໗. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິກ຺ເຂປປ຺ປໂຍຊນໍ

ອິທານິ ‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ຣຕນສຸຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ອິຘ ນິກ຺ເຂປປ຺ປໂຍຊນໍ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມ.

ຕຕ຺ຖ ອິທຎ຺ຫິ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ຠຄວຕາ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຍາຍໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ນານປ຺ປກາເຣນ ກຸສລກມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ, ຕຕ຺ຖ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊມາໂນ ນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານໂຍນີຫິ ວິສິຏ຺ຐຕເຣປິ ຐາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຍສ຺ມາ ເອວຣູເປສຸ ເປເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ເອຕ຺ຖ ປມາໂທ ກຣຓີໂຍຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ເຍຫິ ຈ ຠູເຕຫິ ອຸປທ຺ທຸຕາຍ ເວສາລິຍາ ອຸປທ຺ທວວູປສມນຕ຺ຖໍ ຣຕນສຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕສຸ ເອກຈ຺ຈານິ ເອວຣູປານີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອິທມສ຺ສ ອິຘ ນິກ຺ເຂປປ຺ປໂຍຊນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນຸໂມທນາກຖາ

ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ –

‘‘ເຍນ ຍຕ຺ຖ ຍທາ ຍສ຺ມາ, ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ປກາສິຕໍ;

ປກາເສຕ຺ວານ ຕໍ ສພ຺ພໍ, ກຍິຣມານາ ຍຖາກ຺ກມໍ;

ສຸກຕາ ໂຫຕິ ຕສ຺ມາຫໍ, ກຣິສ຺ສາມິ ຕເຖວ ຕໍ’’.

ເກນ ປເນຕໍ ປກາສິຕໍ, ກຕ຺ຖ ກທາ ກສ຺ມາ ຈາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຠຄວຕາ ປກາສິຕໍ, ຕໍ ໂຂ ປນ ຣາຊຄເຫ ທຸຕິຍທິວເສ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອນຸໂມທນຕ຺ຖໍ. ອິມສ຺ສ ຈຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາວນຕ຺ຖໍ ອຍເມຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ກເຖຕພ຺ພາ –

ອິໂຕ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ເປ ກາສິ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຊຍເສໂນ ນາມ ຣາຊາ. ຕສ຺ສ ສິຣິມາ ນາມ ເທວີ, ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຜຸສ຺ໂສ ນາມ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ. ຊຍເສໂນ ຣາຊາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຠິນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ມຍ຺ຫເມວ ພຸທ຺ໂຘ, ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ, ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ມມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສພ຺ພກາລໍ ສຍເມວ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ໂອກາສໍ ເທຕິ.

ຠຄວໂຕ ກນິຏ຺ຐຠາຕໂຣ ເວມາຕິກາ ຕໂຍ ຠາຕໂຣ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ສພ຺ພໂລກຫິຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເຈກສ຺ເສວຕ຺ຖາຍ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປິຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ໂອກາສໍ ນ ເທຕິ, ກຖໍ ນຸ ມຍໍ ລເຠຍ຺ຍາມ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຫນ຺ທ ມຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປາຍໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ກຸປິຕໍ ວິຍ ກາຣາເປສຸໍ. ຕໂຕ ຣາຊາ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຍປິ ປຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕວູປສມນຕ຺ຖໍ ເປເສສິ. ເຕ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ວຣໍ ອທາສິ ‘‘ຍໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ມຍໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ເອຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ມຍໍ ອຎ຺ເຎນ ອນຕ຺ຖິກາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕນ ຫິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາຕິ. ເຕ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຍາຈິໍສຸ, ຣາຊາ ນ ອທາສິ. ເອວໍ ຉ, ປຎ຺ຈ, ຈຕ຺ຕາຣິ, ຕີຓິ, ທ຺ເວ, ເອກໍ, ສຕ຺ຕ ມາສານິ, ຉ, ປຎ຺ຈ, ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ຍາວ ເຕມາສໍ ຍາຈິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອທາສິ.

ເຕ ວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຣມຕຸຏ຺ຐາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເຕມາສໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ, ອຘິວາເສຕຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສາວາສ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ຕໂຕ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິສສ຺ສ ເລຂໍ ເປເສສຸໍ ‘‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ອມ຺ເຫຫິ ຠຄວາ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວິຫາຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານສມ຺ຠາຣໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ສພ຺ພໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຏິນິເວເທສິ. ເຕ ກາສາຍວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ເຍຫິ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກເຣຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫມານາ ຊນປທໍ ເນຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ວສາເປສຸໍ.

ເຕສໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ເອໂກ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ສປຊາປຕິໂກ ສທ຺ໂຘ ອໂຫສິ ປສນ຺ໂນ. ໂສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທານວຕ຺ຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອທາສິ. ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊານປເທຫິ ເອກາທສມຕ຺ເຕຫິ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ກຈ຺ຈເມວ ທານໍ ປວຕ຺ຕາເປສິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຊານປທາ ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ທານສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ວາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນາ ຂາທິໍສຸ, ຠຕ຺ຕສາລຎ຺ຈ ອຄ຺ຄິນາ ທຫິໍສຸ. ປວາຣິເຕ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ປິຕຸໂນ ສກາສເມວ ອຄມໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຣາຊາ ຈ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ຈ ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ຈ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຈ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ສຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ, ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕຊນາ ນິຣເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເອວໍ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຓານໍ ສຄ຺ຄໂຕ ສຄ຺ຄໍ, ນິຣຍໂຕ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ປາ ວີຕິວຕ຺ຕາ.

ອຖ ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘສ຺ສ ກາເລ ເຕ ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕຊນາ ເປເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕທາ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕການໍ ເປຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ. ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠນ຺ຕິ. ອຖ ອິເມປິ ເປຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ກສ຺ສປໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຍມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ? ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ອິທານິ ນ ລຠຖ, ອປິຈ ອນາຄເຕ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພິມ຺ພິສາໂຣ ນາມ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິໂຕ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ເປ ຎາຕິ ອໂຫສິ, ໂສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕິ, ຕທາ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກິຣ ເຕສໍ ເປຕານໍ ຕໍ ວຈນໍ ‘‘ສ຺ເວ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ.

ອຖ ເອກສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣ ວີຕິວຕ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເຕປິ ຕໂຍ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ເຕຫິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ເຍຫິ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຄຍາສີເສ ຕໂຍ ຊຏິລາ ອເຫສຸໍ, ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ, ຣາຊາ ອໂຫສິ ພິມ຺ພິສາໂຣ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ, ຄຫປຕິ ວິສາໂຂ ນາມ ມຫາເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ປຊາປຕິ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ນາມ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ອໂຫສິ. ເອວໍ ສພ຺ພາປິ ອວເສສາ ປຣິສາ ຣຎ຺ໂຎ ເອວ ປຣິວາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ.

ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພາຣາຓສິໍ ອາຄມ຺ມ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຫສ຺ສປຣິວາເຣ ຕໂຍ ຊຏິເລ ວິເນຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຕທຫຸປສງ຺ກມນ຺ຕໍເຍວ ຣາຊານໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ ເອກາທສນວຸເຕຫິ ມາຄຘເກຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ. ອຖ ຣຎ຺ຎາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ຕິໂຕ ຠຄວາ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ –

‘‘ທນ຺ໂຕ ທນ຺ເຕຫິ ສຫ ປຸຣາຓຊຏິເລຫິ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ເຕຫິ;

ສິງ຺ຄີນິກ຺ຂສວຓ຺ໂຓ, ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ ຠຄວາ’’ຕິ. (ມຫາວ. ໕໘) –

ເອວມາທີຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິຍມາໂນ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນ ມຫາທານໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ເຕ ເປຕາ ‘‘ອິທານິ ຣາຊາ ອມ຺ຫາກໍ ທານໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາສາຍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ຣາຊາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣຏ຺ຐານເມວ ຈິນ຺ເຕສິ, ນ ຕໍ ທານໍ ກສ຺ສຈິ ອຸທ຺ທິສິ. ເປຕາ ຉິນ຺ນາສາ ຫຸຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນ ອຕິວິຍ ຠິໍສນກໍ ວິສ຺ສຣມກໍສຸ. ຣາຊາ ຠຍສໍເວຄສນ຺ຕາສມາປຊ຺ຊິ, ຕໂຕ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ເອວຣູປໍ ສທ຺ທມສ຺ໂສສິໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ນ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ປາປກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອປິຈ ໂຂ ເຕ ປຸຣາຓຎາຕກາ ເປເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສນ຺ຕິ, ເຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຕເມວ ປຈ຺ຈາສີສມານາ ວິຈຣນ຺ຕິ ‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕີ’ຕິ, ນ ເຕສໍ ຕ຺ວໍ ຫິຍ຺ໂຍ ອຸທ຺ທິສິ, ເຕ ຉິນ຺ນາສາ ຕຖາຣູປໍ ວິສ຺ສຣມກໍສູ’’ຕິ.

