໑໔. ໂປສາລມາຓວສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘໑. ຈຸທ຺ທສເມ ໂປສາລສຸຕ຺ເຕ – ໂຍ ອຕີຕໍ ອາທິສຕີຕິ ໂຍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ‘‘ເອກມ຺ປິ ຊາຕິ’’ນ຺ຕິອາທິເຠທໍ ອຕີຕໍ ອາທິສຕິ.

ເອກມ຺ປິ ຊາຕິນ຺ຕິ ເອກມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິມູລກໍ ຈຸຕິປຣິໂຍສານໍ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ. ເອສ ນໂຍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍຕິອາທີສຸ. ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປຕິອາທີສຸ ປນ ປຣິຫາຍມາໂນ ກປ຺ໂປ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ໂປ, ຕທາ ສພ຺ເພສໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ສນ຺ນິປຕນໂຕ. ວຑ຺ຒມາໂນ ກປ຺ໂປ ວິວຏ຺ຏກປ຺ໂປ, ຕທາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ວິວຏ຺ຏນໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສໍວຏ຺ເຏນ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ, ວິວຏ຺ເຏນ ຈ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຍານິ ຕານິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ປສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ສໍວຏ຺ໂຏ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ ວິວຏ຺ໂຏ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ (ອ. ນິ. ໔.໑໕໖), ຕານິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປຕິ ຈ ກປ຺ປສ຺ສ ອທ຺ຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປຕິ ສກລໍ ກປ຺ປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ເຈ? ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ. ຕຕ຺ຖ ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິ ອມຸມ຺ຫິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອຫໍ ອມຸມ຺ຫິ ຠເວ ວາ ໂຍນິຍາ ວາ ຄຕິຍາ ວາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍາ ວາ ສຕ຺ຕາວາເສ ວາ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ ອາສິໍ. ເອວໍນາໂມຕິ ຕິສ຺ໂສ ວາ ຜຸສ຺ໂສ ວາ. ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕຕິ ກຈ຺ຈາໂນ ວາ ກສ຺ສໂປ ວາ. ອິທມສ຺ສ ອຕີຕຠເວ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໂຄຕ຺ຕານຸສ຺ສຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ລູຂປຓີຕຊີວິຕຠາວໍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂພຫຸລຕໍ ວາ ອປ຺ປາຍຸກທີຆາຍຸກຠາວໍ ວາ ອນຸສ຺ສຣິຕຸກາໂມ, ຕມ຺ປິ ອນຸສ຺ສຣຕິເຍວ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍວຓ຺ໂຓຕິ ໂອທາໂຕ ວາ ສາໂມ ວາ. ເອວມາຫາໂຣຕິ ສາລິມໍໂສທນາຫາໂຣ ວາ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນ ວາ. ເອວໍ ສຸຂທຸກ຺ຂປຏິສໍເວທີຕິ ອເນກປ຺ປກາເຣນ ກາຍິກເຈຕສິການໍ ສາມິສນິຣາມິສາທິປ຺ປເຠທານໍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຏິສໍເວທີ. ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ວສ຺ສສຕປຣມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ ວາ ຈຕຸຣາສີຕິ ກປ຺ປສຫສ຺ສປຣມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ ວາ.

ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິນ຺ຕິ ໂສ ອຫໍ ຕໂຕ ຠວໂຕ ໂຍນິໂຕ ຄຕິໂຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຕ ສຕ຺ຕາວາສໂຕ ສຕ຺ຕນິກາຍໂຕ ວາ ຈຸໂຕ ປຸນ ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຠເວ ໂຍນິຍາ ຄຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍາ ສຕ຺ຕາວາເສ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ ອຸທປາທິໍ. ຕຕ຺ຣາປາສິນ຺ຕິ ອຖ ຕຕ຺ຣາປິ ຠເວ ໂຍນິຍາ ຄຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍາ ສຕ຺ຕາວາເສ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ ປຸນ ອໂຫສິໍ. ເອວໍນາໂມຕິອາທິວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອປິ ຈ – ຍສ຺ມາ ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອາໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕຕິ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ. ຕສ຺ມາ ອິຘູປປນ຺ໂນຕິ ອິມິສ຺ສາ ອິຘູປປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣເມວສ຺ສ ອຸປປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາປາສິນ຺ຕິ ເອວມາທິ ປນສ຺ສ ຕຕ຺ຣາ ອິມິສ຺ສາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕເຣ ອຸປປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ນາມໂຄຕ຺ຕາທີນໍ ອນຸສ຺ສຣຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນຕິ ສ຺ວາຫໍ ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣູປປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ.

ອິຕິຕິ ເອວໍ. ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ສອຸທ຺ເທສໍ, ວຓ຺ຓາທິວເສນ ສາກາຣໍ. ນາມໂຄຕ຺ເຕນ ຫິ ສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ກສ຺ສໂປ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິຍຕິ, ວຓ຺ຓາທີຫິ ‘‘ໂອທາໂຕ ສາໂມ’’ຕິ ນານຕ຺ຕໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທໂສ, ອິຕເຣ ອາກາຣາຕິ. ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕຊາຕີສຸ ນິວຸຏ຺ຐກ຺ຂນ຺ຘາ ປຸພ຺ເພນິວາໂສ. ນິວຸຏ຺ຐາຕິ ອຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐາ ອນຸຠູຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘາ, ນິວຸຏ຺ຐຘມ຺ມາ ວາ. ນິວຸຏ຺ຐາຕິ ໂຄຈຣນິວາເສນ ນິວຸຏ຺ຐາ, ອຕ຺ຕໂນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ປຣວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕາປິ ວາ ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓາທີສຸ. ເຕ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອາທິສຕິ ກເຖຕິ. ປເຣສໍ ອຕີຕນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ເອກມ຺ປິ ຊາຕິນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາທິສຕິ.

ມຫາປທານິຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາປຸຣິສານໍ ອປທານນິຍຸຕ຺ຕໍ ມຫາປທານສຸຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໒.໑ ອາທໂຍ). ມຫາສຸທສ຺ສນິຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕໍ ມຫາສຸທສ຺ສນສຸຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໑ ອາທໂຍ). ມຫາໂຄວິນ຺ທິຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາໂຄວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອປທານນິຍຸຕ຺ຕໍ ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໒.໒໙໓ ອາທໂຍ). ມາຆເທວິຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕນ຺ຕິ ມຆເທວຣຎ຺ໂຎ ອປທານນິຍຸຕ຺ຕໍ ມຆເທວສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໘ ອາທໂຍ). ສຕານຸສາຣິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕີຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາຓໍ ໂຫຕິ.

