໑. ສຣຓຕ຺ຕຍວຓ຺ຓນາ

ພຸທ຺ຘວິຠາວນາ

ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓຄມນໍ, ຄມກຎ຺ຈ ວິຠາວເຍ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓນິມິຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ຂາຘິຄມປຣິຠາວິຕໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານມຸປາທາຍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານໍ ວາ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘິມຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ສຕ຺ຕວິເສໂສ ພຸທ຺ໂຘ. ຍຖາຫ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ໂຍ ໂສ ຠຄວາ ສຍມ຺ຠູ ອນາຈຣິຍໂກ ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສາມໍ ສຈ຺ຈານິ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ພເລສຸ ຈ ວສີຠາວ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໙໒; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໑).

ອຍໍ ຕາວ ອຕ຺ຖໂຕ ພຸທ຺ຘວິຠາວນາ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປນ ‘‘ພຸຊ຺ຌິຕາຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ໂພເຘຕາຕິ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ພຸທ຺ໂຘ? ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ພທສ຺ສາວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ວິກສິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຂີຓາສວສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘ, ນິຣຸປກ຺ກິເລສສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕວີຕຣາໂຄຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕວີຕໂທໂສຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕວີຕໂມໂຫຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕນິກ຺ກິເລໂສຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄໂຕຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອໂກ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ອພຸທ຺ຘິວິຫຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິປຏິລາຠາ ພຸທ຺ໂຘ. ພຸທ຺ໂຘຕິ ເນຕໍ ນາມໍ ມາຕຣາ ກຕໍ, ນ ປິຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠາຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠຄິນິຍາ ກຕໍ, ນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈຫິ ກຕໍ, ນ ຎາຕິສາໂລຫິເຕຫິ ກຕໍ, ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ກຕໍ, ນ ເທວຕາຫິ ກຕໍ, ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກເມຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ໂພຘິຍາ ມູເລ ສຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິລາຠາ ສຈ຺ຉິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຍທິທໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໙໒; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໒).

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ໂລເກ ອວຄນ຺ຕາ ອວຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ຍຖາ ປຓ຺ຓໂສສາ ວາຕາ ປຓ຺ຓສຸສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມພຸຊ຺ຌນສມຕ຺ຖາຍ ພຸທ຺ຘິຍາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພທສ຺ສາວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມໂພຘນສມຕ຺ຖາຍ ພຸທ຺ຘິຍາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຎ຺ເຎນ ອໂພຘິໂຕ ສຍເມວ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິກສິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ນານາຄຸຓວິກສນໂຕ ປທຸມມິວ ວິກສນຏ຺ເຐນ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຂີຓາສວສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອວມາທີຫິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ໂກຈກຣຘມ຺ມປຫານໂຕ ນິທ຺ທາກ຺ຂຍວິພຸທ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ ວິຍ ສພ຺ພກິເລສນິທ຺ທາກ຺ຂຍວິພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄໂຕຕິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ຘິຍຕ຺ຖານໍ ຄມນຕ຺ຖປຣິຍາຍໂຕ ຍຖາ ມຄ຺ຄໍ ຄໂຕປິ ປຸຣິໂສ ຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄຕຕ຺ຕາປິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອໂກ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ນ ປເຣຫິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘ, ກິນ຺ຕຸ ສຍເມວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອພຸທ຺ຘິວິຫຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິປຏິລາຠາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ຘິ ພຸທ຺ຘໍ ໂພໂຘຕິ ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ນີລຣຕ຺ຕຄຸຓໂຍຄໂຕ ‘‘ນີໂລ ປໂຏ, ຣຕ຺ໂຕ ປໂຏ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘິຄຸຓໂຍຄໂຕ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຎາເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ເນຕໍ ນາມນ຺ຕິ ເອວມາທິ ອຕ຺ຖມນຸຄຕາ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ໂພຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວຣູເປນ ນເຍນ ສພ຺ເພສໍ ປທານໍ ພຸທ຺ຘສທ຺ທສ຺ສ ສາຘນສມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕປິ ພຸທ຺ຘວິຠາວນາ.

