໘. ນິຘິກຓ຺ຑສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິກ຺ເຂປກາຣຓໍ

ອິທານິ ຍທິທໍ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏານນ຺ຕຣໍ ‘‘ນິຘິໍ ນິເຘຕິ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິນາ ນິຘິກຓ຺ຑໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ –

‘‘ຠາສິຕ຺ວາ ນິຘິກຓ຺ຑສ຺ສ, ອິຘ ນິກ຺ເຂປກາຣຓໍ;

ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທີເປຕ຺ວາ, ກຣິສ຺ສາມຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ອິຘ ນິກ຺ເຂປກາຣຓໍ ຕາວສ຺ສ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຫິ ນິຘິກຓ຺ຑໍ ຠຄວຕາ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຍສ຺ມາ ອນຸໂມທນວເສນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏສ຺ສ ມິຖຸນຠູຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏນ ວາ ປຸຎ຺ຎວິຣຫິຕານໍ ວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິມິນາ ກຕປຸຎ຺ຎານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ອິທໍ ອິຘ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທມສ຺ສ ອິຘ ນິກ຺ເຂປກາຣຓໍ.

ສຸຕ຺ຕຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ

ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປນສ຺ສ – ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ. ໂສ ຈ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ປສນ຺ໂນ, ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ໂສ ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຣາຊາ ຘນຕ຺ຖິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠເຓ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ອາເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ອາຫ ‘‘ຣາຊາ ຕໍ ຄຫປຕິ ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ສທ຺ຘາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕນ ເຈຕສາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ໂຠ ປຸຣິສ, ປຈ຺ຉາ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ອິທານິ ຕາວມ຺ຫິ ນິຘິໍ ນິເຘນ຺ໂຕ ຐິໂຕ’’ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຠຸຕ຺ຕາວີ ປວາຣິໂຕ ຕເມວ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນິຘີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕສ຺ສ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ອນຸໂມທນຕ຺ຖໍ ‘‘ນິຘິໍ ນິເຘຕິ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ອຍມສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

ເອວມສ຺ສ –

‘‘ຠາສິຕ຺ວາ ນິຘິກຓ຺ຑສ຺ສ, ອິຘ ນິກ຺ເຂປກາຣຓໍ;

ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທີເປຕ຺ວາ, ກຣິສ຺ສາມຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ’’.

ປຐມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑. ຕຕ຺ຖ ນິຘິໍ ນິເຘຕິ ປຸຣິໂສຕິ ນິຘີຍຕີຕິ ນິຘິ, ຐປີຍຕິ ຣກ຺ຂີຍຕິ ໂຄປີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ຖາວໂຣ, ຊງ຺ຄໂມ, ອງ຺ຄສໂມ, ອນຸຄາມິໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ຖາວໂຣ ນາມ ຠູມິຄຕໍ ວາ ເວຫາສຏ຺ຐໍ ວາ ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາ ສຸວຓ຺ຓໍ ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຖຸ ວາ, ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ອິຣິຍາປຖວິຣຫິຕໍ, ອຍໍ ຖາວໂຣ ນິຘິ. ຊງ຺ຄໂມ ນາມ ທາສິທາສໍ ຫຕ຺ຖິຄວສ຺ສວຬວໍ ອເຊຬກໍ ກຸກ຺ກຸຏສູກຣໍ ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ອິຣິຍາປຖປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ຊງ຺ຄໂມ ນິຘິ ອງ຺ຄສໂມ ນາມ ກມ຺ມາຍຕນໍ, ສິປ຺ປາຍຕນໍ, ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານໍ, ພາຫຸສຈ຺ຈໍ, ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄມິວ ອຕ຺ຕຠາວປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ, ອຍໍ ອງ຺ຄສໂມ ນິຘິ. ອນຸຄາມິໂກ ນາມ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ສີລມຍໍ ຠາວນາມຍໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນມຍໍ ຘມ຺ມເທສນາມຍໍ, ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຍ ອິຏ຺ຐຜລມນຸປ຺ປເທຕິ, ອຍໍ ອນຸຄາມິໂກ ນິຘິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ຖາວໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ນິເຘຕີຕິ ຐເປຕິ ປຏິສາເມຕິ ໂຄເປຕິ. ປຸຣິໂສຕິ ມນຸສ຺ໂສ. ກາມຎ຺ຈ ປຸຣິໂສປິ ອິຕ຺ຖີປິ ປຓ຺ຑໂກປິ ນິຘິໍ ນິເຘຕິ, ອິຘ ປນ ປຸຣິສສີເສນ ເທສນາ ກຕາ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ເຕສມ຺ປິ ອິຘ ສໂມຘານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຄມ຺ຠີເຣ ໂອທກນ຺ຕິເກຕິ ໂອຄາເຫຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ຄມ຺ຠີຣໍ, ອຸທກສ຺ສ ອນ຺ຕິກຠາເວນ ໂອທກນ຺ຕິກໍ. ອຕ຺ຖິ ຄມ຺ຠີຣໍ ນ ໂອທກນ຺ຕິກໍ ຊງ຺ຄເລ ຠູມິຠາເຄ ສຕິກໂປຣິໂສ ອາວາໂຏ ວິຍ, ອຕ຺ຖິ ໂອທກນ຺ຕິກໍ ນ ຄມ຺ຠີຣໍ ນິນ຺ເນ ປລ຺ລເລ ເອກທ຺ວິວິທຕ຺ຖິໂກ ອາວາໂຏ ວິຍ, ອຕ຺ຖິ ຄມ຺ຠີຣຎ຺ເຈວ ໂອທກນ຺ຕິກຎ຺ຈ ຊງ຺ຄເລ ຠູມິຠາເຄ ຍາວ ອິທານິ ອຸທກໍ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ, ຕາວ ຂໂຕ ອາວາໂຏ ວິຍ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄມ຺ຠີເຣ ໂອທກນ຺ຕິເກ’’ຕິ. ອຕ຺ເຖ ກິຈ຺ເຈ ສມຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ອຕ຺ຖາ ອນເປຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ, ອຕ຺ຖາວຫໍ ຫິຕາວຫນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກິຈ຺ຈໍ, ກິຎ຺ຈິເທວ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເອວ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ກິຈ຺ເຈ ສມຸປ຺ປນ຺ເນ. ອຕ຺ຖາຍ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ນິຘານປ຺ປໂຍຊນນິທສ຺ສນເມຕໍ. ເອຕທຕ຺ຖຎ຺ຫິ ໂສ ນິເຘຕິ ‘‘ອຕ຺ຖາວເຫ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ກຣຓີເຍ ສມຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ຖາຍ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ເມ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິເຍວ ຫິ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ເຈ ສມຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທຸຕິຍຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ນິຘານປ຺ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖາຘິຄມາຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນຕ຺ຖາປຄມາຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ –

໒. ‘‘ຣາຊໂຕ ວາ ທຸຣຸຕ຺ຕສ຺ສ, ໂຈຣໂຕ ປີຬິຕສ຺ສ ວາ.

ອິຓສ຺ສ ວາ ປໂມກ຺ຂາຍ, ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ອາປທາສຸ ວາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ‘‘ອຕ຺ຖາຍ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອິຓສ຺ສ ວາ ປໂມກ຺ຂາຍາ’’ຕິ ຈ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ຠວິສ຺ສຕິປໂມກ຺ຂາຍ-ປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ໂຍຊນາ – ນ ເກວລໍ ອຕ຺ຖາຍ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວ ປຸຣິໂສ ນິຘິໍ ນິເຘຕິ, ກິນ຺ຕຸ ‘‘ອຍໍ ໂຈໂຣ’’ຕິ ວາ ‘‘ປາຣທາຣິໂກ’’ຕິ ວາ ‘‘ສຸງ຺ກຆາຕໂກ’’ຕິ ວາ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕຫິ ທຸຣຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ສໂຕ ຣາຊໂຕ ວາ ປໂມກ຺ຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທາທີຫິ ຘນຫຣເຓນ ວາ, ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ເທຫີ’’ຕິ ຊີວຄ຺ຄາເຫນ ວາ ໂຈເຣຫິ ເມ ປີຬິຕສ຺ສ ສໂຕ ໂຈຣໂຕ ວາ ປໂມກ຺ຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສນ຺ຕິ ເມ ອິຓາຍິກາ, ເຕ ມໍ ‘‘ອິຓໍ ເທຫີ’’ຕິ ໂຈເທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ເມ ໂຈທິຍມານສ຺ສ ອິຓສ຺ສ ວາ ປໂມກ຺ຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍ, ຍໍ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສສ຺ສໍ ທຸລ຺ລຠປິຓ຺ຑໍ, ຕຕ຺ຖ ນ ສຸກຣໍ ອປ຺ປຘເນນ ຍາເປຕຸໍ, ຕຖາວິເຘ ອາຄເຕ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ວາ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍຖາຣູປາ ອາປທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິໂຕ ວາ ອຸທກໂຕ ວາ ອປ຺ປິຍທາຍາທໂຕ ວາ, ຕຖາຣູປາສຸ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາສຸ ອາປທາສຸ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິປິ ປຸຣິໂສ ນິຘິໍ ນິເຘຕີຕິ.

ເອວໍ ອຕ຺ຖາຘິຄມາຘິປ຺ປາຍໍ ອນຕ຺ຖາປຄມາຘິປ຺ປາຍຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ທຸວິຘໍ ນິຘານປ຺ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວ ທຸວິຘໍ ປໂຍຊນໍ ນິຄເມນ຺ໂຕ ອາຫ –

‘‘ເອຕທຕ຺ຖາຍ ໂລກສ຺ມິໍ, ນິຘິ ນາມ ນິຘີຍຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຖາຍ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຣາຊໂຕ ວາ ທຸຣຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອວມາທີຫິ ຈ ອຕ຺ຖາຘິຄໂມ ອນຕ຺ຖາປຄໂມ ຈ ທສ຺ສິໂຕ. ເອຕທຕ຺ຖາຍ ເອເຕສໍ ນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖາຍ ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາສໂລເກ ໂຍ ໂກຈິ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິເຠໂທ ນິຘິ ນາມ ນິຘີຍຕິ ຐປີຍຕິ ປຏິສາມີຍຕີຕິ.

ຕຕິຍຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເອວໍ ນິຫິໂຕປິ ໂສ ນິຘິ ປຸຎ຺ຎວຕໍເຍວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສາຘໂກ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອາຫ –

໓. ‘‘ຕາວສ຺ສຸນິຫິໂຕ ສນ຺ໂຕ, ຄມ຺ຠີເຣ ໂອທກນ຺ຕິເກ.