ຍາວຕກໍ ອາກງ຺ຂຕີຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ຎາຓໍ ເປເສຕິ. ອຖສ຺ສ ທຸພ຺ພລປຕ຺ຕປຸເຏ ປກ຺ຂນ຺ທນາຣາໂຘ ວິຍ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ອນິວາຣິຕໍ ຎາຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ຍາວຕກໍ ອາກງ຺ຂຕິ, ຕາວຕກໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ໂພຘິຊນ຺ຕິ ໂພຘິຍາ ມູເລ ຊາຕໍ. ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕີຕິ ເຕນ ຎາເຓນ ຊາຕິມູລສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ປຸນ ‘‘ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑) ອປຣມ຺ປິ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປຣິ ‘‘ສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອິເຘວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຣານິ ຈ ອປຣານິ ຈ ‘‘ປຣາປຣານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສນ຺ຘິວເສນ ໂຣ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປໂຣປຣານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປໂຣປຣານໍ ຠາໂວ ປໂຣປຣິຍໍ, ປໂຣປຣິຍເມວ ປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ, ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕສ຺ສ ຎາຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຸຕ຺ຕມານຸຕ຺ຕມຠາວຎາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍວໂຣວຣິຍຕ຺ຕຎາຓ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ວຣານິ ຈ ອວຣານິ ຈ ວໂຣວຣິຍານິ, ວໂຣວຣິຍານໍ ຠາໂວ ວໂຣວຣິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອວຣິຍານີຕິ ຈ ອຸຕ຺ຕມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ – ປຣານິ ຈ ໂອປຣານິ ຈ ປໂຣປຣານິ, ເຕສໍ ຠາໂວ ປໂຣປຣິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ໂອປຣານີຕິ ຈ ໂອຣານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ລາມການີຕິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ປໂຣປຣາຍສ຺ສ ສເມຈ຺ຈ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໕; ສຸ. ນິ. ໔໗໙) ວິຍ. ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ເຕ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມວຈເນນປິ ປາໂຐ (ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໖໘).

ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ຍຖາ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ ປຸພ຺ພກາ ອິສໂຍ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອາຄຕສ຺ສ. ຍຖາ ຈ ເຕ ຄຕາ, ຕຖາ ຄຕສ຺ສ. ຕຖາຄຕພລນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ພລໍ. ຍຖາ ວາ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ພລໍ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຄຕໍ, ຕຖາ ອາຄຕພລນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ພລໍ ກາຍພລຎ຺ຈ ຎາຓພລຎ຺ຈ. ເຕສຸ ກາຍພລໍ ຫຕ຺ຖິກຸລານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ກາຬາວກຎ຺ຈ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍໍ, ປຓ຺ຑຣໍ ຕມ຺ພປິງ຺ຄລໍ;

ຄນ຺ຘມງ຺ຄລເຫມຎ຺ຈ, ອຸໂປສຖຉທ຺ທນ຺ຕິເມ ທສາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໘; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໒໒; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໐.໒໑; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໖໐; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໗໕; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໔໔);

ຍເທຕໍ ປກຕິຫຕ຺ຖິຄ຺ຄຓນາຍ ຫຕ຺ຖີນໍ ໂກຏິສຫສ຺ສສ຺ສ, ປຸຣິສຄຓນາຍ ທສນ຺ນໍ ປຸຣິສໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ພລໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ຕາວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍພລໍ. ຎາຓພລໍ ປນ ມຫາສີຫນາເທ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໖ ອາທໂຍ) ອາຄຕໍ ທສພລຎາຓໍ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາຓໍ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ອກມ຺ປນຎາຓໍ ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ສໍຍຸຕ຺ຕເກ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໓-໓໔) ອາຄຕານິ ເຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານິ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎານິປິ ອເນການິ ຎາຓສຫສ຺ສານິ, ເອຕໍ ຎາຓພລໍ ນາມ. ອິຘາປິ ຎາຓພລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຎາຓຎ຺ຫິ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ອຸປຖມ຺ຠກຏ຺ເຐນ ຈ ພລນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໔໔) ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍານຸສເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣູປາທີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຉນ຺ທຣາເຄນ ສຕ຺ຕາ ວິສຕ຺ຕາຕິ ສຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຣູເປ ໂຂ, ຣາຘ, ໂຍ ຉນ຺ໂທ ໂຍ ຣາໂຄ ຍາ ນນ຺ທີ ຍາ ຕຓ຺ຫາ, ຕຕ຺ຣ ສຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣ ວິສຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘ສຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເວທນາຍ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາເຣສຸ… ວິຎ຺ຎາເຓ ໂຍ ຉນ຺ໂທ ໂຍ ຣາໂຄ ຍາ ນນ຺ທີ ຍາ ຕຓ຺ຫາ, ຕຕ຺ຣ ສຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣ ວິສຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘ສຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໖໑; ມຫານິ. ໗).

ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ປນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ‘‘ນາມມຕ຺ຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍປິ ອຕ຺ຖໍ ວິຈາເຣນ຺ຕິ, ເຕ ສຕ຺ວໂຍເຄນ ສຕ຺ຕາຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍນ຺ຕິ ນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາສໂຍ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ກາມາທີຫິ ເນກ຺ຂມ຺ມາທີຫິ ວາ ປຣິຠາວິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ອນຸເສນ຺ຕິ ອນຸປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອນຸສຍາ, ຖາມຄຕານໍ ກາມຣາຄາທີນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອາສໂຍ ຈ ອນຸສໂຍ ຈ ອາສຍານຸສໂຍ. ຊາຕິຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ທ຺ວນ຺ທສມາສວເສນ ຈ ເອກວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ຈຣິຕາຘິມຸຕ຺ຕິໂຍ ອາສຍານຸສຍສງ຺ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ອຸທ຺ເທເສ ຈຣິຕາຘິມຸຕ຺ຕີສຸ ຎາຓານິ ອາສຍານຸສຍຎາເຓເນວ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອາສຍານຸສເຍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍມກປາຏິຫີເຣ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘອຸທກຘາຣາທີນໍ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ສກິໍເຍວ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຍມກໍ, ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ຫຣຓໂຕ ປາຏິຫີຣໍ, ຍມກຎ຺ຈ ຕໍ ປາຏິຫີຣຎ຺ຈາຕິ ຍມກປາຏິຫີຣໍ.

ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣທຸກ຺ເຂ ສຕິ ສາຘູນໍ ຫທຍກມ຺ປນໍ ກໂຣຕີຕິ ກຣຸຓາ, ກິນາຕິ ວາ ປຣທຸກ຺ຂໍ ຫິໍສຕິ ວິນາເສຕີຕິ ກຣຸຓາ, ກິຣີຍຕິ ວາ ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ຜຣຓວເສນ ປສາຣີຍຕີຕິ ກຣຸຓາ, ຜຣຓກມ຺ມວເສນ ກມ຺ມຄຸຓວເສນ ຈ ມຫຕີ ກຣຸຓາ ມຫາກຣຸຓາ, ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕໍ ມຫາກາຣຸຓິກາຕິ ສມາປຕ຺ຕິ, ມຫາກຣຸຓາ ຈ ສາ ສມາປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສໍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິຍໍ. ຕໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວາ ຎາຓໍ.

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອນາວຣຓຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈເນຍ຺ຍປຖປ຺ປເຠທໍ ສພ຺ພໍ ອຎ຺ຎາສີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸສ຺ສ ຠາໂວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ເອວ ຎາຓໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຎາຓນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕາທິເຠທາ ສພ຺ພຘມ຺ມາ ຫິ ສງ຺ຂາໂຣ ວິກາໂຣ ລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ປຎ຺ເຈວ ເນຍ຺ຍປຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ອາວຣຓນ຺ຕິ ຕເທວ ອນາວຣຓຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ (ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໖໘).

ສພ຺ພຕ຺ຖ ອສງ຺ຄມປ຺ປຏິຫຕມນາວຣຓຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອສງ຺ຄໍ ສງ຺ຄວິຣຫິຕໍ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ປຏິປກ຺ຂວິຣຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ອາວຣຓວິຣຫິຕໍ ຎາຓໍ.

ອນາຄຕມ຺ປິ ອາທິສຕີຕິ –

‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທເກ ກປ຺ເປ, ຕໂຍ ອາສິໍສຸ ນາຍກາ;

ອຫເມຕຣຫິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຈາປິ ເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຈ –

‘‘ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ເສສຸ ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ນາມ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ຈ (ທີ. ນິ. ໓.໑໐໗) –

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຂ ນາມ ຣາຊາ ໂຍ ໂສ ຍູໂປ ຣຎ຺ຎາ ມຫາປນາເທນ ກາຣາປິໂຕ, ຕໍ ຍູປໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ອຊ຺ຌາວສິຕ຺ວາ ຕໍ ທຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓກປຓທ຺ຘິກວຓິພ຺ພກຍາຈການໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ (ທີ. ນິ. ໓.໑໐໘) –

‘‘ອນາຄເຕ ອຏ຺ຐິສ຺ສໂຣ ນາມ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໔.໑.໓) ຈ, ‘‘ສຸມນິສ຺ສໂຣ ນາມ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ –

ອາທິນາ ນເຍນ ເທວທຕ຺ຕາທີນໍ ອນາຄຕໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ອາທິສຕີຕິ ອິທໍ ປາກຏເມວ.

໘໒. ວິຠູຕຣູປສຎ຺ຎິສ຺ສາຕິ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕຣູປສຎ຺ຎິສ຺ສ. ສພ຺ພກາຍປ຺ປຫາຍິໂນຕິ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ສພ຺ພຣູປກາຍປຫາຍິໂນ, ປຫີນຣູປຠວປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ ປສ຺ສໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຓາຠາວທສ຺ສເນນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ປສ຺ສໂຕ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນລາຠິໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຎາຓໍ ສກ຺ການຸປຸຈ຺ຉາມີຕິ ສກ຺ກາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາລປນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຎາຓໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ກີທິສໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ກຖໍ ເນຍ຺ຍາຕິ ກຖຎ຺ຈ ໂສ ເນຕພ຺ໂພ, ກຖມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ກຕມາ ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖ ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ວຸຕ຺ຕຣູປາວຈຣຌານຎ຺ເຈວ ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ. ຣູປາວຈຣຌານມ຺ປິ ຫິ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໒໔໘; ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໙). ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໒໒໓). ຕສ຺ມາ ອິຘ ຣູເປ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎາສີເສນ ຣູປາວຈຣຌານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຣູປໍ ສຎ຺ຎາ ອສ຺ສາຕິ ຣູປສຎ຺ຎາ, ຣູປມສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປຖວີກສິຓາທິເຠທສ຺ສ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ເຈຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ກຸສລວິປາກກິຣິຍວເສນ ປຎ຺ຈທສຌານສງ຺ຂາຕາ ຣູປສຎ຺ຎາ ເອວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວາຕິ ຣູປາວຈຣກຸສລຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ. ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ວາຕິ ວິປາກຊ຺ຌານວເສນ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣິສ຺ສ ວາຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ກິຣິຍາຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີນິ. ປຏິລທ຺ຘສ຺ສາຕິ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ. ຣູປສຎ຺ຎາ ວິຠູຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຣູປສຎ຺ຎາ ອປຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ວິຄຕາຕິ ວິນາສິຕາ. ‘‘ອຠາວິຕາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ສຸນ຺ທໂຣ.

ຕທງ຺ຄສມຕິກ຺ກມາຕິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນ ອຕິກ຺ກເມນ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫາເນນ ປຫີໂນຕິ ອຣູປຊ຺ຌານປຏິລາເຠນ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ປຫີໂນ. ຕສ຺ສ ຣູປກາໂຍຕິ ຕສ຺ສ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິປຏິລາຠິໂນ ອຣູປປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣູປາວຈຣກາໂຍ.

ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ອກິຎ຺ຈນໍ, ອນ຺ຕມໂສ ສງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອສ຺ສ ອວສິຏ຺ຐໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກິຎ຺ຈນສ຺ສ ຠາໂວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາຓາປຄມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອິມິສ຺ສາ ສຎ຺ຎາຍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ, ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕວິຎ຺ຎາຓາປຄມາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຌານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ສໂຕ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສໂຕກາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ສໂຕກາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐາຍ. ຕຎ຺ເຎວ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຕໍ ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕໍ ມຫຄ຺ຄຕວິຎ຺ຎາຓໍ. ອຠາເວຕີຕິ ວິນາເສຕິ. ວິຠາເວຕີຕິ ວິວິຘາ ນາເສຕິ. ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ອທສ຺ສນໍ ຄເມຕິ.

ກຖໍ ໂສ ເນຕພ຺ໂພຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ເກນປ຺ປກາເຣນ ຊານິຕພ຺ໂພ. ວິເນຕພ຺ໂພຕິ ນານາວິເຘນ ຊານິຕພ຺ໂພ. ອນຸເນຕພ຺ໂພຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິຕ຺ເຕນ ກຖໍ ຄມຍິຕພ຺ໂພ.