ສຣຓຄມນຄມກວິຠາວນາ

ອິທານິ ສຣຓຄມນາທີສຸ ຫິໍສຕີຕິ ສຣຓໍ, ສຣຓຄຕານໍ ເຕເນວ ສຣຓຄມເນນ ຠຍໍ ສນ຺ຕາສໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ປຣິກ຺ກິເລສໍ ຫິໍສຕິ ວິຘມຕິ ນີຫຣຕິ ນິໂຣເຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຫິເຕ ປວຕ຺ຕເນນ ອຫິຕາ ຈ ນິວຕ຺ຕເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຫິໍສຕີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ຠວກນ຺ຕາຣາ ອຸຕ຺ຕຣເຓນ ອສ຺ສາສທາເນນ ຈ ຘມ຺ໂມ, ອປ຺ປການມ຺ປິ ກາຣານໍ ວິປຸລຜລປຏິລາຠກຣເຓນ ສງ຺ໂຆ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນ ຕໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓໍ. ຕປ຺ປສາທຕຄ຺ຄຣຸຕາຫິ ວິຫຕວິທ຺ຘໍສິຕກິເລໂສ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສຣຓຄມນໍ. ຕໍສມງ຺ຄີ ສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ‘‘ເອສ ເມ ສຣຓໍ, ເອສ ເມ ປຣາຍຓ’’ນ຺ຕິ ເອວເມຕໍ ອຸເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸເປນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ເອເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ອຸປາສເກ ໂນ ຠຄວາ ຘາເຣຕູ’’ຕິ ຕປຸສ຺ສຠລ຺ລິກາທໂຍ ວິຍ ສມາທາເນນ ວາ, ‘‘ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ສາວໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ມຫາກສ຺ສປາທໂຍ ວິຍ ສິສ຺ສຠາວູປຄມເນນ ວາ, ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ ‘ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ນໂມ ຕສ຺ສ…ເປ… ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໘໘) ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸອາທໂຍ ວິຍ ຕປ຺ໂປຓຕ຺ເຕນ ວາ, ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄິໂນ ວິຍ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕເນນ ວາ, ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ວິຍ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທນ ວາຕິ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ວິສຍໂຕ ກິຈ຺ຈໂຕ ຈ ອຸເປຕິ.

ອຍໍ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຄມກສ຺ສ ຈ ວິຠາວນາ.

ເຠທາເຠທຜລທີປນາ

ອິທານິ ‘‘ເຠທາເຠທໍ ຜລຎ຺ຈາປິ, ຄມນີຍຎ຺ຈ ທີປເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຠທາທີນໍ ອຍໍ ທີປນາ, ເອວໍ ສຣຓຄຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທຸວິໂຘ ສຣຓຄມນເຠໂທ – ສາວຊ຺ໂຊ ຈ ອນວຊ຺ໂຊ ຈ. ອນວຊ຺ໂຊ ກາລກິຣິຍາຍ, ສາວຊ຺ໂຊ ອຎ຺ຎສຕ຺ຖຣິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣວິປຣີຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ. ໂສ ທຸວິໂຘປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານເມວ. ພຸທ຺ຘຄຸເຓສຸ ອຎ຺ຎາຓສໍສຍມິຈ຺ຉາຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອນາທຣາທິປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ເຕສໍ ສຣຓໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ປນ ອຠິນ຺ນສຣຓາ ເຈວ ອສໍກິລິຏ຺ຐສຣຓາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໗໖; ມ. ນິ. ໓.໑໒໘; ວິຠ. ໘໐໙). ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຕຸ ຍາວເທວ ສຣຓເຠທໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕາວເທວ ອຠິນ຺ນສຣຓາ. ສາວຊ຺ໂຊວ ເນສໍ ສຣຓເຠໂທ, ສໍກິເລໂສ ຈ ອນິຏ຺ຐຜລໂທ ໂຫຕິ. ອນວຊ຺ໂຊ ອວິປາກຕ຺ຕາ ອຜໂລ, ອເຠໂທ ປນ ຜລໂຕ ອິຏ຺ຐເມວ ຜລໍ ເທຕິ.

