໙. ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິກ຺ເຂປປ຺ປໂຍຊນໍ

ອິທານິ ນິຘິກຓ຺ຑານນ຺ຕຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ອິຘ ນິກ຺ເຂປປ຺ປໂຍຊນໍ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ –

‘‘ເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ຍທາ ຍຕ຺ຖ, ຍສ຺ມາ ເຈເຕສ ທີປນາ;

ນິທານໍ ໂສຘຍິຕ຺ວາສ຺ສ, ກຣິສ຺ສາມຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ນິຘິກຓ຺ເຑນ ທານສີລາທິປຸຎ຺ຎສມ຺ປທາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ຈ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາຍ ກຕາຍ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ຍາວ ພຸທ຺ຘຠູມິໍ ປາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທາຍ ອຸປກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ຍສ຺ມາ ວາ ສຣເຓຫິ ສາສເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປເທຫິ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣນ ຣາຄປ຺ປຫານສມຕ຺ຖໍ, ກຸມາຣປຎ຺ເຫນ ໂມຫປ຺ປຫານສມຕ຺ຖຎ຺ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ມງ຺ຄລສຸຕ຺ເຕນ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ ມງ຺ຄລຠາໂວ ອຕ຺ຕຣກ຺ຂາ ຈ, ຣຕນສຸຕ຺ເຕນ ຕສ຺ສານຸຣູປາ ປຣຣກ຺ຂາ, ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏນ ຣຕ຺ຕນສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕຠູເຕສຸ ເອກຈ຺ຈຠູຕທສ຺ສນໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປມຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ວິປຕ຺ຕິ ຈ, ນິຘິກຓ຺ເຑນ ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏ ວຸຕ຺ຕວິປຕ຺ຕິປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ທສ຺ສິຕາ, ໂທສປ຺ປຫານສມຕ຺ຖໍ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອທສ຺ສິຕເມວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ໂທສປ຺ປຫານສມຕ຺ຖໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ອິຘ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຸປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ ຂຸທ຺ທກປາໂຐຕິ ອິທມສ຺ສ ອິຘ ນິກ຺ເຂປປ຺ປໂຍຊນໍ.

ນິທານໂສຘນໍ

ອິທານິ ຍາຍໍ –

‘‘ເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ຍທາ ຍຕ຺ຖ, ຍສ຺ມາ ເຈເຕສ ທີປນາ;

ນິທານໍ ໂສຘຍິຕ຺ວາສ຺ສ, ກຣິສ຺ສາມຕ຺ຖວຓ຺ຓນ’’ນ຺ຕິ. –

ມາຕິກາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຖ ອິທໍ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສາວກາທີຫິ, ຕຎ຺ຈ ປນ ຍທາ ຫິມວນ຺ຕປສ຺ສໂຕ ເທວຕາຫິ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕາ, ຕທາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວ ສງ຺ເຂປໂຕ ເອເຕສໍ ປທານໍ ທີປນາ ນິທານໂສຘນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ, ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ນານາເວຣຊ຺ຊກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸກາມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ຣາຄຈຣິຕານໍ ສວິຎ຺ຎາຓກອວິຎ຺ຎາຓກວເສນ ເອກາທສວິຘໍ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ໂທສຈຣິຕານໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ເມຕ຺ຕາທິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ໂມຫຈຣິຕານໍ ມຣຓສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານາທີນິ, ວິຕກ຺ກຈຣິຕານໍ ອານາປານສ຺ສຕິປຖວີກສິຓາທີນິ, ສທ຺ຘາຈຣິຕານໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານາທີນິ, ພຸທ຺ຘິຈຣິຕານໍ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານາທີນີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສປ຺ປເຠທຈຣິຕານຸກູລານິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ກເຖຕິ.

ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍເສນາສນຎ຺ຈ ໂຄຈຣຄາມຎ຺ຈ ປຣິເຍສມານານິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຫິມວນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ນີລກາຈມຓິສນ຺ນິຠສິລາຕລໍ ສີຕລຆນຈ຺ຉາຍນີລວນສຓ຺ຑມຓ຺ຑິຕໍ ມຸຕ຺ຕາຊາລຣຊຕປຏ຺ຏສທິສວາລຸກາກິຓ຺ຓຠູມິຠາຄໍ ສຸຈິສາຕສີຕລຊລາສຍປຣິວາຣິຕໍ ປພ຺ພຕມທ຺ທສໍສຸ. ອຖ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ເຖກຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕ຺ວາ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຣີຣປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ຄາໂມ ຆນນິເວສນສນ຺ນິວິຏ຺ຐກຸລສຫສ຺ສຍຸຕ຺ໂຕ, ມນຸສ຺ສາ ເຈຕ຺ຖ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປພ຺ພຊິຕທສ຺ສນສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຕາຍ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ເອວ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ເຕມາສໍ ວສຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ປຘານກຸຏິສຕານິ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມຎ຺ຈປີຐປານີຍປຣິໂຠຊນີຍຆຏາທີນິ ສພ຺ພູປກຣຓານິ ປຏິຍາເທສຸໍ.

ຠິກ຺ຂູ ທຸຕິຍທິວເສ ອຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ຕຕ຺ຖປິ ມນຸສ຺ສາ ຕເຖວ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສໍ ຍາຈິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອສຕິ ອນ຺ຕຣາເຍ’’ຕິ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ຍາມຆຓ຺ຑິກໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸລາ ວິຫຣນ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂມູລານິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສີລວນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຕເຊນ ວິຫຕເຕຊາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິມານາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຣາຊູຫິ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ວາ ຄາມກາວາສໍ ຄເຕຫິ ຄາມວາສີນໍ ຆເຣສຸ ໂອກາເສ ຄຫິເຕ ຆຣມນຸສ຺ສກາ ຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວສນ຺ຕາ ‘‘ກທາ ນຸ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ທູຣໂຕວ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ເອວເມວ ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິມານານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ຕິໂຍ ທູຣໂຕວ ໂອໂລເກນ຺ຕິ ‘‘ກທາ ນຸ ຠທນ຺ຕາ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວໍ ສມຈິນ຺ເຕສຸໍ ‘‘ປຐມວສ຺ສູປຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ອວສ຺ສໍ ເຕມາສໍ ວສິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍໍ ປນ ຕາວ ຈິຣໍ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ຫນ຺ທ ມຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຍານກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສມາ’’ຕິ. ຕາ ຣຕ຺ຕິໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມຓຘມ຺ມກຣຓເວລາຍ ຠິໍສນການິ ຍກ຺ຂຣູປານິ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເຠຣວສທ຺ທຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ຕານິ ຣູປານິ ທິສ຺ວາ ຕຎ຺ຈ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຫທຍໍ ຜນ຺ທິ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ຈ ອເຫສຸໍ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕາ. ເຕນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ເຕສໍ ອເນກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕານໍ ຠເຍນ ຈ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສໍວິຄ຺ຄານໍ ສຕິ ສມ຺ມຸສ຺ສິ, ຕໂຕ ເຕສໍ ມຸຏ຺ຐສຕີນໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ປໂຍເຊສຸໍ, ເຕສໍ ເຕນ ທຸຄ຺ຄນ຺ເຘນ ນິມ຺ມຖິຍມານມິວ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ອໂຫສິ, ຄາຬ຺ຫາ ສີສເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ, ນ ຈ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ.

ອເຖກທິວສໍ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານກາເລ ສພ຺ເພສຸ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ກຕິປາຫໍ ອຕິວິຍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ ປຣິໂຍທາໂຕ, ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ເອຕຣຫິ ປນຕ຺ຖ ກິສາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕາ, ກິໍ ໂວ ອິຘ ອສປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິໍ ອີທິສຎ຺ຈ ອີທິສຎ຺ຈ ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ປສ຺ສາມິ ຈ ສຸຓາມິ ຈ, ອີທິສຎ຺ຈ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍາມິ, ເຕນ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຘິຍຕີ’’ຕິ, ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ສພ຺ເພວ ເຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ຠຄວຕາ, ອາວຸໂສ, ທ຺ເວ ວສ຺ສູປນາຍິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອິທໍ ເສນາສນໍ ອສປ຺ປາຍໍ, ອາຍາມາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ສປ຺ປາຍເສນາສນໍ ປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນຸປລິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຸເລສຸ ກຎ຺ຈິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິໍສຸ.

ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ຈາຣິກາ ຈຣິຕພ຺ພາຕິ ມຍາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ກິສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ຈາຣິກໍ ຈຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພມາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸປາທປີຐກຏ຺ຐານມຕ຺ຕມ຺ປິ ເຕສໍ ສປ຺ປາຍເສນາສນໍ ນາທ຺ທສ. ອຖ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ຎໍ ສປ຺ປາຍເສນາສນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ເຖວ ຕຸມ຺ເຫ ວິຫຣນ຺ຕາ ອາສວກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິສ຺ສຖ, ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕເມວ ເສນາສນໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຖ, ສເຈ ປນ ເທວຕາຫິ ອຠຍໍ ອິຈ຺ຉຖ, ອິມໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫຖ. ເອຕຎ຺ຫິ ໂວ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ອປເຣ ປນາຫຸ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕເມວ ເສນາສນໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຖາ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ອປິຈ ໂຂ ອາຣຎ຺ຎເກນ ປຣິຫຣຓໍ ຎາຕພ຺ພໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສາຍໍ ປາຕໍ ກຣຓວເສນ ທ຺ເວ ເມຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ປຣິຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ອສຸຠາ ທ຺ເວ ມຣຓສ຺ສຕີ ອຏ຺ຐມຫາສໍເວຄວຕ຺ຖຸສມາວຊ຺ຊນຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐ ມຫາສໍເວຄວຕ຺ຖູນິ ນາມ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປາຍທຸກ຺ຂານີຕິ, ອຖ ວາ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓານິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ປຎ຺ຈມໍ, ອຕີເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນາຄເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິມູລກໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ປຣິຫຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເມຕ຺ຕຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຖຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາປາທກຊ຺ຌານຕ຺ຖຎ຺ຈ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສີຕິ. ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ‘‘ເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ຍທາ ຍຕ຺ຖ, ຍສ຺ມາ ເຈ’’ຕິ ເອເຕສໍ ປທານໍ ທີປນາ ນິທານໂສຘນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຍາ ສາ ‘‘ເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ຍທາ ຍຕ຺ຖ, ຍສ຺ມາ ເຈເຕສ ທີປນາ. ນິທານໍ ໂສຘຍິຕ຺ວາ’’ຕິ ມາຕິກາ ຐປິຕາ, ສາ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ ໂຫຕິ.

ປຐມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ‘‘ອສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມຕ຺ຖວຓ຺ຓນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ກຕນິທານໂສຘນສ຺ສ ອສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ອາຣພ຺ຠເຕ. ຕຕ຺ຖ ກຣຓີຍມຕ຺ຖກຸສເລນາຕິ ອິມິສ຺ສາ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ອຍໍ ປທວຓ຺ຓນາ – ກຣຓີຍນ຺ຕິ ກາຕພ຺ພໍ, ກຣຓາຣຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ໂຖຕິ ປຏິປທາ, ຍໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຣຓີຍໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຣຓີຍໂຕ ນາມ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ. ອຕ຺ເຖ ກຸສເລນ ອຕ຺ຖກຸສເລນ ອຕ຺ຖເຉເກນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍນ຺ຕິ ອນິຍມິຕປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ນ຺ຕິ ນິຍມິຕອຸປໂຍຄໍ, ອຸຠຍມ຺ປິ ວາ ຍໍ ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ສນ຺ຕໍ ປທນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໂຕ ສນ຺ຕໍ, ປຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ປທໍ, ນິພ຺ພານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຠິສເມຈ຺ຈາຕິ ອຠິສມາຄນ຺ຕ຺ວາ. ສກ຺ໂກຕີຕິ ສກ຺ໂກ, ສມຕ຺ໂຖ ປຏິພໂລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸຊູຕິ ອຊ຺ຊວຍຸຕ຺ໂຕ. ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຊູຕິ ສຸຫຸຊຸ. ສຸຂໍ ວໂຈ ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສຸວໂຈ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ມຸທູຕິ ມທ຺ທວຍຸຕ຺ໂຕ. ນ ອຕິມານີຕິ ອນຕິມານິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ກຣຓີຍມຕ຺ຖກຸສເລນ, ຍນ຺ຕໍ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ອຕ຺ຖິ ກຣຓີຍໍ, ອຕ຺ຖິ ອກຣຓີຍໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍໍ ກຣຓີຍໍ. ສີລວິປຕ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ, ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕີຕິ ເອວມາທິ ອກຣຓີຍໍ. ຕຖາ ອຕ຺ຖິ ອຕ຺ຖກຸສໂລ, ອຕ຺ຖິ ອນຕ຺ຖກຸສໂລ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມາ ປໂຍເຊຕິ, ຂຓ຺ຑສີໂລ ໂຫຕິ, ເອກວີສຕິວິຘໍ ອເນສນໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເວຬຸທານໍ ປຕ຺ຕທານໍ ປຸປ຺ຜທານໍ ຜລທານໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐທານໍ ມຸໂຂທກທານໍ ສິນານທານໍ ຈຸຓ຺ຓທານໍ ມຕ຺ຕິກາທານໍ ຈາຏຸກມ຺ຍຕໍ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕໍ ປາຣິຠຏຍຕໍ ຊງ຺ຆເປສນິກໍ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ທູຕກມ຺ມໍ ປຫິຓຄມນໍ ປິຓ຺ຑປຏິປິຓ຺ຑໍ ທານານຸປ຺ປທານໍ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕວິຊ຺ຊໍ ອງ຺ຄວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຉພ຺ພິເຘ ຈ ອໂຄຈເຣ ຈຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເວສິຍາໂຄຈເຣ ວິຘວຖຸລ຺ລກຸມາຣິກປຓ຺ຑກຠິກ຺ຂຸນີປານາຄາຣໂຄຈເຣຕິ. ສໍສຏ຺ໂຐ ຈ ວິຫຣຕິ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ອນນຸໂລມິເກນ ຄິຫິສໍສຄ຺ເຄນ, ຍານິ ວາ ປນ ຕານິ ກຸລານິ ອສ຺ສທ຺ຘານິ ອປ຺ປສນ຺ນານິ ອໂນປານຠູຕານິ ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສການິ ອນຕ຺ຖກາມານິ ອຫິຕອຜາສຸກໂຍຄກ຺ເຂມກາມານິ ຠິກ຺ຂູນໍ…ເປ… ອຸປາສິການໍ, ຕຖາຣູປານິ ກຸລານິ ເສວຕິ ຠຊຕິ ປຍິຣຸປາສຕິ. ອຍໍ ອນຕ຺ຖກຸສໂລ.

ໂຍ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມາ ປໂຍເຊຕິ, ອເນສນໍ ປຫາຍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຕຸກາໂມ ສທ຺ຘາສີເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໍ ສຕິສີເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ວີຣິຍສີເສນ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິໍ, ປຎ຺ຎາສີເສນ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນໍ ປູເຣຕິ. ອຍໍ ອຕ຺ຖກຸສໂລ.

ໂຍ ວາ ສຕ຺ຕາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘໂສຘນວເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໍ, ຉທ຺ວາເຣ ຆຏ຺ຏິຕາຣມ຺ມເຓສຸ ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິສໍວຣໍ, ອເນສນປຣິວຊ຺ຊນວເສນ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວກວຓ຺ຓິຕປຈ຺ຈຍປຏິເສວເນນ ຈ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນໍ, ຈຕຸອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕເນ ສາຕ຺ຖກຕາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂສເຘຕິ. ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖກຸສໂລ.

ໂຍ ວາ ຍຖາ ອູໂສທກໍ ປຏິຈ຺ຈ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ວຕ຺ຖໍ ປຣິໂຍທາປຍຕິ, ຉາຣິກໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາທາໂສ, ອຸກ຺ກາມຸຂໍ ປຏິຈ຺ຈ ຊາຕຣູປໍ, ຕຖາ ຎາຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສີລໍ ໂວທາຍຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ຎາໂຓທເກນ ໂຘວນ຺ໂຕ ສີລໍ ປຣິໂຍທາເປຕິ. ຍຖາ ຈ ກິກີ ສກຸຓິກາ ອຓ຺ຑໍ, ຈມຣີ ມິໂຄ ວາລຘິໍ, ເອກປຸຕ຺ຕິກາ ນາຣີ ປິຍໍ ເອກປຸຕ຺ຕກໍ, ເອກນຍໂນ ປຸຣິໂສ ຕໍ ເອກນຍນຎ຺ຈ ຣກ຺ຂຕິ, ຕຖາ ອຕິວິຍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສີລກ຺ຂນ຺ຘໍ ຣກ຺ຂຕິ, ສາຍໍ ປາຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຊ຺ຊໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖກຸສໂລ.