ນ ສພ຺ໂພ ສພ຺ພທາ ເອວ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂສ ນິຘິ ຕາວ ສຸນິຫິໂຕ ສນ຺ໂຕ, ຕາວ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ສມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກີວ ສຸຏ຺ຐູຕິ? ຄມ຺ຠີເຣ ໂອທກນ຺ຕິເກ, ຍາວ ຄມ຺ຠີເຣ ໂອທກນ຺ຕິເກ ນິຫິໂຕຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ສຸຏ຺ຐູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ສພ຺ໂພ ສພ຺ພທາ ເອວ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ ເຍນ ປຸຣິເສນ ນິຫິໂຕ, ຕສ຺ສ ສພ຺ໂພປິ ສພ຺ພກາລໍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕກິຈ຺ຈກຣຓສມຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິນ຺ຕຸ ໂກຈິເທວ ກທາຈິເທວ ອຸປກປ຺ປຕິ, ເນວ ວາ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນ຺ຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ນິປາໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ‘‘ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໘-໑໙; ໓.໑໕໔) ວິຍ. ລິງ຺ຄເຠທໍ ວາ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ສຸຂໍ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ‘‘ນ ສພ຺ໂພ ສພ຺ພທາ ເອວ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍຫິ ກາຣເຓຫິ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ, ຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ –

໔. ‘‘ນິຘິ ວາ ຐານາ ຈວຕິ, ສຎ຺ຎາ ວາສ຺ສ ວິມຸຍ຺ຫຕິ.

ນາຄາ ວາ ອປນາເມນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ວາປິ ຫຣນ຺ຕິ ນໍ.

໕. ‘‘ອປ຺ປິຍາ ວາປິ ທາຍາທາ, ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ ອປສ຺ສໂຕ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຸນິຫິໂຕ ໂຫຕິ ນິຘິ, ໂສ ວາ ນິຘິ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ຈວຕິ ອເປຕິ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ອເຈຕໂນປິ ສມາໂນ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍວເສນ ອຎ຺ຎໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຎ຺ຎາ ວາ ອສ຺ສ ວິມຸຍ຺ຫຕິ, ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິຫິໂຕ ນິຘິ, ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ອສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍໂຈທິຕາ ນາຄາ ວາ ຕໍ ນິຘິໍ ອປນາເມນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ຐານໍ ຄເມນ຺ຕິ. ຍກ຺ຂາ ວາປິ ຫຣນ຺ຕິ ເຍນິຈ຺ຉກໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອປສ຺ສໂຕ ວາ ອສ຺ສ ອປ຺ປິຍາ ວາ ທາຍາທາ ຠູມິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ຕໍ ນິຘິໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ. ເອວມສ຺ສ ເອເຕຫິ ຐານາ ຈວນາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ໂສ ນິຘິ ນ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ.

ເອວໍ ຐານາ ຈວນາທີນິ ໂລກສມ຺ມຕານິ ອນຸປກປ຺ປນກາຣຓານິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ເອເຕສມ຺ປິ ກາຣຓານໍ ມູລຠູຕໍ ເອກຎ຺ເຎວ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍສຎ຺ຎິຕໍ ກາຣຓໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ –

‘‘ຍທາ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂໂຍ ໂຫຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິນິປ຺ຜາທກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ໂຠຄປາຣິຊຸຎ຺ຎສໍວຕ຺ຕນິກມປຸຎ຺ຎໂມກາສໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ອຖ ຍໍ ນິຘິໍ ນິເຘນ຺ເຕນ ນິຫິຕໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິຘນຊາຕໍ, ສພ຺ພເມຕໍ ວິນສ຺ສຕີຕິ.

ຉຏ຺ຐຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ຠຄວາ ເຕນ ເຕນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ນິຫິຕມ຺ປິ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ອນຸປກປ຺ປນ຺ຕໍ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ນສ຺ສນຘມ຺ມໍ ໂລກສມ຺ມຕໍ ນິຘິໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຍໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນິຘີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕສ຺ສ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ອນຸໂມທນຕ຺ຖມິທໍ ນິຘິກຓ຺ຑມາຣທ຺ຘໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ –

໖. ‘‘ຍສ຺ສ ທາເນນ ສີເລນ, ສໍຍເມນ ທເມນ ຈ.

ນິຘີ ສຸນິຫິໂຕ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທານນ຺ຕິ ‘‘ທານຎ຺ຈ ຘມ຺ມຈຣິຍາ ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສີລນ຺ຕິ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ປຎ຺ຈງ຺ຄທສງ຺ຄປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິ ວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ສີລໍ ອິຘ ສີລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ສໍຍໂມຕິ ສໍຍມນໍ ສໍຍໂມ, ເຈຕໂສ ນານາຣມ຺ມຓຄຕິນິວາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຍນ ສໍຍເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ‘‘ຫຕ຺ຖສໍຍໂຕ, ປາທສໍຍໂຕ, ວາຈາສໍຍໂຕ, ສໍຍຕຸຕ຺ຕໂມ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍຍຕຸຕ຺ຕໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອປເຣ ອາຫຸ ‘‘ສໍຍມນໍ ສໍຍໂມ, ສໍວຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ທໂມຕິ ທມນໍ, ກິເລສູປສມນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຎ຺ຎາ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ປຎ຺ຎາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສຸສ຺ສູສາ ລຠເຕ ປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໘໘). ກຕ຺ຖຈິ ຘມ຺ໂມຕິ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ. ກຕ຺ຖຈິ ທໂມຕິ ‘‘ຍທິ ສຈ຺ຈາ ທມາ ຈາຄາ, ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຠິຍ຺ໂຍ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ.

ເອວໍ ທານາທີນິ ຎຕ຺ວາ ອິທານິ ເອວໍ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຍສ຺ສ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ທາເນນ ສີເລນ ສໍຍເມນ ທເມນ ຈາຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຍຖາ ຫິຣຎ຺ເຎນ ສຸວຓ຺ເຓນ ມຸຕ຺ຕາຍ ມຓິນາ ວາ ຘນມໂຍ ນິຘິ ເຕສໍ ສຸວຓ຺ຓາທີນໍ ເອກຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປເນນ ນິຘີຍຕິ, ເອວໍ ປຸຎ຺ຎມໂຍ ນິຘິ ເຕສໍ ທານາທີນໍ ເອກຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ເຈຕິຍາທິມ຺ຫິ ວາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ກຣເຓນ ສຸນິຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ສຕ຺ຕມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ຠຄວາ ‘‘ຍສ຺ສ ທາເນນາ’’ຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທາຍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນິຘິຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຕ຺ຖ ນິຫິໂຕ, ໂສ ນິຘິ ສຸນິຫິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ –

໗. ‘‘ເຈຕິຍມ຺ຫິ ຈ ສງ຺ເຆ ວາ, ປຸຄ຺ຄເລ ອຕິຖີສຸ ວາ.

