໔. ໂກກິລວຄ຺ໂຄ

[໓໓໑] ໑. ໂກກິລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ເວ ກາເລ ອສມ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກກາລິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ຕກ຺ກາຣິຍຊາຕເກ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອມຈ຺ໂຈ ໂອວາທໂກ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ພຫຸຠາຓີ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ສ ພຫຸຠາຓິຕໍ ນິເສເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ອຸປມໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄໂຕ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ນິສີທິ, ຕສ຺ສຸປຣິ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ເຣກສ຺ມິໍ ກາກກຸລາວເກ ກາຬໂກກິລາ ອຕ຺ຕໂນ ອຓ຺ຑກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ກາກີ ຕໍ ໂກກິລອຓ຺ຑກໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ, ອປຣຠາເຄ ຕໂຕ ໂກກິລໂປຕໂກ ນິກ຺ຂມິ. ກາກີ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ໂຄຈຣໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ໂສ ອວິຣູຬ຺ຫປກ຺ໂຂ ອກາເລເຍວ ໂກກິລຣວໍ ຣວິ. ກາກີ ‘‘ອຍໍ ອິທາເນວ ຕາວ ອຎ຺ຎໍ ຣວໍ ຣວຕິ, ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕຸຓ຺ຑເກນ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ກຸລາວກາ ປາເຕສິ. ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ປາທມູເລ ປຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກິເມຕໍ ສຫາຍາ’’ຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ຣາຊານໍ ນິວາເຣຕຸໍ ເອກໍ ອຸປມໍ ປຣິເຍສາມິ, ລທ຺ຘາ ທານິ ເມ ສາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຕິມຸຂຣາ ອກາເລ ພຫຸຠາຓິໂນ ເອວຣູປໍ ລຠນ຺ຕິ. ອຍໍ ມຫາຣາຊ, ໂກກິລໂປຕໂກ ກາກິຍາ ປຸຏ຺ໂຐ ອວິຣູຬ຺ຫປກ຺ໂຂ ອກາເລເຍວ ໂກກິລຣວໍ ຣວິ. ອຖ ນໍ ກາກີ ‘ນາຍໍ ມມ ປຸຕ຺ຕໂກ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ກຸລາວກາ ປາເຕສິ. ມນຸສ຺ສາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ຕິຣຈ຺ຉານາ ວາ, ອກາເລ ພຫຸຠາຓິໂນ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໒໑. ‘‘ໂຍ ເວ ກາເລ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ, ອຕິເວລໍ ປຠາສຕິ;

ເອວໍ ໂສ ນິຫໂຕ ເສຕິ, ໂກກິລາຍິວ ອຕ຺ຣໂຊ.

໑໒໒. ‘‘ນ ຫິ ສຕ຺ຖໍ ສຸນິສິຕໍ, ວິສໍ ຫລາຫລາມິວ;

ເອວໍ ນິກຏ຺ເຐ ປາເຕຕິ, ວາຈາ ທຸພ຺ຠາສິຕາ ຍຖາ.

໑໒໓. ‘‘ຕສ຺ມາ ກາເລ ອກາເລ ວາ, ວາຈໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ນາຕິເວລໍ ປຠາເສຍ຺ຍ, ອປິ ອຕ຺ຕສມມ຺ຫິ ວາ.

໑໒໔. ‘‘ໂຍ ຈ ກາເລ ມິຕໍ ຠາເສ, ມຕິປຸພ຺ໂພ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ສພ຺ເພ ອມິຕ຺ເຕ ອາເທຕິ, ສຸປຓ຺ໂຓ ອຸຣຄາມິວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາເລ ອສມ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນກາເລ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ. ອຕິເວລນ຺ຕິ ເວລາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຕິເຣກປ຺ປມາຓໍ ຠາສຕິ. ຫລາຫລາມິວາຕິ ຫລາຫລໍ ອິວ. ນິກຏ຺ເຐຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກ ກາເລ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຸນິສິຕສຕ຺ຖຫລາຫລວິສໂຕປິ ຂິປ຺ປຕຣໍ ທຸພ຺ຠາສິຕວຈນເມວ ປາເຕສິ, ຕສ຺ມາ. ກາເລ ອກາເລ ວາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກາເລ ຈ ອກາເລ ຈ ວາຈໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອຕິເວລໍ ນ ຠາເສຍ຺ຍ ອປິ ອຕ຺ຕນາ ສເມ ນິນ຺ນານາກຣເຓປິ ປຸຄ຺ຄເລຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຕິປຸພ຺ໂພຕິ ມຕິໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ກຖເນນ ມຕິປຸພ຺ໂພ. ວິຈກ຺ຂໂຓຕິ ຎາເຓນ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຖວິນ຺ທນປຸຄ຺ຄໂລ ວິຈກ຺ຂໂຓ ນາມ. ອຸຣຄາມິວາຕິ ອຸຣຄໍ ອິວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ສຸປຓ຺ໂຓ ສມຸທ຺ທໍ ໂຂເຠຕ຺ວາ ມຫາໂຠຄໍ ອຸຣຄໍ ອາເທຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາທິຍິຕ຺ວາ ຈ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ນໍ ສິມ຺ພລິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທຕິ, ເອວເມວ ໂຍ ມຕິປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ວິຈກ຺ຂໂຓ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກາເລ ມິຕໍ ຠາສຕິ, ໂສ ສພ຺ເພ ອມິຕ຺ເຕ ອາເທຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມິຕຠາຓີ ອໂຫສິ, ຍສຎ຺ຈສ຺ສ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕຕຣໍ ອທາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ໂກກິລໂປຕໂກ ໂກກາລິໂກ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂກກິລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໓໓໒] ໒. ຣຖລຏ຺ຐິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອປິ ຫນ຺ຕ຺ວາ ຫໂຕ ພ຺ຣູຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ຣເຖນ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຄຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສມ຺ພາເຘ ມຄ຺ເຄ ຣຖໍ ປາເຊນ຺ໂຕ ເອກໍ ສກຏສຕ຺ຖໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສກຏໍ ອປເນຖາ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສກເຏ ອນປນີຍມາເນ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປໂຕທລຏ຺ຐິຍາ ປຸຣິມສກເຏ ສາກຏິກສ຺ສ ຣຖຘຸເຣ ປຫຣິ. ສາ ຣຖຘຸເຣ ປຏິຫຕາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ນລາຏໍ ປຫຣິ. ຕາວເທວສ຺ສ ນລາເຏ ຄຓ຺ໂຑ ອຸຏ຺ຐຫິ. ໂສ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ສາກຏິເກຫິ ປຫໂຏມ຺ຫີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ສາກຏິເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕາ ຕສ຺ເສວ ໂທສໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ປຸໂຣຫິໂຕ ‘ສາກຏິເກຫິ ປຫໂຏມ຺ຫີ’ຕິ ອຑ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຍເມວ ປຣຊ຺ຊີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ເອວຣູປໍ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ເສວ ວິນິຈ຺ຉຍາມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ອຖ ຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ຣເຖນ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຄຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ອິຘ ປນ ເຕນ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈິເຕ ຣາຊາ ສຍໍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສາກຏິເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ອໂສເຘຕ຺ວາວ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ມມ ປຸໂຣຫິຕໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນລາເຏ ຄຓ຺ໂຑ ອຸຏ຺ຐາປິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພສ຺ສຫຣຓໍ ເຕສໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ມຫາຣາຊ, ກມ຺ມໍ ອໂສເຘຕ຺ວາວ ເອເຕສໍ ສພ຺ພສ຺ສໍ ຫຣາເປຖ, ເອກຈ຺ເຈ ປນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປຫຣິຕ຺ວາປິ ‘ປເຣນ ປຫຏມ຺ຫາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອວິຈິນິຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕນ ນາມ ນິສາເມຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

໑໒໕. ‘‘ອປິ ຫນ຺ຕ຺ວາ ຫໂຕ ພ຺ຣູຕິ, ເຊຕ຺ວາ ຊິໂຕຕິ ຠາສຕິ;

ປຸພ຺ພມກ຺ຂາຍິໂນ ຣາຊ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ນ ສທ຺ທເຫ.