ໂສ ອາຫ ‘‘ອິທານິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ທິນ຺ເນ ລເຠຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິວາເສຕຸ ຠຄວາ ອຊ຺ຊຕນາຍ ທານໍ, ເຕສໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ຠຄວາ ອຘິວາເສສິ. ຣາຊາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ຠຄວາ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ເຕປິ ໂຂ ເປຕາ ‘‘ອປິ ນາມ ອຊ຺ຊ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທີສຸ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຠຄວາ ຕຖາ ອກາສິ, ຍຖາ ເຕ ສພ຺ເພວ ຣຎ຺ໂຎ ປາກຏາ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ເມ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິ, ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ເຕສໍ ເປຕານໍ ປທຸມສຎ຺ຉນ຺ນາ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘທຣຖກິລມຖປິປາສາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໂຠຊນານິ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສິ, ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ເຕສໍ ທິພ຺ພຍາຄຸຂຊ຺ຊກໂຠຊນານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ຕານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິຍາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສິ. ເຕສໍ ທິພ຺ພວຕ຺ຖທິພ຺ພຍານທິພ຺ພປາສາທທິພ຺ພປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓທິພ຺ພເສຍ຺ຍາທິອລງ຺ກາຣວິຘໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ສາປິ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຍຖາ ສພ຺ພາວ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຠຄວາ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ອຕິວິຍ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ຠຸຕ຺ຕາວີ ປວາຣິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອນຸໂມທນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ‘‘ເຍນ ຍຕ຺ຖ ຍທາ ຍສ຺ມາ, ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ປກາສິຕໍ, ປກາເສຕ຺ວານ ຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ມາຕິກາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ວິຠຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ປຐມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ອິມສ຺ສ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏສ຺ສ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາຕິ ກຸຏ຺ຏານໍ ປຣຠາຄາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ນິສຊ຺ຊາທິປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຐານກປ຺ປນວຈນເມຕໍ. ເຕນ ຍຖາ ປາກາຣປຣຠາຄໍ ປພ຺ພຕປຣຠາຄຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ‘‘ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ກຸຏ຺ຏສ຺ສ ປຣຠາເຄສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕ ‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຘິໂຍຕິ ຈຕຸກ຺ໂກຓຣຈ຺ຉາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຆຣສນ຺ຘິຠິຕ຺ຕິສນ຺ຘິອາໂລກສນ຺ຘິໂຍ ຈາປິ. ສິງ຺ຆາຏກາຕິ ຕິໂກຓຣຈ຺ຉາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕເທກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣິເມນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຆເຏນ຺ໂຕ ‘‘ສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ທ຺ວາຣພາຫາສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ນຄຣທ຺ວາຣຆຣທ຺ວາຣານໍ ພາຫາ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສກໍ ຆຣໍ ນາມ ປຸພ຺ພຎາຕິຆຣມ຺ປິ ອຕ຺ຕນາ ສາມິກຠາເວນ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພຆຣມ຺ປິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຍສ຺ມາ ເຕ ສກຆຣສຎ຺ຎາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ທຸຕິຍຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໒. ເອວໍ ຠຄວາ ປຸພ຺ເພ ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພມ຺ປິ ປຸພ຺ພຎາຕິຆຣໍ ພິມ຺ພິສາຣນິເວສນໍ ສກຆຣສຎ຺ຎາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏກທ຺ວາຣພາຫາສຸ ຐິເຕ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍຜລໍ ອນຸຠວນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ທີຆມສ຺ສຸເກສວິກາຣຘເຣ ອນ຺ຘກາຣມຸເຂ ສິຖິລພນ຺ຘນວິລມ຺ພມານກິສຜຣຸສກາຬກງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐິຕວນທາຫທຑ຺ຒຕາລຣຸກ຺ຂສທິເສ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຊິຆຈ຺ຉາປິປາສາຣຓິນິມ຺ມຖເນນ ອຸທຣໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ມຸຂໂຕ ວິນິຈ຺ຉຣນ຺ຕາຍ ອຄ຺ຄິຊາລາຍ ປຣິຑຍ຺ຫມານສຣີເຣ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ສູຈິຉິທ຺ທາຓຸມຕ຺ຕກຓ຺ຐພິລຕາຍ ປພ຺ພຕາກາຣກຸຈ຺ຉິຕາຍ ຈ ລທ຺ຘມ຺ປິ ປານໂຠຊນໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ຂຸປ຺ປິປາສາປເຣເຕ ອຎ຺ຎໍ ຣສມວິນ຺ທມາເນ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ປຠິນ຺ນຄຓ຺ຑປິຬກມຸຂາ ປຄ຺ຆຣິຕຣຸຘິຣປຸພ຺ພລສິກາທິໍ ລທ຺ຘາ ອມຕມິວ ສາຍມາເນ ອຕິວິຍ ທຸທ຺ທສິກວິຣູປຠຍານກສຣີເຣ ພຫູ ເປເຕ ຣຎ຺ໂຎ ນິທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈ;