ມາຕຣິ ປິຕຣິ ຈາປິ, ອໂຖ ເຊຏ຺ຐມ຺ຫິ ຠາຕຣີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈຕິຍໍ, ປູເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຈິຕຕ຺ຕາ ວາ ເຈຕິຍໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ເຈຕິຍໍ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ ປຣິໂຠຄເຈຕິຍໍ, ອຸທ຺ທິສ຺ສກເຈຕິຍໍ, ຘາຕຸກເຈຕິຍນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂພຘິຣຸກ຺ໂຂ ປຣິໂຠຄເຈຕິຍໍ, ພຸທ຺ຘປຏິມາ ອຸທ຺ທິສ຺ສກເຈຕິຍໍ, ຘາຕຸຄພ຺ຠຖູປາ ສຘາຕຸກາ ຘາຕຸກເຈຕິຍໍ. ສງ຺ໂຆຕິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ. ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິເຕສຸ ໂຍ ໂກຈິ. ນຕ຺ຖິ ອສ຺ສ ຕິຖິ, ຍມ຺ຫິ ວາ ຕມ຺ຫິ ທິວເສ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕິຖິ. ຕງ຺ຂເຓ ອາຄຕປາຫຸນກສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເອວໍ ເຈຕິຍາທີນິ ຎຕ຺ວາ ອິທານິ ເອວໍ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ໂຍ ໂສ ນິຘິ ‘‘ສຸນິຫິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ອິເມສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ສຸນິຫິໂຕ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐຜລານຸປ຺ປທານສມຕ຺ຖຕາຍ. ຕຖາ ຫິ ອປ຺ປກມ຺ປິ ເຈຕິຍມ຺ຫິ ທຕ຺ວາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐຜລລາຠິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເອກປຸປ຺ຜໍ ຍຊິຕ຺ວານ, ອສີຕິກປ຺ປໂກຏິໂຍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປຸປ຺ຜທານສ຺ສິທໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ ຈ.

‘‘ມຕ຺ຕາສຸຂປຣິຈ຺ຈາຄາ, ປສ຺ເສ ເຈ ວິປຸລໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ຈ. (ຘ. ປ. ໒໙໐);

ເອວໍ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິເວລາມສຸຕ຺ຕາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສງ຺ຆາທິວຕ຺ຖູສຸປິ ທານຜລວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ເຈຕິຍາທີສຸ ທານສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ຜລວິຠູຕິ ຈ ທສ຺ສິຕາ, ເອວໍ ຍຖາໂຍຄໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕໍ ຕໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວເສນ ສີລສ຺ສ, ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິວເສນ ສໍຍມສ຺ສ, ຕພ຺ພຕ຺ຖຸກວິປສ຺ສນາມນສິກາຣປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ທມສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຜລວິຠູຕິ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຏ຺ຐມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ຠຄວາ ທານາທີຫິ ນິຘີຍມານສ຺ສ ປຸຎ຺ຎມຍນິຘິໂນ ເຈຕິຍາທິເຠທໍ ວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເອເຕສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ສຸນິຫິຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນິຘິໂນ ຄມ຺ຠີເຣ ໂອທກນ຺ຕິເກ ນິຫິຕນິຘິໂຕ ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ –

໘. ‘‘ເອໂສ ນິຘິ ສຸນິຫິໂຕ, ອເຊຍ຺ໂຍ ອນຸຄາມິໂກ.

ປຫາຍ ຄມນີເຍສຸ, ເອຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພປເທນ ຕໍ ທານາທີຫິ ສຸນິຫິຕນິຘິໍ ນິທ຺ທິສຕິ ‘‘ເອໂສ ນິຘິ ສຸນິຫິໂຕ’’ຕິ. ອເຊຍ຺ໂຍຕິ ປເຣຫິ ເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອຈ຺ເຈຍ຺ໂຍຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ອຈ຺ຈິຕພ຺ໂພ ອຈ຺ຈນາຣໂຫ ຫິຕສຸຂຕ຺ຖິເກນ ອຸປຈິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ປາເຐ ເອໂສ ນິຘິ ອຈ຺ເຈຍ຺ໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຍສ຺ມາ ສຸນິຫິໂຕ ອນຸຄາມິໂກ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອິຕຣຖາ ຫິ ສຸນິຫິຕສ຺ສ ອຈ຺ເຈຍ຺ຍຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ຈ ສຸນິຫິໂຕ ອຈ຺ຈນີໂຍ. ອຈ຺ຈິໂຕ ເອວ ຫິ ໂສຕິ. ອນຸຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນຸຄາມິໂກ, ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຜລທາເນນ ນ ວິຊຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຫາຍ ຄມນີເຍສຸ ເອຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ມຣຓກາເລ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕ ສພ຺ພໂຠເຄສຸ ປຫາຍ ຄມນີເຍສຸ ເອຕໍ ນິຘິໍ ອາທາຍ ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຍໍ ກິຣ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ໂຠຄານໍ ອຄມນີຍໂຕ. ປຫາຕພ຺ພາ ເອວ ຫິ ເຕ ເຕ ໂຠຄາ, ນ ຄມນີຍາ, ຄມນີຍາ ປນ ເຕ ເຕ ຄຕິວິເສສາ. ຍໂຕ ຍທິ ເອສ ອຕ຺ໂຖ ສິຍາ, ປຫາຍ ໂຠເຄ ຄມນີເຍສຸ ຄຕິວິເສເສສຸ ອິຕິ ວເທຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘‘ນິຘິ ວາ ຐານາ ຈວຕີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ປກາເຣນ ປຫາຍ ມຈ຺ຈໍ ໂຠເຄສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ເອຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ເອໂສ ຫິ ອນຸຄາມິກຕ຺ຕາ ຕໍ ນປ຺ປຊຫຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ‘‘ຄມນີເຍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ເພສູຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສູ’’ຕິ. ຕໍ ນ ເອກໍສໂຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໔໑) ເອຕ຺ຖ ນິຍ຺ຍນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ນິຍ຺ຍາຕພ຺ພາຕິ, ເອວມິຘາປິ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ຄນ຺ຕພ຺ເພສູຕິ.

ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ເອສ ມຣຓກາເລ ກສ຺ສຈິ ທາຕຸກາໂມ ໂຠເຄ ອາມສິຕຸມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ເຕ ໂຠຄາ ປຸພ຺ພໍ ກາເຍນ ປຫາຕພ຺ພາ, ປຈ຺ຉາ ວິຫຕາເສນ ເຈຕສາ ຄນ຺ຕພ຺ພາ, ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພໍ ກາເຍນ ປຫາຍ ປຈ຺ຉາ ເຈຕສາ ຄມນີເຍສຸ ໂຠເຄສູຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ປຫາຍ ຄມນີເຍສຸ ໂຠເຄສຸ ເອກເມເວຕໍ ປຸຎ຺ຎນິຘິວິຠວໍ ຕໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ປຈ຺ຉິເມ ອຕ຺ເຖ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂເຓ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ໂຠຄານຎ຺ຫິ ຄມນີຍຠາເວນ ເອຕສ຺ສ ນິຘິສ຺ສ ອາທາຍ ຄມນີຍຠາໂວ ລກ຺ຂີຍຕີຕິ.

ນວມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ຠຄວາ ອິມສ຺ສ ປຸຎ຺ຎນິຘິໂນ ຄມ຺ຠີເຣ ໂອທກນ຺ຕິເກ ນິຫິຕນິຘິໂຕ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑຄຸຓສໍວຓ຺ຓເນນ ກຍຊນສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ອຸຬາຣຠຓ຺ຑວາຓິໂຊ ວິຍ ອຕ຺ຕນາ ເທສິຕປຸຎ຺ຎນິຘິຄຸຓສໍວຓ຺ຓເນນ ຕສ຺ມິໍ ປຸຎ຺ຎນິຘິມ຺ຫິ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ອາຫ –

໙. ‘‘ອສາຘາຣຓມຎ຺ເຎສໍ, ອໂຈຣາຫຣໂຓ ນິຘິ.

ກຍິຣາຖ ຘີໂຣ ປຸຎ຺ຎານິ, ໂຍ ນິຘິ ອນຸຄາມິໂກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສາຘາຣຓມຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອສາຘາຣໂຓ ອຎ຺ເຎສໍ, ມກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ນ ໂຈເຣຫິ ອາຫຣໂຓ ອໂຈຣາຫຣໂຓ, ໂຈເຣຫິ ອາທາຕພ຺ໂພ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຘາຕພ຺ໂພຕິ ນິຘິ. ເອວໍ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ປຸຎ຺ຎນິຘິຄຸຓໍ ສໍວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ຕໂຕ ທ຺ວີຫິ ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕິ ‘‘ກຍິຣາຖ ຘີໂຣ ປຸຎ຺ຎານິ, ໂຍ ນິຘິ ອນຸຄາມິໂກ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ປຸຎ຺ຎານິ ນາມ ອສາຘາຣໂຓ ອຎ຺ເຎສໍ, ອໂຈຣາຫຣໂຓ ຈ ນິຘິ ໂຫຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອສາຘາຣໂຓ ອໂຈຣາຫຣໂຓ ຈ ນິຘິ, ອຖ ໂຂ ປນ ‘‘ເອໂສ ນິຘິ ສຸນິຫິໂຕ, ອເຊຍ຺ໂຍ ອນຸຄາມິໂກ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຍ ນິຘິ ອນຸຄາມິໂກ. ໂສ ຈ ຍສ຺ມາ ປຸຎ຺ຎານິເຍວ, ຕສ຺ມາ ກຍິຣາຖ ກເຣຍ຺ຍ ຘີໂຣ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຎ຺ຎານີຕິ.

ທສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ຠຄວາ ຄຸຓສໍວຓ຺ຓເນນ ປຸຎ຺ຎນິຘິມ຺ຫິ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍ ອຸສ຺ສຫິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎນິຘິກິຣິຍາຍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂສ ຍໍ ຜລໍ ເທຕິ, ຕໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ –

໑໐. ‘‘ເອສ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ສພ຺ພກາມທໂທ ນິຘີ’’ຕິ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ປຕ຺ຖນາຍ ປຏິພນ຺ຘິຕສ຺ສ ສພ຺ພກາມທທຕ຺ຕໍ, ນ ວິນາ ປຕ຺ຖນໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ ຄຫປຕໂຍ ຘມ຺ມຈາຣີ ສມຈາຣີ ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ ຘມ຺ມຈາຣີ ສມຈາຣີ’’ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໒).

ເອວໍ ‘‘ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ ຘມ຺ມຈາຣີ ສມຈາຣີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໒).

ຕຖາ ຈາຫ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ສີເລນ, ສຸເຕນ, ຈາເຄນ, ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປທຫຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕິ. ຕສ຺ສ ເຕ ສງ຺ຂາຣາ ຈ ວິຫາຣາ ຈ ເອວໍ ຠາວິຕາ ເອວໍ ພຫຸລີກຕາ ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໖໑) ເອວມາທິ.