໑໒໖. ‘‘ຕສ຺ມາ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິໂຍ, ສຸເຓຍ຺ຍ ອິຕຣສ຺ສປິ;

ອຸຠິນ຺ນໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຕຖາ ກເຣ.

໑໒໗. ‘‘ອລໂສ ຄິຫີ ກາມໂຠຄີ ນ ສາຘຸ, ອສຎ຺ຎໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ ນ ສາຘຸ;

ຣາຊາ ນ ສາຘຸ ອນິສມ຺ມກາຣີ, ໂຍ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂກຘໂນ ຕໍ ນ ສາຘຸ.

໑໒໘. ‘‘ນິສມ຺ມ ຂຕ຺ຕິໂຍ ກຍິຣາ, ນານິສມ຺ມ ທິສມ຺ປຕິ;

ນິສມ຺ມກາຣິໂນ ຣາຊ, ຍໂສ ກິຕ຺ຕິ ຈ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປິ ຫນ຺ຕ຺ວາຕິ ອປິ ເອໂກ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປເຣນ ປຫໂຏມ຺ຫີ’’ຕິ ພ຺ຣູຕິ ກເຖຕິ. ເຊຕ຺ວາ ຊິໂຕຕິ ສຍໍ ວາ ປນ ປຣໍ ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຊິໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ຠາສຕິ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ພເມວ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກ຺ຂາຍນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພມກ຺ຂາຍິໂນ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ນ ສທ຺ທເຫ, ເອກໍເສນ ວຈນໍ ນ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ເອກໍເສນ ວຈນໍ ນ ສທ຺ທຫາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ. ຍຖາ ຘມ຺ໂມຕິ ຍຖາ ວິນິຈ຺ຉຍສຠາໂວ ຐິໂຕ, ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍ.

ອສຎ຺ຎໂຕຕິ ກາຍາທີຫິ ອສຎ຺ຎໂຕ ທຸສ຺ສີໂລ. ຕໍ ນ ສາຘູຕິ ຍໍ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຎາຓວໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອາຘານຄ຺ຄາຫິວເສນ ທຬ຺ຫໂກປສງ຺ຂາຕໍ ໂກຘນໍ, ຕໍ ນ ສາຘຸ. ນານິສມ຺ມາຕິ ນ ອນິສາເມຕ຺ວາ. ທິສມ຺ປຕີຕິ ທິສານໍ ປຕິ, ມຫາຣາຊ. ຍໂສ ກິຕ຺ຕິ ຈາຕິ ອິສ຺ສຣິຍປຣິວາໂຣ ເຈວ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ຈ ວຑ຺ຒຕີຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ວິນິຈ຺ຉິນິ, ຘມ຺ເມນ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ເສວ ໂທໂສ ຊາໂຕຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອຕຣຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຣຖລຏ຺ຐິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໓໓໓] ໓. ປກ຺ກໂຄຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຕເທວ ເມ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ອິຘ ປນ ເຕສໍ ອຸທ຺ຘາຣໍ ສາເຘຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ລຸທ຺ທໂກ ‘‘ອຸໂຠປິ ຂາທຖາ’’ຕິ ເອກໍ ປກ຺ກໂຄຘໍ ອທາສິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ຠຣິຍໍ ປານີຍຕ຺ຖາຍ ເປເສຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ໂຄຘໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອາຄຕກາເລ ‘‘ຠທ຺ເທ, ໂຄຘາ ປລາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາຘຸ, ສາມິ, ປກ຺ກໂຄຘາຍ ປລາຍນ຺ຕິຍາ ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ສາ ເຊຕວເນ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ນາ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ກິໍ ອຸປາສິເກ, ອຍໍ ເຕ ຫິຕກາໂມ ສສິເນໂຫ ອຸປກາຣໂກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ເອຕສ຺ສ ຫິຕກາມາ ສສິເນຫາ, ອຍໍ ປນ ມຍິ ນິສ຺ສິເນໂຫ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ໂຫຕຸ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ເອວໍ ນາເມສ ກໂຣຕິ. ຍທາ ປນ ເຕ ຄຸຓໍ ສຣຕິ, ຕທາ ຕຸຍ຺ຫເມວ ສພ຺ພິສ຺ສຣິຍໍ ເທຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີຕມ຺ປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ອິຘ ປນ ເຕສໍ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ລຸທ຺ທໂກ ກິລນ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວປິ ຊນາ ຂາທຖາ’’ຕິ ເອກໍ ປກ຺ກໂຄຘໍ ອທາສິ. ຣາຊຘີຕາ ຕໍ ວລ຺ລິຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາທາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຕ ເອກໍ ສຣໍ ທິສ຺ວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອສ຺ສຕ຺ຖມູເລ ນິສີທິໍສຸ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຠທ຺ເທ, ສຣໂຕ ປທຸມິນິປຕ຺ເຕນ ອຸທກໍ ອາຫຣ, ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ໂຄຘໍ ສາຂາຍ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ປານີຍຕ຺ຖາຍ ຄຕາ. ອິຕໂຣ ສພ຺ພໍ ໂຄຘໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣມ຺ມຸໂຂ ນິສີທິ. ໂສ ຕາຍ ປານີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາຍ ‘‘ຠທ຺ເທ, ໂຄຘາ ສາຂາຍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວມ຺ມິກໍ ປາວິສິ, ອຫໍ ຘາວິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອຄ຺ຄເຫສິໍ, ຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ຫຕ຺ເຖເຍວ ກຕ຺ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ພິລໍ ປວິຏ຺ຐາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ໂຫຕຸ, ເທວ, ປກ຺ກໂຄຘາຍ ປລາຍນ຺ຕິຍາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມ, ເອຫິ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ເຕ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ອຄມໍສຸ.

ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານມຕ຺ເຕ ຐເປສິ, ສກ຺ກາຣສມ຺ມາໂນ ປນສ຺ສາ ນຕ຺ຖິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ສກ຺ກາຣໍ ກາເຣຕຸກາໂມ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ຐຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ ມຍໍ ອຍ຺ເຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກາ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠາມ, ກິໍ ໂນ ນ ໂອໂລເກຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາຕ, ອຫເມວ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠາມິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ກິໍ ທສ຺ສາມິ, ຣາຊາປິ ມຍ຺ຫໍ ອິທານິ ກິໍ ທສ຺ສຕິ, ໂສ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄມນກາເລ ປກ຺ກໂຄຘໍ ເອກໂກວ ຂາທີ’’ຕິ. ‘‘ອຍ຺ເຍ, ນ ເທໂວ ເອວຣູປໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ມາ ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເທວີ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຕໍ, ຕາຕ, ນ ປາກຏໍ, ຣຎ຺ໂຎເຍວ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ປາກຏ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໙. ‘‘ຕເທວ ເມ ຕ຺ວໍ ວິທິໂຕ, ວນມຊ຺ເຌ ຣເຖສຠ;

ຍສ຺ສ ເຕ ຂຄ຺ຄພທ຺ຘສ຺ສ, ສນ຺ນທ຺ຘສ຺ສ ຕິຣີຏິໂນ;

ອສ຺ສຕ຺ຖທຸມສາຂາຍ, ປກ຺ກໂຄຘາ ປລາຍຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕເທວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ອທາຍໂກ’’ຕິ ເອວໍ ຕ຺ວໍ ວິທິໂຕ. ອຎ຺ເຎ ປນ ຕວ ສຠາວໍ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຄ຺ຄພທ຺ຘສ຺ສາຕິ ພທ຺ຘຂຄ຺ຄສ຺ສ. ຕິຣີຏິໂນຕິ ຕິຣີຏວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖສ຺ສ ມຄ຺ຄາຄມນກາເລ. ປກ຺ກໂຄຘາຕິ ອງ຺ຄາຣປກ຺ກາ ໂຄຘາ ປລາຍຖາຕິ.

ເອວໍ ຣຎ຺ຎາ ກຕໂທສໍ ປຣິສມຊ຺ເຌ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍ຺ເຍ, ເທວສ຺ສ ອປ຺ປິຍກາລໂຕ ປຠຸຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຜາສຸກໍ ກຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ອິຘ ວສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໓໐. ‘‘ນເມ ນມນ຺ຕສ຺ສ ຠເຊ ຠຊນ຺ຕໍ, ກິຈ຺ຈານຸກຸພ຺ພສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ ກິຈ຺ຈໍ;

ນານຕ຺ຖກາມສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ ອຕ຺ຖໍ, ອສມ຺ຠຊນ຺ຕມ຺ປິ ນ ສມ຺ຠເຊຍ຺ຍ.

໑໓໑. ‘‘ຈເຊ ຈຊນ຺ຕໍ ວນຖໍ ນ ກຍິຣາ, ອເປຕຈິຕ຺ເຕນ ນ ສມ຺ຠເຊຍ຺ຍ;

ທິໂຊ ທຸມໍ ຂີຓຜລນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎໍ ສເມກ຺ເຂຍ຺ຍ ມຫາ ຫິ ໂລໂກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນເມ ນມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ອຕ຺ຕນິ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕນ ນມຕິ, ຕສ຺ເສວ ປຏິນເມຍ຺ຍ. ກິຈ຺ຈານຸກຸພ຺ພສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈໍ ອນຸກຸພ຺ພນ຺ຕສ຺ເສວ. ອນຕ຺ຖກາມສ຺ສາຕິ ອວຑ຺ຒິກາມສ຺ສ. ວນຖໍ ນ ກຍິຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈຊນ຺ເຕ ຕຓ຺ຫາສ຺ເນຫໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ອເປຕຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອປຄຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ. ນ ສມ຺ຠເຊຍ຺ຍາຕິ ນ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຎ຺ຎໍ ສເມກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ອຎ຺ຎໍ ໂອໂລເກຍ຺ຍ, ຍຖາ ທິໂຊ ຂີຓຜລໍ ທຸມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຎຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຜລຠຣິຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ຂີຓຣາຄໍ ປຸຣິສໍ ຎຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ສສິເນຫໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກເຖນ຺ເຕ ເອວ ຕສ຺ສາ ຄຸຓໍ ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕວ ຄຸຓໍ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສິໍ, ປຓ຺ຑິຕສ຺ສເຍວ ກຖາຍ ສລ຺ລກ຺ເຂສິໍ, ມມ ອປຣາຘໍ ສຫນ຺ຕິຍາ ອິທໍ ສກລຣຊ຺ຊໍ ຕຸຍ຺ຫເມວ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໒. ‘‘ໂສ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖານຸຠາວໍ, ກຕຎ຺ຎຸຕໍ ຂຕ຺ຕິເຍ ເປກ຺ຂມາໂນ;

ສພ຺ພຎ຺ຈ ເຕ ອິສ຺ສຣິຍໍ ທທາມິ, ຍສ຺ສິຈ຺ຉສີ ຕສ຺ສ ຕຸວໍ ທທາມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ໂສ ອຫໍ. ຍຖານຸຠາວນ຺ຕິ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ. ຍສ຺ສິຈ຺ຉສີຕິ ຍສ຺ສ ອິຈ຺ຉສິ, ຕສ຺ສ ອິທໍ ຣຊ຺ຊໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍໍ ຕ຺ວໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ທທາມີຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຣາຊາ ເທວິຍາ ສພ຺ພິສ຺ສຣິຍໍ ອທາສິ, ‘‘ອິມິນາຫໍ ເອຕິສ຺ສາ ຄຸຓໍ ສຣາປິໂຕ’’ຕິ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສປິ ມຫນ຺ຕໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອທາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸໂຠ ຊຍມ຺ປຕິກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ຕທາ ຊຍມ຺ປຕິກາ ເອຕຣຫິ ຊຍມ຺ປຕິກາວ ອເຫສຸໍ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ປກ຺ກໂຄຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໓໓໔] ໔. ຣາໂຊວາທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຄວໍ ເຈ ຕຣມານານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຣາໂຊວາທໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຕສກຸຓຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໑໗.໑ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິຘ ປນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ໂປຣາຓກຣາຊາໂນປິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕາ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູຣຍມານາ ຄມິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສິກ຺ຂິຕສພ຺ພສິປ຺ໂປ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຣມຓີເຍ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ວິຫາສິ. ອຖ ຣາຊາ ອຄຸຓປຣິເຍສໂກ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ໂກຈິ ອຄຸຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ’’ຕິ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕຊເນ ຈ ພຫິຊເນ ຈ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຈ ພຫິນຄເຣ ຈ ກຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໂນ ອວຓ຺ຓວາທິໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ຊນປເທ ນຸ ໂຂ ກຖ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ຊນປທໍ ຈຣິ. ຕຕ຺ຣາປິ ອວຓ຺ຓວາທິໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓກຖເມວ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ນຸ ໂຂ ກຖ’’ນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອສ຺ສມໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎໂຕ ປຣິປກ຺ການິ ນິຄ຺ໂຣຘຜລານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ມຘຸຣານິ ໂອຊວນ຺ຕານິ ສກ຺ຂຣຈຸຓ຺ຓສມຣສານິ. ໂສ ຣາຊານມ຺ປິ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ມຫາປຸຎ຺ຎ, ນິຄ຺ໂຣຘປກ຺ກຜລໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ນິຄ຺ໂຣຘປກ຺ກໍ ອຕິ ວິຍ ມຘຸຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມຫາປຸຎ຺ຎ, ນູນ ຣາຊາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ, ເຕເນຕໍ ມຘຸຣນ຺ຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ອຘມ຺ມິກກາເລ ອມຘຸຣໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ມຫາປຸຎ຺ຎ, ຣາຊູສຸ ອຘມ຺ມິເກສຸ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິປິ ວນມູລຜລານິປິ ອມຘຸຣານິ ໂຫນ຺ຕິ ນິໂຣຊານິ, ນ ເກວລໍ ເອຕານິ, ສກລມ຺ປິ ຣຏ຺ຐໍ ນິໂຣຊໍ ກສຏໍ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ປນ ຘມ຺ມິເກສຸ ສພ຺ພານິ ຕານິ ມຘຸຣານິ ໂຫນ຺ຕິ ໂອຊວນ຺ຕານິ, ສກລມ຺ປິ ຣຏ຺ຐໍ ໂອຊວນ຺ຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊຠາວໍ ອຊານາເປຕ຺ວາວ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕາປສສ຺ສ ວຈນໍ ວີມໍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິສ຺ສ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘປກ຺ກໍ ອທາສິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ຕິຕ຺ຕກຣສໍ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ‘‘ອມຘຸຣໍ ນິຣສ’’ນ຺ຕິ ສຫ ເຂເຬນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ຕິຕ຺ຕກໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາປຸຎ຺ຎ, ນູນ ຣາຊາ ອຘມ຺ມິໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ຣາຊູນຎ຺ຫິ ອຘມ຺ມິກກາເລ ອຣຎ຺ເຎ ຜລາຜລໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອມຘຸຣໍ ນິໂຣຊໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໓໓. ‘‘ຄເວ ເຈ ຕຣມານານໍ, ຊິມ຺ຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ ປຸງ຺ຄໂວ;