ທ຺ວາຣພາຫາສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣ’’ນ຺ຕິ. –

ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕຫິ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ທາຣຸຓຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫີ’’ຕິ ທຸຕິຍຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຫູເຕຕິ ອນປ຺ປເກ ພຫຸມ຺ຫິ, ຍາວທຕ຺ຖິເກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠ-ກາຣສ຺ສ ຫິ ຫ-ກາໂຣ ລພ຺ຠຕິ ‘‘ປຫຸ ສນ຺ໂຕ ນ ຠຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໙໘) ວິຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ພຫູເຕ’’ ອິຕິ ຈ ‘‘ພຫູເກ’’ ອິຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ. ປມາທປາຐາ ເອເຕ. ອນ຺ເນ ຈ ປານມ຺ຫິ ຈ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ. ຂຊ຺ເຊ ຈ ໂຠຊ຺ເຊ ຈ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ເຊ, ເອເຕນ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອາຫາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປຏ຺ຐິເຕຕິ ອຸປຄມ຺ມ ຐິເຕ, ສຊ຺ຊິເຕ ປຏິຍຕ຺ເຕ ສໂມຫິເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ສຣຕິ, ສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເຕສໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ໂກຈິ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ນ ສຣຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ, ອຕ຺ຕນາ ກຕສ຺ສ ອທານທານປ຺ປຏິເສຘນາທິເຠທສ຺ສ ກທຣິຍກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ. ຕຎ຺ຫິ ເຕສໍ ກມ຺ມໍ ຎາຕີນໍ ສຣິຕຸໍ ນ ເທຕິ.

ຕຕິຍຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໓. ເອວໍ ຠຄວາ ອນປ຺ປເກປິ ອນ຺ນປານາທິມ຺ຫິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕ ‘‘ອປິ ນາມ ອມ຺ເຫ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ທເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຎາຕີ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕານໍ ວິຈຣຕໍ ເຕສໍ ເປຕານໍ ເຕຫິ ກຕສ຺ສ ອຕິກຏຸກວິປາກກຣສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍນ ກສ຺ສຈິ ຎາຕິໂນ ອນຸສ຺ສຣຓມຕ຺ຕາຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ, ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ເຊ ອຸປຏ຺ຐິເຕ;

ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ສຣຕິ, ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. –

ວຕ຺ວາ ປຸນ ຣຎ຺ໂຎ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ເນ ຎາຕເກ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນ’’ນ຺ຕິ ຕຕິຍຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ອຸປມາວຈນໍ. ຕສ຺ສ ທ຺ວິຘາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ – ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ອສຣນ຺ເຕປິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ທທນ຺ຕິ, ຎາຕີນໍ, ເຍ ເອວໍ ອນຸກມ຺ປກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຈ ຍຖາ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ທິນ຺ນໍ, ເອວໍ ສຸຈິໍ ປຓີຕໍ ກາເລນ ກປ຺ປິຍໍ ປານໂຠຊນໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປກາຕິ ຈ. ທທນ຺ຕີຕິ ເທນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕິ. ຎາຕີນນ຺ຕິ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ ສມ຺ພນ຺ຘານໍ. ເຍຕິ ເຍ ເກຈິ ປຸຕ຺ຕາ ວາ ຘີຕໂຣ ວາ ຠາຕໂຣ ວາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຠວນ຺ຕິ. ອນຸກມ຺ປກາຕິ ອຕ຺ຖກາມາ ຫິເຕສິໂນ. ສຸຈິນ຺ຕິ ວິມລໍ ທສ຺ສເນຍ຺ຍໍ ມໂນຣມໍ ຘມ຺ມິກໍ ຘມ຺ມລທ຺ຘໍ. ປຓີຕນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ເສຏ຺ຐໍ. ກາເລນາຕິ ຎາຕິເປຕານໍ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທີສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕກາເລນ. ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຕິຣູປໍ ອຣິຍານໍ ປຣິໂຠຄາຣຫໍ. ປານໂຠຊນນ຺ຕິ ປານຎ຺ຈ ໂຠຊນຎ຺ຈ. ອິຘ ປານໂຠຊນມຸເຂນ ສພ຺ໂພປິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາປຸພ຺ພທ຺ຘວຓ຺ຓນາ

໔. ເອວໍ ຠຄວາ ຣຎ຺ຎາ ມາຄເຘນ ເປຕຠູຕານໍ ຎາຕີນໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ທິນ຺ນໍ ປານໂຠຊນໍ ປສໍສນ຺ໂຕ –

‘‘ເອວໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປກາ;

ສຸຈິໍ ປຓີຕໍ ກາເລນ, ກປ຺ປິຍໍ ປານໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ. –

ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຍນ ປກາເຣນ ທິນ຺ນໍ ເຕສໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ປຸພ຺ພທ຺ຘມາຫ ຕໍ ຕຕິຍຄາຖາຍ ປຸພ຺ພທ຺ເຘນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ –

‘‘ເອວໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປກາ;

ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕຸ, ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍ’’ຕິ.

