ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ຂຸທ຺ທກນິກາເຍ

ຂຸທ຺ທກປາຐ-ອຏ຺ຐກຖາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ;

ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ;

ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ.

ອຍໍ ສຣຓຄມນນິທ຺ເທໂສ ຂຸທ຺ທການໍ ອາທິ.

ອິມສ຺ສ ທານິ ອຕ຺ຖໍ ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກຏ຺ຐກຖາຍ ວິວຣິຕຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານີກາຕຸໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

ອຸຕ຺ຕມໍ ວນ຺ທເນຍ຺ຍານໍ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ;

ຂຸທ຺ທການໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເກສຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ.

ຂຸທ຺ທການໍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ, ກິຎ຺ຈາປິ ອຕິທຸກ຺ກຣາ;

ວຓ຺ຓນາ ມາທິເສເນສາ, ອໂພຘນ຺ເຕນ ສາສນໍ.

ອຊ຺ຊາປິ ຕຸ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ປຸພ຺ພາຈຣິຍນິຈ຺ຉໂຍ;

ຕເຖວ ຈ ຐິຕໍ ຍສ຺ມາ, ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ.

ຕສ຺ມາຫໍ ກາຕຸມິຈ຺ຉາມິ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໍ ອິມໍ;

ສາສນຎ຺ເຈວ ນິສ຺ສາຍ, ໂປຣາຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍໍ.

ສທ຺ຘມ຺ມພຫຸມາເນນ, ນາຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນກມ຺ຍຕາ;

ນາຎ຺ເຎສໍ ວມ຺ຠນຕ຺ຖາຍ, ຕໍ ສຸຓາຖ ສມາຫິຕາຕິ.

ຂຸທ຺ທກວວຕ຺ຖານໍ

ຕຕ຺ຖ ‘‘ຂຸທ຺ທການໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເກສຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຂຸທ຺ທການິ ຕາວ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຂຸທ຺ທການິ ນາມ ຂຸທ຺ທກນິກາຍສ຺ສ ເອກເທໂສ, ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍ ນາມ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ນິກາຍານໍ ເອກເທໂສ. ປຎ຺ຈ ນິກາຍາ ນາມ –

ທີຆມຊ຺ຌິມສໍຍຸຕ຺ຕ, ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣິກຂຸທ຺ທກາ;

ນິກາຍາ ປຎ຺ຈ ຄມ຺ຠີຣາ, ຘມ຺ມໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈິເມ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕາທີນິ ຈຕຸຕ຺ຕິໍສ ສຸຕ຺ຕານິ ທີຆນິກາໂຍ. ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕາທີນິ ທິຍຑ຺ຒສຕໍ ທ຺ເວ ຈ ສຸຕ຺ຕານິ ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ. ໂອຆຕຣຓສຸຕ຺ຕາທີນິ ສຕ຺ຕ ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ຈ ສຸຕ຺ຕານິ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ. ຈິຕ຺ຕປຣິຍາທານສຸຕ຺ຕາທີນິ ນວ ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ ປຎ຺ຈ ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕານິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ. ຂຸທ຺ທກປາໂຐ, ຘມ຺ມປທໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ສຸຕ຺ຕນິປາໂຕ, ວິມານວຕ຺ຖຸ, ເປຕວຕ຺ຖຸ, ເຖຣຄາຖາ, ເຖຣີຄາຖາ, ຊາຕກໍ, ນິທ຺ເທໂສ, ປຏິສມ຺ຠິທາ, ອປທານໍ, ພຸທ຺ຘວໍໂສ, ຈຣິຍາປິຏກໍ, ວິນຍາຠິຘມ຺ມປິຏການິ, ຐເປຕ຺ວາ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິກາເຍ ອວເສສໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍ.

ກສ຺ມາ ປເນສ ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ? ພຫູນໍ ຂຸທ຺ທການໍ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘານໍ ສມູຫໂຕ ນິວາສໂຕ ຈ. ສມູຫນິວາສາ ຫິ ‘‘ນິກາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກນິກາຍມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐). ໂປຓິກນິກາໂຍ, ຈິກ຺ຂລ຺ລິກນິກາໂຍ’’ຕິ ເອວມາທີນິ ເຈຕ຺ຖ ສາຘການິ ສາສນໂຕ ໂລກໂຕ ຈ. ອຍມສ຺ສ ຂຸທ຺ທກນິກາຍສ຺ສ ເອກເທໂສ. ອິມານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກປຣິຍາປນ຺ນານິ ອຕ຺ຖໂຕ ວິວຣິຕຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານີກາຕຸຎ຺ຈ ອຘິປ຺ເປຕານິ ຂຸທ຺ທການິ, ເຕສມ຺ປິ ຂຸທ຺ທການໍ ສຣຓສິກ຺ຂາປທທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣກຸມາຣປຎ຺ຫມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕ- ຣຕນສຸຕ຺ຕຕິໂຣກຸຏ຺ຏນິຘິກຓ຺ຑເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານໍ ວເສນ ນວປ຺ປເຠໂທ ຂຸທ຺ທກປາໂຐ ອາທິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຍ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ ອາໂຣປິຕວເສນ ນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕວເສນ. ຠຄວຕາ ຫິ ວຸຕ຺ຕວເສນ –

‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ, ສນ຺ຘາວິສ຺ສໍ ອນິພ຺ພິສໍ;

ຄຫກາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂາ ຊາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ຄຫກາຣກ ທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸນ ເຄຫໍ ນ ກາຫສິ;

ສພ຺ພາ ເຕ ຜາສຸກາ ຠຄ຺ຄາ, ຄຫກູຏໍ ວິສງ຺ຂຕໍ;

ວິສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໕໓-໑໕໔) –

ອິທໍ ຄາຖາທ຺ວຍໍ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ອາທິ. ຕຎ຺ຈ ມນສາວ ວຸຕ຺ຕວເສນ, ນ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວເສນ. ວຈີເຠທໍ ປນ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວເສນ –

‘‘ຍທາ ຫເວ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຘມ຺ມາ,

ອາຕາປິໂນ ຌາຍໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ;

ອຖສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວປຍນ຺ຕິ ສພ຺ພາ,

ຍໂຕ ປຊານາຕິ ສເຫຕຸຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. (ອຸທາ. ໑; ມຫາວ. ໑) –

ອຍໍ ຄາຖາ ອາທິ. ຕສ຺ມາ ຍ຺ວາຍໍ ນວປ຺ປເຠໂທ ຂຸທ຺ທກປາໂຐ ອິເມສໍ ຂຸທ຺ທການໍ ອາທິ, ຕສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໍ ອາຣຠິສ຺ສາມິ.

ນິທານໂສຘນໍ

ຕສ຺ສ ຈາຍມາທິ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ມາຕິກາ –

‘‘ເກນ ກຕ຺ຖ ກທາ ກສ຺ມາ, ຠາສິຕໍ ສຣຓຕ຺ຕຍໍ;

ກສ຺ມາ ຈິຘາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕ, ມວຸຕ຺ຕມປິ ອາທິໂຕ.

‘‘ນິທານໂສຘນໍ ກຕ຺ວາ, ເອວເມຕ຺ຖ ຕໂຕ ປຣໍ;

ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓຄມນໍ, ຄມກຎ຺ຈ ວິຠາວເຍ.

‘‘ເຠທາເຠທໍ ຜລຎ຺ຈາປິ, ຄມນີຍຎ຺ຈ ທີປເຍ;

ຘມ຺ມໍ ສຣຓມິຈ຺ຈາທິ, ທ຺ວເຍເປສ ນໂຍ ມໂຕ.

‘‘ອນຸປຸພ຺ພວວຕ຺ຖາເນ, ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິທ຺ທິເສ;

ສຣຓຕ຺ຕຍເມຕຎ຺ຈ, ອຸປມາຫິ ປກາສເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ອິທໍ ສຣຓຕ຺ຕຍໍ ເກນ ຠາສິຕໍ, ກຕ຺ຖ ຠາສິຕໍ, ກທາ ຠາສິຕໍ, ກສ຺ມາ ຠາສິຕໍ ອວຸຕ຺ຕມປິຈາທິໂຕ ຕຖາຄເຕນ ກສ຺ມາ ອິຘາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຫາ.

ເຕສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ເກນ ຠາສິຕນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ, ນ ສາວເກຫິ, ນ ອິສີຫິ, ນ ເທວຕາຫິ. ກຕ຺ຖາຕິ ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ກທາຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ຍເສ ສທ຺ຘິໍ ສຫາຍເກຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ເອກສຏ຺ຐິຍາ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ໂລເກ ຘມ຺ມເທສນໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ. ກສ຺ມາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຕ຺ຖຎ຺ຈ. ຍຖາຫ –

‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາທາເປຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘ເອວໍ ວເທຫີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໔).

ກສ຺ມາ ຈິຘາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທຎ຺ຈ ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຕີຫິ ປິຏເກຫິ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ ອາໂຣເປນ຺ເຕຫິ ປຸພ຺ພາຈຣິເຍຫິ ຍສ຺ມາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ເທວມນຸສ຺ສາ ອຸປາສກຠາເວນ ວາ ປພ຺ພຊິຕຠາເວນ ວາ ສາສນໍ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສາສໂນຕາຣສ຺ສ ມຄ຺ຄຠູຕຕ຺ຕາ ອິຘ ຂຸທ຺ທກປາເຐ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎາຕພ຺ພໍ.

ກຕໍ ນິທານໂສຘນໍ.

໑. ສຣຓຕ຺ຕຍວຓ຺ຓນາ

ພຸທ຺ຘວິຠາວນາ

ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓຄມນໍ, ຄມກຎ຺ຈ ວິຠາວເຍ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓນິມິຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ຂາຘິຄມປຣິຠາວິຕໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານມຸປາທາຍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານໍ ວາ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘິມຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ສຕ຺ຕວິເສໂສ ພຸທ຺ໂຘ. ຍຖາຫ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ໂຍ ໂສ ຠຄວາ ສຍມ຺ຠູ ອນາຈຣິຍໂກ ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສາມໍ ສຈ຺ຈານິ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ພເລສຸ ຈ ວສີຠາວ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໙໒; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໑).

ອຍໍ ຕາວ ອຕ຺ຖໂຕ ພຸທ຺ຘວິຠາວນາ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປນ ‘‘ພຸຊ຺ຌິຕາຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ໂພເຘຕາຕິ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ພຸທ຺ໂຘ? ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ພທສ຺ສາວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ວິກສິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຂີຓາສວສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘ, ນິຣຸປກ຺ກິເລສສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕວີຕຣາໂຄຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕວີຕໂທໂສຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕວີຕໂມໂຫຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕນິກ຺ກິເລໂສຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄໂຕຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອໂກ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ອພຸທ຺ຘິວິຫຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິປຏິລາຠາ ພຸທ຺ໂຘ. ພຸທ຺ໂຘຕິ ເນຕໍ ນາມໍ ມາຕຣາ ກຕໍ, ນ ປິຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠາຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠຄິນິຍາ ກຕໍ, ນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈຫິ ກຕໍ, ນ ຎາຕິສາໂລຫິເຕຫິ ກຕໍ, ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ກຕໍ, ນ ເທວຕາຫິ ກຕໍ, ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກເມຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ໂພຘິຍາ ມູເລ ສຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິລາຠາ ສຈ຺ຉິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຍທິທໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໙໒; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໒).

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ໂລເກ ອວຄນ຺ຕາ ອວຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ຍຖາ ປຓ຺ຓໂສສາ ວາຕາ ປຓ຺ຓສຸສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມພຸຊ຺ຌນສມຕ຺ຖາຍ ພຸທ຺ຘິຍາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພທສ຺ສາວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມໂພຘນສມຕ຺ຖາຍ ພຸທ຺ຘິຍາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຎ຺ເຎນ ອໂພຘິໂຕ ສຍເມວ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິກສິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ນານາຄຸຓວິກສນໂຕ ປທຸມມິວ ວິກສນຏ຺ເຐນ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຂີຓາສວສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອວມາທີຫິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ໂກຈກຣຘມ຺ມປຫານໂຕ ນິທ຺ທາກ຺ຂຍວິພຸທ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ ວິຍ ສພ຺ພກິເລສນິທ຺ທາກ຺ຂຍວິພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄໂຕຕິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ຘິຍຕ຺ຖານໍ ຄມນຕ຺ຖປຣິຍາຍໂຕ ຍຖາ ມຄ຺ຄໍ ຄໂຕປິ ປຸຣິໂສ ຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄຕຕ຺ຕາປິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອໂກ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ນ ປເຣຫິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘ, ກິນ຺ຕຸ ສຍເມວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອພຸທ຺ຘິວິຫຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິປຏິລາຠາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ຘິ ພຸທ຺ຘໍ ໂພໂຘຕິ ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ນີລຣຕ຺ຕຄຸຓໂຍຄໂຕ ‘‘ນີໂລ ປໂຏ, ຣຕ຺ໂຕ ປໂຏ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘິຄຸຓໂຍຄໂຕ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຎາເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ເນຕໍ ນາມນ຺ຕິ ເອວມາທິ ອຕ຺ຖມນຸຄຕາ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ໂພຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວຣູເປນ ນເຍນ ສພ຺ເພສໍ ປທານໍ ພຸທ຺ຘສທ຺ທສ຺ສ ສາຘນສມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕປິ ພຸທ຺ຘວິຠາວນາ.

ສຣຓຄມນຄມກວິຠາວນາ

ອິທານິ ສຣຓຄມນາທີສຸ ຫິໍສຕີຕິ ສຣຓໍ, ສຣຓຄຕານໍ ເຕເນວ ສຣຓຄມເນນ ຠຍໍ ສນ຺ຕາສໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ປຣິກ຺ກິເລສໍ ຫິໍສຕິ ວິຘມຕິ ນີຫຣຕິ ນິໂຣເຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຫິເຕ ປວຕ຺ຕເນນ ອຫິຕາ ຈ ນິວຕ຺ຕເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຫິໍສຕີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ຠວກນ຺ຕາຣາ ອຸຕ຺ຕຣເຓນ ອສ຺ສາສທາເນນ ຈ ຘມ຺ໂມ, ອປ຺ປການມ຺ປິ ກາຣານໍ ວິປຸລຜລປຏິລາຠກຣເຓນ ສງ຺ໂຆ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນ ຕໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓໍ. ຕປ຺ປສາທຕຄ຺ຄຣຸຕາຫິ ວິຫຕວິທ຺ຘໍສິຕກິເລໂສ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສຣຓຄມນໍ. ຕໍສມງ຺ຄີ ສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ‘‘ເອສ ເມ ສຣຓໍ, ເອສ ເມ ປຣາຍຓ’’ນ຺ຕິ ເອວເມຕໍ ອຸເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸເປນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ເອເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ອຸປາສເກ ໂນ ຠຄວາ ຘາເຣຕູ’’ຕິ ຕປຸສ຺ສຠລ຺ລິກາທໂຍ ວິຍ ສມາທາເນນ ວາ, ‘‘ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ສາວໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ມຫາກສ຺ສປາທໂຍ ວິຍ ສິສ຺ສຠາວູປຄມເນນ ວາ, ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ ‘ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ນໂມ ຕສ຺ສ…ເປ… ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໘໘) ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸອາທໂຍ ວິຍ ຕປ຺ໂປຓຕ຺ເຕນ ວາ, ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄິໂນ ວິຍ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕເນນ ວາ, ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ວິຍ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທນ ວາຕິ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ວິສຍໂຕ ກິຈ຺ຈໂຕ ຈ ອຸເປຕິ.

ອຍໍ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຄມກສ຺ສ ຈ ວິຠາວນາ.

ເຠທາເຠທຜລທີປນາ

ອິທານິ ‘‘ເຠທາເຠທໍ ຜລຎ຺ຈາປິ, ຄມນີຍຎ຺ຈ ທີປເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຠທາທີນໍ ອຍໍ ທີປນາ, ເອວໍ ສຣຓຄຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທຸວິໂຘ ສຣຓຄມນເຠໂທ – ສາວຊ຺ໂຊ ຈ ອນວຊ຺ໂຊ ຈ. ອນວຊ຺ໂຊ ກາລກິຣິຍາຍ, ສາວຊ຺ໂຊ ອຎ຺ຎສຕ຺ຖຣິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣວິປຣີຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ. ໂສ ທຸວິໂຘປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານເມວ. ພຸທ຺ຘຄຸເຓສຸ ອຎ຺ຎາຓສໍສຍມິຈ຺ຉາຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອນາທຣາທິປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ເຕສໍ ສຣຓໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ປນ ອຠິນ຺ນສຣຓາ ເຈວ ອສໍກິລິຏ຺ຐສຣຓາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໗໖; ມ. ນິ. ໓.໑໒໘; ວິຠ. ໘໐໙). ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຕຸ ຍາວເທວ ສຣຓເຠທໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕາວເທວ ອຠິນ຺ນສຣຓາ. ສາວຊ຺ໂຊວ ເນສໍ ສຣຓເຠໂທ, ສໍກິເລໂສ ຈ ອນິຏ຺ຐຜລໂທ ໂຫຕິ. ອນວຊ຺ໂຊ ອວິປາກຕ຺ຕາ ອຜໂລ, ອເຠໂທ ປນ ຜລໂຕ ອິຏ຺ຐເມວ ຜລໍ ເທຕິ.

