນ຺ຕຕິໍ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນສງ຺ຂາຣສນ຺ຕຕິໍ. ຕເຖວ ສຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາທີນິ, ເອກຏ຺ຐານິ ອາທເຣນ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ມຣຓມຸເຂ ຠຍໍ ນ ໂຫຕິ. ຄາມຓີຕິ ອາລປນໍ. ຕິຓກຏ຺ຐສມໍ ໂລກນ຺ຕິ ອິມໍ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕໍ ໂລກໍ. ຍທາ ຕິຓກຏ຺ຐສມໍ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ຍຖາ ອຣຎ຺ເຎ ຕິຓກຏ຺ຐາທີສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ນ ໂຫຕິ, ເຕສຸ ວາ ຕິຓກຏ຺ຐາທີສຸ ສຍເມວ ນສ຺ສນ຺ເຕສຸປິ ວິນສ຺ສນ຺ເຕສຸປິ ອຕ຺ຕາ ນສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕນິໂຍ ນສ຺ສຕີຕິ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍປິ ນສ຺ສນ຺ເຕ ວາ ວິນສ຺ສນ຺ເຕ ວາ ອຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ຕິຓກຏ຺ຐສມໍ ປສ຺ສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນາຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຖຍເຕ ກິຎ຺ຈິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣປ຺ປຏິສນ຺ຘິຍາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຣຫິຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠວໍ ວາ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ.

ຣູປໍ ສມນ຺ເນສຕີຕິ ຣູປສ຺ສ ສາຣໍ ປຣິເຍສຕິ. ອຫນ຺ຕິ ວາຕິ ທິຏ຺ຐິວເສນ. ມມນ຺ຕິ ວາຕິ ຕຓ຺ຫາວເສນ. ອສ຺ມີຕິ ວາຕິ ມານວເສນ. ຕມ຺ປິ ຕສ຺ສ ນ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ໂຫຕິ.

ອິຘາຕິ ເທສາປເທເສ ນິປາໂຕ, ສ຺ວາຍໍ ກຕ຺ຖຈິ ໂລກໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໘; ອ. ນິ. ໔.໓໓). ກຕ຺ຖຈິ ສາສນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔). ກຕ຺ຖຈິ ໂອກາສໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສ, ເທວຠູຕສ຺ສ ເມ ສໂຕ;

ປຸນຣາຍຸ ຈ ເມ ລທ຺ໂຘ, ເອວໍ ຊານາຫິ ມາຣິສາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໖໙);

ກຕ຺ຖຈິ ປທປູຣຓມຕ຺ຕເມວ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຕ຺ຕາວີ ອສ຺ສໍ ປວາຣິໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐). ອິຘ ປນ ໂລກໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອາຄມາຘິຄມາຠາວາ ເຎຍ຺ໂຍ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ’’ອິຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນປຈ຺ຈຍາກາຣສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວິນິຈ຺ຉຍຣຫິຕຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິປຏິເສຘໂກ ເນວ ອາຄໂມ, ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ເນວ ອຘິຄໂມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ອາຄມາຘິຄມາຠາວາ ເຎຍ຺ໂຍ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ’’ ອິຕິ. ສ຺ວາຍໍ –

ປຸຖູນໍ ຊນນາທີຫິ, ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ;

ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ປຸຖຸວາຍໍ ຊໂນ ອິຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໕໑; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໓໐);

ໂສ ຫິ ປຸຖູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ກິເລສາທີນໍ ຊນນາທີຫິປິ ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຍຖາຫ – ປຸຖຸ ກິເລເສ ຊເນນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ອວິຫຕສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ສຕ຺ຖາຣານໍ ມຸຂຸລ຺ໂລກິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ສພ຺ພຄຕີຫິ ອວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາຠິສງ຺ຂາເຣ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາໂອເຆຫິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາສນ຺ຕາເປຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາປຣິຬາເຫຫິ ປຣິຑຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ ຄຘິຕາ ມຸຎ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌສນ຺ນາ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ອາວຸຏາ ນິວຸຏາ ໂອວຸຏາ ປິຫິຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ (ມຫານິ. ໕໑, ໙໔), ປຸຖູນໍ ວາ ຄຓນປຖມຕີຕານໍ ອຣິຍຘມ຺ມປຣມ຺ມຸຂານໍ ນີຈຘມ຺ມສມາຈາຣານໍ ຊນານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸວ ອຍໍ ວິສຸໍເຍວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄໂຕ, ວິສໍສຏ຺ໂຐ ສີລສຸຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ ຊໂນຕິປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ເອວເມເຕຫິ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ເຍ ເຕ –