ຕສ຺ມາ ຕໍ ຕຖາ ຕຖາ ອາກງ຺ຂປຣິຍາຍໍ ຈິຕ຺ຕປທຫນາຘິຏ຺ຐານຠາວນາປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຕ຺ຖນໍ ຕສ຺ສ ສພ຺ພກາມທທຕ຺ເຕ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ –

‘‘ຍໍ ຍເທວາຠິປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ.

ເອກາທສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑. ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເອເຕນ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ໂອຘິໂສ ໂອຘິໂສ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸວຓ຺ຓຕາ ສຸສຣຕາ’’ຕິ ເອວມາທິຄາຖາໂຍ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ສຸວຓ຺ຓຕາ ນາມ ສຸນ຺ທຣຈ຺ຉວິວຓ຺ຓຕາ ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕຈຕາ, ສາປິ ເອເຕນ ປຸຎ຺ຎນິຘິນາ ລພ຺ຠຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິມໍ ຊາຕິໍ…ເປ… ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ອກ຺ໂກຘໂນ ອໂຫສິ ອນຸປາຍາສພຫຸໂລ, ພຫຸມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ນາຠິສຊ຺ຊິ ນ ກຸປ຺ປິ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊິ ນ ປຕິຕ຺ຖີຍິ, ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕ຺ວາກາສິ, ທາຕາ ຈ ອໂຫສິ ສຸຂຸມານໍ ມຸທຸການໍ ອຕ຺ຖຣຓານໍ ປາວຸຣຓານໍ ໂຂມສຸຂຸມານໍ ກປ຺ປາສິກ…ເປ… ໂກເສຍ຺ຍ…ເປ… ກມ຺ພລສຸຂຸມານໍ. ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ…ເປ… ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອິມໍ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ປຏິລຠຕິ. ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕໂຈ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໑໘).

ສຸສຣຕາ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສຣຕາ ກຣວີກຠາຓິຕາ, ສາປິ ເອເຕນ ລພ຺ຠຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິມໍ ຊາຕິໍ…ເປ… ຜຣຸສໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ອໂຫສິ, ຍາ ສາ ວາຈາ ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ…ເປ… ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ອໂຫສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ…ເປ… ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ສມາໂນ ອິມານິ ທ຺ເວ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປຏິລຠຕິ. ປຫຸຕຊິວ຺ໂຫ ຈ ໂຫຕິ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສໂຣ ຈ ກຣວີກຠາຓີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໓໖).

ສຸສຓ຺ຐານາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສຓ຺ຐານຕາ, ສມຈິຕວຏ຺ຏິຕຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ສມຈິຕວຏ຺ຏິຕຠາເວນ ສນ຺ນິເວໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາປິ ເອເຕນ ລພ຺ຠຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິມໍ ຊາຕິໍ…ເປ… ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ພຫຸຊນສ຺ສ ອຕ຺ຖກາໂມ ອໂຫສິ ຫິຕກາໂມ ຜາສຸກາໂມ ໂຍຄກ຺ເຂມກາໂມ ‘ກິນ຺ຕິ ເມ ສທ຺ຘາຍ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ, ສີເລນ ສຸເຕນ ຈາເຄນ ປຎ຺ຎາຍ ຘນຘຎ຺ເຎນ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸນາ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປເທຫິ ປຸຕ຺ຕທາເຣຫິ ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິເສຫິ ຎາຕີຫິ ມິຕ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘເວຫິ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ…ເປ… ສມາໂນ ອິມານິ ຕີຓິ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປຏິລຠຕິ, ສີຫປຸພ຺ພຑ຺ຒກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຈິຕນ຺ຕຣໍໂສ ຈ ສມວຏ຺ຏກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໒໔) ເອວມາທິ.

ອິມິນາ ນເຍນ ອິໂຕ ປເຣສມ຺ປິ ອິມິນາ ປຸຎ຺ຎນິຘິນາ ປຏິລາຠສາຘການິ ສຸຕ຺ຕປທານິ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ. ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠເຍນ ຕຸ ສໍຂິຕ຺ຕໍ, ອິທານິ ອວເສສປທານໍ ວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມິ.

ສຸຣູປຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສກລສຣີຣໍ ຣູປນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ ‘‘ອາກາໂສ ປຣິວາຣິໂຕ ຣູປໍຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໖) ວິຍ, ຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ສຸນ຺ທຣຕາ ສຸຣູປຕາ ນາຕິທີຆຕາ ນາຕິຣສ຺ສຕາ ນາຕິກິສຕາ ນາຕິຖູລຕາ ນາຕິກາຬຕາ ນຈ຺ໂຈທາຕຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຘິປຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຘິປຕິຠາໂວ, ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາທິຠາເວນ ສາມິກຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິວາໂຣຕິ ອຄາຣິການໍ ສຊນປຣິຊນສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອນຄາຣິການໍ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອາຘິປຈ຺ຈຎ຺ຈ ປຣິວາໂຣ ຈ ອາຘິປຈ຺ຈປຣິວາໂຣ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸວຓ຺ຓຕາທີຫິ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອາຘິປຈ຺ເຈນ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ປຣິວາເຣນ ສຊນປຣິຊນສມ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີຕິ ຍໍ ຕໍ ‘‘ຍໍ ຍເທວາຠິປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອິທມ຺ປິ ຕາວ ປຐມໍ ໂອຘິໂສ ວຸຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓຕາທິ ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ທ຺ວາທສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑໒. ເອວມິມາຍ ຄາຖາຍ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ລຠິຕພ຺ພໍ ຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ໂອຣໍ ເທວມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕທຸຠຍຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປເທສຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປເທສຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອກທີປມ຺ປິ ສກລໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ປຖວິຍາ ເອກເມກສ຺ມິໍ ປເທເສ ຣຊ຺ຊໍ. ອິສ຺ສຣຠາໂວ ອິສ຺ສຣິຍໍ, ອິມິນາ ທີປຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຂໍ ປິຍນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຂໍ. ອິມິນາ ຈາຕຸຣນ຺ຕຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ທສ຺ເສຕິ. ເທເວສຸ ຣຊ຺ຊໍ ເທວຣຊ຺ຊໍ, ເອເຕນ ມນ຺ຘາຕາທີນມ຺ປິ ມນຸສ຺ສານໍ ເທວຣຊ຺ຊໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ອປິ ທິພ຺ເພສູຕິ ອິມິນາ ເຍ ເຕ ທິວິ ຠວຕ຺ຕາ ‘‘ທິພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສຸ ທິພ຺ເພສຸ ກາເຍສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນານມ຺ປິ ເທວຣຊ຺ຊໍ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີຕິ ຍໍ ຕໍ ‘‘ຍໍ ຍເທວາຠິປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອິທມ຺ປິ ທຸຕິຍໍ ໂອຘິໂສ ປເທສຣຊ຺ຊາທິ ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເຕຣສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓. ເອວມິມາຍ ຄາຖາຍ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ລຠິຕພ຺ພໍ ເທວມນຸສ຺ສຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສມາສໂຕ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມານຸສ຺ສິກາ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຕສ຺ສາຍໍ ປທວຓ຺ຓນາ – ມນຸສ຺ສານໍ ອຍນ຺ຕິ ມານຸສ຺ສີ, ມານຸສ຺ສີ ເອວ ມານຸສ຺ສິກາ. ສມ຺ປຊ຺ຊນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ. ເທວານໍ ໂລໂກ ເທວໂລໂກ. ຕສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ. ຍາຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ, ຣມນ຺ຕິ ເອຕາຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ອຸປກຣຓຠູຕາຍາຕິ ຣຕິ, ສຸຂສ຺ສ ສຸຂວຕ຺ຖຸໂນ ເຈຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍາຕິ ອນິຍຕວຈນໍ ຈສທ຺ໂທ ປຸພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຫ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພານໍເຍວ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິ.

ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ຍາ ເອສາ ‘‘ສຸວຓ຺ຓຕາ’’ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ມານຸສ຺ສິກາ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ເທວໂລເກ ຈ ຍາ ຣຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ຈ ສພ຺ພາ, ຍາ ຈາຍມປຣາ ສທ຺ຘານຸສາຣິຠາວາທິວເສນ ປຕ຺ຕພ຺ພາ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິ, ສາ ຈາຕິ ອິທໍ ຕຕິຍມ຺ປິ ໂອຘິໂສ ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີຕິ.

ອຖ ວາ ຍາ ປຸພ຺ເພ ສຸວຓ຺ຓຕາທີຫິ ອວຸຕ຺ຕາ ‘‘ສູຣາ ສຕິມນ຺ໂຕ ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ’’ຕິ ເອວມາທິນາ (ອ. ນິ. ໙.໒໑) ນເຍນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍາທິເຠທາ ຈ ມານຸສ຺ສິກາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອປຣາ ເທວໂລເກ ຈ ຍາ ຌານາທິຣຕິ, ຍາ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ອິທມ຺ປິ ຕຕິຍໍ ໂອຘິໂສ ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີຕິ. ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຈຸທ຺ທສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔. ເອວມິມາຍ ຄາຖາຍ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ລຠິຕພ຺ພໍ ສທ຺ຘານຸສາຣີຠາວາທິວເສນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິມ຺ປິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕວິຊ຺ຊອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕຠາວວເສນປິ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕເມວ ຕສ຺ສ ອຸປາຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມິຕ຺ຕສມ຺ປທມາຄມ຺ມາ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຕສ຺ສາຍໍ ປທວຓ຺ຓນາ – ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍ ຄຸຓວິຠູຕິໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ສມ຺ປທາ, ມິຕ຺ໂຕ ເອວ ສມ຺ປທາ ມິຕ຺ຕສມ຺ປທາ, ຕໍ ມິຕ຺ຕສມ຺ປທໍ. ອາຄມ຺ມາຕິ ນິສ຺ສາຍ. ໂຍນິໂສຕິ ອຸປາເຍນ. ປຍຸຎ຺ຊໂຕຕິ ໂຍຄານຸຏ຺ຐານໍ ກໂຣໂຕ. ວິຊານາຕິ ເອຕາຍາຕິ ວິຊ຺ຊາ, ວິມຸຈ຺ຈຕິ ເອຕາຍ, ສຍໍ ວາ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວິມຸຕ຺ຕິ, ວິຊ຺ຊາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິ ຈ ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິໂຍ, ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕີສຸ ວສີຠາໂວ ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິວສີຠາໂວ.

ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ຍ຺ວາຍໍ ມິຕ຺ຕສມ຺ປທມາຄມ຺ມ ສຕ຺ຖາຣໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໂຕ ໂອວາທຎ຺ຈ ອນຸສາສນິຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ໂຍນິໂສ ປຍຸຎ຺ຊໂຕ ປຸພ຺ເພນິວາສາທີສຸ ຕີສຸ ວິຊ຺ຊາສຸ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ວິມຸຕ຺ຕິ? ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໘໑) ເອວໍ ອາຄຕາຍ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິນິພ຺ພານເຠທາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ຕຖາ ຕຖາ ອທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ເຕນ ວສີຠາໂວ, ອິທມ຺ປິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ໂອຘິໂສ ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີຕິ.