ຍຖາຫ –

‘‘ເຍເກຈິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາເສ, ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິໍ;

ປຫາຍ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ເທວກາຍໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໗);

ຕຕ຺ຣ ຈ ເຍ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທນ ສຣຓໍ ຄຕາ, ເຕ ອປາຍໍ ນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຕເຣ ປນ ສຣຓຄມເນນ ນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຄາຖາຍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ຕາວ ເຠທາເຠທຜລທີປນາ.

ຄມນີຍທີປນາ

ຄມນີຍທີປນາຍໍ ໂຈທໂກ ອາຫ – ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອສ ພຸທ຺ຘໍ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສຣຓໍ ວາ, ອຸຠຍຖາປິ ຈ ເອກສ຺ສ ວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ. ກສ຺ມາ? ຄມນກິຣິຍາຍ ກມ຺ມທ຺ວຍາຠາວໂຕ. ນ ເຫຕ຺ຖ ‘‘ອຊໍ ຄາມໍ ເນຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ທ຺ວິກມ຺ມກຕ຺ຕໍ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ຄຈ຺ຉເຕວ ປຸພ຺ພໍ ທິສໍ, ຄຈ຺ຉຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໙; ໓.໘໗) ວິຍ ສາຕ຺ຖກເມວາຕິ ເຈ? ນ, ພຸທ຺ຘສຣຓານໍ ສມານາຘິກຣຓຠາວສ຺ສານຘິປ຺ເປຕໂຕ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ສມານາຘິກຣຓຠາເວ ອຘິປ຺ເປເຕ ປຏິຫຕຈິຕ຺ໂຕປິ ພຸທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ສິຍາ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວິເສສິຕໍ ສຣຓໍ, ຕເມເວສ ຄໂຕຕິ. ‘‘ເອຕໍ ໂຂ ສຣຓໍ ເຂມໍ, ເອຕໍ ສຣຓມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑໙໒) ວຈນໂຕ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕເມວາຕິ ເຈ? ນ, ຕຕ຺ເຖວ ຕພ຺ຠາວໂຕ. ຕຕ຺ເຖວ ຫິ ຄາຖາປເທ ເອຕໍ ພຸທ຺ຘາທິຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓຄຕານໍ ຠຍຫຣຓຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ສຣຓຠາເວ ອພ຺ຍຠິຈຣຓໂຕ ‘‘ເຂມມຸຕ຺ຕມຎ຺ຈ ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ສມານາຘິກຣຓຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຕຸ ຄມິສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ສຣຓຄມນສ຺ສ ອປ຺ປສິທ຺ຘິໂຕ ອນຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອສາຘກເມຕໍ. ‘‘ເອຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄມິສມ຺ພນ຺ເຘປິ ສຣຓຄມນປສິທ຺ຘິໂຕ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕເມວາຕິ ເຈ? ນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໂທສປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ສມານາຘິກຣຓຠາເວ ສຕິ ເອຕໍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆສຣຓໍ ປຏິຫຕຈິຕ຺ໂຕປິ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໂທສປ຺ປສງ຺ໂຄ ເອວ ສິຍາ, ນ ຈ ໂນ ໂທເສນ ອຕ຺ຖິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອສາຘກເມຕໍ. ຍຖາ ‘‘ມມຎ຺ຫິ, ອານນ຺ທ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຊາຕິຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຊາຕິຍາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙) ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ປຣິມຸຈ຺ຈມານາ ສຕ຺ຕາ ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວມິຘາປິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆສ຺ສ ສຣຓສ຺ສານຸຠາເວນ ມຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ເອຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຄມນີຍຕ຺ຕໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ສຣຓສ຺ສ, ນ ອຸຠເຍສໍ, ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ຄມກສ຺ສ ຄມນີຍໍ, ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ເອຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕີຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ –

ພຸທ຺ໂຘເຍເວຕ຺ຖ ຄມນີໂຍ, ຄມນາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕຸ ຕໍ ສຣຓວຈນໍ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉາມິ. ເອສ ເມ ສຣຓໍ, ເອສ ເມ ປຣາຍຓໍ, ອຆສ຺ສ, ຕາຕາ, ຫິຕສ຺ສ ຈ ວິຘາຕາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ເອຕໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຠຊາມິ ເສວາມິ ປຍິຣຸປາສາມິ, ເອວໍ ວາ ຊານາມິ ພຸຊ຺ຌາມີຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ຘາຕູນໍ ຄຕິອຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ຘິປິ ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖຕິ. ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອປ຺ປໂຍຄາ ອຍຸຕ຺ຕມິຕິ ເຈ? ຕໍ ນ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ຍທິ ເຈຕ຺ຖ ເອວມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ, ຕໂຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໕, ໘໕) ວິຍ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ປຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ນ ຈ ປຍຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຍຸຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈ ນ, ກສ຺ມາ? ຕທຕ຺ຖສມ຺ຠວາ. ‘‘ໂຍ ຈ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໙໐) ວິຍ ອິຘາປິ ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ຈ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຖສມ຺ຠວາ ອິຕິ-ສທ຺ທາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອປ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສາເປຕ຺ຖ ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ເອວໍຊາຕິເກສຸ, ຕສ຺ມາ ອໂທໂສ ເອວ ໂສຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໓໔) ສຣຓສ຺ເສວ ຄມນີຍໂຕ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄມນາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕຸ ສຣຓວຈນ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕມິຕິ ເຈ. ຕໍ ນາຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຕທຕ຺ຖສມ຺ຠວາ ເອວ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຍໂຕ ປຸພ຺ພສທິສເມວ ອປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕປິ ປຍຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕຣຖາ ຫິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໂທສປ຺ປສງ຺ໂຄ ເອວ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ຄມນີຍທີປນາ.

ຘມ຺ມສງ຺ຆສຣຓວິຠາວນາ

ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ມໍ ສຣຓມິຈ຺ຈາທິ, ທ຺ວເຍເປສ ນໂຍ ມໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈເຕ – ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ປທທ຺ວເຍ ເອໂສວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ຘມ຺ມສງ຺ຆານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ວິຠາວນມຕ຺ຕເມວ ອສທິສໍ, ເສສໍ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ຍໂຕ ຍເທເວຕ຺ຖ ອສທິສໍ, ຕໍ ວຸຈ຺ຈເຕ – ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ຘມ຺ໂມຕິ ເອເກ. ຠາວິຕມຄ຺ຄານໍ ສຈ຺ຉິກຕນິພ຺ພານານຎ຺ຈ ອປາເຍສຸ ອປຕນຠາເວນ ຘາຣຓໂຕ ປຣມສ຺ສາສວິຘານໂຕ ຈ ມຄ຺ຄວິຣາຄາ ເອວ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຘມ຺ໂມຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄປ຺ປສາທສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ສາຘກໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ ເອວມາທິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐).

ຈຕຸພ຺ພິຘອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄີນໍ ຈຕຸສາມຎ຺ຎຜລສມຘິວາສິຕຂນ຺ຘສນ຺ຕານານຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສມູໂຫ ທິຏ຺ຐິສີລສງ຺ຆາເຕນ ສໍຫຕຕ຺ຕາ ສງ຺ໂຆ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອານນ຺ທ, ເຍ ໂວ ມຍາ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາ ເທສິຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ທ຺ເວປິ ຠິກ຺ຂູ ນານາວາເທ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໓).