໘໓. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຕາທິເສ ປຸຄ຺ຄເລ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຕໍ ປກາເສຕ຺ວາ ຕໍ ຎາຓໍ ພ຺ຍາກາຕຸໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ສພ຺ພາ, ອຠິຊານໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕເມນໍ ຊານາຕີຕິ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ຕິຏ຺ຐເມຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຊານາຕິ – ‘‘ອາຍຕິໍ ອຍໍ ເອວໍຄຕິໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຘິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາທີສຸ ອຘິມຸຕ຺ຕໍ. ຕປ຺ປຣາຍຓນ຺ຕິ ຕມ຺ມຍໍ.

ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຐານານິ ສວິຎ຺ຎາຓກາ ຂນ຺ຘາ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິ ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ ຍຖາ ມນຸສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຣິມາເຓສຸປິ ຫິ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ອປຣິມາຓານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວເສນ ທ຺ເວປິ ເອກສທິສາ ນຕ຺ຖິ. ເຍປິ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ຍມກຠາຕໂຣ ວຓ຺ເຓນ ວາ ສຓ຺ຐາເນນ ວາ ສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕປິ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕາທີຫິ ວິສທິສາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ນານຕ຺ຕກາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຏິສນ຺ຘິສຎ຺ຎາ ປນ ເນສໍ ຕິເຫຕຸກາປິ ທຸເຫຕຸກາປິ ອເຫຕຸກາປິ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ເທວາຕິ ຉ ກາມາວຈຣເທວາ. ເຕສຸ ຫິ ເກສຎ຺ຈິ ກາໂຍ ນີໂລ ໂຫຕິ, ເກສຎ຺ຈິ ປີຕກາທິວຓ຺ໂຓ. ສຎ຺ຎາ ປນ ເນສໍ ຕິເຫຕຸກາປິ ທຸເຫຕຸກາປິ ໂຫຕິ, ອເຫຕຸກາ ນ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ວິນິປາຕິກາຕິ ຈຕຸອປາຍວິນິມຸຕ຺ຕາ ປຸນພ຺ພສຸມາຕາ ຍກ຺ຂິນີ ປິຍງ຺ກຣມາຕາ ຜຸສ຺ສມິຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕາຕິ ເອວມາທໂຍ ອຎ຺ເຎ ຈ ເວມານິກາ ເປຕາ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ໂອທາຕກາຬມງ຺ຄຸຣຈ຺ຉວິສາມວຓ຺ຓາທິວເສນ ເຈວ ກິສຖູລຣສ຺ສທີຆວເສນ ຈ ກາໂຍ ນານາ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ວິຍ ຕິເຫຕຸກທຸເຫຕຸກາເຫຕຸກວເສນ ສຎ຺ຎາປິ. ເຕ ປນ ເທວາ ວິຍ ນ ມເຫສກ຺ຂາ, ກປຓມນຸສ຺ສາ ວິຍ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ທຸລ຺ລຠຆາສຈ຺ຉາທນາ ທຸກ຺ຂປີຬິຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ກາຬປກ຺ເຂ ທຸກ຺ຂິຕາ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາຕິກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຍ ປເນຕ຺ຖ ຕິເຫຕຸກາ, ເຕສໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍປິ ໂຫຕິ ປິຍງ຺ກຣມາຕາທີນໍ ວິຍ.

ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ. ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ເຕ ສພ຺ເພປິ ປຐມຊ຺ຌາເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ ປນ ປຣິຕ຺ເຕນ, ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕາ ມຊ຺ຌິເມນ, ກາໂຍວ ເນສໍ ວິປ຺ຜາຣິກຕໂຣ ໂຫຕິ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ປຓີເຕນ, ກາໂຍ ປນ ເນສໍ ອຕິວິປ຺ຜາຣິກຕໂຣ ໂຫຕິ. ອິຕິ ເຕ ກາຍສ຺ສ ນານຕ຺ຕາ, ປຐມຊ຺ຌານວເສນ ສຎ຺ຎາຍ ເອກຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຈ ເຕ, ເອວໍ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ສຕ຺ຕາ. ນິຣເຍສຸ ຫິ ເກສຎ຺ຈິ ຄາວຸຕໍ, ເກສຎ຺ຈິ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ, ເກສຎ຺ຈິ ຕິຄາວຸຕໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ໂຍຊນສຕິໂກ ຊາໂຕ. ຕິຣຈ຺ຉາເນສຸປິ ເກຈິ ຂຸທ຺ທກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ມຫນ຺ຕາ. ເປຕ຺ຕິວິສເຍສຸປິ ເກຈິ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖາ, ເກຈິ ອສີຕິຫຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ສຸວຓ຺ຓາ, ເກຈິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ. ຕຖາ ກາລກຎ຺ຈິກາ ອສຸຣາ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ທີຆປິຏ຺ຐິກເປຕາ ນາມ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ສຎ຺ຎາ ປນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອກຸສລວິປາກາເຫຕຸກາວ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອາປາຍິກາປິ ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອາຠສ຺ສຣາຕິ ທຓ຺ຑອຸກ຺ກາຍ ອຈ຺ຈິ ວິຍ ເອເຕສໍ ສຣີຣໂຕ ອາຠາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕນ຺ຕີ ວິຍ ສຣຕິ ວິສຣຕີຕິ ອາຠສ຺ສຣາ. ເຕສຸ ປຎ຺ຈກນເຍ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານທ຺ວຍໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸປປນ຺ນາ ປຣິຕ຺ຕາຠາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ມຊ຺ຌິມໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸປປນ຺ນາ ອປ຺ປມາຓາຠາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ປຓີຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸປປນ຺ນາ ອາຠສ຺ສຣາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ສພ຺ເພ ຄຫິຕາ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ເຕສໍ ກາໂຍ ເອກວິປ຺ຜາໂຣວ ໂຫຕິ, ສຎ຺ຎາ ປນ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຈ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ ຈາຕິ ນານາ.