ໂຍ ວາ ປນ ອວິປ຺ປຏິສາຣກເຣ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນປຏິປທໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖກຸສໂລ.

ໂຍ ວາ ປນ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ຖກຸສລານໍ ອຄ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ອິເມ ຍາວ ອວິປ຺ປຏິສາຣກເຣ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາເນນ ຍາວ ວາ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນປຏິປທາຍປຄ຺ຄຫເຓນ ວຓ຺ຓິຕາ ອຕ຺ຖກຸສລາ, ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຕ຺ຖກຸສລາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕຖາ ວິຘາ ຈ ເຕ ຠິກ຺ຂູ. ເຕນ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ເອກປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ‘‘ກຣຓີຍມຕ຺ຖກຸສເລນາ’’ຕິ ອາຫ.

ຕໂຕ ‘‘ກິໍ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ສຎ຺ຊາຕກງ຺ຂານໍ ອາຫ ‘‘ຍນ຺ຕໍ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈາ’’ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຕໍ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ເຘຫິ ວຓ຺ຓິຕໍ ສນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານປທໍ ປຏິເວຘວເສນ ອຠິສເມຈ຺ຈ ວິຫຣິຕຸກາເມນ ຍໍ ກຣຓີຍນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ຄາຖາປທສ຺ສ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈາຕິ. ອຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ສາວເສສປາໂຐ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ວິຫຣິຕຸກາເມນາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຖ ວາ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈາຕິ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ໂລກິຍປຎ຺ຎາຍ ນິພ຺ພານປທໍ ‘‘ສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິຄນ຺ຕຸກາເມນ ຍນ຺ຕໍ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ກຣຓີຍມຕ຺ຖກຸສເລນາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ‘‘ກຣຓີຍມຕ຺ຖກຸສເລນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕານໍ ອາຫ ‘‘ຍນ຺ຕໍ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈາ’’ຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ໂລກິຍປຎ຺ຎາຍ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈ ຍໍ ກຣຓີຍໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກຣຓີຍໍ, ກຣຓາຣຫເມວ ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ກິມຎ຺ຎໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕທຘິຄມຸປາຍໂຕ, ກາມຎ຺ເຈຕໍ ກຣຓາຣຫຏ຺ເຐນ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍທີປເກນ ອາທິປເທເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍໍ ອໂວຈຸມ຺ຫາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກຣຓີຍໍ, ອຕ຺ຖິ ອກຣຓີຍໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍໍ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ. ອຕິສງ຺ເຂເປນ ເທສິຕຕ຺ຕາ ປນ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເກຫິຈິ ວິຎ຺ຎາຕໍ, ເກຫິຈິ ນ ວິຎ຺ຎາຕໍ. ຕໂຕ ເຍຫິ ນ ວິຎ຺ຎາຕໍ, ເຕສໍ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ຍໍ ວິເສສໂຕ ອາຣຎ຺ຎເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ສກ຺ໂກ ອຸຊູ ຈ ສຸຫຸຊູ ຈ, ສຸວໂຈ ຈສ຺ສ ມຸທຸ ອນຕິມານີ’’ຕິ ອິມໍ ຕາວ ອຸປຑ຺ຒຄາຖມາຫ.

ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈ ວິຫຣິຕຸກາໂມ, ໂລກິຍປຎ຺ຎາຍ ວາ ຕໍ ອຠິສເມຈ຺ຈ ຕທຘິຄມາຍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ອາຣຎ຺ຎໂກ ຠິກ຺ຂຸ ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປຘານິຍງ຺ຄສມນ຺ນາຄເມນ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກ ອສ຺ສ, ຕຖາ ກສິຓປຣິກມ຺ມວຕ຺ຕສມາທານາທີສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣປ຺ປຏິສງ຺ຂຣຓາທີສຸ ຈ ຍານິ ຕານິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ກິໍ ກຣຓີຍານິ, ເຕສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ເອວຣູເປສຸ ສກ຺ໂກ ອສ຺ສ ທກ຺ໂຂ ອນລໂສ ສມຕ຺ໂຖ. ສກ຺ໂກ ໂຫນ຺ໂຕປິ ຈ ຕຕິຍປຘານິຍງ຺ຄສມນ຺ນາຄເມນ ອຸຊຸ ອສ຺ສ. ອຸຊຸ ໂຫນ຺ໂຕປິ ຈ ສກິໍ ອຸຊຸຠາເວນ ທຫຣກາເລ ວາ ອຸຊຸຠາເວນ ສນ຺ໂຕສໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອສິຖິລກຣເຓນ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອຸຊຸ ອສ຺ສ. ອສຐຕາຍ ວາ ອຸຊຸ, ອມາຍາວິຕາຍ ສຸຫຸຊຸ. ກາຍວຈີວງ຺ກປ຺ປຫາເນນ ວາ ອຸຊຸ, ມໂນວງ຺ກປ຺ປຫາເນນ ສຸຫຸຊຸ. ອສນ຺ຕຄຸຓສ຺ສ ວາ ອນາວິກຣເຓນ ອຸຊຸ, ອສນ຺ຕຄຸເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ອນຘິວາສເນນ ສຸຫຸຊຸ. ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌາເນຫິ ປຸຣິມທ຺ວຍຕຕິຍສິກ຺ຂາຫິ ປໂຍຄາສຍສຸທ຺ຘີຫິ ຈ ອຸຊຸ ຈ ສຸຫຸຊຸ ຈ ອສ຺ສ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ອຸຊຸ ຈ ສຸຫຸຊຸ ຈ, ອປິຈ ປນ ສຸວໂຈ ຈ ອສ຺ສ. ໂຍ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອິທໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ເຕ ທິຏ຺ຐໍ, ກິໍ ເຕ ສຸຕໍ, ໂກ ເມ ສຸຕ຺ວາ ວທສິ, ກິໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອາຈຣິໂຍ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ວເທຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ວາ ຕໍ ວິເຫເສຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວາ ນ ຕຖາ ກໂຣຕິ, ໂສ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ທູເຣ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ໂອວທິຍມາໂນ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ສຸຏ຺ຐຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ວຊ຺ຊໍ ນາມ ທຸທ຺ທສໍ ໂຫຕິ, ປຸນປິ ມໍ ເອວຣູປໍ ທິສ຺ວາ ວເທຍ຺ຍາຖ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ຈິຣສ຺ສໍ ເມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກາ ໂອວາໂທ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ວທຕິ, ຍຖານຸສິຏ຺ຐຎ຺ຈ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ອວິທູເຣ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ປຣສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຸວໂຈ ຈ ອສ຺ສ.

ຍຖາ ຈ ສຸວໂຈ, ເອວໍ ມຸທຸ ອສ຺ສ. ມຸທູຕິ ຄຫຏ຺ເຐຫິ ທູຕຄມນປຫິຓຄມນາທີສຸ ນິຍຸຊ຺ຊມາໂນ ຕຕ຺ຖ ມຸທຸຠາວໍ ອກຕ຺ວາ ຖທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ສກລພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ ຈ ມຸທຸ ອສ຺ສ ສຸປຣິກມ຺ມກຕສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິນິໂຍຄກ຺ຂໂມ. ອຖ ວາ ມຸທູຕິ ອຠາກຸຏິໂກ ອຸຕ຺ຕານມຸໂຂ ສຸຂສມ຺ຠາໂສ ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຕິ ສຸຕິຕ຺ຖໍ ວິຍ ສຸຂາວຄາໂຫ ອສ຺ສ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ມຸທຸ, ອປິຈ ປນ ອນຕິມານີ ອສ຺ສ, ຊາຕິໂຄຕ຺ຕາທີຫິ ອຕິມານວຕ຺ຖູຫິ ປເຣ ນາຕິມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຈຓ຺ຑາລກຸມາຣກສເມນ ເຈຕສາ ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ.

ທຸຕິຍຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໒. ເອວໍ ຠຄວາ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈ ວິຫຣິຕຸກາມສ຺ສ ຕທຘິຄມາຍ ວາ ປຏິປຊ຺ຊມານສ຺ສ ວິເສສໂຕ ອາຣຎ຺ຎກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກຈ຺ຈໍ ກຣຓີຍໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕຕຸຕ຺ຕຣິປິ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ສນ຺ຕຸສ຺ສໂກ ຈາ’’ຕິ ທຸຕິຍຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີ ຈ ກຕຎ຺ຎຸຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທນ ທ຺ວາທສວິເຘນ ສນ຺ໂຕເສນ ສນ຺ຕຸສ຺ສຕີຕິ ສນ຺ຕຸສ຺ສໂກ. ອຖ ວາ ຕຸສ຺ສຕີຕິ ຕຸສ຺ສໂກ, ສເກນ ຕຸສ຺ສໂກ, ສນ຺ເຕນ ຕຸສ຺ສໂກ, ສເມນ ຕຸສ຺ສໂກຕິ ສນ຺ຕຸສ຺ສໂກ. ຕຕ຺ຖ ສກໍ ນາມ ‘‘ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປສມ຺ປທມຓ຺ຑເລ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕໍ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຊາຕໍ, ເຕນ ສຸນ຺ທເຣນ ວາ ອສຸນ຺ທເຣນ ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ວາ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ວາ ທິນ຺ເນນ ປຏິຄ຺ຄຫຓກາເລ ປຣິໂຠຄກາເລ ຈ ວິກາຣໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍາເປນ຺ໂຕ ‘‘ສເກນ ຕຸສ຺ສໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສນ຺ຕໍ ນາມ ຍໍ ລທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕໂນ ‘ວິຊ຺ຊມານໍ, ເຕນ ສນ຺ເຕເນວ ຕຸສ຺ສນ຺ໂຕ ຕໂຕ ປຣໍ ນ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ‘‘ສນ຺ເຕນ ຕຸສ຺ສໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມໍ ນາມ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ອນຸນຍປຏິຆປ຺ປຫານໍ, ເຕນ ສເມນ ສພ຺ພາຣມ຺ມເຓສຸ ຕຸສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ສເມນ ຕຸສ຺ສໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສຸເຂນ ຠຣີຍຕີຕິ ສຸຠໂຣ, ສຸໂປໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ມນຸສ຺ເສຫິ ສາລິມໍໂສທນາທີນໍ ປຕ຺ເຕ ປູເຣຕ຺ວາ ທິນ຺ເນປິ ທຸມ຺ມຸຂຠາວໍ ອນຕ຺ຕມນຠາວເມວ ຈ ທສ຺ເສຕິ, ເຕສໍ ວາ ສມ຺ມຸຂາວ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອປສາເທນ຺ໂຕ ສາມເຓຣຄຫຏ຺ຐາທີນໍ ເທຕິ, ເອສ ທຸພ຺ຠໂຣ. ເອຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ທູຣໂຕວ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕິ ‘‘ທຸພ຺ຠໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ນ ສກ຺ກາ ໂປເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂຍ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ວິປ຺ປສນ຺ນມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຍາເປຕິ, ເອສ ສຸຠໂຣ. ເອຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ອຕິວິຍ ວິສ຺ສຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຠທນ຺ໂຕ ສຸຠໂຣ, ໂຖກໂຖເກນາປິ ຕຸສ຺ສຕິ, ມຍເມວ ນໍ ໂປເສສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ໂປເສນ຺ຕິ. ເອວຣູໂປ ອິຘ ສຸຠໂຣຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ອປ຺ປໍ ກິຈ຺ຈມສ຺ສາຕິ ອປ຺ປກິຈ຺ໂຈ, ນ ກມ຺ມາຣາມຕາຠສ຺ສາຣາມຕາສງ຺ຄຓິກາຣາມຕາທິອເນກກິຈ຺ຈພ຺ຍາວໂຏ, ອຖ ວາ ສກລວິຫາເຣ ນວກມ຺ມສງ຺ຆປຣິໂຠຄສາມເຓຣອາຣາມິກໂວສາສນາທິກິຈ຺ຈວິຣຫິໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ເກສນຂຈ຺ເຉທນປຕ຺ຕຈີວຣກມ຺ມາທິໍ ກຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມກິຈ຺ຈປໂຣ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສລ຺ລຫຸກາ ວຸຕ຺ຕິ ອສ຺ສາຕິ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິ. ຍຖາ ເອກຈ຺ໂຈ ພຫຸຠຓ຺ໂຑ ຠິກ຺ຂຸ ທິສາປກ຺ກມນກາເລ ພຫຸໍ ປຕ຺ຕຈີວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓເຕລຄຸຬາທິໍ ມຫາຊເນນ ສີສຠາຣກຏິຠາຣາທີຫິ ອຸພ຺ພຫາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ, ເອວໍ ອຫຸຕ຺ວາ ໂຍ ອປ຺ປປຣິກ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ, ປຕ຺ຕຈີວຣາທິອຏ຺ຐສມຓປຣິກ຺ຂາຣມຕ຺ຕເມວ ປຣິຫຣຕິ, ທິສາປກ຺ກມນກາເລ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ ວິຍ ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມຕິ, ເອວຣູໂປ ອິຘ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສນ຺ຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ, ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາທີສຸ ຣາຄາທິວເສນ ອນຸທ຺ຘຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິປໂກຕິ ວິຎ຺ຎູ ວິຠາວີ ປຎ຺ຎວາ, ສີລານຸຣກ຺ຂຓປຎ຺ຎາຍ ຈີວຣາທິວິຈາຣຓປຎ຺ຎາຍ ອາວາສາທິສຕ຺ຕສປ຺ປາຍປຣິຊານນປຎ຺ຎາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນ ປຄພ຺ໂຠຕິ ອປ຺ປຄພ຺ໂຠ, ອຏ຺ຐຏ຺ຐາເນນ ກາຍປາຄພ຺ຠິເຍນ ຈຕຸຏ຺ຐາເນນ ວຈີປາຄພ຺ຠິເຍນ ອເນເກນ ຐາເນນ ມໂນປາຄພ຺ຠິເຍນ ຈ ວິຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ກາຍປາຄພ຺ຠິຍໍ (ມຫານິ. ໘໗) ນາມ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລໂຠຊນສາລາຊນ຺ຕາຆຣນ຺ຫານຕິຕ຺ຖຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄອນ຺ຕຣຆຣປ຺ປເວສເນສຸ ກາເຍນ ອປ຺ປຕິຣູປກຣຓໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປລ຺ລຕ຺ຖິກາຍ ວາ ນິສີທຕິ ປາເທ ປາທໂມທຫິຕ຺ວາ ວາຕິ ເອວມາທິ. ຕຖາ ຄຓມຊ຺ເຌ ຈຕຸປຣິສສນ຺ນິປາເຕ, ຕຖາ ວຸຑ຺ຒຕເຣ ປຸຄ຺ຄເລ. ໂຠຊນສາລາຍໍ ປນ ວຸຑ຺ຒານໍ ອາສນໍ ນ ເທຕິ, ນວານໍ ອາສນໍ ປຏິພາຫຕິ. ຕຖາ ຊນ຺ຕາຆເຣ, ວຸຑ຺ເຒ ເຈຕ຺ຖ ອນາປຸຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄິຊາລນາທີນິ ກໂຣຕິ. ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ຈ ຍທິທໍ ‘‘ທຫໂຣ ວຸຑ຺ໂຒຕິ ປມາຓໍ ອກຕ຺ວາ ອາຄຕປຏິປາຏິຍາ ນ຺ຫາຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ອນາທິຍນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ເຒ ຈ ນເວ ຈ ພາເຘຕິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ເຄ ປນ ອຄ຺ຄາສນອຄ຺ໂຄທກອຄ຺ຄປິຓ຺ຑຕ຺ຖໍ ວຸຑ຺ຒານໍ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຍາຕິ, ພາຫາຍ ພາຫໍ ປຫຣນ຺ໂຕ. ອນ຺ຕຣຆຣປ຺ປເວສເນ ວຸຑ຺ຒານໍ ປຐມຕຣໍ ປວິສຕິ, ທຫເຣຫິ ກາຍກີຬນໍ ກໂຣຕີຕິ ເອວມາທິ.