ອຍຎ຺ຫິ ປຣມຕ຺ຖສງ຺ໂຆ ສຣຓນ຺ຕິ ຄມນີໂຍ. ສຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐; ອ. ນິ. ໔.໓໔, ໑໘໑) ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕໍ ປນ ສຣຓໍ ຄຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸເຂ ວາ ສງ຺ເຆ ສມ຺ມຸຕິສງ຺ເຆ ວາ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິເຠເທ ເອກປຸຄ຺ຄເລປິ ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິເຕ ວນ຺ທນາທິກິຣິຍາຍ ສຣຓຄມນໍ ເນວ ຠິຊ຺ຊຕິ ນ ສໍກິລິສ຺ສຕິ, ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ວຸຕ຺ຕາວເສສນ຺ຕຸ ອິມສ຺ສ ທຸຕິຍສ຺ສ ຈ ສຣຓຄມນສ຺ສ ເຠທາເຠທາທິວິຘານໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຕາວ ‘‘ຘມ຺ມໍ ສຣຓມິຈ຺ຈາທິ, ທ຺ວເຍເປສ ນໂຍ ມໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາ.

ອນຸປຸພ຺ພວວຕ຺ຖານກາຣຓນິທ຺ເທໂສ

ອິທານິ ອນຸປຸພ຺ພວວຕ຺ຖາເນ, ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິທ຺ທິເສຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເຕສຸ ຈ ຕີສຸ ສຣຓວຈເນສຸ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ກຕ຺ວາ ປຐມໍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕປ຺ປຠວໂຕ ຕທຸປເທສິຕໂຕ ຈ ອນນ຺ຕຣໍ ຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຘາຣກໂຕ ຕທາເສວນໂຕ ຈ ອນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ. ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ວາ ຫິເຕ ນິໂຍຊໂກຕິ ກຕ຺ວາ ປຐມໍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕປ຺ປຠວໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຕາ ອນນ຺ຕຣໍ ຘມ຺ໂມ, ຫິຕາຘິຄມາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ອຘິຄຕຫິໂຕ ຈາຕິ ກຕ຺ວາ ອນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ ສຣຓຠາເວນ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປກາສິໂຕຕິ ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ພວວຕ຺ຖາເນ ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິທ຺ທິເສ.

ອຸປມາປກາສນາ

ອິທານິ ຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຣຓຕ຺ຕຍເມຕຎ຺ຈ, ອຸປມາຫິ ປກາສເຍ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈເຕ – ເອຕ຺ຖ ປນ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຈນ຺ທກິຣຓນິກໂຣ ວິຍ ເຕນ ເທສິໂຕ ຘມ຺ໂມ, ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທກິຣຓສມຸປ຺ປາທິຕປີຓິໂຕ ໂລໂກ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ພາລສູຣິໂຍ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ສ ຣສ຺ມິຊາລມິວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຘມ຺ໂມ, ເຕນ ວິຫຕນ຺ຘກາໂຣ ໂລໂກ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ວນທາຫກປຸຣິໂສ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ວນທຫນຄ຺ຄິ ວິຍ ກິເລສວນທຫໂນ ຘມ຺ໂມ, ທຑ຺ຒວນຕ຺ຕາ ເຂຕ຺ຕຠູໂຕ ວິຍ ຠູມິຠາໂຄ ທຑ຺ຒກິເລສຕ຺ຕາ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕຠູໂຕ ສງ຺ໂຆ. ມຫາເມໂຆ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສລິລວຸຏ຺ຐິ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ວຸຏ຺ຐິນິປາຕູປສມິຕເຣຓຸ ວິຍ ຊນປໂທ ອຸປສມິຕກິເລສເຣຓຸ ສງ຺ໂຆ. ສຸສາຣຖິ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ອສ຺ສາຊານີຍວິນຍູປາໂຍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ສຸວິນີຕສ຺ສາຊານີຍສມູໂຫ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ສພ຺ພທິຏ຺ຐິສລ຺ລຸທ຺ຘຣຓໂຕ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສລ຺ລຸທ຺ຘຣຓູປາໂຍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ສມຸທ຺ຘຏສລ຺ໂລ ວິຍ ຊໂນ ສມຸທ຺ຘຏທິຏ຺ຐິສລ຺ໂລ ສງ຺ໂຆ. ໂມຫປຏລສມຸປ຺ປາຏນໂຕ ວາ ສາລາກິໂຍ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ປຏລສມຸປ຺ປາຏນຸປາໂຍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ສມຸປ຺ປາຏິຕປຏໂລ ວິປ຺ປສນ຺ນໂລຈໂນ ວິຍ ຊໂນ ສມຸປ຺ປາຏິຕໂມຫປຏໂລ ວິປ຺ປສນ຺ນຎາຓໂລຈໂນ ສງ຺ໂຆ. ສານຸສຍກິເລສພ຺ຍາຘິຫຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ ວາ ກຸສໂລ ເວຊ຺ໂຊ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສມ຺ມາ ປຍຸຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊມິວ ຘມ຺ໂມ, ເຠສຊ຺ຊປໂຍເຄນ ສມຸປສນ຺ຕພ຺ຍາຘິ ວິຍ ຊນສມຸທາໂຍ ສມຸປສນ຺ຕກິເລສພ຺ຍາຘານຸສໂຍ ສງ຺ໂຆ.

ອຖ ວາ ສຸເທສໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສຸມຄ຺ໂຄ ວິຍ ເຂມນ຺ຕຠູມິ ວິຍ ຈ ຘມ຺ໂມ, ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ເຂມນ຺ຕຠູມິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ສຸນາວິໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ນາວາ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ປາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂກ ວິຍ ຊໂນ ສງ຺ໂຆ. ຫິມວາ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕປ຺ປຠໂວສຘມິວ ຘມ຺ໂມ, ໂອສຘູປໂຠເຄນ ນິຣາມໂຍ ວິຍ ຊໂນ ສງ຺ໂຆ. ຘນໂທ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຘນໍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ລທ຺ຘຘໂນ ວິຍ ຊໂນ ສມ຺ມາລທ຺ຘອຣິຍຘໂນ ສງ຺ໂຆ. ນິຘິທສ຺ສນໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ນິຘິ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ນິຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ຊໂນ ສງ຺ໂຆ.

ອປິຈ ອຠຍໂທ ວິຍ ວີຣປຸຣິໂສ ພຸທ຺ໂຘ, ອຠຍມິວ ຘມ຺ໂມ, ສມ຺ປຕ຺ຕາຠໂຍ ວິຍ ຊໂນ ອຈ຺ຈນ຺ຕສພ຺ພຠໂຍ ສງ຺ໂຆ. ອສ຺ສາສໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ອສ຺ສາໂສ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ອສ຺ສຕ຺ຖຊໂນ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ສຸມິຕ຺ໂຕ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຫິຕູປເທໂສ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ຫິຕູປໂຍເຄນ ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ວິຍ ຊໂນ ສງ຺ໂຆ. ຘນາກໂຣ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຘນສາໂຣ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ຘນສາຣູປໂຠໂຄ ວິຍ ຊໂນ ສງ຺ໂຆ. ຣາຊກຸມາຣນ຺ຫາປໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສີສນ຺ຫານສລິລໍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ສຸນ຺ຫາຕຣາຊກຸມາຣວຄ຺ໂຄ ວິຍ ສທ຺ຘມ຺ມສລິລສຸນ຺ຫາໂຕ ສງ຺ໂຆ. ອລງ຺ກາຣກາຣໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ອລງ຺ກາໂຣ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ອລງ຺ກຕຣາຊປຸຕ຺ຕຄໂຓ ວິຍ ສທ຺ຘມ຺ມາລງ຺ກໂຕ ສງ຺ໂຆ. ຈນ຺ທນຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕປ຺ປຠວຄນ຺ໂຘ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ຈນ຺ທນຸປໂຠເຄນ ສນ຺ຕປຣິຬາໂຫ ວິຍ ຊໂນ ສທ຺ຘມ຺ມູປໂຠເຄນ ສນ຺ຕປຣິຬາໂຫ ສງ຺ໂຆ. ທາຍຊ຺ຊສມ຺ປທານໂກ ວິຍ ປິຕາ ພຸທ຺ໂຘ, ທາຍຊ຺ຊໍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ທາຍຊ຺ຊຫໂຣ ປຸຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ ວິຍ ສທ຺ຘມ຺ມທາຍຊ຺ຊຫໂຣ ສງ຺ໂຆ. ວິກສິຕປທຸມໍ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕປ຺ປຠວມຘຸ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ຕທຸປໂຠຄີຠມຣຄໂຓ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ເອວໍ ສຣຓຕ຺ຕຍເມຕຎ຺ຈ, ອຸປມາຫິ ປກາສເຍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຍາ ປຸພ຺ເພ ‘‘ເກນ ກຕ຺ຖ ກທາ ກສ຺ມາ, ຠາສິຕໍ ສຣຓຕ຺ຕຍ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ຈຕູຫິ ຄາຖາຫິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ມາຕິກາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ປກາສິຕາ ໂຫຕີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກປາຐ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຣຓຕ຺ຕຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສິກ຺ຂາປທປາຐມາຕິກາ

ເອວໍ ສຣຓຄມເນຫິ ສາສໂນຕາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສາສນໍ ໂອຕິຓ຺ເຓນ ອຸປາສເກນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ ເຍສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ປຐມໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທປາຐສ຺ສ ອິທານິ ວຓ຺ຓນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ມາຕິກາ –

‘‘ເຍນ ຍຕ຺ຖ ຍທາ ຍສ຺ມາ, ວຸຕ຺ຕາເນຕານິ ຕໍ ນຍໍ;

ວຕ຺ວາ ກຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖານໍ, ສາຘາຣຓວິເສສໂຕ.