ສພ຺ພາ ຕາ ຊິມ຺ຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນຕ຺ເຕ ຊິມ຺ຫໍ ຄເຕ ສຕິ.

໑໓໔. ‘‘ເອວເມວ ມນຸສ຺ເສສຸ, ໂຍ ໂຫຕິ ເສຏ຺ຐສມ຺ມໂຕ;

ໂສ ເຈ ອຘມ຺ມໍ ຈຣຕິ, ປເຄວ ອິຕຣາ ປຊາ;

ສພ຺ພໍ ຣຏ຺ຐໍ ທຸຂໍ ເສຕິ, ຣາຊາ ເຈ ໂຫຕິ ອຘມ຺ມິໂກ.

໑໓໕. ‘‘ຄວໍ ເຈ ຕຣມານານໍ, ອຸຊຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ ປຸງ຺ຄໂວ;

ສພ຺ພາ ຄາວີ ອຸຊຸໍ ຍນ຺ຕິ, ເນຕ຺ເຕ ອຸຊຸໍ ຄເຕ ສຕິ.

໑໓໖. ‘‘ເອວເມວ ມນຸສ຺ເສສຸ, ໂຍ ໂຫຕິ ເສຏ຺ຐສມ຺ມໂຕ;

ໂສ ສເຈ ຘມ຺ມໍ ຈຣຕິ, ປເຄວ ອິຕຣາ ປຊາ;

ສພ຺ພໍ ຣຏ຺ຐໍ ສຸຂໍ ເສຕິ, ຣາຊາ ເຈ ໂຫຕິ ຘມ຺ມິໂກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄວນ຺ຕິ ຄຸນ຺ນໍ. ຕຣມານານນ຺ຕິ ນທິໍ ໂອຕຣນ຺ຕານໍ. ຊິມ຺ຫນ຺ຕິ ກຸຏິລໍ ວງ຺ກໍ. ເນຕ຺ເຕຕິ ນາຍເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄວເຊຏ຺ຐເກ ອຸສເຠ ປຸງ຺ຄເວ. ປເຄວ ອິຕຣາ ປຊາຕິ ອິຕເຣ ສຕ຺ຕາ ປຸເຣຕຣເມວ ອຘມ຺ມໍ ຈຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຂໍ ເສຕີຕິ ນ ເກວລໍ ເສຕິ, ຈຕູສຸປິ ອິຣິຍາປເຖສຸ ທຸກ຺ຂເມວ ວິນ຺ທຕິ. ອຘມ຺ມິໂກຕິ ຍທິ ຣາຊາ ຉນ຺ທາທິອຄຕິຄມນວເສນ ອຘມ຺ມິໂກ ໂຫຕິ. ສຸຂໍ ເສຕີຕິ ສເຈ ຣາຊາ ອຄຕິຄມນໍ ປຫາຍ ຘມ຺ມິໂກ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ຣຏ຺ຐໍ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ສຸຂປ຺ປຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ນິຄ຺ໂຣຘປກ຺ກໍ ອຫເມວ ມຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຕກໍ ອກາສິໍ, ອິທານິ ປຸນ ມຘຸຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ສພ຺ພໍ ປຏິປາກຕິກໍ ອກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຣາໂຊວາທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໓໓໕] ໕. ຊມ຺ພຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ພ຺ຣຫາ ປວຑ຺ຒກາໂຍ ໂສຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຄຕາລຍກຣຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ, ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ທິສ຺ວາ ກິໍ ອກາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸກໂຣນ຺ໂຕ ມມ ຫຕ຺ເຖ ພີຊນິໍ ທຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ໂກກາລິໂກ ອຸເຣ ຊຓ຺ຓຸນາ ປຫຣິ, ອິຕິ ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸກໂຣນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ມມ ອນຸກໂຣນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠຕິ, ປຸພ຺ເພເປສ ອນຸໂຠສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສີຫໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ຄຸຫາຍໍ ວສນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ມຫິໍສໍ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄຸຫໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ເອໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸເຣນ ນິປຊ຺ຊິ, ‘‘ກິໍ ຊມ຺ພຸກາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ ຕໍ, ຠທ຺ທນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ສີໂຫ ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫີ’’ຕິ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ເນຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ມໍສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂປເສສິ. ຕສ຺ສ ສີຫວິຆາເສນ ຖູລສຣີຣຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ເອກທິວສໍ ມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ສີຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອຫໍ, ສາມິ, ນິຈ຺ຈກາລໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປລິໂພໂຘ, ຕຸມ຺ເຫ ນິຈ຺ຈໍ ມໍສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມໍ ໂປເສຖ, ອຊ຺ຊ ຕຸມ຺ເຫ ອິເຘວ ໂຫຖ, ອຫໍ ເອກໍ ວາຣຓໍ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສີໂຫ ‘‘ມາ ເຕ, ຊມ຺ພຸກ, ເອຕໍ ຣຸຈ຺ຈິ, ນ ຕ຺ວໍ ວາຣຓໍ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສຂາທກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອຫໍ ເຕ ວາຣຓໍ ວຘິຕ຺ວາ ທສ຺ສາມິ, ວາຣໂຓ ນາມ ມຫາກາໂຍ ປວຑ຺ຒກາໂຍ, ມາ ວາຣຓໍ ຄຓ຺ຫິ, ມມ ວຈນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ.