ເຕນ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູຕິ ເອວໍ ທທນ຺ຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາກາຣຕ຺ເຖນ ເອວໍສທ຺ເທນ ທາຕພ຺ພາກາຣນິທສ຺ສນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ໂວຕິ ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ’’ຕິ ຈ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໖; ມຫາວ. ໔໖໖), ‘‘ເຍຫິ ໂວ ອຣິຍາ’’ຕິ ຈ ເອວມາທີສຸ ວິຍ ເກວລໍ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ນ ສາມິວຈນໍ. ຎາຕີນໍ ໂຫຕູຕິ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຎາຕການໍ ໂຫຕຸ. ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍຕິ ເຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນາ ຎາຕໂຍ ອິທໍ ປຈ຺ຈນຸຠວນ຺ຕາ ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕູຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາປຣທ຺ຘປຎ຺ຈມຄາຖາປຸພ຺ພທ຺ຘວຓ຺ຓນາ

໔-໕. ເອວໍ ຠຄວາ ເຍນ ປກາເຣນ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນານໍ ຎາຕີນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕຸ, ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຍສ຺ມາ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຜລທໍ ໂຫຕິ, ເກວລນ຺ຕຸ ຕຖາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິຍ຺ຍມານໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ຎາຕີນໍ ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ເຕສໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕງ຺ຂເຓ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ຈ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘໍ ‘‘ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫີ’’ຕິ ປຎ຺ຈມຄາຖາຍ ປຸພ຺ພທ຺ຘຎ຺ຈ ອາຫ.

ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ – ເຕ ຎາຕິເປຕາ ຍຕ຺ຖ ຕໍ ທານໍ ທີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ສມນ຺ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ, ສໂມຘາຍ ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ອາຄຕາ ສມາຄຕາ ‘‘ອິເມ ໂນ ຎາຕໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ທານໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕທຕ຺ຖໍ ສມ຺ມາ ອາຄຕາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸທ຺ທິສ຺ສມາເນ ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸໂມທເຣຕິ ອຠິສທ຺ທຫນ຺ຕາ ກມ຺ມຜລໍ ອວິຊຫນ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕີກາຣໍ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ໂນ ທານໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ໂມທນ຺ຕິ ອນຸໂມທນ຺ຕິ, ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ປຎ຺ຈມຄາຖາປຣທ຺ຘຉຏ຺ຐຄາຖາປຸພ຺ພທ຺ຘວຓ຺ຓນາ

໕-໖. ເອວໍ ຠຄວາ ຍຖາ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນານໍ ຕງ຺ຂເຓ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ເຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ, ຎາຕິເປຕາ ສມາຄຕາ;

ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸໂມທເຣ’’ຕິ. –

ວຕ຺ວາ ປຸນ ຎາຕເກ ນິສ຺ສາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກຸສລກມ຺ມຜລໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຎາຕີ ອາຣພ຺ຠ ໂຖມນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຣໍ ຊີວນ຺ຕູ’’ຕິ ປຎ຺ຈມຄາຖາຍ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘໍ ‘‘ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກຕາ ປູຊາ’’ຕິ ຉຏ຺ຐຄາຖາຍ ປຸພ຺ພທ຺ຘຎ຺ຈ ອາຫ.

ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ – ຈິຣໍ ຊີວນ຺ຕູຕິ ຈິຣຊີວິໂນ ທີຆາຍຸກາ ໂຫນ຺ຕຸ. ໂນ ຎາຕີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ. ເຍສໍ ເຫຕູຕິ ເຍ ນິສ຺ສາຍ ເຍສໍ ກາຣຓາ. ລຠາມເສຕິ ລຠາມ. ອຕ຺ຕນາ ຕງ຺ຂຓໍ ປຏິລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອປທິສນ຺ຕາ ຠຓນ຺ຕິ. ເປຕານຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸໂມທເນນ, ທາຍການໍ ອຸທ຺ເທເສນ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສມ຺ປທາຍ ຈາຕິ ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ທກ຺ຂິຓາ ສມິຊ຺ຌຕິ, ຕງ຺ຂເຓ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕິກາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທາຍກາ ວິເສສເຫຕຸ. ເຕນາຫໍສຸ ‘‘ເຍສໍ ເຫຕຸ ລຠາມເສ’’ຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກຕາ ປູຊາຕິ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ອິມໍ ທານໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕຫິ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປູຊາ ກຕາ. ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາຕິ ຍມ຺ຫິ ສນ຺ຕາເນ ປຣິຈ຺ຈາຄມຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ຜລທານໂຕ ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນາ ເອວ ຎາຕໂຍ ລຠນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎປິ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຠຄວຕາ ເອເວຕໍ ພ຺ຍາກຕໍ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິນາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ປຸຏ຺ເຐນ, ກິເມຕ຺ຖ ອມ຺ເຫຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ –

‘‘ມຍມສ຺ສຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ ທານານິ ເທມ, ສທ຺ຘານິ ກໂຣມ ‘ອິທໍ ທານໍ ເປຕານໍ ຎາຕິສາໂລຫິຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕຸ, ອິທໍ ທານໍ ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’ຕິ, ກຈ຺ຈິ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ທານໍ ເປຕານໍ ຎາຕິສາໂລຫິຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ, ກຈ຺ຈິ ເຕ ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ຐາເນ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸປກປ຺ປຕິ, ໂນ ອຏ຺ຐາເນຕິ.