‘‘ປກຕິຍາ ຈ ຍໍ ວຊ຺ຊໍ, ວຊ຺ຊໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ຈ ຍໍ;

ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕໍ ກຕ຺ວາ, ປທານໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖໂຕ.

‘‘ສາຘາຣຓານໍ ສພ຺ເພສໍ, ສາຘາຣຓວິຠາວນໍ;

ອຖ ປຎ຺ຈສຸ ປຸພ຺ເພສຸ, ວິເສສຕ຺ຖປ຺ປກາສໂຕ.

‘‘ປາຓາຕິປາຕປຠຸຕິ-ເຫກຕານານຕາທິໂຕ;

ອາຣມ຺ມຓາທານເຠທາ, ມຫາສາວຊ຺ຊໂຕ ຕຖາ.

‘‘ປໂຍຄງ຺ຄສມຸຏ຺ຐານາ, ເວທນາມູລກມ຺ມໂຕ;

ວິຣມໂຕ ຈ ຜລໂຕ, ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘‘ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ຕໂຕ ຍຸຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉິເມສ຺ວປິ ປຎ຺ຈສຸ;

ອາເວຓິກຎ຺ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຎຍ຺ຍາ ຫີນາທິຕາປິ ຈາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອຕານິ ປາຓາຕິປາຕາເວຣມຓີຕິອາທີນິ ທສ ສິກ຺ຂາປທານິ ຠຄວຕາ ເອວ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ສາວກາທີຫິ. ຕານິ ຈ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວຸຕ຺ຕານິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕນ ສາມເຓຣານໍ ສິກ຺ຂາປທວວຕ຺ຖາປນຕ຺ຖໍ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ –

‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ …ເປ… ອຖ ໂຂ ສາມເຓຣານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ກຕິ ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ສິກ຺ຂາປທານິ, ກຕ຺ຖ ຈ ອມ຺ເຫຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມເຓຣານໍ ທສ ສິກ຺ຂາປທານິ, ເຕສຸ ຈ ສາມເຓເຣຫິ ສິກ຺ຂິຕຸໍ, ປາຓາຕິປາຕາເວຣມຓີ…ເປ… ຊາຕຣູປຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ ເວຣມຓີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໕).

ຕາເນຕານິ ‘‘ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໓; ມ. ນິ. ໒.໒໔; ວິຠ. ໕໐໘) ສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ສຣຓຄມເນສຸ ຈ ທສ຺ສິຕປາຐານຸສາເຣນ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ ອາໂຣປິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ຕາວ ‘‘ເຍນ ຍຕ຺ຖ ຍທາ ຍສ຺ມາ, ວຸຕ຺ຕາເນຕານິ ຕໍ ນຍໍ ວຕ຺ວາ’’ຕິ ໂສ ນໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສາຘາຣຓວິເສສວວຕ຺ຖານໍ

ເອຕ຺ຖ ຈ ອາທິໂຕ ທ຺ເວ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມານິ ອຸປາສການໍ ສາມເຓຣານຎ຺ຈ ສາຘາຣຓານິ ນິຈ຺ຈສີລວເສນ. ອຸໂປສຖສີລວເສນ ປນ ອຸປາສການໍ ສຕ຺ຕມຏ຺ຐມໍ ເຈກໍ ອງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມວຊ຺ຊານິ ສພ຺ພານິປິ ສາມເຓເຣຫິ ສາຘາຣຓານິ, ປຈ຺ຉິມໍ ປນ ສາມເຓຣານເມວ ວິເສສຠູຕນ຺ຕິ ເອວໍ ສາຘາຣຓວິເສສໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ ກາຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມານິ ເຈຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ເອກນ຺ຕອກຸສລຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ປກຕິວຊ຺ຊໂຕ ເວຣມຓິຍາ, ເສສານິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໂຕຕິ ເອວໍ ປກຕິຍາ ຈ ຍໍ ວຊ຺ຊໍ, ວຊ຺ຊໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ຈ ຍໍ, ຕໍ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພໍ.

ສາຘາຣຓວິຠາວນາ

ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ເອຕານິ ສພ຺ພສາຘາຣຓານິ ປທານິ, ຕສ຺ມາ ເອເຕສໍ ປທານໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອຍໍ ສາຘາຣຓວິຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ –

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຕາວ ເວຣໍ ມຓຕີຕິ ເວຣມຓີ, ເວຣໍ ປຊຫຕິ, ວິໂນເທຕິ, ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ, ອນຠາວໍ ຄເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຣມຕິ ວາ ເອຕາຍ ກຣຓຠູຕາຍ ເວຣມ຺ຫາ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ, ວິກາຣສ຺ສ ເວກາຣໍ ກຕ຺ວາ ເວຣມຓີ. ເຕເນວ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ ວິຣມຓິສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ທ຺ວິຘາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ສິກ຺ຂາ, ປຊ຺ຊເຕ ອເນນາຕິ ປທໍ. ສິກ຺ຂາຍ ປທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ, ສິກ຺ຂາຍ ອຘິຄມູປາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ມູລໍ ນິສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເວຣມຓີ ເອວ ສິກ຺ຂາປທໍ ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ, ວິຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ ວາ ທຸຕິເຍນ ນເຍນ. ສມ຺ມາ ອາທິຍາມິ ສມາທິຍາມິ, ອວີຕິກ຺ກມນາຘິປ຺ປາເຍນ ອຂຓ຺ຑກາຣິຕາຍ ອຈ຺ຉິທ຺ທກາຣິຕາຍ ອສພລກາຣິຕາຍ ຈ ອາທິຍາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ເວຣມຓີຕິ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຣຕິ, ສາ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປາຓາຕິປາຕາ ອາຣຕິ ວິຣຕິ ປຏິວິຣຕິ ເວຣມຓີ ອກິຣິຍາ ອກຣຓໍ ອນຊ຺ຌາປຕ຺ຕິ ເວລາອນຕິກ຺ກໂມ ເສຕຸຆາໂຕ’’ຕິ ເອວມາທິນາ (ວິຠ. ໗໐໔) ນເຍນ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາ. ກາມຎ຺ເຈສາ ເວຣມຓີ ນາມ ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ອຕ຺ຖິ, ອິຘ ປນ ສມາທິຍາມີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມາທານວເສນ ປວຕ຺ຕາຣຫາ, ຕສ຺ມາ ສາ ນ ໂຫຕີຕິ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ສິກ຺ຂາຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິສີລໍ ໂລກິກາ ວິປສ຺ສນາ ຣູປາຣູປຌານານິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຈ ສິກ຺ຂາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຍຖາຫ –

‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂາ.

‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ…ເປ… ປຎ຺ຈມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂາ.

‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຣູປປຕ຺ຕິຍາ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຫຄຕໍ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂາ.

‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕິ ນິຍ຺ຍານິກໍ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໒-໗໑໓).

ເອຕາສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຍາຍ ກາຍຈິ ສິກ຺ຂາຍ ປທໍ ອຘິຄມູປາໂຍ, ອຖ ວາ ມູລໍ ນິສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ສິກ຺ຂາປທໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວນ຺ໂຕ ພຫຸລີກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວມາທິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໘໒). ເອວເມຕ຺ຖ ສາຘາຣຓານໍ ປທານໍ ສາຘາຣຓາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ວິຠາວນາ ກາຕພ຺ພາ.

ປຸຣິມປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ປຎ຺ຈສຸ ປຸພ຺ເພສຸ, ວິເສສຕ຺ຖປ຺ປກາສໂຕ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ, ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ – ປາຓາຕິປາໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ປາໂຓຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ຂນ຺ຘສນ຺ຕຕິ, ຕໍ ວາ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ສຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ປາເຓ ປາຓສຎ຺ຎິໂນ ຕສ຺ສ ປາຓສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ວຘກເຈຕນາ ປາຓາຕິປາໂຕ. ອທິນ຺ນາທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຍຕ຺ຖ ປໂຣ ຍຖາກາມກາຣິຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທຓ຺ຑາຣໂຫ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິໂນ ຕທາທາຍກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ເອວ ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ ອທິນ຺ນາທານໍ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ, ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິເມຖຸນປ຺ປຏິເສວນາ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ອສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປຏິເສວນຏ຺ຐານວີຕິກ຺ກມເຈຕນາ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ມຸສາວາໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ມຸສາຕິ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນໂກ ວຈີປໂຍໂຄ ກາຍປໂຍໂຄ ວາ, ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ປນສ຺ສ ປຣວິສໍວາທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານເມວ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສຸຣາຕິ ປຎ຺ຈ ສຸຣາ – ປິຏ຺ຐສຸຣາ, ປູວສຸຣາ, ໂອທນສຸຣາ, ກິຓ຺ຓປກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ຕາ ຈາຕິ. ເມຣຍມ຺ປິ ປຸປ຺ຜາສໂວ, ຜລາສໂວ, ຄຸຬາສໂວ, ມຘ຺ວາສໂວ, ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ. ມຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕທຸຠຍເມວ ມທນິຍຏ຺ເຐນ ມຊ຺ຊໍ, ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ ມທນິຍໍ, ເຍນ ປີເຕນ ມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ປມຕ຺ໂຕ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຊ຺ຊໍ. ປມາທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍາຍ ເຈຕນາຍ ຕໍ ປິວຕິ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ສາ ເຈຕນາ ມທປ຺ປມາທເຫຕຸໂຕ ປມາທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໂຕ ອຊ຺ໂຌຫຣຓາຘິປ຺ປາເຍນ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊານໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓເຈຕນາ ‘‘ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ປາຓາຕິປາຕປ຺ປຠຸຕີຫິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ເອກຕານານຕາທິວິນິຈ຺ຉຍໍ

ເອກຕານານຕາທິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຫ – ກິໍ ປນ ວຊ຺ຌວຘກປ຺ປໂຍຄເຈຕນາທີນໍ ເອກຕາຍ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ອທິນ຺ນາທານາທິໂນ ເອກຕ຺ຕໍ, ນານຕາຍ ນານຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ໂນຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ? ຍທິ ຕາວ ເອກຕາຍ ເອກຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍທາ ເອກໍ ວຊ຺ຌໍ ພຫູ ວຘກາ ວເຘນ຺ຕິ, ເອໂກ ວາ ວຘໂກ ພຫຸເກ ວຊ຺ເຌ ວເຘຕິ, ເອເກນ ວາ ສາຫຕ຺ຖິກາທິນາ ປໂຍເຄນ ພຫູ ວຊ຺ຌາ ວຘີຍນ຺ຕິ, ເອກາ ວາ ເຈຕນາ ພຫູນໍ ວຊ຺ຌານໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກປໂຍຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຕທາ ເອເກນ ປາຓາຕິປາເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ປນ ນານຕາຍ ນານຕ຺ຕໍ. ອຖ ຍທາ ເອໂກ ວຘໂກ ເອກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ພຫູ ວຊ຺ເຌ ວເຘຕິ, ພຫູ ວາ ວຘກາ ເທວທຕ຺ຕຍຎ຺ຎທຕ຺ຕໂສມທຕ຺ຕາທີນໍ ພຫູນມຕ຺ຖາຍ ພຫູ ປໂຍເຄ ກໂຣນ຺ຕາ ເອກເມວ ເທວທຕ຺ຕໍ ຍຎ຺ຎທຕ຺ຕໍ ໂສມທຕ຺ຕໍ ວາ ວເຘນ຺ຕິ, ພຫູຫິ ວາ ສາຫຕ຺ຖິກາທີຫິ ປໂຍເຄຫິ ເອໂກ ວຊ຺ໂຌ ວຘີຍຕິ. ພຫູ ວາ ເຈຕນາ ເອກສ຺ເສວ ວຊ຺ຌສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກປໂຍຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ຕທາ ພຫູຫິ ປາຓາຕິປາເຕຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຈຕມຍຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ເນວ ເອເຕສໍ ວຊ຺ຌາທີນໍ ເອກຕາຍ ເອກຕ຺ຕໍ, ນານຕາຍ ນານຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎເຖວ ຕຸ ເອກຕ຺ຕໍ ນານຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ, ເອວໍ ເສສານມ຺ປີຕິ.

