ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ;

ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ;

ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ.

ອຍໍ ສຣຓຄມນນິທ຺ເທໂສ ຂຸທ຺ທການໍ ອາທິ.

ອິມສ຺ສ ທານິ ອຕ຺ຖໍ ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກຏ຺ຐກຖາຍ ວິວຣິຕຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານີກາຕຸໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

ອຸຕ຺ຕມໍ ວນ຺ທເນຍ຺ຍານໍ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ;

ຂຸທ຺ທການໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເກສຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ.

ຂຸທ຺ທການໍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ, ກິຎ຺ຈາປິ ອຕິທຸກ຺ກຣາ;

ວຓ຺ຓນາ ມາທິເສເນສາ, ອໂພຘນ຺ເຕນ ສາສນໍ.

ອຊ຺ຊາປິ ຕຸ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ປຸພ຺ພາຈຣິຍນິຈ຺ຉໂຍ;

ຕເຖວ ຈ ຐິຕໍ ຍສ຺ມາ, ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ.

ຕສ຺ມາຫໍ ກາຕຸມິຈ຺ຉາມິ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໍ ອິມໍ;

ສາສນຎ຺ເຈວ ນິສ຺ສາຍ, ໂປຣາຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍໍ.

ສທ຺ຘມ຺ມພຫຸມາເນນ, ນາຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນກມ຺ຍຕາ;

ນາຎ຺ເຎສໍ ວມ຺ຠນຕ຺ຖາຍ, ຕໍ ສຸຓາຖ ສມາຫິຕາຕິ.

ຂຸທ຺ທກວວຕ຺ຖານໍ

ຕຕ຺ຖ ‘‘ຂຸທ຺ທການໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເກສຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຂຸທ຺ທການິ ຕາວ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຂຸທ຺ທການິ ນາມ ຂຸທ຺ທກນິກາຍສ຺ສ ເອກເທໂສ, ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍ ນາມ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ນິກາຍານໍ ເອກເທໂສ. ປຎ຺ຈ ນິກາຍາ ນາມ –

ທີຆມຊ຺ຌິມສໍຍຸຕ຺ຕ, ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣິກຂຸທ຺ທກາ;

ນິກາຍາ ປຎ຺ຈ ຄມ຺ຠີຣາ, ຘມ຺ມໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈິເມ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕາທີນິ ຈຕຸຕ຺ຕິໍສ ສຸຕ຺ຕານິ ທີຆນິກາໂຍ. ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕາທີນິ ທິຍຑ຺ຒສຕໍ ທ຺ເວ ຈ ສຸຕ຺ຕານິ ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ. ໂອຆຕຣຓສຸຕ຺ຕາທີນິ ສຕ຺ຕ ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ຈ ສຸຕ຺ຕານິ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ. ຈິຕ຺ຕປຣິຍາທານສຸຕ຺ຕາທີນິ ນວ ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ ປຎ຺ຈ ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕານິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ. ຂຸທ຺ທກປາໂຐ, ຘມ຺ມປທໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ສຸຕ຺ຕນິປາໂຕ, ວິມານວຕ຺ຖຸ, ເປຕວຕ຺ຖຸ, ເຖຣຄາຖາ, ເຖຣີຄາຖາ, ຊາຕກໍ, ນິທ຺ເທໂສ, ປຏິສມ຺ຠິທາ, ອປທານໍ, ພຸທ຺ຘວໍໂສ, ຈຣິຍາປິຏກໍ, ວິນຍາຠິຘມ຺ມປິຏການິ, ຐເປຕ຺ວາ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິກາເຍ ອວເສສໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍ.

ກສ຺ມາ ປເນສ ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ? ພຫູນໍ ຂຸທ຺ທການໍ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘານໍ ສມູຫໂຕ ນິວາສໂຕ ຈ. ສມູຫນິວາສາ ຫິ ‘‘ນິກາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກນິກາຍມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐). ໂປຓິກນິກາໂຍ, ຈິກ຺ຂລ຺ລິກນິກາໂຍ’’ຕິ ເອວມາທີນິ ເຈຕ຺ຖ ສາຘການິ ສາສນໂຕ ໂລກໂຕ ຈ. ອຍມສ຺ສ ຂຸທ຺ທກນິກາຍສ຺ສ ເອກເທໂສ. ອິມານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກປຣິຍາປນ຺ນານິ ອຕ຺ຖໂຕ ວິວຣິຕຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານີກາຕຸຎ຺ຈ ອຘິປ຺ເປຕານິ ຂຸທ຺ທການິ, ເຕສມ຺ປິ ຂຸທ຺ທການໍ ສຣຓສິກ຺ຂາປທທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣກຸມາຣປຎ຺ຫມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕ- ຣຕນສຸຕ຺ຕຕິໂຣກຸຏ຺ຏນິຘິກຓ຺ຑເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານໍ ວເສນ ນວປ຺ປເຠໂທ ຂຸທ຺ທກປາໂຐ ອາທິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຍ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ ອາໂຣປິຕວເສນ ນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕວເສນ. ຠຄວຕາ ຫິ ວຸຕ຺ຕວເສນ –

‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ, ສນ຺ຘາວິສ຺ສໍ ອນິພ຺ພິສໍ;

ຄຫກາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂາ ຊາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ຄຫກາຣກ ທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸນ ເຄຫໍ ນ ກາຫສິ;

ສພ຺ພາ ເຕ ຜາສຸກາ ຠຄ຺ຄາ, ຄຫກູຏໍ ວິສງ຺ຂຕໍ;

ວິສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໕໓-໑໕໔) –

ອິທໍ ຄາຖາທ຺ວຍໍ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ອາທິ. ຕຎ຺ຈ ມນສາວ ວຸຕ຺ຕວເສນ, ນ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວເສນ. ວຈີເຠທໍ ປນ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວເສນ –

‘‘ຍທາ ຫເວ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຘມ຺ມາ,

ອາຕາປິໂນ ຌາຍໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ;

ອຖສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວປຍນ຺ຕິ ສພ຺ພາ,

ຍໂຕ ປຊານາຕິ ສເຫຕຸຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. (ອຸທາ. ໑; ມຫາວ. ໑) –

ອຍໍ ຄາຖາ ອາທິ. ຕສ຺ມາ ຍ຺ວາຍໍ ນວປ຺ປເຠໂທ ຂຸທ຺ທກປາໂຐ ອິເມສໍ ຂຸທ຺ທການໍ ອາທິ, ຕສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໍ ອາຣຠິສ຺ສາມິ.

ນິທານໂສຘນໍ

ຕສ຺ສ ຈາຍມາທິ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ມາຕິກາ –

‘‘ເກນ ກຕ຺ຖ ກທາ ກສ຺ມາ, ຠາສິຕໍ ສຣຓຕ຺ຕຍໍ;

ກສ຺ມາ ຈິຘາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕ, ມວຸຕ຺ຕມປິ ອາທິໂຕ.

‘‘ນິທານໂສຘນໍ ກຕ຺ວາ, ເອວເມຕ຺ຖ ຕໂຕ ປຣໍ;

ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓຄມນໍ, ຄມກຎ຺ຈ ວິຠາວເຍ.

‘‘ເຠທາເຠທໍ ຜລຎ຺ຈາປິ, ຄມນີຍຎ຺ຈ ທີປເຍ;

ຘມ຺ມໍ ສຣຓມິຈ຺ຈາທິ, ທ຺ວເຍເປສ ນໂຍ ມໂຕ.

‘‘ອນຸປຸພ຺ພວວຕ຺ຖາເນ, ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິທ຺ທິເສ;

ສຣຓຕ຺ຕຍເມຕຎ຺ຈ, ອຸປມາຫິ ປກາສເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ອິທໍ ສຣຓຕ຺ຕຍໍ ເກນ ຠາສິຕໍ, ກຕ຺ຖ ຠາສິຕໍ, ກທາ ຠາສິຕໍ, ກສ຺ມາ ຠາສິຕໍ ອວຸຕ຺ຕມປິຈາທິໂຕ ຕຖາຄເຕນ ກສ຺ມາ ອິຘາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຫາ.

ເຕສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ເກນ ຠາສິຕນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ, ນ ສາວເກຫິ, ນ ອິສີຫິ, ນ ເທວຕາຫິ. ກຕ຺ຖາຕິ ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ກທາຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ຍເສ ສທ຺ຘິໍ ສຫາຍເກຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ເອກສຏ຺ຐິຍາ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ໂລເກ ຘມ຺ມເທສນໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ. ກສ຺ມາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຕ຺ຖຎ຺ຈ. ຍຖາຫ –

‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາທາເປຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘ເອວໍ ວເທຫີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໔).

ກສ຺ມາ ຈິຘາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທຎ຺ຈ ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຕີຫິ ປິຏເກຫິ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ ອາໂຣເປນ຺ເຕຫິ ປຸພ຺ພາຈຣິເຍຫິ ຍສ຺ມາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ເທວມນຸສ຺ສາ ອຸປາສກຠາເວນ ວາ ປພ຺ພຊິຕຠາເວນ ວາ ສາສນໍ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສາສໂນຕາຣສ຺ສ ມຄ຺ຄຠູຕຕ຺ຕາ ອິຘ ຂຸທ຺ທກປາເຐ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎາຕພ຺ພໍ.

ກຕໍ ນິທານໂສຘນໍ.