‘‘ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ອນ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອໂກ, ກລ຺ຍາເຓໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໖໑; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໕໑; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໓໐; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໐໗) –

ທ຺ເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີຕິອາທີສຸ ອຣິຍາຕິ ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ, ອນເຍ ນ ອິຣິຍນໂຕ, ອເຍ ອິຣິຍນໂຕ, ສເທວເກນ ຈ ໂລເກນ ອຣຓີຍໂຕ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘາ ເອວ ວາ ອິຘ ອຣິຍາ. ຍຖາຫ – ‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ອຣິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໘).

ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ ‘‘ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓໂຍເຄນ ໂສຠນາ ປຸຣິສາຕິ ສປ຺ປຸຣິສາ. ສພ຺ເພວ ວາ ເອເຕ ທ຺ວິຘາປິ ວຸຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘາປິ ຫິ ອຣິຍາ ຈ ສປ຺ປຸຣິສາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາປິ ພຸທ຺ຘສາວກາປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ໂຍ ເວ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທິ ຘີໂຣ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ;

ທຸຂິຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈ ກໂຣຕິ ກິຈ຺ຈໍ, ຕຖາວິຘໍ ສປ຺ປຸຣິສໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໓໐; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໐໗);

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ພຸທ຺ຘສາວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຕຎ຺ຎຸຕາທີຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘາຕິ, ໂຍ ອິເມສໍ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສນສີໂລ, ນ ຈ ທສ຺ສເນ ສາຘຸກາຣີ, ໂສ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ອທສ຺ສາວີ, ຎາເຓນ ອທສ຺ສາວີຕິ ທຸວິໂຘ, ເຕສຸ ຎາເຓນ ອທສ຺ສາວີ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ວາ ອຣິຍາ ທິຏ຺ຐາປິ ອທິຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕິ ເຕສໍ ຈກ຺ຂຸນາ ວຓ຺ຓມຕ຺ຕຄຫຓໂຕ, ນ ອຣິຍຠາວໂຄຈຣໂຕ. ໂສຓສິງ຺ຄາລາທໂຍປິ ຈກ຺ຂຸນາ ອຣິເຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສາວິໂນ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕວາສິໂນ ກິຣ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ເອກທິວສໍ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຣິຍາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ກີທິສາ’’ຕິ? ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ມຫລ຺ລໂກ ອຣິຍານໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ສຫ ຈຣນ຺ໂຕປິ ເນວ ອຣິເຍ ຊານາຕິ, ເອວໍ ທຸຊ຺ຊານາ, ອາວຸໂສ, ອຣິຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂສ ເນວ ອຎ຺ຎາສິ. ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນາ ທສ຺ສນໍ ນ ທສ຺ສນໍ, ຎາເຓນ ທສ຺ສນເມວ ທສ຺ສນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອລໍ ເຕ, ວກ຺ກລິ, ກິໍ ເຕ ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ທິຏ຺ເຐນ, ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗). ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຎາເຓນ ອຣິເຍຫິ ທິຏ຺ຐໍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ, ອຣິຍານໍ ອຘິຄຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ອນຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ອຣິຍກຣຘມ຺ມານໍ ອຣິຍຠາວສ຺ສ ຈ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທຕິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠເທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ອກຸສໂລ. ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ –

ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ ນາມ, ເອກເມເກຕ຺ຖ ປຎ຺ຈຘາ;

ອຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ອຍໍ, ‘‘ອວິນີໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອຸຣຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໓໐; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໐໗);

ອຍຎ຺ຫິ ສໍວຣວິນໂຍ ປຫານວິນໂຍຕິ ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸວິເຘປິ ວິນເຍ ເອກເມໂກປິ ວິນໂຍ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ສໍວຣວິນໂຍປິ ຫິ ສີລສໍວໂຣ ສຕິສໍວໂຣ ຎາຓສໍວໂຣ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ປຫານວິນໂຍປິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອຍໍ ສີລສໍວໂຣ. ‘‘ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອ. ນິ. ໓.໑໖) ອຍໍ ສຕິສໍວໂຣ.

‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, (ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ,)

ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ, ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘິຍ຺ຍເຣ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໔; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑, ໔໕; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໐໗) –

ອຍໍ ຎາຓສໍວໂຣ. ‘‘ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ອຍໍ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ອຍໍ ວີຣິຍສໍວໂຣ. ສພ຺ໂພປິ ຈາຍໍ ສໍວໂຣ ຍຖາສກໍ ສໍວຣິຕພ຺ພານໍ ວິເນຕພ຺ພານຎ຺ຈ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ສໍວຣຓໂຕ ‘‘ສໍວໂຣ’’, ວິນຍນໂຕ ‘‘ວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຕາວ ສໍວຣວິນໂຍ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຖາ ຍໍ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທີສຸ ວິປສ຺ສນາຎາເຓສຸ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ທີປາໂລເກເນວ ຕມສ຺ສ, ເຕນ ເຕນ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ປຫານໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ອເຫຕຸວິສມເຫຕຸທິຏ຺ຐີນໍ, ຕສ຺ເສວ ອປຣຠາເຄນ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນ ກຖໍກຖີຠາວສ຺ສ, ກລາປສມ຺ມສເນນ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ຄາຫສ຺ສ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນ ອມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ, ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ, ວຍທສ຺ສເນນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ, ຠຍທສ຺ສເນນ ສຠເຍ ອຠຍສຎ຺ຎາຍ, ອາທີນວທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍ ອຠິຣຕິສຎ຺ຎາຍ, ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາເຓນ ອມຸຎ຺ຈິຕຸກາມຕາຍ, ອຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ອນຸເປກ຺ຂາຍ, ອນຸໂລເມນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ນິພ຺ພາເນ ຈ ປຏິໂລມຠາວສ຺ສ, ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ປຫານໍ. ເອຕໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ນາມ.

ຍໍ ປນ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ປວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓໂຕ ຆຏປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ເສວາລສ຺ສ ເຕສໍ ເຕສໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ເອຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໒໗໗; ວິຠ. ໖໒໘) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍສ຺ສ ກິເລສຄຓສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ປຫານໍ, ອິທໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ຜລກ຺ຂເຓ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕໍ ກິເລສານໍ, ເອຕໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ປຫີນສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ເອຕໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານໍ ນາມ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຈຕໍ ປຫານໍ ຍສ຺ມາ ຈາຄຏ຺ເຐນ ປຫານໍ, ວິນຍນຏ຺ເຐນ ວິນໂຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຫານວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ຕໍ ປຫານວໂຕ ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິນຍສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕເປຕໍ ‘‘ປຫານວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ປຫານວິນໂຍປິ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອຸຣຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໓໐).

ເອວມຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທຸວິໂຘ ເຠທໂຕ ຈ ທສວິໂຘ ວິນໂຍ ຠິນ຺ນສໍວຣຕ຺ຕາ, ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຍສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ອຍໍ ‘‘ອວິນີໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ອທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ, ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕຕິ ເອຕ຺ຖປິ. ນິນ຺ນານາກຣຓຎ຺ຫິ ເອຕມຕ຺ຖໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ເຍວ ເຕ ອຣິຍາ, ເຕວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສາ. ເຍວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສາ, ເຕວ ເຕ ອຣິຍາ. ໂຍ ເອວ ໂສ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ໂມ, ໂສ ເອວ ໂສ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ໂມ. ໂຍ ເອວ ໂສ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ໂມ, ໂສ ເອວ ໂສ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ໂມ. ເຍວ ເຕ ອຣິຍວິນຍາ, ເຕວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສວິນຍາ. ເຍວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສວິນຍາ, ເຕວ ເຕ ອຣິຍວິນຍາ. ອຣິເຍຕິ ວາ, ສປ຺ປຸຣິເສຕິ ວາ, ອຣິຍຘມ຺ເມຕິ ວາ, ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມຕິ ວາ, ອຣິຍວິນເຍຕິ ວາ, ສປ຺ປຸຣິສວິນເຍຕິ ວາ ເອເສເສ ເອເກ ເອກຏ຺ເຐ ສເມ ສມຠາເຄ ຕຊ຺ຊາເຕ ຕຎ຺ເຎວາຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໐໗; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໓໐).

ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ‘‘ຍໍ ຣູປໍ, ໂສ ອຫໍ, ໂຍ ອຫໍ, ຕໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ຣູປຎ຺ຈ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ‘‘ຍາ ອຈ຺ຈິ, ໂສ ວຓ຺ໂຓ. ໂຍ ວຓ຺ໂຓ, ສາ ອຈ຺ຈີ’’ຕິ ອຈ຺ຈິຎ຺ຈ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ…ເປ… ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໓໐-໑໓໑) ເອວໍ ຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິປສ຺ສນາຍ ປສ຺ສຕິ. ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຉາຍາວນ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວິຍ ຕໍ ຣູປວນ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປນ຺ຕິ ອຣູປເມວ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜສ຺ມິໍ ຄນ຺ຘໍ ວິຍ ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຣູປເມວ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ກຣຓ຺ຑເກ ມຓິໍ ວິຍ ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣູປສ຺ມິໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸທ຺ຘຣູປໍເຍວ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ກຖິຕໍ. ‘‘ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປໍ, ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ. ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໓໑) ອິເມສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ອຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ກຖິຕໍ, ‘‘ເວທນາວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ເວທນາ, ເວທນາຍ ວາ ອຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນ ທ຺ວາທສສຸ ຐາເນສຸ ຣູປາຣູປມິສ຺ສໂກ ອຕ຺ຕາ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ. ອວເສເສສຸ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ເອວເມຕ຺ຖ ປນ຺ນຣສ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ປຎ຺ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ມຄ຺ຄາວຣຓາ, ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ, ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອາຣຎ຺ຎິໂກຕິ ອຣຎ຺ເຎ ນິວາສໍ. ປວເນຕິ ມຫນ຺ເຕ ຄມ຺ຠີຣວເນ. ຈຣມາໂນຕິ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ວິຈຣມາໂນ. ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິພ຺ຠໂຍ ນິຣາສງ຺ໂກ ຈຣຕິ. ອນາປາຖຄໂຕ ລຸທ຺ທສ຺ສາຕິ ມິຄລຸທ຺ທສ຺ສ ປຣມ຺ມຸຂຄໂຕ. ອນ຺ຕມກາສິ ມາຣນ຺ຕິ ກິເລສມາຣໍ ວາ ເທວປຸຕ຺ຕມາຣໍ ວາ ອນ຺ຕໍ ອກາສິ. ອປທໍ ວຘິຕ຺ວາຕິ ກິເລສປທໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ ນາເສຕ຺ວາ. ມາຣຈກ຺ຂຸໍ ອທສ຺ສນໍ ຄໂຕຕິ ມາຣສ຺ສ ອທສ຺ສນວິສຍໍ ປຕ຺ໂຕ. ອນາປາຖຄໂຕຕິ ມາຣສ຺ສ ປຣມ຺ມຸຂໍ ປຕ຺ໂຕ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

ເອວໍ ຠຄວາ ອິທມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏເນວ ເທເສສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈ ວຸຕ຺ຕສທິໂສເຍວ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຊ຺ໂຊຕິກາຍ ຈູຬນິທ຺ເທສ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ໂມຆຣາຊມາຓວສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.