ສຸຠກິຓ຺ຫາຕິ ສຸເຠນ ໂວກິຓ຺ຓາ, ສຸເຠນ ສຣີຣປ຺ປຠາວຓ຺ເຓນ ເອກຄ຺ຆນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ນ ອາຠສ຺ສຣານໍ ວິຍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຠາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ຈຕຸກ຺ກນເຍ ຕຕິຍສ຺ສ ປຎ຺ຈກນເຍ ຈຕຸກ຺ກສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕມຊ຺ຌິມປຓີຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ວເສນ ປຣິຕ຺ຕສຸຠອປ຺ປມາຓສຸຠສຸຠກິຓ຺ຫາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕ ເອກຕ຺ຕກາຍາ ເຈວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສຎ຺ຎາຍ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເວຫປ຺ຜລາປິ ຈຕຸຕ຺ຖວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິເມວ ຠຊນ຺ຕິ. ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓາຠາວາ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕາວາເສສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ສຸທ຺ຘາວາສາ ວິວຏ຺ຏປກ຺ເຂ ຐິຕາ, ນ ສພ຺ພກາລິກາ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍມ຺ປິ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ເຎ ໂລເກ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສຬສກປ຺ປສຫສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພຸທ຺ເຘສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕິສ຺ສ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ຠຄວໂຕ ຂນ຺ຘາວາຣສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເນວ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໍ, ນ ຈ ສຕ຺ຕາວາສໍ ຠຊນ຺ຕິ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ນ ໂຂ ປນ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາວາໂສ ສຸລຠຣູໂປ, ໂຍ ມຍາ ອນາວຸຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸທ຺ຘາວາເສຫິ ເທເວຫີຕິ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໐) ສຸທ຺ຘາວາສາປິ ຈຕຸຕ຺ຖວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໍ ຈຕຸຕ຺ຖສຕ຺ຕາວາສຎ຺ຈ ຠຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ອປ຺ປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໗.໔໔-໔໕; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑).

ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ, ສພ຺ພາສໍ ວາ ອນວເສສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປສຎ຺ຎານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ວຸຕ຺ຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານຎ຺ເຈວ ຕທາຣມ຺ມຓານຎ຺ຈ. ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານມ຺ປິ ຫິ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໒໔໘; ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໙), ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໒໒໓). ຕສ຺ມາ ອິຘ ‘‘ຣູເປ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎາສີເສນ ວຸຕ຺ຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຣູປໍ ສຎ຺ຎາ ອສ຺ສາຕິ ຣູປສຎ຺ຎາ, ຣູປມສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປຖວີກສິຓາທິເຠທສ຺ສ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ເຈຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສມຕິກ຺ກມາຕິ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ຈ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ເອຕາສໍ ກຸສລວິປາກກິຣິຍວເສນ ປຎ຺ຈທສນ຺ນໍ ຌານສງ຺ຂາຕານໍ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ເອເຕສຎ຺ຈ ປຖວີກສິຓາທິວເສນ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕານໍ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ອນວເສສານໍ ວາ ວິຣາຄາ ຈ ນິໂຣຘາ ຈ ວິຣາຄເຫຕຸ ເຈວ ນິໂຣຘເຫຕຸ ຈ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສພ຺ພໂສ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕຣູປສຎ຺ເຎນ ເອຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອາຣມ຺ມເຓ ອວິຣຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາສມຕິກ຺ກໂມ ນ ໂຫຕິ, ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາສຸ ຈ ສຎ຺ຎາສຸ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມໍ ອວຕ຺ວາ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຣູປສຎ຺ຎາ? ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣິສ຺ສ ວາ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານນາ ສຎ຺ຊານິຕຕ຺ຕໍ, ອິມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຣູປສຎ຺ຎາໂຍ. ອິມາ ຣູປສຎ຺ຎາໂຍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ວີຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ’’ຕິ –

ເອວໍ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໖໐໒) ສຎ຺ຎານໍເຍວ ສມຕິກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພາ ເອຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ນ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມວເສນາປິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ຣູປາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓານຎ຺ຈ ປຏິຆາເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຎ຺ຎາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ, ຣູປສຎ຺ຎາທີນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ? ຣູປສຎ຺ຎາ ສທ຺ທສຎ຺ຎາ ຄນ຺ຘສຎ຺ຎາ ຣສສຎ຺ຎາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສຎ຺ຎາ, ອິມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຏິຆສຎ຺ຎາໂຍ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໐໓). ຕາສໍ ກຸສລວິປາການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອກຸສລວິປາການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ທສນ຺ນໍ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ປຫານາ ອສມຸປ຺ປາທາ, ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ກາມຎ຺ເຈຕາ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ ສມາປນ຺ນສ຺ສາປິ ນ ສນ຺ຕິ, ນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຫີນານໍ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ວິຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທີນໍ ຕຕິຍມຄ຺ເຄ ວິຍ ຈ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຌາເນ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ອິມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປສໍສາວເສນ ເອຕາສໍ ເອຕ຺ຖ ວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ – ກິຎ຺ຈາປິ ຕາ ຣູປາວຈຣໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ນ ສນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ນ ປຫີນຕ຺ຕາ ນ ສນ຺ຕິ, ນ ຫິ ຣູປວິຣາຄາຍ ຣູປາວຈຣຠາວນາ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຣູປາຍຕ຺ຕາ ຈ ເອຕາສໍ ປວຕ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ຠາວນາ ຣູປວິຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຫີນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ວຕ຺ຕຸໍ, ເອກໍເສເນວ ເອວໍ ຘາເຣຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕາສຎ຺ຫິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາເຍວ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ໂທ ກຓ຺ຏໂກ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໗໒) ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ. ອິຘ ຈ ປຫີນຕ຺ຕາເຍວ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນໍ ອາເນຎ຺ຊຕາ ສນ຺ຕວິໂມກ຺ຂຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ – ‘‘ອາຬາໂຣ ຈ ກາລາໂມ ອຣູປໍ ສມາປນ຺ໂນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ສກຏສຕານິ ນິສ຺ສາຍ ນິສ຺ສາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕານິ ເນວ ອທ຺ທສ, ນ ປນ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໙໒).

ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາຕິ ນານຕ຺ເຕ ໂຄຈເຣ ປວຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຎານໍ, ນານຕ຺ຕານໍ ວາ ສຎ຺ຎານໍ. ຍສ຺ມາ ຫິ ເອຕາ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ? ອສມາປນ຺ນສ຺ສ ມໂນຘາຕຸສມງ຺ຄິສ຺ສ ວາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມງ຺ຄິສ຺ສ ວາ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານນາ ສຎ຺ຊານິຕຕ຺ຕໍ, ອິມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາໂຍ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໐໔) –