ວຸຈ຺ຈເຕ – ຕຕ຺ຖ ຕາວ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ນ ວຊ຺ຌວຘກາທີນໍ ປຈ຺ເຈກເມກຕາຍ ເອກຕາ, ນານຕາຍ ນານຕາ, ກິນ຺ຕຸ ວຊ຺ຌວຘກາທີນໍ ຍຸຄນນ຺ຘເມກຕາຍ ເອກຕາ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຕຸ ເຕສໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວາ ນານຕາຍ ນານຕາ. ຕຖາ ຫິ ພຫູສຸ ວຘເກສຸ ພຫູຫິ ສຣກ຺ເຂປາທີຫິ ເອເກນ ວາ ໂອປາຕຂຓນາທິນາ ປໂຍເຄນ ພຫູ ວຊ຺ເຌ ວເຘນ຺ເຕສຸປິ ພຫູ ປາຓາຕິປາຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ວຘເກ ເອເກນ, ພຫູຫິ ວາ ປໂຍເຄຫິ ຕປ຺ປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາຍ ຈ ເອກາຍ, ພຫູຫິ ວາ ເຈຕນາຫິ ພຫູ ວຊ຺ເຌ ວເຘນ຺ເຕປິ ພຫູ ປາຓາຕິປາຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ພຫູສຸ ຈ ວຘເກສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຫິ ພຫູຫິ, ເອເກນ ວາ ປໂຍເຄນ ເອກໍ ວຊ຺ຌໍ ວເຘນ຺ເຕສຸປິ ພຫູ ປາຓາຕິປາຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອທິນ຺ນາທານາທີສຸປີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ເອກຕານານຕາທິໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ເຈຕ຺ຖ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມໂຓ. ອທິນ຺ນາທານອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານານິ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ຣູປາຍຕນາທິອຎ຺ຎຕຣສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓານິ. ມຸສາວາໂທ ຍສ຺ສ ມຸສາ ຠຓຕິ, ຕມາຣຠິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມ຺ປິ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເອເກ. ອທິນ຺ນາທານຎ຺ຈ ຍທາ ສຕ຺ໂຕ ຫຣິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕທາ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣວເສເນວ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນາຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອາທານໂຕຕິ ປາຓາຕິປາຕາເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທາທີນິ ເຈຕານິ ສາມເຓເຣນ ຠິກ຺ຂຸສນ຺ຕິເກ ສມາທິນ຺ນາເນວ ສມາທິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸປາສເກນ ປນ ອຕ຺ຕນາ ສມາທິຍນ຺ເຕນາປິ ສມາທິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສມາທິຍນ຺ເຕນາປິ. ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທິນ຺ນານິປິ ສມາທິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ເຈກໍ ສມາທິນ຺ນານິປິ. ກິນ຺ຕຸ ນານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທິຍໂຕ ເອກາເຍວ ວິຣຕິ, ເອກາວ ເຈຕນາ ໂຫຕິ, ກິຈ຺ຈວເສນ ປເນຕາສໍ ປຎ຺ຈວິຘຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ປຈ຺ເຈກໍ ສມາທິຍໂຕ ປນ ປຎ຺ເຈວ ວິຣຕິໂຍ, ປຎ຺ຈ ຈ ເຈຕນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວເມຕ຺ຖ ອາທານໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ເຠທໂຕຕິ ສາມເຓຣານຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ ສພ຺ພານິປິ ຠິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປາຣາຊິກຏ຺ຐານິຍານິ ຫິ ຕານິ ເຕສໍ, ຍໍ ຕໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເຕເນວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ຄຫຏ຺ຐານໍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ ເອກເມວ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ເຕສໍ ຕໍສມາທາເນເນວ ປຸນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕ຺ຕໍ ສີລສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອປເຣ ປນາຫຸ – ‘‘ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສມາທິນ຺ເນສຸ ເອກສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ ເອກເມວ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ‘ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ສີລໍ ສມາທິຍາມີ’ຕິ ເອວໍ ປນ ເອກໂຕ ສມາທິນ຺ເນສຸ ເອກສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ ເສສານິປິ ສພ຺ພານິ ຠິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ສມາທິນ຺ນສ຺ສ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ, ຍໍ ຕໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ເຕເນວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ’’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ເຠທໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ມຫາສາວຊ຺ຊໂຕຕິ ຄຸຓວິຣຫິເຕສຸ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາທີສຸ ປາເຓສຸ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ປາຓາຕິປາໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາສຣີເຣ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ກສ຺ມາ? ປໂຍຄມຫນ຺ຕຕາຍ. ປໂຍຄສມຕ຺ເຕປິ ວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາຍ. ຄຸຓວນ຺ເຕສຸ ປນ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ອປ຺ປຄຸເຓ ປາຓາຕິປາໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາຄຸເຓ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ສຣີຣຄຸຓານນ຺ຕຸ ສມຠາເວ ສຕິ ກິເລສານໍ ອຸປກ຺ກມານຎ຺ຈ ມຸທຸຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊຕາ, ຕິພ຺ພຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານເມວ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ນ ຕຖາ ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ. ກສ຺ມາ? ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສາປິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກຠາວສໍວຕ຺ຕເນນ ອຣິຍຘມ຺ມນ຺ຕຣາຍກຣຓໂຕຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ມຫາສາວຊ຺ຊໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ປໂຍຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ສາຫຕ຺ຖິໂກ, ອາຓຕ຺ຕິໂກ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ, ຖາວໂຣ, ວິຊ຺ຊາມໂຍ, ອິທ຺ຘິມໂຍຕິ ຉປ຺ປໂຍຄາ. ຕຕ຺ຖ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ປຫຣຓໍ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ປໂຍໂຄ, ໂສ ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸທ຺ທິສ຺ສເຠທໂຕ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ທິສ຺ສເກ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຫຣຕິ, ຕສ຺ເສວ ມຣເຓນ ກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕິ. ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ມຣຕູ’’ຕິ ເອວໍ ອນຸທ຺ທິສ຺ສເກ ປຫາຣປຈ຺ຈຍາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ມຣເຓນ. ອຸຠຍຖາປິ ຈ ປຫຣິຕມຕ຺ເຕ ວາ ມຣຕຸ, ປຈ຺ຉາ ວາ ເຕເນວ ໂຣເຄນ, ປຫຣິຕກ຺ຂເຓ ເອວ ກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕິ. ມຣຓາຘິປ຺ປາເຍນ ຈ ປຫາຣໍ ທຕ຺ວາ ເຕນ ອມຕສ຺ສ ປຸນ ອຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຫາເຣ ທິນ຺ເນ ປຈ຺ຉາປິ ຍທິ ປຐມປຫາເຣເນວ ມຣຕິ, ຕທາ ເອວ ກມ຺ມຸນາ ພທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ອຖ ທຸຕິຍປຫາເຣນ, ນຕ຺ຖິ ປາຓາຕິປາໂຕ. ອຸຠເຍຫິ ມເຕປິ ປຐມປຫາເຣເນວ ກມ຺ມຸນາ ພທ຺ໂຘ, ອຸຠເຍຫິປິ ອມເຕ ເນວຕ຺ຖິ ປາຓາຕິປາໂຕ. ເອສ ນໂຍ ພຫຸເກຫິປິ ເອກສ຺ສ ປຫາເຣ ທິນ຺ເນ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ຍສ຺ສ ປຫາເຣນ ມຣຕິ, ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປນ ອາຓາປນໍ ອາຓຕ຺ຕິໂກ ປໂຍໂຄ. ຕຕ຺ຖປິ ສາຫຕ຺ຖິເກ ປໂຍເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ໂພ. ຉພ຺ພິໂຘ ເຈຕ຺ຖ ນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ –

‘‘ວຕ຺ຖຸ ກາໂລ ຈ ໂອກາໂສ, ອາວຸຘໍ ອິຣິຍາປໂຖ;

ກິຣິຍາວິເສໂສຕິ ອິເມ, ຉ ອາຓຕ຺ຕິນິຍາມກາ’’ຕິ. (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗໔);

ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູຕິ ມາເຣຕພ຺ໂພ ປາໂຓ. ກາໂລຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສາຍນ຺ຫາທິກາໂລ ຈ, ໂຍພ຺ພນຖາວຣິຍາທິກາໂລ ຈ. ໂອກາໂສຕິ ຄາໂມ ວາ ນິຄໂມ ວາ ວນໍ ວາ ຣຈ຺ຉາ ວາ ສິງ຺ຆາຏກໍ ວາຕິ ເອວມາທິ. ອາວຸຘນ຺ຕິ ອສິ ວາ ອຸສຸ ວາ ສຕ຺ຕິ ວາຕິ ເອວມາທິ. ອິຣິຍາປໂຖຕິ ມາເຣຕພ຺ພສ຺ສ ມາຣກສ຺ສ ຈ ຐານໍ ວາ ນິສຊ຺ຊາ ວາຕິ ເອວມາທິ.

ກິຣິຍາວິເສໂສຕິ ວິຊ຺ຌນໍ ວາ ເຉທນໍ ວາ ເຠທນໍ ວາ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກໍ ວາຕິ ເອວມາທິ. ຍທິ ຫິ ວຕ຺ຖຸໍ ວິສໍວາເທຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ມາເຣຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ອຖ ວຕ຺ຖຸໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ມາຣຓກ຺ຂເຓຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ເອສ ນໂຍ ກາລາທີສຸປິ.