‘‘ກຕມໍ ປນ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຐານໍ, ກຕມໍ ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ເນຣຍິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນຸສ຺ສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ເທວານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ເປຕ຺ຕິເວສຍິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍໍ ວາ ປນສ຺ສ ອິໂຕ ອນຸປເວຈ຺ຉນ຺ຕິ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ວາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ວາ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂສ ເປໂຕ ຎາຕິສາໂລຫິໂຕ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂກ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ? ອຎ຺ເຎປິສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຕໍ ຐານໍ ອຸປປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂສ ເຈວ ເປໂຕ ຎາຕິສາໂລຫິໂຕ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎປິສ຺ສ ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂກ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ? ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ອນວກາໂສ, ຍໍ ຕໍ ຐານໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ຍທິທໍ ເປເຕຫິ ຎາຕິສາໂລຫິເຕຫິ. ອປິຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ທາຍໂກປິ ອນິປ຺ຜໂລ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໗໗).

ຉຏ຺ຐຄາຖາປຣທ຺ຘສຕ຺ຕມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໖-໗. ເອວໍ ຠຄວາ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນານໍ ປຸພ຺ພຎາຕີນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຖເມນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຎາຕີ ອິມາຍ ທານສມ຺ປທາຍ ອຕ຺ຕມນາ ເອວໍ ໂຖເມນ຺ຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ຈິຣໍ ຊີວນ຺ຕຸ ໂນ ຎາຕີ, ເຍສໍ ເຫຕຸ ລຠາມເສ;

ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກຕາ ປູຊາ, ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາ’’ຕິ. –

ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສໍ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນານໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠກາຣຓສ຺ສ ອຠາວໍ ອິໂຕ ທິນ຺ເນນ ຍາປນຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ກສີ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຉຏ຺ຐຄາຖາຍ ປຈ຺ຉິມທ຺ຘໍ ‘‘ວຓິຊ຺ຊາ ຕາທິສີ’’ຕິ ອິມໍ ສຕ຺ຕມຄາຖຎ຺ຈ ອາຫ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕຕ຺ຖ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ກສິ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ເປຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລເຠຍ຺ຍຸໍ. ໂຄຣກ຺ເຂຕ຺ຖ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ນ ເກວລໍ ກສິ ເອວ, ໂຄຣກ຺ຂາປິ ເອຕ຺ຖ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລເຠຍ຺ຍຸໍ. ວຓິຊ຺ຊາ ຕາທິສີ ນຕ຺ຖີຕິ ວາຓິຊ຺ຊາປິ ຕາທິສີ ນຕ຺ຖິ, ຍາ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠເຫຕຸ ຠເວຍ຺ຍ. ຫິຣຎ຺ເຎນ ກຍາກຍນ຺ຕິ ຫິຣຎ຺ເຎນ ກຍວິກ຺ກຍມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ຕາທິສໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠເຫຕຸ ຠເວຍ຺ຍ. ອິໂຕ ທິນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເປຕາ ກາລຄຕາ ຕຫິນ຺ຕິ ເກວລໍ ປນ ອິໂຕ ຎາຕີຫິ ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈຫິ ວາ ທິນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕຠາວໍ ຄເມນ຺ຕິ. ເປຕາຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນາ ສຕ຺ຕາ. ກາລຄຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓກາເລນ ຄຕາ, ‘‘ກາລກຕາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ກຕກາລາ ກຕມຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຫິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ.

ອຏ຺ຐມນວມຄາຖາທ຺ວຍວຓ຺ຓນາ

໘-໙. ເອວໍ ‘‘ອິໂຕ ທິນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເປຕາ ກາລຄຕາ ຕຫິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸປມາຫິ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸນ຺ນເມ ອຸທກໍ ວຸຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ອຸນ຺ນເຕ ຖເລ ອຸສ຺ສາເທ ຠູມິຠາເຄ ເມເຆຫິ ອຠິວຸຏ຺ຐໍ ອຸທກໍ ນິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂຍ ໂຍ ຠູມິຠາໂຄ ນິນ຺ໂນ ໂອຓໂຕ, ຕໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ປາປຸຓາຕິ, ເອວເມວ ອິໂຕ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ປາຕຸຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິນ຺ນມິວ ຫິ ອຸທກປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຐານໍ ເປຕໂລໂກ ທານຸປກປ຺ປນາຍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໗໗). ຍຖາ ຈ ກນ຺ທຣປທຣສາຂາປສາຂກຸໂສພ຺ຠມຫາໂສພ຺ຠສນ຺ນິປາເຕຫິ ວາຣິວຫາ ມຫານຊ຺ໂຊ ປູຣາ ຫຸຕ຺ວາ ສາຄຣໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ອິໂຕ ທິນ຺ນທານໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ.

ທສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐. ເອວໍ ຠຄວາ ‘‘ອິໂຕ ທິນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເປຕາ ກາລຄຕາ ຕຫິ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປມາຫິ ປກາເສຕ຺ວາ ປຸນ ຍສ຺ມາ ເຕ ເປຕາ ‘‘ອິໂຕ ກິຎ຺ຈິ ລຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາສາຠິຠູຕາ ຎາຕິຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາປິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ໂນ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອິມານິ ອນຸສ຺ສຣຓວຕ຺ຖູນິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓໍ ທຊ຺ຊາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອທາສິ ເມ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ອິທໍ ນາມ ເມ ຘນໍ ວາ ຘຎ຺ຎໍ ວາ ອທາສີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອິທໍ ນາມ ເມ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕນາ ອຸຍ຺ໂຍຄມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອກາສີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອມຸ ເມ ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ຎາຕີ’’ຕິ ຈ ສິເນຫວເສນ ຕາຓສມຕ຺ຖຕາຍ ‘‘ມິຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອສຸໂກ ເມ ສຫ ປໍສຸກີຬໂກ ສຂາ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ສພ຺ພມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທຊ຺ຊາ, ທານໍ ນິຍ຺ຍາເຕຍ຺ຍາຕິ. ອປໂຣ ປາໂຐ ‘‘ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓາ ທຊ຺ຊາ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ທາຕພ຺ພາຕິ ທຊ຺ຊາ. ກາ ສາ? ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓາ, ເຕເນວ ‘‘ອທາສິ ເມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຸພ຺ເພ ກຕມນຸສ຺ສຣໍ ອນຸສ຺ສຣຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຣຓວຈນປ຺ປສງ຺ເຄ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອກາທສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑. ເອວໍ ຠຄວາ ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓານິຍ຺ຍາຕເນ ກາຣຓຠູຕານິ ອນຸສ຺ສຣຓວຕ຺ຖູນິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ອທາສິ ເມ ອກາສິ ເມ, ຎາຕິມິຕ຺ຕາ ສຂາ ຈ ເມ;

ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທຊ຺ຊາ, ປຸພ຺ເພ ກຕມນຸສ຺ສຣ’’ນ຺ຕິ. –

ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຍ ຎາຕິມຣເຓນ ຣຸຓ຺ຓໂສກາທິປຣາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນ ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ກິຎ຺ຈິ ເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ຣຸຓ຺ຓໂສກາທິ ເກວລໍ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນເມວ ໂຫຕິ, ນ ເປຕານໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ນິປ຺ຜາເທຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫິ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຣຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ໂຣທນາ ໂຣທິຕຕ຺ຕໍ ອສ຺ສຸປາຕນໍ, ເອເຕນ ກາຍປຣິສ຺ສມໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສໂກຕິ ໂສຈນາ ໂສຈິຕຕ຺ຕໍ, ເອເຕນ ຈິຕ຺ຕປຣິສ຺ສມໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍາ ຈຎ຺ຎາຕິ ຍາ ຈ ຣຸຓ຺ຓໂສເກຫິ ອຎ຺ຎາ. ປຣິເທວນາຕິ ຎາຕິພ຺ຍສເນນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ລາລປ຺ປນາ, ‘‘ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກ ປິຍ ມນາປາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ຄຸຓສໍວຓ຺ຓນາ, ເອເຕນ ວຈີປຣິສ຺ສມໍ ທສ຺ເສຕິ.