ປນ຺ນຣສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕. ເອວມິມາຍ ຄາຖາຍ ປຸພ຺ເພ ກຖິຕວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິວສີຠາວຠາຄິຍປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ລຠິຕພ຺ພໍ ເຕວິຊ຺ຊອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕຠາວວເສນປິ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ເຕວິຊ຺ຊາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາປິ ສພ຺ເພ ປຏິສມ຺ຠິທາທິຄຸຓວິຠູຕິໍ ລຠນ຺ຕິ, ອິມາຍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທາຍ ຈ ຕສ຺ສາ ຄຸຓວິຠູຕິຍາ ປທຏ຺ຐານວເສນ ຕຖາ ຕຖາ ສາປິ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ວິໂມກ຺ຂາ ຈາ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

‘‘ຍໂຕ ສມ຺ມາ ກເຕນ ຍາ ຈາຍໍ ຘມ຺ມຕ຺ຖນິຣຸຕ຺ຕິປຏິຠາເນສຸ ປເຠທຄຕາ ປຎ຺ຎາ ປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຍ ຈິເມ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໑໒໙; ໓.໓໓໙) ນເຍນ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ຂາ, ຍາ ຈາຍໍ ຠຄວໂຕ ສາວເກຫິ ປຕ຺ຕພ຺ພາ ສາວກສມ຺ປຕ຺ຕິສາຘິກາ ສາວກປາຣມີ, ຍາ ຈ ສຍມ຺ຠຸຠາວສາຘິກາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິ, ຍາ ຈ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມຠາວສາຘິກາ ພຸທ຺ຘຠູມິ, ອິທມ຺ປິ ປຎ຺ຈມໍ ໂອຘິໂສ ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂສຬສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖. ເອວໍ ຠຄວາ ຍໍ ຕໍ ‘‘ຍໍ ຍເທວາຠິປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມາຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາຫິ ໂອຘິໂສ ໂອຘິໂສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສພ຺ພເມວິທໍ ສພ຺ພກາມທທນິຘິສຎ຺ຎິຕໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ມຫຕ຺ຖິກາ ເອສາ’’ຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ.

ຕສ຺ສາຍໍ ປທວຓ຺ຓນາ – ເອວນ຺ຕິ ອຕີຕຕ຺ຖນິທສ຺ສນໍ. ມຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາຕິ ມຫຕ຺ຖິກາ, ມຫໂຕ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ມຫິທ຺ຘິກາຕິປິ ປາໂຐ. ເອສາຕິ ອຸທ຺ເທສວຈນໍ, ເຕນ ‘‘ຍສ຺ສ ທາເນນ ສີເລນາ’’ຕິ ອິໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ‘‘ກຍິຣາຖ ຘີໂຣ ປຸຎ຺ຎານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທໍ ອຸທ຺ທິສຕິ. ຍທິທນ຺ຕິ ອຠິມຸຂກຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ເຕນ ເອສາຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ຍາ ເອສາຕິ ອຠິມຸຂໍ ກໂຣຕິ. ປຸຎ຺ຎານໍ ສມ຺ປທາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທາ. ຕສ຺ມາຕິ ກາຣຓວຈນໍ. ຘີຣາຕິ ຘິຕິມນ຺ໂຕ. ປສໍສນ຺ຕີຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ປຓ຺ຑິຕາຕິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນາ. ກຕປຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ກຕປຸຎ຺ຎຠາວໍ.

ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ອິຕິ ຠຄວາ ສຸວຓ຺ຓຕາທິໍ ພຸທ຺ຘຠູມິປຣິໂຍສານໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທານຸຠາເວນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍິຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເຕເນວຕ຺ເຖນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທາຍ ມຫຕ຺ຖິກຕ຺ຕໍ ຖຸນນ຺ໂຕ ອາຫ – ເອວໍ ມຫໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອາວຫເນນ ມຫຕ຺ຖິກາ ເອສາ, ຍທິທໍ ມຍາ ‘‘ຍສ຺ສ ທາເນນ ສີເລນາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເທສິຕາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທາ, ຕສ຺ມາ ມາທິສາ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂາວຫາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອກິລາສຸຕາຍ ຍຖາຠູຕຄຸເຓນ ຈ ຘີຣາ ປຓ຺ຑິຕາ ‘‘ອສາຘາຣຓມຎ຺ເຎສໍ, ອໂຈຣາຫຣໂຓ ນິຘີ’’ຕິອາທີຫິ ອິຘ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຈ, ອວຸຕ຺ເຕຫິ ຈ ‘‘ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎານໍ ຠາຍິຕ຺ຖ, ສຸຂສ຺ເສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິວຈນໍ, ຍທິທໍ ປຸຎ຺ຎານີ’’ຕິອາທີຫິ (ອ. ນິ. ໗.໖໒; ອິຕິວຸ. ໒໒; ເນຕ຺ຕິ. ໑໒໑) ວຈເນຫິ ອເນກາກາຣໂວກາຣໍ ກຕປຸຎ຺ຎຕໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ນ ປກ຺ຂປາເຕນາຕິ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສ ອຸປາສໂກ ພຫຸຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ຣຎ຺ໂຎ ຈ ປເສນທິໂກສລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ, ຣາຊາ ອຕິວິຍ ຕຸຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ຄຫປຕິ, ສາຘຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ມາທິເສຫິປິ ອນາຫຣຓີຍໍ ນິຘິໍ ນິເຘສີ’’ຕິ ສໍຣາເຘຕ຺ວາ ມຫຕິໍ ປູຊມກາສີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກປາຐ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ນິຘິກຓ຺ຑສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.