ຍຖາຫ –

‘‘ເຍເກຈິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາເສ, ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິໍ;

ປຫາຍ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ເທວກາຍໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໗);

ຕຕ຺ຣ ຈ ເຍ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທນ ສຣຓໍ ຄຕາ, ເຕ ອປາຍໍ ນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຕເຣ ປນ ສຣຓຄມເນນ ນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຄາຖາຍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ຕາວ ເຠທາເຠທຜລທີປນາ.

ຄມນີຍທີປນາ

ຄມນີຍທີປນາຍໍ ໂຈທໂກ ອາຫ – ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອສ ພຸທ຺ຘໍ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສຣຓໍ ວາ, ອຸຠຍຖາປິ ຈ ເອກສ຺ສ ວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ. ກສ຺ມາ? ຄມນກິຣິຍາຍ ກມ຺ມທ຺ວຍາຠາວໂຕ. ນ ເຫຕ຺ຖ ‘‘ອຊໍ ຄາມໍ ເນຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ທ຺ວິກມ຺ມກຕ຺ຕໍ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ຄຈ຺ຉເຕວ ປຸພ຺ພໍ ທິສໍ, ຄຈ຺ຉຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໙; ໓.໘໗) ວິຍ ສາຕ຺ຖກເມວາຕິ ເຈ? ນ, ພຸທ຺ຘສຣຓານໍ ສມານາຘິກຣຓຠາວສ຺ສານຘິປ຺ເປຕໂຕ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ສມານາຘິກຣຓຠາເວ ອຘິປ຺ເປເຕ ປຏິຫຕຈິຕ຺ໂຕປິ ພຸທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ສິຍາ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວິເສສິຕໍ ສຣຓໍ, ຕເມເວສ ຄໂຕຕິ. ‘‘ເອຕໍ ໂຂ ສຣຓໍ ເຂມໍ, ເອຕໍ ສຣຓມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑໙໒) ວຈນໂຕ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕເມວາຕິ ເຈ? ນ, ຕຕ຺ເຖວ ຕພ຺ຠາວໂຕ. ຕຕ຺ເຖວ ຫິ ຄາຖາປເທ ເອຕໍ ພຸທ຺ຘາທິຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓຄຕານໍ ຠຍຫຣຓຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ສຣຓຠາເວ ອພ຺ຍຠິຈຣຓໂຕ ‘‘ເຂມມຸຕ຺ຕມຎ຺ຈ ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ສມານາຘິກຣຓຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຕຸ ຄມິສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ສຣຓຄມນສ຺ສ ອປ຺ປສິທ຺ຘິໂຕ ອນຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອສາຘກເມຕໍ. ‘‘ເອຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄມິສມ຺ພນ຺ເຘປິ ສຣຓຄມນປສິທ຺ຘິໂຕ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕເມວາຕິ ເຈ? ນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໂທສປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ສມານາຘິກຣຓຠາເວ ສຕິ ເອຕໍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆສຣຓໍ ປຏິຫຕຈິຕ຺ໂຕປິ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໂທສປ຺ປສງ຺ໂຄ ເອວ ສິຍາ, ນ ຈ ໂນ ໂທເສນ ອຕ຺ຖິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອສາຘກເມຕໍ. ຍຖາ ‘‘ມມຎ຺ຫິ, ອານນ຺ທ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຊາຕິຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຊາຕິຍາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙) ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ປຣິມຸຈ຺ຈມານາ ສຕ຺ຕາ ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວມິຘາປິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆສ຺ສ ສຣຓສ຺ສານຸຠາເວນ ມຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ເອຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຄມນີຍຕ຺ຕໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ສຣຓສ຺ສ, ນ ອຸຠເຍສໍ, ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ຄມກສ຺ສ ຄມນີຍໍ, ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ເອຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕີຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ –

ພຸທ຺ໂຘເຍເວຕ຺ຖ ຄມນີໂຍ, ຄມນາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕຸ ຕໍ ສຣຓວຈນໍ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉາມິ. ເອສ ເມ ສຣຓໍ, ເອສ ເມ ປຣາຍຓໍ, ອຆສ຺ສ, ຕາຕາ, ຫິຕສ຺ສ ຈ ວິຘາຕາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ເອຕໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຠຊາມິ ເສວາມິ ປຍິຣຸປາສາມິ, ເອວໍ ວາ ຊານາມິ ພຸຊ຺ຌາມີຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ຘາຕູນໍ ຄຕິອຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ຘິປິ ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖຕິ. ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອປ຺ປໂຍຄາ ອຍຸຕ຺ຕມິຕິ ເຈ? ຕໍ ນ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ຍທິ ເຈຕ຺ຖ ເອວມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ, ຕໂຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໕, ໘໕) ວິຍ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ປຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ນ ຈ ປຍຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຍຸຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈ ນ, ກສ຺ມາ? ຕທຕ຺ຖສມ຺ຠວາ. ‘‘ໂຍ ຈ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໙໐) ວິຍ ອິຘາປິ ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ຈ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຖສມ຺ຠວາ ອິຕິ-ສທ຺ທາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອປ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສາເປຕ຺ຖ ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ເອວໍຊາຕິເກສຸ, ຕສ຺ມາ ອໂທໂສ ເອວ ໂສຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໓໔) ສຣຓສ຺ເສວ ຄມນີຍໂຕ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄມນາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕຸ ສຣຓວຈນ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕມິຕິ ເຈ. ຕໍ ນາຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຕທຕ຺ຖສມ຺ຠວາ ເອວ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຍໂຕ ປຸພ຺ພສທິສເມວ ອປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕປິ ປຍຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕຣຖາ ຫິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໂທສປ຺ປສງ຺ໂຄ ເອວ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ຄມນີຍທີປນາ.

ຘມ຺ມສງ຺ຆສຣຓວິຠາວນາ

ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ມໍ ສຣຓມິຈ຺ຈາທິ, ທ຺ວເຍເປສ ນໂຍ ມໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຈ຺ຈເຕ – ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ປທທ຺ວເຍ ເອໂສວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ຘມ຺ມສງ຺ຆານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ວິຠາວນມຕ຺ຕເມວ ອສທິສໍ, ເສສໍ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ຍໂຕ ຍເທເວຕ຺ຖ ອສທິສໍ, ຕໍ ວຸຈ຺ຈເຕ – ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ຘມ຺ໂມຕິ ເອເກ. ຠາວິຕມຄ຺ຄານໍ ສຈ຺ຉິກຕນິພ຺ພານານຎ຺ຈ ອປາເຍສຸ ອປຕນຠາເວນ ຘາຣຓໂຕ ປຣມສ຺ສາສວິຘານໂຕ ຈ ມຄ຺ຄວິຣາຄາ ເອວ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຘມ຺ໂມຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄປ຺ປສາທສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ສາຘກໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ ເອວມາທິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐).

ຈຕຸພ຺ພິຘອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄີນໍ ຈຕຸສາມຎ຺ຎຜລສມຘິວາສິຕຂນ຺ຘສນ຺ຕານານຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສມູໂຫ ທິຏ຺ຐິສີລສງ຺ຆາເຕນ ສໍຫຕຕ຺ຕາ ສງ຺ໂຆ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອານນ຺ທ, ເຍ ໂວ ມຍາ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາ ເທສິຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ທ຺ເວປິ ຠິກ຺ຂູ ນານາວາເທ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໓).

ອຍຎ຺ຫິ ປຣມຕ຺ຖສງ຺ໂຆ ສຣຓນ຺ຕິ ຄມນີໂຍ. ສຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐; ອ. ນິ. ໔.໓໔, ໑໘໑) ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕໍ ປນ ສຣຓໍ ຄຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸເຂ ວາ ສງ຺ເຆ ສມ຺ມຸຕິສງ຺ເຆ ວາ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິເຠເທ ເອກປຸຄ຺ຄເລປິ ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິເຕ ວນ຺ທນາທິກິຣິຍາຍ ສຣຓຄມນໍ ເນວ ຠິຊ຺ຊຕິ ນ ສໍກິລິສ຺ສຕິ, ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ວຸຕ຺ຕາວເສສນ຺ຕຸ ອິມສ຺ສ ທຸຕິຍສ຺ສ ຈ ສຣຓຄມນສ຺ສ ເຠທາເຠທາທິວິຘານໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຕາວ ‘‘ຘມ຺ມໍ ສຣຓມິຈ຺ຈາທິ, ທ຺ວເຍເປສ ນໂຍ ມໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາ.