ເອວໍ ວິຠງ຺ເຄ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາວ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ ອສມາປນ຺ນສ຺ສ ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສງ຺ຄຫິຕາ ສຎ຺ຎາ ຣູປສທ຺ທາທິເຠເທ ນານຕ຺ເຕ ນານາສຠາເວ ໂຄຈເຣ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈຕາ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລສຎ຺ຎາ ທ຺ວາທສ ອກຸສລສຎ຺ຎາ ເອກາທສ ກາມາວຈຣກຸສລວິປາກສຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ອກຸສລວິປາກສຎ຺ຎາ ເອກາທສ ກາມາວຈຣກິຣິຍສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ສຎ຺ຎາ ນານຕ຺ຕາ ນານາສຠາວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສທິສາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາສໍ ສພ຺ພໂສ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ອນາວຊ຺ຊນາ ອສມນ຺ນາຫາຣາ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ຍສ຺ມາ ຕາ ນາວຊ຺ຊຕິ ນ ມນສິກໂຣຕິ ນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມາ ຣູປສຎ຺ຎາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ ຈ ອິມິນາ ຌາເນນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຠເວປິ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປເຄວ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ອິມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຓກາເລ, ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ‘‘ສມຕິກ຺ກມາ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ’’ຕິ ທ຺ເວຘາປິ ອຠາໂວເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ. ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາສຸ ປນ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລສຎ຺ຎາ ນວ ກິຣິຍສຎ຺ຎາ ທສ ອກຸສລສຎ຺ຎາຕິ, ອິມາ ສຕ຺ຕວີສຕິ ສຎ຺ຎາ ອິມິນາ ຌາເນນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຠເວ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ‘‘ອມນສິກາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ອິມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕາສໍ ອມນສິກາຣາເຍວ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຕາ ປນ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອສມາປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ. ສງ຺ເຂປໂຕ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ’’ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພຣູປາວຈຣຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ’’ຕິ ອິມິນາ ສພ຺ເພສໍ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕເຈຕສິການຎ຺ຈ ປຫານໍ ອມນສິກາໂຣ ຈ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ (ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໒໑໓).

ອິຕິ ຠຄວາ ປນ຺ນຣສນ຺ນໍ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກເມນ ທສນ຺ນໍ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເມນ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາຍ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາເຣນາຕິ ຕີຫິ ປເທຫິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ. ກິໍ ກາຣຓາຕິ ເຈ? ໂສຕູນໍ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປໂລຠນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ສເຈ ຫິ ເກຈິ ອປຓ຺ຑິຕາ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຖາຕິ ວທຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ເອຕາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕາຍ ອຕ຺ໂຖ, ໂກ ອານິສໍໂສ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລຠນ຺ຕູ’’ຕິ ອິເມຫິ ອາກາເຣຫິ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ເນສໍ ສຸຕ຺ວາ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘‘ເອວໍ ສນ຺ຕາ ກິຣ ອຍໍ ສມາປຕ຺ຕິ ເອວໍ ປຓີຕາ, ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ, ອຖສ຺ສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

ປໂລຠນຕ຺ຖຎ຺ຈາປິ ເຕສໍ ເອຕິສ຺ສາ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ ວິສກຓ຺ຏກວາຓິໂຊວິຍ, ວິສກຓ຺ຏກວາຓິໂຊ ນາມ ຄຸຬວາຓິໂຊ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ກິຣ ຄຸຬຜາຓິຕຂຓ຺ຑສກ຺ກຣາທີນິ ສກເຏນ ອາທາຍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ວິສກຓ຺ຏກໍ ຄຓ຺ຫຖ, ວິສກຓ຺ຏກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຄາມິກາ ‘‘ວິສໍ ນາມ ກກ຺ຂຬໍ, ໂຍ ນໍ ຂາທຕິ, ໂສ ມຣຕິ, ກຓ຺ຏໂກປິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ອຸໂຠເປເຕ ກກ຺ຂຬາ, ໂກ ເອຕ຺ຖ ອານິສໍໂສ’’ຕິ ເຄຫທ຺ວາຣານິ ຖເກສຸໍ, ທາຣເກ ຈ ປລາເປສຸໍ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ວາຓິໂຊ ‘‘ອໂວຫາຣກຸສລາ ອິເມ ຄາມິກາ, ຫນ຺ທ ເນ ອຸປາເຍນ ຄຓ຺ຫາເປມີ’’ຕິ ‘‘ອຕິມຘຸຣໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຕິສາທຸໍ ຄຓ຺ຫຖ, ຄຸຬໍ ຜາຓິຕໍ ສກ຺ກຣໍ ສມຄ຺ຆໍ ລພ຺ຠຕິ, ກູຏມາສກກູຏກຫາປຓາທີຫິປິ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຄາມິກາ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ພຫຸມ຺ປິ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ຄເຫສຸໍ.

ຕຕ຺ຖ ວາຓິຊສ຺ສ ‘‘ວິສກຓ຺ຏກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆສນໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຖາ’’ຕິ ວຈນໍ. ‘‘ອຸໂຠເປເຕ ກກ຺ຂຬາ, ໂກ ເອຕ຺ຖ ອານິສໍໂສ’’ຕິ ຄາມິການໍ ຈິນ຺ຕນໍ ວິຍ ‘‘ຠຄວາ ‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຖາ’ຕິ ອາຫ, ໂກ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ອານິສໍໂສ, ນາສ຺ສ ຄຸຓໍ ຊານາມາ’’ຕິ ໂສຕູນໍ ຈິນ຺ຕນໍ. ອຖສ຺ສ ວາຓິຊສ຺ສ ‘‘ອຕິມຘຸຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ຣູປສຎ຺ຎາສມຕິກ຺ກມນາທິກໍ ອານິສໍສປ຺ປກາສນໍ. ອິທຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ພຫຸມ຺ປິ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ຄາມິກາ ວິຍ ຄຸຬໍ ‘‘ອິມິນາ ອານິສໍເສນ ປໂລຠິຕຈິຕ຺ຕາ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ປໂລຠນຕ຺ຖຎ຺ຈ ກເຖສິ.

ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນູປຄາຕິ ເອຕ຺ຖ ນາສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ອນນ຺ຕໍ, ອາກາສໍ ອນນ຺ຕໍ ອາກາສານນ຺ຕໍ, ອາກາສານນ຺ຕໍ ເອວ ອາກາສານຎ຺ຈໍ, ຕໍ ອາກາສານຎ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນມສ຺ສ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ເທວານໍ ເທວາຍຕນມິວາຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ. ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນຠວໍ ອຸປຄຕາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນູປຄາ. ອິໂຕ ປເຣສຸ ວິເສສມຕ຺ຕເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໒໖໕, ໑໔໓໖-໗).

ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອາກາສານຎ຺ຈໍ ອາຍຕນມສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ຌານມ຺ປິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ເອວເມຕໍ ຌານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ຈ ອມນສິກຣເຓນ ຈ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນູປຄາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມນສິກາຕພ຺ພວເສນ ນາສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ອນນ຺ຕໍ, ອນນ຺ຕເມວ ອານຎ຺ຈໍ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອານຎ຺ຈໍ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓານຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ໂທ. ຕເທວ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ. ຕຕ຺ຖ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນຠວໍ ອຸປຄຕາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນູປຄາ.

ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈໍ ອາຍຕນມສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ຌານມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ເອວເມຕໍ ຌານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ຈ ອມນສິກຣເຓນ ຈ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປຄາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ອກິຎ຺ຈນໍ, ອນ຺ຕມໂສ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອສ຺ສ ອວສິຏ຺ຐໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກິຎ຺ຈນສ຺ສ ຠາໂວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາຓາປຄມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນນ຺ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ. ຕຕ຺ຖ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຠວໍ ອຸປຄຕາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປຄາ. ອຍໍ ສຕ຺ຕມວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີຕິ ອິມໍ ສຕ຺ຕມໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຐານໍ ຊານາຕິ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ຍເຖວ ສຎ຺ຎາຍ, ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາປິ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ເນວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຠູຕນ຺ຕິ ອຠູຕຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ຕໍ ວິປລ຺ລາສຠາວໂຕ ອຕຈ຺ຉໍ. ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍໂຕ ອນຕ຺ຖສຎ຺ຫິຕໍ. ອຖ ວາ ອຠູຕນ຺ຕິ ອສນ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊມານໍ. ອໂຈຣສ຺ເສວ ‘‘ອິທໍ ເຕ ໂຈຣິກາຍ ອາຠຕໍ, ນ ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຆເຣ ຘນ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ. ອຕຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຕຖາກາຣໍ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕໍ. ອນຕ຺ຖສຎ຺ຫິຕນ຺ຕິ ນ ອິຘໂລກຕ຺ຖໍ ວາ ປຣໂລກຕ຺ຖໍ ວາ ນິສ຺ສິຕໍ. ນ ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ພ຺ຍາກໂຣຕີຕິ ຕໍ ອນິຍ຺ຍານິກກຖໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ກເຖຕິ. ຠູຕໍ ຕຈ຺ຉໍ ອນຕ຺ຖສຎ຺ຫິຕນ຺ຕິ ຣາຊກຖາທິຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ. ຠູຕໍ ຕຈ຺ຉໍ ອຕ຺ຖສຎ຺ຫິຕນ຺ຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ. ຕຕ຺ຣ ກາລຎ຺ຎູ ຕຖາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕຕິຍພ຺ຍາກຣເຓ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ພ຺ຍາກຣຓຕ຺ຖາຍ ຕຖາຄໂຕ ກາລຎ຺ຎູ ໂຫຕິ. ມຫາຊນສ຺ສ ອາທານກາລໍ ຄຫຓກາລໍ ຊານິຕ຺ວາ ສເຫຕຸກໍ ສກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາເລເຍວ ພ຺ຍາກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາເລ ວທຕີຕິ ກາລວາທີ. ຠູຕໍ ສຠາວໍ ວທຕີຕິ ຠູຕວາທີ. ປຣມຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານໍ ວທຕີຕິ ອຕ຺ຖວາທີ. ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມໍ ວທຕີຕິ ຘມ຺ມວາທີ. ສໍວຣາທິວິນຍໍ ວທຕີຕິ ວິນຍວາທີ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣສຸ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ຈ ເຕນ ຕໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທິວເສນ ວາ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາເຕສຸ ລພ຺ຠມານກປທວເສນ ວາ ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ຣູປາຍຕນໍ? ຍໍ ຣູປໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ວຓ຺ຓນິຠາ ສນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆໍ ນີລໍ ປີຕກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໖໑໗-໖໑໘) ນເຍນ ອເນເກຫິ ນາເມຫິ ເຕຣສຫິ ວາເຣຫິ ທ຺ວິປຎ຺ຎາສາຍ ນເຍຫິ ວິຠຊ຺ຊມານໍ ຕຖເມວ ໂຫຕິ ວິຕຖໍ ນຕ຺ຖິ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸປິ. ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ສທ຺ທາທີສຸ ເຕສໍ ວິວິຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ສທ຺ທາຍຕນໍ. ມຸຕນ຺ຕິ ປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ ຣສາຍຕນໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ. ວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂາທິຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ. ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ປຕ຺ຕໍ. ປຣິເຍສິຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ ວາ ອປຕ຺ຕໍ ວາ ປຣິເຍສິຕໍ. ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສຎ຺ຈຣິຕໍ.

ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອິມິນາ ເອຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ຍຎ຺ຫິ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ນີລໍ ປີຕກນ຺ຕິອາທິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕຖາ ຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ເຠຣິສທ຺ໂທ ມຸທິງ຺ຄສທ຺ໂທຕິອາທິ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ໂສຕທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມູລຄນ຺ໂຘ ຕຈຄນ຺ໂຘຕິອາທິ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ຆານທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມູລຣໂສ ຂນ຺ຘຣໂສຕິອາທິ ຣສາຣມ຺ມຓໍ ຊິວ຺ຫາທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ກກ຺ຂຬໍ ມຸທຸກນ຺ຕິອາທິ ປຖວີຘາຕຸເຕໂຊຘາຕຸວາໂຍຘາຕຸເຠທໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕຖາ ຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສຸຂທຸກ຺ຂາທິເຠທໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ມໂນທ຺ວາຣສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວິຊານິຕ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ.

ຍຎ຺ຫິ, ຈຸນ຺ທ, ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຖາຄເຕນ ອທິຏ຺ຐໍ ວາ ອສຸຕໍ ວາ ອມຸຕໍ ວາ ອວິຎ຺ຎາຕໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ສ ປນ ມຫາຊນສ຺ສ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ຎາເຓນ ອສຈ຺ຉິກຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍໍ ຕຖາ ໂລເກນ ຄຕໍ, ຕສ຺ສ ຕເຖວ ຄຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຄຕສທ຺ເທນ ເອກຕ຺ຖໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ຕຖາຄໂຕຕິ ນິຄມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໘໘; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໒໓).

‘‘ຍຎ຺ຈ, ຈຸນ຺ທ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຠາສຕິ ລປຕິ ນິທ຺ທິສຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ –

ເອຕ຺ຖ ຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຄວາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ອປ຺ປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ມາຣານໍ ມຕ຺ຖກໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສປຣິມາເຓ ກາເລ ປຐມໂພຘິຍາປິ ມຊ຺ຌິມໂພຘິຍາປິ ປຈ຺ຉິມໂພຘິຍາປິ ຍໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ…ເປ… ເວທລ຺ລໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ອນຸປວຊ຺ຊໍ ອນູນມນຘິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຣາຄມທນິມ຺ມທນໍ ໂທສໂມຫມທນິມ຺ມທນໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວາຬຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວກ຺ຂລິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ຉິຕໍ ວິຍ, ເອກນາຬິຍາ ມິຕໍ ວິຍ, ເອກຕຸລາຍ ຕຸລິຕໍ ວິຍ ຈ ຕຖເມວ ໂຫຕິ ວິຕຖໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຍຎ຺ຈ, ຈຸນ຺ທ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄໂຕ…ເປ… ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຖເມວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ຄທອຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ.