໑໓໗. ‘‘ພ຺ຣຫາ ປວຑ຺ຒກາໂຍ ໂສ, ທີຆທາໂຐ ຈ ຊມ຺ພຸກ;

ນ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ກຸເລ ຊາໂຕ, ຍຕ຺ຖ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ກຸຎ຺ຊຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫາຕິ ມຫນ຺ໂຕ. ປວຑ຺ຒກາໂຍຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸຄ຺ຄຕກາໂຍ. ທີຆທາໂຐຕິ ທີຆທນ຺ໂຕ ເຕຫິ ທນ຺ເຕຫິ ຕຸມ຺ຫາທິເສ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂເຍ ປາເປຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສີຫກຸເລ ຊາຕາ ມຕ຺ຕວາຣຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ນ ຕຕ຺ຖ ຊາໂຕ, ສິງ຺ຄາລກຸເລ ປນ ຊາໂຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສິງ຺ຄາໂລ ສີເຫນ ວາຣິໂຕເຍວ ຄຸຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ພຸກ຺ກ ພຸກ຺ກາ’’ຕິ ສິງ຺ຄາລິກໍ ນທໍ ນທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕກູເຏ ຐິໂຕ ປພ຺ພຕປາທໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກໍ ກາຬວາຣຓໍ ປພ຺ພຕປາເທນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ກຸມ຺ເຠ ປຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປາທມູເລ ປຕິ. ວາຣໂຓ ປຸຣິມປາທໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ສີສໍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ຊາຕໍ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ອນຸຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ສຍິ, ວາຣໂຓ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປກ຺ກາມິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຐິໂຕ ຕໍ ວິນາສປ຺ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ມານໍ ນິສ຺ສາຍ ນຏ຺ໂຐ ສິງ຺ຄາໂລ’’ຕິ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໓໘. ‘‘ອສີໂຫ ສີຫມາເນນ, ໂຍ ອຕ຺ຕານໍ ວິກຸພ຺ພຕິ;

ໂກຕ຺ຖູວ ຄຊມາສຊ຺ຊ, ເສຕິ ຠູມ຺ຍາ ອນຸຕ຺ຖຸນໍ.

໑໓໙. ‘‘ຍສສ຺ສິໂນ ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ສຎ຺ຊາຕຂນ຺ຘສ຺ສ ມຫພ຺ພລສ຺ສ;

ອສເມກ຺ຂິຍ ຖາມພລູປປຕ຺ຕິໍ, ສ ເສຕິ ນາເຄນ ຫໂຕຍໍ ຊມ຺ພຸໂກ.

໑໔໐. ‘‘ໂຍ ຈີຘ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸເຕ ປມາຍ, ຖາມພ຺ພລໍ ອຕ຺ຕນິ ສໍວິທິຕ຺ວາ;

ຊປ຺ເປນ ມນ຺ເຕນ ສຸຠາສິເຕນ, ປຣິກ຺ຂວາ ໂສ ວິປຸລໍ ຊິນາຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິກຸພ຺ພຕີຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ. ໂກຕ຺ຖູວາຕິ ສິງ຺ຄາໂລ ວິຍ. ອນຸຕ຺ຖຸນນ຺ຕິ ອນຸຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອຍໍ ໂກຕ຺ຖຸ ມຫນ຺ຕໍ ຄຊໍ ປຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ເສຕິ, ເອວໍ ໂຍ ອຎ຺ໂຎ ທຸພ຺ພໂລ ພລວຕາ ວິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ, ໂສປິ ເອວຣູໂປວ ໂຫຕີຕິ.

ຍສສ຺ສິໂນຕິ ອິສ຺ສຣິຍວໂຕ. ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ກາຍພເລນ ຈ ຎາຓພເລນ ຈ ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ສຎ຺ຊາຕຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ສຸສຓ຺ຐິຕມຫາຂນ຺ຘສ຺ສ. ມຫພ຺ພລສ຺ສາຕິ ມຫາຖາມສ຺ສ. ຖາມພລູປປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ສີຫສ຺ສ ຖາມສງ຺ຂາຕໍ ພລຎ຺ເຈວ ສີຫຊາຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຸປປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຊານິຕ຺ວາ, ກາຍຖາມຎ຺ຈ ຎາຓພລຎ຺ຈ ສີຫອຸປປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຊານິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ ເສຕີຕິ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ສີເຫນ ສທິສໍ ມຎ຺ຎມາໂນ, ໂສ ອຍໍ ຊມ຺ພຸໂກ ນາເຄນ ຫໂຕ ມຕສຍນໍ ເສຕິ.

ປມາຍາຕິ ປມິນິຕ຺ວາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ. ‘‘ປມາຓາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ປມາເຓນ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຖາມພ຺ພລນ຺ຕິ ຖາມສງ຺ຂາຕໍ ພລໍ, ກາຍຖາມຎ຺ຈ ຎາຓພລຎ຺ຈາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຊປ຺ເປນາຕິ ຊເປນ, ອຊ຺ເຌເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນ຺ເຕນາຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຣເຓນ. ສຸຠາສິເຕນາຕິ ສຈ຺ຈາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕນ ອນວຊ຺ຊວຈເນນ. ປຣິກ຺ຂວາຕິ ປຣິກ຺ຂາສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສ ວິປຸລໍ ຊິນາຕີຕິ ໂຍ ເອວຣູໂປ ໂຫຕິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຖາມຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ຊປ຺ປມນ຺ຕວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸຠາສິຕໍ ຠາສນ຺ໂຕ ກໂຣຕິ, ໂສ ວິປຸລໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຊິນາຕິ ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມາຫິ ຕີຫິ ຄາຖາຫິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ກເຖສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສີໂຫ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຊມ຺ພຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໓໓໖] ໖. ພ຺ຣຫາຉຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຕິຓໍ ຕິຓນ຺ຕິ ລປສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸຫກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ກຖິຕເມວ.

ອຕີເຕ ປນ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ພາຣາຓສິຣາຊາ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ໂກສລຣາຊານໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ຍຸທ຺ເຘນ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປນ ປຸຕ຺ໂຕ ຉຕ຺ໂຕ ນາມ ກຸມາໂຣ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຍ ເວເທ ຈ ອຏ຺ຐາຣສ ສິປ຺ປານິ ຈ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕກ຺ກສິລໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ສພ຺ພສມຍສິປ຺ປານິ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ປາປຸຓິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຎ຺ຈສຕຕາປສາ ອຣຎ຺ເຎ ປຓ຺ຓສາລາສຸ ວສນ຺ຕິ. ກຸມາໂຣ ເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມສມ຺ປິ ສນ຺ຕິເກ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຍໍ ເຕ ຊານນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ຄຓສຕ຺ຖາ ຊາໂຕ.