ທ຺ວາທສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑໒. ເອວໍ ຠຄວາ ‘‘ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ ໂສໂກ ວາ ຍາ ຈຎ຺ຎາ ປຣິເທວນາ, ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ເປຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ນ ໂຫຕິ, ເກວລນ຺ຕຸ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຕາປນມຕ຺ຕເມວ, ເອວໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຎາຕໂຍ’’ຕິ ຣຸຓ຺ຓາທີນໍ ນິຣຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ມາຄຘຣາເຊນ ຍາ ທກ຺ຂິຓາ ທິນ຺ນາ, ຕສ຺ສາ ສາຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ໂຂ ທກ຺ຂິຓາ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຍຎ຺ຈ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທກ຺ຂິຓາ ຕຍາ ອຊ຺ຊ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິຄຓໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນາ, ສາ ຍສ຺ມາ ສງ຺ໂຆ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆມ຺ຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ ເປຕຊນສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ອຸປກປ຺ປຕິ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ຜລຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປກປ຺ປຕີຕິ ຈ ຐານໂສ ອຸປກປ຺ປຕິ, ຕໍຂຓໍເຍວ ອຸປກປ຺ປຕິ, ນ ຈິເຣນ. ຍຖາ ຫິ ຕໍຂຓຎ຺ເຎວ ປຏິຠນ຺ຕໍ ‘‘ຐານໂສເວຕໍ ຕຖາຄຕໍ ປຏິຠາຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປິ ຕໍຂຓໍເຍວ ອຸປກປ຺ປນ຺ຕາ ‘‘ຐານໂສ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍໍ ວາ ຕໍ ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໗໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຂຸປ຺ປິປາສິກວນ຺ຕາສປຣທຕ຺ຕູປຊີວິນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິກາທິເຠທຠິນ຺ເນ ຐາເນ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ກຫາປຓໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ກຫາປຓໂສ ເທຕີ’’ຕິ ໂລເກ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ ປາຕຸຠວຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເຕຣສມຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓. ເອວໍ ຠຄວາ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນາຍ ທກ຺ຂິຓາຍ ສາຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ອຍຎ຺ຈ ໂຂ ທກ຺ຂິຓາ ທິນ຺ນາ, ສງ຺ຆມ຺ຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍສ຺ສ, ຐານໂສ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ. –

ວຕ຺ວາ ປຸນ ຍສ຺ມາ ອິມໍ ທກ຺ຂິຓໍ ເທນ຺ເຕນ ຎາຕີນໍ ຎາຕີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກຣຓວເສນ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ນິທສ຺ສິໂຕ, ພຫຸຊນສ຺ສ ປາກຏີກໂຕ, ນິທສ຺ສນໍ ວາ ກໂຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິປິ ຎາຕີນໍ ເອວເມວ ຎາຕີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກຣຓວເສນ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ປຣິປູເຣຕພ຺ໂພ, ນ ນິຣຕ຺ຖເກຫິ ຣຸຓ຺ຓາທີຫິ ອຕ຺ຕາ ປຣິຕາເປຕພ຺ໂພຕິ ຈ ເປເຕ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຘິຄເມນ຺ເຕນ ເປຕານໍ ປູຊາ ກຕາ ອຸຬາຣາ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນ຺ນປານາທີຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂູນໍ ພລໍ ອນຸປທິນ຺ນໍ, ອນຸກມ຺ປາທິຄຸຓປຣິວາຣຎ຺ຈ ຈາຄເຈຕນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ອນປ຺ປກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອິເມຫິ ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸເຓຫິ ຣາຊານໍ ສມ຺ປຫໍເສນ຺ໂຕ –

‘‘ໂສ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ຈ ອຍໍ ນິທສ຺ສິໂຕ,

ເປຕານ ປູຊາ ຈ ກຕາ ອຸຬາຣາ;

ພລຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນມນຸປ຺ປທິນ຺ນໍ,

ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາຍ ຄາຖາຍ ເທສນໍ ປຣິໂຍສາເປຕິ.

ອຖ ວາ ‘‘ໂສ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ຈ ອຍໍ ນິທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ຄາຖາປເທນ ຠຄວາ ຣາຊານໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ. ຎາຕິຘມ຺ມນິທສ຺ສນເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ທສ຺ສນໍ ເປຕານ ປູຊາ ຈ ກຕາ ອຸຬາຣາຕິ ອິມິນາ ສມາທເປຕິ. ອຸຬາຣາຕິ ປສໍສນເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປູຊາກຣເຓ ສມາທປນໍ. ພລຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນມນຸປ຺ປທິນ຺ນນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ. ພລານຸປ຺ປທານເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ທານໍ, ພລານຸປ຺ປທານຕາຕິ ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫວຑ຺ຒເນນ ສມຸຕ຺ເຕຊນໍ. ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ ອນປ຺ປກນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ປຸຎ຺ຎປ຺ປສຸຕກິຕ຺ຕນເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸຓສໍວຓ຺ຓນຠາເວນ ສມ຺ປຫໍສນຊນນໂຕ ສມ຺ປຫໍສນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປຕ຺ຕິອາທີນວສໍວຓ຺ຓເນນ ສໍວິຄ຺ຄານໍ ໂຍນິໂສ ປທຫຕໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍທິວເສປິ ຠຄວາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອິທເມວ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ເທເສສິ, ເອວໍ ຍາວ ສຕ຺ຕມທິວສາ ຕາທິໂສ ເອວ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກປາຐ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ຕິໂຣກຸຏ຺ຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.