ອນຸປຸພ຺ພວວຕ຺ຖານກາຣຓນິທ຺ເທໂສ

ອິທານິ ອນຸປຸພ຺ພວວຕ຺ຖາເນ, ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິທ຺ທິເສຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເຕສຸ ຈ ຕີສຸ ສຣຓວຈເນສຸ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ກຕ຺ວາ ປຐມໍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕປ຺ປຠວໂຕ ຕທຸປເທສິຕໂຕ ຈ ອນນ຺ຕຣໍ ຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຘາຣກໂຕ ຕທາເສວນໂຕ ຈ ອນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ. ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ວາ ຫິເຕ ນິໂຍຊໂກຕິ ກຕ຺ວາ ປຐມໍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕປ຺ປຠວໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຕາ ອນນ຺ຕຣໍ ຘມ຺ໂມ, ຫິຕາຘິຄມາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ອຘິຄຕຫິໂຕ ຈາຕິ ກຕ຺ວາ ອນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ ສຣຓຠາເວນ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປກາສິໂຕຕິ ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ພວວຕ຺ຖາເນ ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິທ຺ທິເສ.

ອຸປມາປກາສນາ

ອິທານິ ຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຣຓຕ຺ຕຍເມຕຎ຺ຈ, ອຸປມາຫິ ປກາສເຍ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈເຕ – ເອຕ຺ຖ ປນ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຈນ຺ທກິຣຓນິກໂຣ ວິຍ ເຕນ ເທສິໂຕ ຘມ຺ໂມ, ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທກິຣຓສມຸປ຺ປາທິຕປີຓິໂຕ ໂລໂກ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ພາລສູຣິໂຍ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ສ ຣສ຺ມິຊາລມິວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຘມ຺ໂມ, ເຕນ ວິຫຕນ຺ຘກາໂຣ ໂລໂກ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ວນທາຫກປຸຣິໂສ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ວນທຫນຄ຺ຄິ ວິຍ ກິເລສວນທຫໂນ ຘມ຺ໂມ, ທຑ຺ຒວນຕ຺ຕາ ເຂຕ຺ຕຠູໂຕ ວິຍ ຠູມິຠາໂຄ ທຑ຺ຒກິເລສຕ຺ຕາ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕຠູໂຕ ສງ຺ໂຆ. ມຫາເມໂຆ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສລິລວຸຏ຺ຐິ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ວຸຏ຺ຐິນິປາຕູປສມິຕເຣຓຸ ວິຍ ຊນປໂທ ອຸປສມິຕກິເລສເຣຓຸ ສງ຺ໂຆ. ສຸສາຣຖິ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ອສ຺ສາຊານີຍວິນຍູປາໂຍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ສຸວິນີຕສ຺ສາຊານີຍສມູໂຫ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ສພ຺ພທິຏ຺ຐິສລ຺ລຸທ຺ຘຣຓໂຕ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສລ຺ລຸທ຺ຘຣຓູປາໂຍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ສມຸທ຺ຘຏສລ຺ໂລ ວິຍ ຊໂນ ສມຸທ຺ຘຏທິຏ຺ຐິສລ຺ໂລ ສງ຺ໂຆ. ໂມຫປຏລສມຸປ຺ປາຏນໂຕ ວາ ສາລາກິໂຍ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ປຏລສມຸປ຺ປາຏນຸປາໂຍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ສມຸປ຺ປາຏິຕປຏໂລ ວິປ຺ປສນ຺ນໂລຈໂນ ວິຍ ຊໂນ ສມຸປ຺ປາຏິຕໂມຫປຏໂລ ວິປ຺ປສນ຺ນຎາຓໂລຈໂນ ສງ຺ໂຆ. ສານຸສຍກິເລສພ຺ຍາຘິຫຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ ວາ ກຸສໂລ ເວຊ຺ໂຊ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສມ຺ມາ ປຍຸຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊມິວ ຘມ຺ໂມ, ເຠສຊ຺ຊປໂຍເຄນ ສມຸປສນ຺ຕພ຺ຍາຘິ ວິຍ ຊນສມຸທາໂຍ ສມຸປສນ຺ຕກິເລສພ຺ຍາຘານຸສໂຍ ສງ຺ໂຆ.