ອເຖກທິວສໍ ອິສິຄຓໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມາຣິສາ, ກສ຺ມາ ມຊ຺ຌິມເທສໍ ນ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມາຣິສ, ມຊ຺ຌິມເທເສ ມນຸສ຺ສາ ນາມ ປຓ຺ຑິຕາ, ເຕ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນຸໂມທນໍ ກາຣາເປນ຺ຕິ, ມງ຺ຄລໍ ຠຓາເປນ຺ຕິ, ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ຄຣຫນ຺ຕິ, ມຍໍ ເຕນ ຠເຍນ ນ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ມາ ຕຸມ຺ເຫ ຠາຍຖ, ອຫເມຕໍ ສພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຂາຣິວິວິຘມາທາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ຕາ. ພາຣາຓສິຣາຊາປິ ໂກສລຣຊ຺ຊໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຣາຊຍຸຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ໂລຫຈາຏິໂຍ ປູຣາເປຕ຺ວາ ນິທຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ພາຣາຓສິຍເມວ ວສຕິ. ອຖ ເຕ ອິສໂຍ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ນຄຣໍ ຠິກ຺ຂາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ເຕສໍ ອິຣິຍາປເຖສ຺ສຸ ປສີທິຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ມຫາຕເລ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ທຕ຺ວາ ຍາວ ຠຕ຺ຕກາລາ ຕໍ ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຉຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘນ຺ໂຕ ສພ຺ພປຎ຺ເຫ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ວິຈິຕ຺ຣໍ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ຣາຊາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປສນ຺ໂນ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອຸຍ຺ຍາເນ ວາສາເປສິ.

ຉຕ຺ໂຕ ນິຘິອຸທ຺ຘຣຓມນ຺ຕໍ ຊານາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ໂຕ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ອິມິນາ ມມ ປິຕຸ ສນ຺ຕກໍ ຘນໍ ນິທຫິຕ’’ນ຺ຕິ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍາເນ ນິທຫິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມມ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕາປເສ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມາຣິສາ, ອຫໍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ, ພາຣາຓສິຣຎ຺ຎາ ອມ຺ຫາກໍ ຣຊ຺ເຊ ຄຫິເຕ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ອນຸຣກ຺ຂິໍ, ອິທານິ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຘນໍ ລທ຺ຘໍ, ອຫໍ ເອຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຍມ຺ປິ ຕຍາວ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕ ມຫນ຺ເຕ ຈມ຺ມປສິພ຺ພເກ ກາເຣຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຠູມິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ຘນຈາຏິໂຍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປສິພ຺ພເກສຸ ຘນໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈາຏິໂຍ ຕິຓສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຈ ອິສິສຕານິ ອຎ຺ເຎ ຈ ມນຸສ຺ເສ ຘນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຣາຊຍຸຕ຺ເຕ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາກາຣອຏ຺ຏາລກາທິປຏິສງ຺ຂຣຓໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຸນ ສປຕ຺ຕຣຎ຺ຎາ ຍຸທ຺ເຘນ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎປິ ‘‘ຕາປສາ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຕາ’’ຕິ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ໂສ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈາຏິໂຍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ຕິຓເມວ ປສ຺ສິ, ຕສ຺ສ ຘນໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫນ຺ໂຕ ໂສໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕິຓໍ ຕິຓ’’ນ຺ຕິ ວິປ຺ປລປນ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ນາສ຺ສ ໂກຈິ ໂສກໍ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ມຫນ຺ໂຕ ໂສໂກ, ວິປ຺ປລປນ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ຐເປຕ຺ວາ ໂຂ ປນ ມໍ ນາສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ໂສກໍ ວິໂນເທຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ນິສ຺ໂສກໍ ນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຸຂນິສິນ຺ໂນ ຕສ຺ສ ວິປ຺ປລປນກາເລ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໑. ‘‘ຕິຓໍ ຕິຓນ຺ຕິ ລປສິ, ໂກ ນຸ ເຕ ຕິຓມາຫຣິ;

ກິໍ ນຸ ເຕ ຕິຓກິຈ຺ຈຕ຺ຖິ, ຕິຓເມວ ປຠາສສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິໍ ນຸ ເຕ ຕິຓກິຈ຺ຈຕ຺ຖີຕິ ກິໍ ນຸ ຕວ ຕິເຓນ ກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ. ຕິຓເມວ ປຠາສສີຕິ ຕ຺ວຎ຺ຫິ ເກວລໍ ‘‘ຕິຓໍ ຕິຓ’’ນ຺ຕິ ຕິຓເມວ ປຠາສສິ, ‘‘ອສຸກຕິຓໍ ນາມາ’’ຕິ ນ ກເຖສິ, ຕິຓນາມໍ ຕາວສ຺ສ ກເຖຫິ ‘‘ອສຸກຕິຓໍ ນາມາ’’ຕິ, ມຍໍ ເຕ ອາຫຣິສ຺ສາມ, ອຖ ປນ ເຕ ຕິເຓນຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ນິກ຺ກາຣຓາ ມາ ວິປ຺ປລປີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໒. ‘‘ອິຘາຄມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ພ຺ຣຫາ ຉຕ຺ໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ;

ໂສ ເມ ສພ຺ພໍ ສມາທາຍ, ຕິຓໍ ນິກ຺ຂິປ຺ປ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫາຕິ ທີໂຆ. ຉຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ສພ຺ພໍ ສມາທາຍາຕິ ສພ຺ພໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ຕິຓໍ ນິກ຺ຂິປ຺ປ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຈາຏີສຸ ຕິຓໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໓. ‘‘ເອເວຕໍ ໂຫຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອປ຺ເປນ ພຫຸມິຈ຺ຉຕາ;

ສພ຺ພໍ ສກສ຺ສ ອາທານໍ, ອນາທານໍ ຕິຓສ຺ສ ຈາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອປ຺ເປນ ຕິເຓນ ພຫຸຘນໍ ອິຈ຺ຉຕາ ເອວໍ ເອຕໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຍທິທໍ ປິຕຸ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ສກສ຺ສ ຘນສ຺ສ ສພ຺ພໍ ອາທານໍ ອຄຍ຺ຫູປຄສ຺ສ ຕິຓສ຺ສ ຈ ອນາທານໍ. ອິຕິ, ມຫາຣາຊ, ໂສ ພ຺ຣຫາ ຉຕ຺ໂຕ ຄເຫຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຸ ສນ຺ຕກໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຕິຓໍ ຈາຏີສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄໂຕ, ຕຕ຺ຖ ກາ ປຣິເທວນາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໔. ‘‘ສີລວນ຺ໂຕ ນ ກຸພ຺ພນ຺ຕິ, ພາໂລ ສີລານິ ກຸພ຺ພຕິ;