ມາຣຓຕ຺ຖນ຺ຕຸ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ປຫຣຓນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ປໂຍໂຄ. ໂສປິ ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸທ຺ທິສ຺ສເຠທໂຕ ທຸວິໂຘ ເອວ, ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ເຈຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ມາຣຓຕ຺ຖເມວ ໂອປາຕຂຓນໍ, ອປສ຺ເສນອຸປນິກ຺ຂິປນໍ, ເຠສຊ຺ຊວິສຍນ຺ຕາທິປ຺ປໂຍຊນໍ ວາ ຖາວໂຣ ປໂຍໂຄ. ໂສປິ ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸທ຺ທິສ຺ສເຠທໂຕ ທຸວິໂຘ, ຍໂຕ ຕຕ຺ຖປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍນ຺ຕຸ ວິເສໂສ – ມູລຏ຺ເຐນ ໂອປາຕາທີສຸ ປເຣສໍ ມູເລນ ວາ ມຸຘາ ວາ ທິນ຺ເນສຸປິ ຍທິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ໂກຈິ ມຣຕິ, ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ຍທິປິ ຈ ເຕນ ອຎ຺ເຎນ ວາ ຕຕ຺ຖ ໂອປາເຕ ວິນາເສຕ຺ວາ ຠູມິສເມ ກເຕປິ ປໍສຸໂຘວກາ ວາ ປໍສຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ, ມູລຂຓກາ ວາ ມູລານິ ຂຓນ຺ຕາ ອາວາຏໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເທເວ ວາ ວສ຺ສນ຺ເຕ ກທ຺ທໂມ ຊາຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ໂກຈິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວາ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ວາ ມຣຕິ, ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ຍທິ ປນ ເຍນ ລທ຺ຘໍ, ໂສ ອຎ຺ໂຎ ວາ ຕໍ ວິຕ຺ຖຏຕຣໍ ຄມ຺ຠີຣຕຣໍ ວາ ກໂຣຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາວ ໂກຈິ ມຣຕິ, ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ຍຖາ ຕຸ ມູລານິ ມູເລຫິ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ, ຕຖາ ຕຕ຺ຣ ຖເລ ກເຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ອປສ຺ເສນາທີສຸປິ ຍາວ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິ, ຕາວ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ມາຣຓຕ຺ຖໍ ປນ ວິຊ຺ຊາປຣິຊປ຺ປນໍ ວິຊ຺ຊາມໂຍ ປໂຍໂຄ. ທາຐາວຸຘາທີນໍ ທາຐາໂກຏນາທິມິວ ມາຣຓຕ຺ຖໍ ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິວິກາຣກຣຓໍ ອິທ຺ຘິມໂຍ ປໂຍໂຄຕິ. ອທິນ຺ນາທານສ຺ສ ຕຸ ເຖຍ຺ຍປສຍ຺ຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິກປ຺ປກຸສາວຫາຣວສປ຺ປວຕ຺ຕາ ສາຫຕ຺ຖິກາຓຕ຺ຕິກາທໂຍ ປໂຍຄາ, ເຕສມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາທີນໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ເອວ ປໂຍໂຄ ລພ຺ຠຕີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ປໂຍຄໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອງ຺ຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຠວນ຺ຕິ – ປາໂຓ ຈ ໂຫຕິ, ປາຓສຎ຺ຎີ ຈ, ວຘກຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ວາຍມຕິ, ເຕນ ຈ ມຣຕີຕິ. ອທິນ຺ນາທານສ຺ສາປິ ປຎ຺ເຈວ – ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎີ ຈ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ວາຍມຕິ, ເຕນ ຈ ອາທາຕພ຺ພໍ ອາທານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ຠວນ຺ຕິ – ອຊ຺ຌາຈຣິຍວຕ຺ຖຸ ຈ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ເສວນປຈ຺ຈຍາ ປໂຍຄຎ຺ຈ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສາທິຍຕິ ຈາຕິ, ຕຖາ ປເຣສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ ມຸສາວາທສ຺ສ ຕາວ ມຸສາ ຈ ໂຫຕິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ຕຊ຺ໂຊ ຈ ວາຍາໂມ, ປຣວິສໍວາທນຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາປຍມານາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານສ຺ສ ປນ ສຸຣາທີນຎ຺ຈ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕິ ມທນີຍປາຕຸກມ຺ຍຕາຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ຕຊ຺ຊຎ຺ຈ ວາຍາມໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປີເຕ ຈ ປວິສຕີຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ອງ຺ຄໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສມຸຏ຺ຐານໂຕຕິ ປາຓາຕິປາຕອທິນ຺ນາທານມຸສາວາທາ ເຈຕ຺ຖ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ, ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ, ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈາຕິ ຕິສມຸຏ຺ຐານາ ໂຫນ຺ຕິ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ກາຍຈິຕ຺ຕວເສນ ເອກສມຸຏ຺ຐານເມວ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານໍ ກາຍໂຕ ຈ, ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ຈາຕິ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ສມຸຏ຺ຐານໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ເວທນາໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ປາຓາຕິປາໂຕ ທຸກ຺ຂເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕວ. ອທິນ຺ນາທານໍ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ອຎ຺ຎຕຣເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ມຸສາວາໂທ. ອິຕຣານິ ທ຺ເວ ສຸຂາຍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ວາ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ເວທນາໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ມູລໂຕຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ເຈຕ຺ຖ ໂທສໂມຫມູໂລ. ອທິນ຺ນາທານມຸສາວາທາ ໂລຠໂມຫມູລາ ວາ ໂທສໂມຫມູລາ ວາ. ອິຕຣານິ ທ຺ເວ ໂລຠໂມຫມູລານີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ມູລໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ກມ຺ມໂຕຕິ ປາຓາຕິປາຕອທິນ຺ນາທານອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານິ ເຈຕ຺ຖ ກາຍກມ຺ມເມວ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕາເນວ ຈ, ມຸສາວາໂທ ວຈີກມ຺ມເມວ. ໂຍ ປນ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊໂກ, ໂສ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອິຕໂຣ ກມ຺ມເມວ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານໍ ກາຍກມ຺ມເມວາຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ກມ຺ມໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ວິຣມໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຫ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມນ຺ໂຕ ກຸໂຕ ວິຣມຕີ’’ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ສມາທານວເສນ ຕາວ ວິຣມນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປເຣສໍ ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລໂຕ ວິຣມຕິ. ກິມາຣຠິຕ຺ວາ? ຍໂຕ ວິຣມຕິ, ຕເທວ. ສມ຺ປຕ຺ຕວເສນາປິ ວິຣມນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາກຸສລໂຕວ. ກິມາຣຠິຕ຺ວາ? ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ວຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາເນວ. ເກຈິ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊສງ຺ຂາເຕ ສງ຺ຂາເຣ ອາຣຠິຕ຺ວາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ວິຣມຕິ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣສຸ ຍໍ ປນ ອວຫຣິຕພ຺ພໍ ຠຎ຺ຊິຕພ຺ພຎ຺ຈ, ຕໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອທິນ຺ນາທານາ ມຸສາວາທາ ຈ, ສຕ຺ເຕເຍວາຣຠິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕາ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈາ’’ຕິ. ຕທຎ຺ເຎ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຍຎ຺ຈ ປຊຫຕິ, ຕໍ ນ ຊາເນຍ຺ຍາ’ຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິກາ ຫຸຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຉມານາ ຍເທວ ປຊຫຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລເມວາຣຠິຕ຺ວາ ວິຣມຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕທຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຠາວໂຕ ພຫິທ຺ຘາຠາວໂຕ ຈ. ສິກ຺ຂາປທານຎ຺ຫິ ວິຠງ຺ຄປາເຐ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ກຕິ ກຸສລາ…ເປ… ກຕິ ອຣຓາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ກຸສລາເຍວ, ສິຍາ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໖) ເອວໍ ປວຕ຺ຕມາເນ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ຈ ‘‘ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຍຎ຺ຈ ປຊຫຕິ, ຕໍ ນ ຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ ກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກໂຣຕີຕິ ວາ, ຍຎ຺ຈ ປຊຫຕິ, ຕໍ ນ ຊານາຕີຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອາຣຠິຕ຺ວານ ອມຕໍ, ຊຫນ຺ໂຕ ສພ຺ພປາປເກ;

ນິທສ຺ສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຠເວ, ມຄ຺ຄຏ຺ໂຐຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ.

ເອວເມຕ຺ຖ ວິຣມໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຜລໂຕຕິ ສພ຺ເພ ເອວ ເຈເຕ ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ທຸຄ຺ຄຕິຜລນິພ຺ພຕ຺ຕກາ ໂຫນ຺ຕິ, ສຸຄຕິຍຎ຺ຈ ອນິຏ຺ຐາກນ຺ຕາມນາປວິປາກນິພ຺ພຕ຺ຕກາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ປຣາເຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ເອວ ຈ ອເວສາຣຊ຺ຊາທິຜລນິພ຺ພຕ຺ຕກາ. ອປິຈ ‘‘ໂຍ ສພ຺ພລຫຸໂສ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ວິປາໂກ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໔໐) ເອວມາທິນາ ນເຍເນຕ຺ຖ ຜລໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອປິ ເຈຕ຺ຖ ປາຓາຕິປາຕາທິເວຣມຓີນມ຺ປິ ສມຸຏ຺ຐານເວທນາມູລກມ຺ມຜລໂຕ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ວິຎ຺ຎາປນາ – ສພ຺ພາ ເອວ ເຈຕາ ເວຣມຓິໂຍ ຈຕູຫິ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ກາຍໂຕ, ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ, ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ, ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈາຕິ. ສພ຺ພາ ເອວ ຈ ສຸຂເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວາ, ອໂລຠາໂທສມູລາ ວາ ອໂລຠາໂທສາໂມຫມູລາ ວາ. ຈຕສ຺ໂສປິ ເຈຕ຺ຖ ກາຍກມ຺ມໍ, ມຸສາວາທາເວຣມຓີ ວຈີກມ຺ມໍ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ຈິຕ຺ຕໂຕວ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພາປິ ມໂນກມ຺ມໍ.

ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິຍາ ເຈຕ຺ຖ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນຕາ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປຕ຺ຕິຕາ ຊວສມ຺ປຕ຺ຕິຕາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາ ຈາຣຸຕາ ມຸທຸຕາ ສຸຈິຕາ ສູຣຕາ ມຫພ຺ພລຕາ ວິສ຺ສຕ຺ຖວຈນຕາ ໂລກປິຍຕາ ເນລຕາ ອເຠຊ຺ຊປຣິສຕາ ອຈ຺ຉມ຺ຠິຕາ ທຸປ຺ປຘໍສິຕາ ປຣູປກ຺ກເມນ ອມຣຓຕາ ອນນ຺ຕປຣິວາຣຕາ ສຸຣູປຕາ ສຸສຓ຺ຐານຕາ ອປ຺ປາພາຘຕາ ອໂສກິຕາ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ສທ຺ຘິໍ ອວິປ຺ປໂຍຄຕາ ທີຆາຍຸກຕາຕິ ເອວມາທີນິ ຜລານິ.