ອຖ ວາ ສຸເທສໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສຸມຄ຺ໂຄ ວິຍ ເຂມນ຺ຕຠູມິ ວິຍ ຈ ຘມ຺ໂມ, ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ເຂມນ຺ຕຠູມິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ສຸນາວິໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ນາວາ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ປາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂກ ວິຍ ຊໂນ ສງ຺ໂຆ. ຫິມວາ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕປ຺ປຠໂວສຘມິວ ຘມ຺ໂມ, ໂອສຘູປໂຠເຄນ ນິຣາມໂຍ ວິຍ ຊໂນ ສງ຺ໂຆ. ຘນໂທ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຘນໍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ລທ຺ຘຘໂນ ວິຍ ຊໂນ ສມ຺ມາລທ຺ຘອຣິຍຘໂນ ສງ຺ໂຆ. ນິຘິທສ຺ສນໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ນິຘິ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ນິຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ຊໂນ ສງ຺ໂຆ.

ອປິຈ ອຠຍໂທ ວິຍ ວີຣປຸຣິໂສ ພຸທ຺ໂຘ, ອຠຍມິວ ຘມ຺ໂມ, ສມ຺ປຕ຺ຕາຠໂຍ ວິຍ ຊໂນ ອຈ຺ຈນ຺ຕສພ຺ພຠໂຍ ສງ຺ໂຆ. ອສ຺ສາສໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ອສ຺ສາໂສ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ອສ຺ສຕ຺ຖຊໂນ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ສຸມິຕ຺ໂຕ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຫິຕູປເທໂສ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ຫິຕູປໂຍເຄນ ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ວິຍ ຊໂນ ສງ຺ໂຆ. ຘນາກໂຣ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຘນສາໂຣ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ຘນສາຣູປໂຠໂຄ ວິຍ ຊໂນ ສງ຺ໂຆ. ຣາຊກຸມາຣນ຺ຫາປໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສີສນ຺ຫານສລິລໍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ສຸນ຺ຫາຕຣາຊກຸມາຣວຄ຺ໂຄ ວິຍ ສທ຺ຘມ຺ມສລິລສຸນ຺ຫາໂຕ ສງ຺ໂຆ. ອລງ຺ກາຣກາຣໂກ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ອລງ຺ກາໂຣ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ອລງ຺ກຕຣາຊປຸຕ຺ຕຄໂຓ ວິຍ ສທ຺ຘມ຺ມາລງ຺ກໂຕ ສງ຺ໂຆ. ຈນ຺ທນຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕປ຺ປຠວຄນ຺ໂຘ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ຈນ຺ທນຸປໂຠເຄນ ສນ຺ຕປຣິຬາໂຫ ວິຍ ຊໂນ ສທ຺ຘມ຺ມູປໂຠເຄນ ສນ຺ຕປຣິຬາໂຫ ສງ຺ໂຆ. ທາຍຊ຺ຊສມ຺ປທານໂກ ວິຍ ປິຕາ ພຸທ຺ໂຘ, ທາຍຊ຺ຊໍ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ທາຍຊ຺ຊຫໂຣ ປຸຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ ວິຍ ສທ຺ຘມ຺ມທາຍຊ຺ຊຫໂຣ ສງ຺ໂຆ. ວິກສິຕປທຸມໍ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຕປ຺ປຠວມຘຸ ວິຍ ຘມ຺ໂມ, ຕທຸປໂຠຄີຠມຣຄໂຓ ວິຍ ສງ຺ໂຆ. ເອວໍ ສຣຓຕ຺ຕຍເມຕຎ຺ຈ, ອຸປມາຫິ ປກາສເຍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຍາ ປຸພ຺ເພ ‘‘ເກນ ກຕ຺ຖ ກທາ ກສ຺ມາ, ຠາສິຕໍ ສຣຓຕ຺ຕຍ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ຈຕູຫິ ຄາຖາຫິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ມາຕິກາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ປກາສິຕາ ໂຫຕີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກປາຐ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຣຓຕ຺ຕຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.