ອນິຈ຺ຈສີລໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ, ກິໍ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສີລວນ຺ໂຕຕິ ເຍ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣໂຍ, ເຕ ເອວຣູປໍ ນ ກຸພ຺ພນ຺ຕິ. ພາໂລ ສີລານິ ກຸພ຺ພຕີຕິ ພາໂລ ປນ ທຸຣາຈາໂຣ ເອວຣູປານິ ອຕ຺ຕໂນ ອນາຈາຣສງ຺ຂາຕານິ ສີລານິ ກໂຣຕິ. ອນິຈ຺ຈສີລນ຺ຕິ ອທ຺ຘຸເວນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ເຕນ ສີເລນ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ທຸສ຺ສີລ຺ຍນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລໍ. ກິໍ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ເອວຣູປໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ພາຫຸສຈ຺ຈປຣິຠາວິຕໍ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ ກິໍ ສມ຺ປາເທສ຺ສຕິ, ວິປຕ຺ຕິເມວສ຺ສ ກຣິສ຺ສຕີຕິ. ຕໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ວຕ຺ວາ ໂສ ຕາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກຖາຍ ນິສ຺ໂສໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພ຺ຣຫາຉຕ຺ໂຕ ກຸຫກຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ພ຺ຣຫາຉຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໓໓໗] ໗. ປີຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ເຕ ປີຐມທາຍິມ຺ຫາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ຊນປທໂຕ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສາມເຓຣທຫເຣ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອາວຸໂສ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠິກ຺ຂູນໍ ເກ ອຸປກາຣກາ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ນາມ ມຫາເສຏ຺ຐິ, ວິສາຂາ ນາມ ມຫາອຸປາສິກາ ເອເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປກາຣກາ ມາຕາປິຕຸຏ຺ຐານິຍາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສປິ ອປວິຏ຺ຐກາເລ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຆຣທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ອເວລາຍ ຄຕຕ຺ຕາ ໂກຈິ ນ ໂອໂລເກສິ. ໂສ ຕໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາ ວິສາຂາຍ ຆຣທ຺ວາຣໍ ຄໂຕ. ຕຕ຺ຣາປິ ອຕິປາໂຕວ ຄຕຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣິຕ຺ວາ ປຸນາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍາຄຸຍາ ນິຏ຺ຐິຕາຍ ຄໂຕ, ປຸນປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ເຕ ນິຏ຺ຐິເຕ ຄໂຕ. ໂສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວປິ ກຸລານິ ອສ຺ສທ຺ຘານິ ອປ຺ປສນ຺ນານິ ເອວ, ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ປນ ‘ສທ຺ຘານິ ປສນ຺ນານີ’ຕິ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ຕານິ ກຸລານິ ປຣິຠວນ຺ໂຕ ຈຣຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ກິຣ ຊານປໂທ ຠິກ຺ຂຸ ອຕິກາລສ຺ເສວ ກຸລທ຺ວາຣໍ ຄໂຕ ຠິກ຺ຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ກຸລານິ ປຣິຠວນ຺ໂຕ ຈຣຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ກຸຊ຺ຌສິ, ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ຕາປສາປິ ຕາວ ກຸລທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ນ ກຸຊ຺ຌິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ນຄຣໍ ຠິກ຺ຂາຍ ປາວິສິ. ຕທາ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ປສນ຺ໂນ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ກຕຣໍ ກຸລຆຣໍ ສທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເສຏ຺ຐິຆຣ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໂນ ຆຣທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເສຏ຺ຐິ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ, ມນຸສ຺ສາປິ ນໍ ນ ປສ຺ສິໍສຸ, ໂສ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ຣາຊກຸລໂຕ ນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຠາຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປາທໂຘວນເຕລມກ຺ຂນຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາຠຕ຺ເຕ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຆຣທ຺ວາຣໍ ອາຄຕາ ນາມ ຍາຈກາ ວາ ຘມ຺ມິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຄຕປຸພ຺ພາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ທາຣເກຫິ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອາສນໍ ວາ ປານີຍໍ ວາ ປາທໂຘວນໍ ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ວາ ອລຠິຕ຺ວາວ ຄຕາ, ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ໂທໂສ, ຕໍ ໂນ ຂມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໕. ‘‘ນ ເຕ ປີຐມທາຍິມ຺ຫາ, ນ ປານໍ ນປິ ໂຠຊນໍ;

ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິ ຂມສ຺ສຸ ເມ, ເອຕໍ ປສ຺ສາມິ ອຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ເຕ ປີຐມທາຍິມ຺ຫາຕິ ປີຐມ຺ປິ ເຕ ນ ທາປຍິມ຺ຫ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໖. ‘‘ເນວາຠິສຊ຺ຊາມິ ນ ຈາປິ ກຸປ຺ເປ, ນ ຈາປິ ເມ ອປ຺ປິຍມາສິ ກິຎ຺ຈິ;

ອໂຖປິ ເມ ອາສິ ມໂນວິຕກ຺ໂກ, ເອຕາທິໂສ ນູນ ກຸລສ຺ສ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເນວາຠິສຊ຺ຊາມີຕິ ເນວ ລຄ຺ຄາມິ. ເອຕາທິໂສຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ເອຕາທິໂສ ນູນ ສຠາໂວ, ອທາຍກວໍໂສ ເອສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ເມ ມໂນວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໔໗. ‘‘ເອສສ຺ມາກໍ ກຸເລ ຘມ຺ໂມ, ປິຕຸປິຕາມໂຫ ສທາ;

ອາສນໍ ອຸທກໍ ປຊ຺ຊໍ, ສພ຺ເພຕໍ ນິປທາມເສ.

໑໔໘. ‘‘ເອສສ຺ມາກໍ ກຸເລ ຘມ຺ໂມ, ປິຕຸປິຕາມໂຫ ສທາ;

ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຕິຏ຺ຐາມ, ອຸຕ຺ຕມໍ ວິຍ ຎາຕກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ສຠາໂວ. ປິຕຸປິຕາມໂຫຕິ ປິຕູນຎ຺ຈ ປິຕາມຫານຎ຺ຈ ສນ຺ຕໂກ. ອຸທກນ຺ຕິ ປາທໂຘວນອຸທກໍ. ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາທມກ຺ຂນເຕລໍ. ສພ຺ເພຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ເອຕໍ. ນິປທາມເສຕິ ນິກາຣປກາຣາ ອຸປສຄ຺ຄາ, ທາມເສຕິ ອຕ຺ໂຖ, ທທາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ທາຍກວໍໂສ ອມ຺ຫາກໍ ວໍໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຕ຺ຕມໍ ວິຍ ຎາຕກນ຺ຕິ ມາຕຣໍ ວິຍ ປິຕຣໍ ວິຍ ຈ ມຍໍ ຘມ຺ມິກໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ທິສ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຫຕ຺ເຖນ ອຸປຏ຺ຐຫາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ກຕິປາຫໍ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິໂນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ປຸນ ຫິມວນ຺ຕເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕທາ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ປີຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໓໓໘] ໘. ຖຸສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ວິທິຕໍ ຖຸສນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຄເຕ ຕສ຺ສ ມາຕຸ ໂກສລຣາຊຘີຕາຍ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸໂລຫິຕປິວນໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑຸ ອໂຫສິ. ສາ ປຣິຈາຣິກາຫິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຕາສໍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາປິ ສຸຕ຺ວາ ເນມິຕ຺ຕເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ເທວິຍາ ກິຣ ເອວຣູໂປ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ກາ ນິປ຺ຜຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເນມິຕ຺ຕກາ ‘‘ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກສຕ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ມາເຣຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ສເຈ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ໂກ ເອຕ຺ຖ ໂທໂສ’’ຕິ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸໍ ສຕ຺ເຖນ ຜາລາເປຕ຺ວາ ໂລຫິຕໍ ສຸວຓ຺ຓຕຏ຺ຏເກນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເທວິຍາ ປາເຍສິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສເຈ ມມ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຣໍ ມາເຣສ຺ສຕິ, ກິໍ ເມ ເຕນາ’’ຕິ. ສາ ຄພ຺ຠປາຕນຕ຺ຖໍ ກຸຈ຺ຉິໍ ມທ຺ທາເປສິ.