ຈຕຸຏ຺ຐານໍ ວຈີປາຄພ຺ຠິຍໍ (ມຫານິ. ໘໗) ນາມ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລອນ຺ຕຣຆເຣສຸ ອປ຺ປຕິຣູປວາຈານິຈ຺ຉາຣຓໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ, ຕຖາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ຄເຓ ວຸຑ຺ຒຕເຣ ປຸຄ຺ຄເລ ຈ, ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ເສຫິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອນ຺ຕຣຆເຣ ປນ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມ ກິໍ ອຕ຺ຖິ, ກິໍ ຍາຄຸ ອຸທາຫຸ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ, ກິໍ ເມ ທສ຺ສສິ, ກິໍ ອຊ຺ຊ ຂາທິສ຺ສາມິ, ກິໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ກິໍ ປິວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວມາທິໍ ຠາສຕິ.

ອເນກຏ຺ຐານໍ ມໂນປາຄພ຺ຠິຍໍ (ມຫານິ. ໘໗) ນາມ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ກາຍວາຈາຫິ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ມນສາ ເອວ ກາມວິຕກ຺ກາທິນານປ຺ປກາຣໍ ອປ຺ປຕິຣູປວິຕກ຺ກນໍ.

ກຸເລສ຺ວນນຸຄິທ຺ໂຘຕິ ຍານິ ຕານິ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ເຕສຸ ປຈ຺ຈຍຕຓ຺ຫາຍ ວາ ອນນຸໂລມິກຄິຫິສໍສຄ຺ຄວເສນ ວາ ອນນຸຄິທ຺ໂຘ, ນ ສຫໂສກີ, ນ ສຫນນ຺ທີ, ນ ສຸຂິເຕສຸ ສຸຂິໂຕ, ນ ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ທຸກ຺ຂິໂຕ, ນ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຸຍ຺ໂຍຄມາປຊ຺ຊິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິສ຺ສາຍ ຈ ຄາຖາຍ ຍໍ ‘‘ສຸວໂຈ ຈສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາຕິ ວຈນໍ, ຕໍ ສພ຺ພປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕຸສ຺ສໂກ ຈ ອສ຺ສ, ສຸຠໂຣ ຈ ອສ຺ສາຕິ ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຕຕິຍຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໓. ເອວໍ ຠຄວາ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈ ວິຫຣິຕຸກາມສ຺ສ ຕທຘິຄມາຍ ວາ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ວິເສສໂຕ ອາຣຎ຺ຎກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕທຸຕ຺ຕຣິປິ ກຣຓີຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອິທານິ ອກຣຓີຍມ຺ປິ ອາຈິກ຺ຂິຕຸກາໂມ ‘‘ນ ຈ ຂຸທ຺ທມາຈເຣ ກິຎ຺ຈິ, ເຍນ ວິຎ຺ຎູ ປເຣ ອຸປວເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ອຸປຑ຺ຒຄາຖມາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເອວມິມໍ ກຣຓີຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍໍ ຕໍ ກາຍວຈີມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຂຸທ຺ທໍ ລາມກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ນ ຈ ຂຸທ຺ທໍ ສມາຈເຣ, ອສມາຈຣນ຺ໂຕ ຈ ນ ເກວລໍ ໂອຬາຣິກໍ, ກິນ຺ຕຸ ກິຎ຺ຈິ ນ ສມາຈເຣ, ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ອຓຸມຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ສມາຈເຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕໂຕ ຕສ຺ສ ສມາຈາເຣ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກເມວາທີນວໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເຍນ ວິຎ຺ຎູ ປເຣ ອຸປວເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ອວິຎ຺ຎູ ປເຣ ອປ຺ປມາຓໍ. ເຕ ຫິ ອນວຊ຺ຊໍ ວາ ສາວຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ ວາ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ວິຎ຺ຎູ ເອວ ປນ ປມາຓໍ. ເຕ ຫິ ອນຸວິຈ຺ຈ ປຣິໂຍຄາເຫຕ຺ວາ ອວຓ຺ຓາຣຫສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ, ວຓ຺ຓາຣຫສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ວິຎ຺ຎູ ປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ຠຄວາ ອິມາຫິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍາຫິ ຄາຖາຫິ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈ ວິຫຣິຕຸກາມສ຺ສ ຕທຘິຄມາຍ ວາ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ວິເສສໂຕ ອາຣຎ຺ຎກສ຺ສ, ອາຣຎ຺ຎກສີເສນ ຈ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫຣິຕຸກາມານໍ ກຣຓີຍາກຣຓີຍເຠທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານູປຈາຣໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕສ຺ສ ເທວຕາຠຍສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍ ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວິປສ຺ສນາປາທກຊ຺ຌານວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານຕ຺ຖຎ຺ຈ ‘‘ສຸຂິໂນວ ເຂມິໂນ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເມຕ຺ຕກຖໍ ກເຖຕຸມາຣທ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຂິໂນຕິ ສຸຂສມ຺ປນ຺ນາ. ເຂມິໂນຕິ ເຂມວນ຺ໂຕ, ອຠຍາ ນິຣຸປທ຺ທວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ເພຕິ ອນວເສສາ. ສຕ຺ຕາຕິ ປາຓິໂນ. ສຸຂິຕຕ຺ຕາຕິ ສຸຂິຕຈິຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາຍິເກນ ສຸເຂນ ສຸຂິໂນ, ມານເສນ ສຸຂິຕຕ຺ຕາ, ຕທຸຠເຍນາປິ ສພ຺ພຠຍຸປທ຺ທວວິຄເມນ ວາ ເຂມິໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ? ເມຕ຺ຕາຠາວນາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເອວຎ຺ຫິ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສຸຂິໂນ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວາ, ‘‘ເຂມິໂນ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວາ, ‘‘ສຸຂິຕຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວາ.

ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໔. ເອວໍ ຍາວ ອຸປຈາຣໂຕ ອປ຺ປນາໂກຏິ, ຕາວ ສງ຺ເຂເປນ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ເກຈີ’’ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ປຣິຈິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອາທິເກເນວ ເອກຕ຺ເຕ ສຓ຺ຐາຕິ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປເຠທໍ ປນ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ກເມນ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຕສຖາວຣາທິທຸກຕິກປ຺ປເຠເທ ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ສຓ຺ຐານຕ຺ຖມ຺ປິ ‘‘ເຍ ເກຈີ’’ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ຍສ຺ສ ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຠູຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍສ຺ສ ຍໍ ວິຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐາເປຕຸກາໂມ ຕສຖາວຣາທິທຸກຕິກາຣມ຺ມຓເຠທທີປກໍ ‘‘ເຍ ເກຈີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ຕສຖາວຣທຸກໍ ທິຏ຺ຐາທິຏ຺ຐທຸກໍ ທູຣສນ຺ຕິກທຸກໍ ຠູຕສມ຺ຠເວສິທຸກນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຸເກ, ທີຆາທີຫິ ຈ ຉຫິ ປເທຫິ ມຊ຺ຌິມປທສ຺ສ ຕີສຸ ອຓຸກປທສ຺ສ ຈ ທ຺ວີສຸ ຕິເກສຸ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ທີຆຣສ຺ສມຊ຺ຌິມຕິກໍ ມຫນ຺ຕາຓຸກມຊ຺ຌິມຕິກໍ ຖູລາຓຸກມຊ຺ຌິມຕິກນ຺ຕິ ຕໂຍ ຕິເກ ຈ ທີເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເກຈີຕິ ອນວເສສວຈນໍ. ປາຓາ ເອວ ຠູຕາ ປາຓຠູຕາ. ອຖ ວາ ປາຓນ຺ຕີຕິ ປາຓາ, ເອເຕນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສປ຺ປຏິພທ຺ເຘ ປຎ຺ຈໂວກາຣສຕ຺ເຕ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຠວນ຺ຕີຕິ ຠູຕາ, ເອເຕນ ເອກໂວກາຣຈຕຸໂວກາຣສຕ຺ເຕ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຕ຺ຖີຕິ ສນ຺ຕິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ເອວໍ ‘‘ເຍ ເກຈິ ປາຓຠູຕຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ທຸກຕິເກຫິ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ເອກໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຕສາ ວາ ຖາວຣາ ວ ນວເສສາຕິ ອິມິນາ ທຸເກນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕສນ຺ຕີຕິ ຕສາ, ສຕຓ຺ຫານໍ ສຠຍານຎ຺ເຈຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ຖາວຣາ, ປຫີນຕຓ຺ຫາຠຍານໍ ອຣຫຕໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ອວເສສນ຺ຕິ ອນວເສສາ, ສພ຺ເພປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຎ຺ຈ ທຸຕິຍຄາຖາຍ ອນ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພທຸກຕິເກຫິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ‘‘ເຍ ເກຈິ ປາຓຠູຕຕ຺ຖິ ຕສາ ວາ ຖາວຣາ ວາ ອນວເສສາ, ອິເມປິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕຸ ສຸຂິຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ຍາວ ຠູຕາ ວາ ສມ຺ຠເວສີ ວາ, ອິເມປິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕຸ ສຸຂິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ອິທານິ ທີຆຣສ຺ສມຊ຺ຌິມາທິຕິກຕ຺ຕຍທີປເກສຸ ທີຆາ ວາຕິອາທີສຸ ຉສຸ ປເທສຸ ທີຆາຕິ ທີຆຕ຺ຕຠາວາ ນາຄມຈ຺ຉໂຄຘາທໂຍ. ອເນກພ຺ຍາມສຕປ຺ປມາຓາປິ ຫິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ນາຄານໍ ອຕ຺ຕຠາວາ ອເນກໂຍຊນປ຺ປມາຓາ ຈ ມຈ຺ຉໂຄຘາທີນໍ ອຕ຺ຕຠາວາ ໂຫນ຺ຕິ. ມຫນ຺ຕາຕິ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕຠາວາ ຊເລ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາທໂຍ, ຖເລ ຫຕ຺ຖິນາຄາທໂຍ, ອມນຸສ຺ເສສຸ ທານວາທໂຍ. ອາຫ ຈ ‘‘ຣາຫຸຄ຺ຄໍ ອຕ຺ຕຠາວີນ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໕). ຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອຸພ຺ເພເຘນ ຈຕ຺ຕາຣິ ໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ອຏ຺ຐ ຈ ໂຍຊນສຕານິ, ພາຫູ ທ຺ວາທສໂຍຊນສຕປຣິມາຓາ, ປຎ຺ຎາສໂຍຊນໍ ຠມຸກນ຺ຕຣໍ, ຕຖາ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາ, ຫຕ຺ຖຕລານິ ທ຺ເວ ໂຍຊນສຕານີຕິ. ມຊ຺ຌິມາຕິ ອສ຺ສໂຄຓມຫິໍສສູກຣາທີນໍ ອຕ຺ຕຠາວາ. ຣສ຺ສກາຕິ ຕາສຸ ຕາສຸ ຊາຕີສຸ ວາມນາທໂຍ ທີຆມຊ຺ຌິເມຫິ ໂອມກປ຺ປມາຓາ ສຕ຺ຕາ. ອຓຸກາຕິ ມໍສຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອໂຄຈຣາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸວິສຍາ ອຸທກາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຸຂຸມຕ຺ຕຠາວາ ສຕ຺ຕາ ອູກາທໂຍ ວາ. ອປິຈ ເຍ ຕາສຸ ຕາສຸ ຊາຕີສຸ ມຫນ຺ຕມຊ຺ຌິເມຫິ ຖູລມຊ຺ຌິເມຫິ ຈ ໂອມກປ຺ປມາຓາ ສຕ຺ຕາ, ເຕ ອຓຸກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຖູລາຕິ ປຣິມຓ຺ຑລຕ຺ຕຠາວາ ສິປ຺ປິກສມ຺ພຸກາທໂຍ ສຕ຺ຕາ.

ປຎ຺ຈມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໕. ເອວໍ ຕີຫິ ຕິເກຫິ ອນວເສສໂຕ ສຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ທິຏ຺ຐາ ວາ ເຍ ວ ອທິຏ຺ຐາ’’ຕິອາທີຫິ ຕີຫິ ທຸເກຫິປິ ເຕ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐາຕິ ເຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖມາຄຕວເສນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ. ອທິຏ຺ຐາຕິ ເຍ ປຣສມຸທ຺ທປຣເສລປຣຈກ຺ກວາຬາທີສຸ ຐິຕາ. ‘‘ເຍ ວາ ທູເຣ ວສນ຺ຕິ ອວິທູເຣ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ທຸເກນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ທູເຣ ຈ ອວິທູເຣ ຈ ວສນ຺ເຕ ສຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕິ, ເຕ ອປທທ຺ວິປທວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຕ຺ຕໂນ ຫິ ກາເຍ ວສນ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອວິທູເຣ, ພຫິກາເຍ ວສນ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ທູເຣ. ຕຖາ ອນ຺ໂຕອຸປຈາເຣ ວສນ຺ຕາ ອວິທູເຣ, ພຫິອຸປຈາເຣ ວສນ຺ຕາ ທູເຣ. ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາເຣ ຄາເມ ຊນປເທ ທີເປ ຈກ຺ກວາເຬ ວສນ຺ຕາ ອວິທູເຣ, ປຣຈກ຺ກວາເຬ ວສນ຺ຕາ ທູເຣ ວສນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ຠູຕາຕິ ຊາຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຍ ຠູຕາ ເອວ, ນ ປຸນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຂີຓາສວານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມ຺ຠວເມສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ຠເວສີ. ອປ຺ປຫີນຠວສໍໂຍຊນຕ຺ຕາ ອາຍຕິມ຺ປິ ສມ຺ຠວໍ ເອສນ຺ຕານໍ ເສຂປຸຖຸຊ຺ຊນານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຖ ວາ ຈຕູສຸ ໂຍນີສຸ ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊາ ສຕ຺ຕາ ຍາວ ອຓ຺ຑໂກສໍ ວຕ຺ຖິໂກສຎ຺ຈ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສີ ນາມ, ອຓ຺ຑໂກສໍ ວຕ຺ຖິໂກສຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຠູຕາ ນາມ. ສໍເສທຊາ ໂອປປາຕິກາ ຈ ປຐມຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ສມ຺ຠເວສີ ນາມ, ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓໂຕ ປຠຸຕິ ຠູຕາ ນາມ. ເຍນ ວາ ອິຣິຍາປເຖນ ຊາຍນ຺ຕິ, ຍາວ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສີ ນາມ, ຕໂຕ ປຣໍ ຠູຕາຕິ.

ຉຏ຺ຐຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໖. ເອວໍ ຠຄວາ ‘‘ສຸຂິໂນ ວາ’’ຕິອາທີຫິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍາຫິ ຄາຖາຫິ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຫິຕສຸຂາຄມປຕ຺ຖນາວເສນ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຫິຕທຸກ຺ຂານາຄມປຕ຺ຖນາວເສນາປິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ປໂຣ ປຣໍ ນິກຸພ຺ເພຖາ’’ຕິ. ເອສ ໂປຣາໂຓ ປາໂຐ, ອິທານິ ປນ ‘‘ປຣໍ ຫີ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ອຍໍ ນ ໂສຠໂນ.

ຕຕ຺ຖ ປໂຣຕິ ປຣຊໂນ. ປຣນ຺ຕິ ປຣຊນໍ. ນ ນິກຸພ຺ເພຖາຕິ ນ ວຎ຺ເຈຍ຺ຍ. ນາຕິມຎ຺ເຎຖາຕິ ນ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ກຕ຺ຖຈິ ໂອກາເສ, ຄາເມ ວາ ຄາມເຂຕ຺ເຕ ວາ ຎາຕິມຊ຺ເຌ ວາ ປູຄມຊ຺ເຌ ວາຕິອາທິ. ນນ຺ຕິ ເອຕໍ. ກຎ຺ຈີຕິ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ຂຕ຺ຕິຍໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ຄຫຏ຺ຐໍ ວາ ປພ຺ພຊິຕໍ ວາ ສຸຂິຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂິຕໍ ວາຕິອາທິ. ພ຺ຍາໂຣສນາ ປຏິຆສຎ຺ຎາຕິ ກາຍວຈີວິກາເຣຫິ ພ຺ຍາໂຣສນາຍ ຈ ມໂນວິກາເຣນ ປຏິຆສຎ຺ຎາຍ ຈ. ‘‘ພ຺ຍາໂຣສນາຍ ປຏິຆສຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ພ຺ຍາໂຣສນາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ‘‘ສມ຺ມທຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ, ຍຖາ ຈ ‘‘ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາຍ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາຍ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ’’ຕິ. ນາຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ທຸກ຺ຂມິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ນ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ນ ເກວລໍ ‘‘ສຸຂິໂນ ວາ ເຂມິໂນ ວາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິອາທິມນສິກາຣວເສເນວ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຍ຺ຍ, ກິນ຺ຕຸ ‘‘ອໂຫວຕ ໂຍ ໂກຈິ ປຣປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ປຣປຸຄ຺ຄລໍ ວຎ຺ຈນາທີຫິ ນິກຕີຫິ ນ ນິກຸພ຺ເພຖ, ຊາຕິອາທີຫິ ຈ ນວຫິ ມານວຕ຺ຖູຫິ ກຕ຺ຖຈິ ປເທເສ ກຎ຺ຈິ ປຣປຸຄ຺ຄລໍ ນາຕິມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ພ຺ຍາໂຣສນາຍ ວາ ປຏິຆສຎ຺ຎາຍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ຠາເວຍ຺ຍາຕິ.