ອປິ ຈ – ອາຄທນໍ ອາຄໂທ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ອາຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ ເອວເມຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ຍຖາວາທີ, ຈຸນ຺ທ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ວາຈາຍ ກາໂຍ ອນຸໂລເມຕິ ກາຍສ຺ສປິ ວາຈາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ ຈ ໂຫຕິ, ເອວໍຠູຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ຍຖາ ວາຈາ, ກາໂຍປິ ຕຖາ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຈ ກາໂຍ, ວາຈາປິ ຕຖາ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ຕຖາຄໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕຕິ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິປຣິຍນ຺ຕໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ ສີເລນປິ ສມາຘິນາປິ ປຎ຺ຎາຍປິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາປິ ນ ຕສ຺ສ ຕຸລາ ວາ ປມາຓໍ ວາ ອຕ຺ຖິ. ອຕຸໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຣາຊຣາຊາ ເທວເທໂວ ສກ຺ການໍ ອຕິສກ຺ໂກ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມາ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ທກ຺ຂຕີຕິ ທໂສ. ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ວສວຕ຺ຕີ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ – ອຄໂທ ວິຍ ອຄໂທ, ໂກ ປເນສ? ເທສນາວິລາໂສ ເຈວ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ຈ. ເຕນ ເຫສ ມຫານຸຠາໂວ ຠິສກ຺ໂກ ທິພ຺ພາຄເທນ ສປ຺ເປ ວິຍ ສພ຺ພປຣປ຺ປວາທິໂນ ສເທວກຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຠິຠວຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພໂລກາຠິຠວເນ ຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ເທສນາວິລາສມໂຍ ເຈວ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ຈ ອຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗).

ອິຘຕ຺ຖຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາຣວເສນາຕິ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ອິຘຕ຺ຖຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ອຸປາທິນ຺ນຂນ຺ຘເຠທາ ມຣຓໂຕ ປຣໍ. ອປາຍນ຺ຕິອາທີສຸ ວຸຑ຺ຒິສງ຺ຂາຕສຸຂສາຕໂຕ ອຍາ ອເປຕຕ຺ຕາ ອປາໂຍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ. ທຸກ຺ກຣກາຣິໂນ ເອຕ຺ຖ ວິນິປຕນ຺ຕີຕິ ວິນິປາໂຕ. ນິຣຕິອຏ຺ເຐນ ນິຣສ຺ສາທຏ຺ເຐນ ນິຣໂຍ. ຕໍ ອປາຍໍ…ເປ… ນິຣຍໍ. ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິນ຺ຕິ ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຈນ຺ຕີຕິ ຕິຣຈ຺ຉານາ, ເຕສໍ ໂຍນິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ, ຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ. ເປຕ຺ຕິວິສຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຠາວໍ ປຕ຺ຕານໍ ວິສໂຍຕິ ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ, ຕໍ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ. ມນໂສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ມນຸສ຺ສາ, ເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ. ອິໂຕ ປຣໍ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາຣວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອາສວານໍ ຂຍາຕິ ອາສວານໍ ວິນາເສນ. ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອາສວວິຣຫິຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິໍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎໍ. ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິ ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຓ຺ຫາຈຣິເຕນ ວາ ອປ຺ປນາຌານພເລນ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ອຘິຄຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິຈຣິເຕນ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານມຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຘິຄຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ. ອນາຄາມິຜລໍ ວາ ກາມຣາຄໍ ສນ຺ຘາຍ ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ສພ຺ພປ຺ປກາຣໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ.

ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ຘິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິໂມກ຺ເຂນາຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ວິໂມກ຺ໂຂ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ? ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ. ໂກ ອຍໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ ນາມ? ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ, ອາຣມ຺ມເຓ ຈ ອຠິຣຕິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ, ປິຕຸ ອງ຺ເກ ວິສ຺ສຏ຺ຐອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ສຍນໍ ວິຍ ອນິຄ຺ຄຫິຕຠາເວນ ນິຣາສງ຺ກຕາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວຣູເປນ ວິໂມກ຺ເຂນ ຘິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ນິຣາສງ຺ກວເສນ ຘິມຸຕ຺ຕໍ ອລ຺ລີນໍ. ຕຕ຺ຣາຘິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມາຘິມ຺ຫິ ອລ຺ລີນໍ. ຕທຘິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຌາເນ ອຘິມຸຕ຺ຕໍ. ຕທາຘິປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕໍ ຌານໍ ເຊຏ຺ຐກໍ. ຣູປາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິອາທີນິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓຄຣຸກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ກຸລາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິອາທີນິ ຕີຓິ ຂຕ຺ຕິຍາທິກຸລຄຣຸກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ລາຠາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິອາທີນິ ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຘີວຣາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຈ຺ຈຍວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິອາທີນິ ປິຏກຕ຺ຕຍວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ອາຣຎ຺ຎກງ຺ຄາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິອາທີນິ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ປຐມຊ຺ຌານາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິອາທີນິ ປຏິລາຠວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ.

ກມ຺ມປຣາຍຓນ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣວເສນ. ວິປາກປຣາຍຓນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິວເສນ. ກມ຺ມຄຣຸກນ຺ຕິ ເຈຕນາຄຣຸກໍ. ປຏິສນ຺ຘິຄຣຸກນ຺ຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຄຣຸກໍ.

໘໔. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາສມ຺ຠວໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຊນກກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາຣໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກິນ຺ຕິ ປລິໂພໂຘ ອຍ’’ນ຺ຕິ. ນນ຺ທິສໍໂຍຊນໍ ອິຕີຕິ ຍາ ຈຕຸຕ຺ຖອຣູປຣາຄສງ຺ຂາຕາ ນນ຺ທີ ຕຎ຺ຈ ສໍໂຍຊນໍ ຎຕ຺ວາ. ຕໂຕ ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສຕີຕິ ອຖ ຕຕ຺ຖ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສຕິ. ເອຕໍ ຎາຓໍ ຕຖໍ ຕສ຺ສາຕິ ເອຕໍ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເອວໍ ວິປສ຺ສໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຣຫຕ຺ຕຎາຓໍ ອວິປຣີຕໍ. ວຸສີມໂຕຕິ ວຸສິຕວນ຺ຕສ຺ສ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

ເອວໍ ຠຄວາ ອິທມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏເນວ ເທເສສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈ ປຸພ຺ພສທິໂສ ເອວ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຊ຺ໂຊຕິກາຍ ຈູຬນິທ຺ເທສ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ໂປສາລມາຓວສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.