ຣາຊາ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ ມຍ຺ຫໍ ກິຣ ປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ນ ໂຂ ປນາຫໍ ອຊໂຣ ອມໂຣ, ປຸຕ຺ຕມຸຂໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ເມ ເທຫິ, ມາ ອິໂຕ ປຠຸຕິ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ອກາສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ມທ຺ທາເປສິ. ຣາຊາ ຎຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸຍ຺ຍານຄມນໍ ນິວາເຣສິ. ສາ ປຣິປຸຓ຺ຓຄພ຺ຠາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຈສ຺ສ ອຊາຕສ຺ເສວ ປິຕຸ ສຕ຺ຕຸຠາວໂຕ ‘‘ອຊາຕສຕ຺ຕຸ’’ຕ຺ເວວ ນາມມກໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ກຸມາຣປຣິຫາເຣນ ວຑ຺ຒນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ເອກທິວສໍ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວຸໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຣາຊາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີຍໂຠຊນີເຍນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກຸມາຣໍ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອທໍສຸ. ຣາຊາ ພລວສິເນເຫນ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອູຣຸມ຺ຫິ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຄເຕນ ເປເມນ ປຸຕ຺ຕເມວ ມມາຍນ຺ໂຕ ນ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປມາທຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພ ຣາຊາໂນ ປຸຕ຺ເຕ ອາສງ຺ກມານາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ກາເຣຕ຺ວາ ‘ອມ຺ຫາກໍ ອຈ຺ຈເຍນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາຖາ’ຕິ ອາຓາເປສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ຂອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ພຫູ ຣາຊກຸມາເຣ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາເຣ ຈ ສິປ຺ປໍ ວາເຈສິ. ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎປິ ປຸຕ຺ໂຕ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຍ ເວເທ ຈ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ຈ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓສິປ຺ໂປ ອາຈຣິຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ອາຈຣິໂຍ ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາວເສນ ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອິມສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕມຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອທາສິ, ເອວຎ຺ຈ ປນ ຕໍ ວເທສິ ‘‘ຕາຕ, ປຐມໍ ຄາຖໍ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຕວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ວເທຍ຺ຍາສິ, ທຸຕິຍໍ ມຫາອຸປຏ຺ຐານກາເລ, ຕຕິຍໍ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫມາໂນ ໂສປານສີເສ ຐຕ຺ວາ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສຍນສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສນ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາເຣ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄໂຕ ໂອປຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍານກີຬາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ສິຣິວິຠວໍ ທິສ຺ວາ ປິຕຣໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ກເຖສິ. ເຕ ‘‘ສາຘຸ ເທວ, ມຫລ຺ລກກາເລ ລທ຺ເຘນ ອິສ຺ສຣິເຍນ ໂກ ອຕ຺ໂຖ, ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ຣາຊານໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ກຸມາໂຣ ‘‘ວິສໍ ຂາທາເປຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ວິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຣາຊາ ຠຕ຺ຕປາຕິຍໍ ຠຕ຺ເຕ ອຈ຺ຉຸປນ຺ເຕເຍວ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໙. ‘‘ວິທິຕໍ ຖຸສໍ ອຸນ຺ທຸຣານໍ, ວິທິຕໍ ປນ ຕຓ຺ຑຸລໍ;

ຖຸສໍ ຖຸສໍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ຕຓ຺ຑຸລໍ ປນ ຂາທເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິທິຕນ຺ຕິ ກາຬວທ຺ທເລປິ ອນ຺ຘກາເຣ ອຸນ຺ທຸຣານໍ ຖຸໂສ ຖຸສຠາເວນ ຕຓ຺ຑຸໂລ ຈ ຕຓ຺ຑຸລຠາເວນ ວິທິໂຕ ປາກໂຏເຍວ. ອິຘ ປນ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສວເສນ ‘‘ຖຸສໍ ຕຓ຺ຑຸລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂາທເຣຕິ ຖຸສໍ ຖຸສໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸລເມວ ຂາທນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕາຕ ກຸມາຣ, ຍຖາ ອຸນ຺ທຸຣານໍ ອນ຺ຘກາເຣປິ ຖຸໂສ ຖຸສຠາເວນ ຕຓ຺ຑຸໂລ ຈ ຕຓ຺ຑຸລຠາເວນ ປາກໂຏ, ເຕ ຖຸສໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸລເມວ ຂາທນ຺ຕິ, ເອວເມວ ມມປິ ຕວ ວິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຠາໂວ ປາກໂຏຕິ.

ກຸມາໂຣ ‘‘ຎາໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ຠີໂຕ ຠຕ຺ຕປາຕິຍໍ ວິສໍ ປາເຕຕຸໍ ອວິສຫິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຕາວມ຺ຫິ ຎາໂຕ, ອິທານິ ກຖໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ນິກຓ຺ຓິກວເສນ ມນ຺ຕຍມານາ ‘‘ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ, ຂຄ຺ຄໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫາອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຕກາເລ ອມຈ຺ຈານໍ ອນ຺ຕເຣ ຐຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປມຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຂຄ຺ເຄນ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວວຕ຺ຖເປສຸໍ. ກຸມາໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມຫາອຸປຏ຺ຐານກາເລ ສນ຺ນທ຺ຘຂຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຣຎ຺ໂຎ ປຫຣໂຓກາສໍ ອຸປຘາເຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣາຊາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໐. ‘‘ຍາ ມນ຺ຕນາ ອຣຎ຺ຎສ຺ມິໍ, ຍາ ຈ ຄາເມ ນິກຓ຺ຓິກາ;

ຍຎ຺ເຈຕໍ ອິຕິ ຈີຕິ ຈ, ເອຕມ຺ປິ ວິທິຕໍ ມຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ອຸຍ຺ຍາເນ. ນິກຓ຺ຓິກາຕິ ກຓ຺ຓມູເລ ມນ຺ຕນາ. ຍຎ຺ເຈຕໍ ອິຕິ ຈີຕິ ຈາຕິ ຍຎ຺ຈ ເອຕໍ ອິທານິ ມມ ປຫຣໂຓກາສປຣິເຍສນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕາຕ ກຸມາຣ, ຍາ ເອສາ ຕວ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ຈ ຄາເມ ຈ ນິກຓ຺ຓິກາ ມນ຺ຕນາ, ຍຎ຺ເຈຕໍ ອິທານິ ມມ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ອິຕິ ຈີຕິ ຈ ກຣຓໍ, ເອຕມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ມຍາ ຎາຕນ຺ຕິ.

ກຸມາໂຣ ‘‘ຊານາຕິ ເມ ເວຣິຠາວໍ ປິຕາ’’ຕິ ຕໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ສຕ຺ຕຏ຺ຐ ທິວເສ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກຸມາຣ, ນ ເຕ ປິຕາ, ເວຣິຠາວໍ ຊານາຕິ, ຕກ຺ກມຕ຺ເຕນ ຕ຺ວໍ ເອວໍສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ, ມາເຣຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ວທິໍສຸ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຂຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂສປານມຕ຺ຖເກ ຄພ຺ຠທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ໂສປານມຕ຺ຖເກ ຐິໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໑. ‘‘ຘມ຺ເມນ ກິຣ ຊາຕສ຺ສ, ປິຕາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມກ຺ກໂຏ;