ສຕ຺ຕມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໗. ເອວໍ ອຫິຕທຸກ຺ຂານາຄມປຕ຺ຖນາວເສນ ອຕ຺ຖໂຕ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວ ອຸປມາຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມາຕາ ຍຖາ ນິຍໍປຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ມາຕາ ນິຍໍ ປຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນິ ຊາຕໍ ໂອຣສໍ ປຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ເອກປຸຕ຺ຕເມວ ອາຍຸສາ ອນຸຣກ຺ເຂ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາຄມປ຺ປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸມ຺ປິ ຈຊິຕ຺ວາ ຕໍ ອນຸຣກ຺ເຂ, ເອວມ຺ປິ ສພ຺ພຠູເຕສຸ ອິທໍ ເມຕ຺ຕາຂ຺ຍໍ ມານສໍ ຠາວເຍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊນເຍ ວຑ຺ຒເຍ, ຕຎ຺ຈ ອປຣິມາຓສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓວເສນ ເອກສ຺ມິໍ ວາ ສຕ຺ເຕ ອນວເສສຜຣຓວເສນ ອປຣິມາຓໍ ຠາວເຍຕິ.

ອຏ຺ຐມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໘. ເອວໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ເສວ ວຑ຺ຒນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເມຕ຺ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໂລກສ຺ມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມິຊ຺ຊຕິ ຕາຍຕິ ຈາຕິ ມິຕ຺ໂຕ, ຫິຕຊ຺ຌາສຍຕາຍ ສິນິຍ຺ຫຕິ, ອຫິຕາຄມໂຕ ຣກ຺ຂຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຕ຺ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເມຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໂລກສ຺ມີຕິ ອນວເສເສ ສຕ຺ຕໂລເກ. ມນສິ ຠວນ຺ຕິ ມານສໍ. ຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠາວເຍຕິ ວຑ຺ຒເຍ. ນ ອສ຺ສ ປຣິມາຓນ຺ຕິ ອປຣິມາຓໍ, ອປ຺ປມາຓສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸປຣິ, ເຕນ ອຣູປຠວໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອໂຘຕິ ເຫຏ຺ຐາ, ເຕນ ກາມຠວໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ເວມຊ຺ຌໍ, ເຕນ ຣູປຠວໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອສມ຺ພາຘນ຺ຕິ ສມ຺ພາຘວິຣຫິຕໍ, ຠິນ຺ນສີມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສີມາ ນາມ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເວຣນ຺ຕິ ເວຣວິຣຫິຕໍ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາປິ ເວຣເຈຕນາປາຕຸຠາວວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຄຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ. ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ອມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ນາສ຺ສ ໂກຈິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ຕໍ ມານສໍ ວິຄຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຕ຺ຕາ ອສປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຍາຍວຈນຎ຺ຫິ ເອຕໍ, ຍທິທໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ສປຕ຺ໂຕຕິ. ອຍໍ ອນຸປທໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖທີປນາ – ຍທິທໍ ‘‘ເອວມ຺ປິ ສພ຺ພຠູເຕສຸ ມານສໍ ຠາວເຍ ອປຣິມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ເຈຕໍ ອປຣິມາຓໍ ເມຕ຺ຕໍ ມານສໍ ສພ຺ພໂລກສ຺ມິໍ ຠາວເຍ ວຑ຺ຒເຍ, ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ຄມເຍ ປາປເຍ. ກຖໍ? ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ຈ ຕິຣິຍຎ຺ຈ, ອຸທ຺ຘໍ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ, ອໂຘ ຍາວ ອວີຈິໂຕ, ຕິຣິຍໍ ຍາວ ອວເສສທິສາ. ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອາຣຸປ຺ປໍ, ອໂຘ ກາມຘາຕຸໍ, ຕິຣິຍໍ ຣູປຘາຕຸໍ ອນວເສສໍ ຜຣນ຺ໂຕ. ເອວໍ ຠາເວນ຺ໂຕປິ ຈ ຕໍ ຍຖາ ອສມ຺ພາຘໍ ອເວຣໍ ອສປຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕຖາ ສມ຺ພາຘເວຣສປຕ຺ຕານໍ ອຠາວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠາວເຍ. ຍໍ ວາ ຕໍ ຠາວນາສມ຺ປທໍ ປຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂອກາສໂລກວເສນ ອສມ຺ພາຘໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຸ ອາຆາຕປ຺ປຏິວິນຍເນນ ອເວຣໍ, ອຕ຺ຕນິ ຈ ປເຣສໍ ອາຆາຕວິນຍເນນ ອສປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ອສມ຺ພາຘມເວຣມສປຕ຺ຕໍ ອປຣິມາຓໍ ເມຕ຺ຕໍ ມານສໍ ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ຕິຣິຍຎ຺ຈາຕິ ຕິວິຘປຣິຈ຺ເຉເທ ສພ຺ພໂລກສ຺ມິໍ ຠາວເຍ ວຑ຺ຒເຍຕິ.

ນວມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໙. ເອວໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ວຑ຺ຒນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ຠາວນມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອິຣິຍາປຖນິຍມາຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕິຏ຺ຐໍ ຈຣໍ…ເປ… ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເອວເມຕໍ ເມຕ຺ຕໍ ມານສໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ໂສ ‘‘ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອິຣິຍາປຖນິຍມໍ ອກຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕຣອິຣິຍາປຖພາຘນວິໂນທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐໍ ວາ ຈຣໍ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ວາ ສຍາໂນ ວາ ຍາວຕາ ວິຄຕມິທ຺ໂຘ ອສ຺ສ, ອຖ ເອຕໍ ເມຕ຺ຕາຌານສຕິໍ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ.

ອຖ ວາ ເອວໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ວຑ຺ຒນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວສີຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕິຏ຺ຐໍ ຈຣ’’ນ຺ຕິ. ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫິ ຕິຏ຺ຐໍ ວາ ຈຣໍ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ວາ ສຍາໂນ ວາ ຍາວຕາ ອິຣິຍາປເຖນ ເອຕໍ ເມຕ຺ຕາຌານສຕິໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຖ ວາ ຕິຏ຺ຐໍ ວາ ຈຣໍ ວາ…ເປ… ສຍາໂນ ວາຕິ ນ ຕສ຺ສ ຐານາທີນິ ອນ຺ຕຣາຍກຣານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອປິຈ ໂຂ ຍາວຕາ ເອຕໍ ເມຕ຺ຕາຌານສຕິໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕາວຕາ ວິຄຕມິທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິຏ຺ຐໍ ຈຣໍ ນິສິນ຺ໂນ ວ, ສຍາໂນ ຍາວຕາສ຺ສ ວິຕມິທ຺ໂຘ. ເອຕໍ ສຕິໍ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍໍ ຕໍ ‘‘ເມຕ຺ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໂລກສ຺ມິ, ມານສໍ ຠາວເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຖາ ຠາເວຍ຺ຍ, ຍຖາ ຐານາທີສຸ ຍາວຕາ ອິຣິຍາປເຖນ ຐານາທີນິ ວາ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຍາວຕາ ເອຕໍ ເມຕ຺ຕາຌານສຕິໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸກາໂມ ອສ຺ສ, ຕາວຕາ ວິຄຕມິທ຺ໂຘວ ຫຸຕ຺ວາ ເອຕໍ ສຕິໍ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ.

ເອວໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ວສີຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕໍ ສຕິໍ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເມຕ຺ຕາວິຫາເຣ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ວິຫາຣໍ ຖຸນນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມເມຕໍ ວິຫາຣມິຘມາຫູ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ສຸຂິໂນ ວາ ເຂມິໂນ ວາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິອາທິ ກຕ຺ວາ ຍາວ ‘‘ເອຕໍ ສຕິໍ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຓ຺ຓິໂຕ ເມຕ຺ຕາວິຫາໂຣ. ເອຕໍ ຈຕູສຸ ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມອຣິຍອິຣິຍາປຖວິຫາເຣສຸ ນິທ຺ໂທສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນປິ ປເຣສມ຺ປິ ອຕ຺ຖກຣຕ຺ຕາ ຈ ອິຘ ອຣິຍສ຺ສ ຘມ຺ມວິນເຍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣມາຫຸ ເສຏ຺ຐວິຫາຣມາຫູຕິ, ຍໂຕ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ ຕິຏ຺ຐໍ ຈຣໍ ນິສິນ຺ໂນ ວາ ສຍາໂນ ວາ ຍາວຕາສ຺ສ ວິຄຕມິທ຺ໂຘ, ເອຕໍ ສຕິໍ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ.

ທສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐. ເອວໍ ຠຄວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເມຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຍາ ອາສນ຺ນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐິຄຫນນິເສຘນມຸເຂນ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕເທວ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຣິຍຠູມິປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ອນຸປຄ຺ຄມ຺ມາ’’ຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ເທສນໍ ສມາເປສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມເມຕໍ ວິຫາຣມິຘມາຫູ’’ຕິ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ເມຕ຺ຕາຌານວິຫາໂຣ, ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເຍ ຕຕ຺ຖ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາທໂຍ ຘມ຺ມາ, ເຕ ເຕສຎ຺ຈ ວຕ຺ຖາທິອນຸສາເຣນ ຣູປຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິມິນາ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉເທນ ‘‘ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ໂຊຍໍ, ນຍິຘ ສຕ຺ຕູປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໑; ມຫານິ. ໑໘໖) ເອວໍ ທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ອນຸປຄ຺ຄມ຺ມ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂລກຸຕ຺ຕຣສີເລນ ສີລວາ ຫຸຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣສີລສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕເນວ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຎ຺ຎິເຕນ ທສ຺ສເນນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕໂຕ ປຣໍ ໂຍປາຍໍ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ເຄໂຘ ກິເລສກາໂມ ອປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ສກທາຄາມິອນາຄາມິມຄ຺ເຄຫິ ຕນຸຠາເວນ ອນວເສສປ຺ປຫາເນນ ຈ ກາເມສຸ ເຄຘໍ ວິເນຍ຺ຍ ວິນຍິຕ຺ວາ ວູປສເມຕ຺ວາ ນ ຫິ ຊາຕຸ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍໍ ປຸນ ເຣຕິ ເອກໍເສເນວ ປຸນ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍໍ ນ ເອຕິ. ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕີຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ເທສນໍ ສມາເປຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຖ, ອິມຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐສຸ ຘມ຺ມສ຺ສວນທິວເສສຸ ຆຓ຺ຑິໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ອຸສ຺ສາເຣຖ, ຘມ຺ມກຖໍ ກໂຣຖ ສາກຈ຺ຉຖ ອນຸໂມທຖ, ອິທເມວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາເສວຖ ຠາເວຖ ພຫຸລີກໂຣຖ, ເຕປິ ໂວ ອມນຸສ຺ສາ ຕໍ ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ນ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອຕ຺ຖກາມາ ຫິຕກາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອກໍສຸ. ເທວຕາໂຍ ຈ ‘‘ຠທນ຺ຕາ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖກາມາ ຫິຕກາມາ’’ຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຍເມວ ເສນາສນໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ປຏິຍາເທນ຺ຕິ, ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມໍ ປາທປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິທຫນ຺ຕິ. ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ຕເມວ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຕເມວ ຈ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ໂຕເຕມາເສ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣສຸນ຺ຕິ.

ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ຖກຸສເລນ ຕຖາຄເຕນ,

ຘມ຺ມິສ຺ສເຣນ ກຖິຕໍ ກຣຓີຍມຕ຺ຖໍ;

ກຕ຺ວານຸຠຸຍ຺ຍ ປຣມໍ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິໍ,

ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມນ຺ຕິ ສມຕ຺ຕປຎ຺ຎາ.

ຕສ຺ມາ ຫິ ຕໍ ອມຕມພ຺ຠຸຕມຣິຍກນ຺ຕໍ,

ສນ຺ຕໍ ປທໍ ອຠິສເມຈ຺ຈ ວິຫຣິຕຸກາໂມ;

ວິຎ຺ຎູ ຊໂນ ວິມລສີລສມາຘິປຎ຺ຎາ-

ເຠທໍ ກເຣຍ຺ຍ ສຕຕໍ ກຣຓີຍມຕ຺ຖນ຺ຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກປາຐ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຄມນກຖາ

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຸຕ຺ຕມໍ ວນ຺ທເນຍ຺ຍານໍ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ;

ຂຸທ຺ທການໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເກສຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຣຓສິກ຺ຂາປທທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣກຸມາຣປຎ຺ຫມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕຣຕນສຸຕ຺ຕຕິໂຣກຸຏ຺ຏນິຘິກຓ຺ຑເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວເສນ ນວປ຺ປເຠທສ຺ສ ຂຸທ຺ທກປາຐສ຺ສ ຕາວ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕາ ໂຫຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອິມໍ ຂຸທ຺ທກປາຐສ຺ສ, ກໂຣນ຺ເຕນຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ;

ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິກາເມນ, ຍໍ ປຕ຺ຕໍ ກຸສລໍ ມຍາ.

ຕສ຺ສານຸຠາວໂຕ ຂິປ຺ປໍ, ຘມ຺ເມ ອຣິຍປ຺ປເວທິເຕ;

ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ, ປາປຸຓາຕຸ ອຍໍ ຊໂນ’’ຕິ.

ປຣມວິສຸທ຺ຘສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວີຣິຍຄຸຓປ຺ປຏິມຓ຺ຑິເຕນ ສີລາຈາຣຊ຺ຊວມທ຺ທວາທິຄຸຓສມຸທຍສມຸທິເຕນ ສກສມຍສມຍນ຺ຕຣຄຫນຊ຺ໂຌຄາຫຓສມຕ຺ເຖນ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍສມນ຺ນາຄເຕນ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມປ຺ປເຠເທ ສາຏ຺ຐກເຖ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓປ຺ປຠາເວນ ຉມຫາເວຍ຺ຍາກຣເຓນຉມຫາເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ກຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິຊນິຕສຸຂວິນິຄ຺ຄຕມຘຸໂຣທາຣວຈນລາວຓ຺ຓຍຸຕ຺ເຕນ ຍຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕວາທິນາ ວາທີວເຣນ ມຫາກວິນາ ຉຬຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທາທິປ຺ປເຠທຄຸຓປ຺ປຏິມຓ຺ຑິເຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕພຸທ຺ຘີນໍ ເຖຣວໍສປ຺ປທີປານໍ ເຖຣານໍ ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ວໍສາລງ຺ກາຣຠູເຕນ ວິປຸລວິສຸທ຺ຘພຸທ຺ຘິນາ ພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ຄຣູຫິ ຄຫິຕນາມເຘຍ຺ເຍນ ເຖເຣນ ກຕາ ອຍໍ ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາ ນາມ ຂຸທ຺ທກປາຐວຓ຺ຓນາ –

ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ ໂລກສ຺ມິໍ, ໂລກນິຕ຺ຖຣເຓສິນໍ;

ທສ຺ເສນ຺ຕີ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ, ນຍໍ ສີລາທິສຸທ຺ຘິຍາ.

ຍາວ ພຸທ຺ໂຘຕິ ນາມມ຺ປິ, ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ໂລກມ຺ຫິ ໂລກເຊຏ຺ຐສ຺ສ, ປວຕ຺ຕຕິ ມເຫສິໂນຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ຂຸທ຺ທກປາຐວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.