໕. ຈູຬກຸຓາລວຄ຺ໂຄ

[໓໔໑] ໑. ກຓ຺ຑຣີຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນຣານມາຣາມກຣາສູຕິ ອິມສ຺ສ ຊາຕກສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ກຸຓາລຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໑.ກຸຓາລຊາຕກ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ກຓ຺ຑຣີຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໓໔໒] ໒. ວານຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອສກ຺ຂິໍ ວຕ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.ສຸສຸມາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ) ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ.

ອຕີເຕ ປນ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ກປິໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ວສິ. ອເຖກາ ອນ຺ໂຕຄງ຺ຄາຍໍ ສໍສຸມາຣີ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫທຍມໍເສ ໂທຫຬໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສໍສຸມາຣສ຺ສ ກເຖສິ. ໂສ ‘‘ຕໍ ກປິໍ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ຫທຍມໍສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສໍສຸມາຣິຍາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ອນ຺ຕຣທີປເກ ຜລາຜເລ ຂາທິຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ, ສມ຺ມ, ອຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ຕໍ ມມ ປິຏ຺ຐິຍໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ນິສີທິ. ສໍສຸມາໂຣ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິມຸຊ຺ຊິຕຸໍ ອາຣຠິ. ອຖ ນໍ ວານໂຣ ‘‘ກິໍກາຣຓາ, ໂຠ, ມໍ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊາເປສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ ຕໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຕວ ຫທຍມໍສໍ ມມ ຠຣິຍາຍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ທນ຺ຘ ຕ຺ວໍ ມມ ຫທຍມໍສໍ ອຸເຣ ອຕ຺ຖີຕິ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ? ‘‘ອຖ ກຫໍ ເຕ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຕໍ ອຸທຸມ຺ພເຣ ໂອລມ຺ພນ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ປສ຺ສາມິ, ທສ຺ສສິ ປນ ເມ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສໍສຸມາໂຣ ທນ຺ຘຕາຍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ອຸທຸມ຺ພຣມູລໍ ຄໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອຸທຸມ຺ພຣຣຸກ຺ເຂ ນິສິນ຺ໂນ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໖໑. ‘‘ອສກ຺ຂິໍ ວຕ ອຕ຺ຕານໍ, ອຸທ຺ຘາຕຸໍ ອຸທກາ ຖລໍ;

ນ ທານາຫໍ ປຸນ ຕຸຍ຺ຫໍ, ວສໍ ຄຈ຺ຉາມິ ວາຣິຊ.

໑໖໒. ‘‘ອລເມເຕຫິ ອມ຺ເພຫິ, ຊມ຺ພູຫິ ປນເສຫິ ຈ;

ຍານິ ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ, ວຣໍ ມຍ຺ຫໍ ອຸທຸມ຺ພໂຣ.

໑໖໓. ‘‘ໂຍ ຈ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ອຕ຺ຖໍ, ນ ຂິປ຺ປມນຸພຸຊ຺ຌຕິ;

ອມິຕ຺ຕວສມນ຺ເວຕິ, ປຈ຺ຉາ ຈ ອນຸຕປ຺ປຕິ.

໑໖໔. ‘‘ໂຍ ຈ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ອຕ຺ຖໍ, ຂິປ຺ປເມວ ນິໂພຘຕິ;

ມຸຈ຺ຈເຕ ສຕ຺ຕຸສມ຺ພາຘາ, ນ ຈ ປຈ຺ຉານຸຕປ຺ປຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສກ຺ຂິໍ ວຕາຕິ ສມຕ຺ໂຖ ວຕ ອໂຫສິໍ. ອຸທ຺ຘາຕຸນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ. ວາຣິຊາຕິ ສໍສຸມາຣໍ ອາລປຕິ. ຍານິ ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສາຕິ ຄງ຺ຄໍ ສມຸທ຺ທນາເມນາລປນ຺ໂຕ ‘‘ຍານິ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ປາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂາທິຕພ຺ພານິ, ອລໍ ເຕຫີ’’ຕິ ວທຕິ. ປຈ຺ຉາ ຈ ອນຸຕປ຺ປຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຕ຺ຖໍ ຂິປ຺ປໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອມິຕ຺ຕວສໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຈ຺ຉາ ຈ ອນຸຕປ຺ປຕິ.

ອິຕິ ໂສ ຈຕູຫິ ຄາຖາຫິ ໂລກິຍກິຈ຺ຈານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິກາຣຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ວນສຓ຺ຑເມວ ປາວິສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສໍສຸມາໂຣ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ວານໂຣ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວານຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໓໔໓] ໓. ກຸນ຺ຕິນີຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອວສິມ຺ຫ ຕວາຄາເຣຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ນິວຸຕ຺ຖໍ ກຸນ຺ຕິນີສກຸຓິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາ ກິຣ ຣຎ຺ໂຎ ທູເຕຍ຺ຍຫາຣິກາ ອໂຫສິ. ທ຺ເວ ໂປຕກາປິສ຺ສາ ອຕ຺ຖິ, ຣາຊາ ຕໍ ສກຸຓິກໍ ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເປເສສິ. ຕສ຺ສາ ຄຕກາເລ ຣາຊກຸເລ ທາຣກາ ເຕ ສກຸຓໂປຕເກ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຣິມທ຺ທນ຺ຕາ ມາເຣສຸໍ. ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ໂປຕເກ ມເຕ ປສ຺ສນ຺ຕີ ‘‘ເກນ ເມ ປຸຕ຺ຕກາ ມາຣິຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອສຸເກນ ຈ ອສຸເກນ ຈາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ຣາຊກຸເລ ໂປສາວນິກພ຺ຍຄ຺ໂຆ ອຕ຺ຖິ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ, ພນ຺ຘນພເລນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຖ ເຕ ທາຣກາ ຕໍ ພ຺ຍຄ຺ຆໍ ທສ຺ສນາຍ ອຄມໍສຸ. ສາປິ ສກຸຓິກາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ອິເມຫິ ມມ ປຸຕ຺ຕກາ ມາຣິຕາ, ຕເຖວ ເນ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ພ຺ຍຄ຺ຆສ຺ສ ປາທມູເລ ຂິປິ, ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ມຸຣາມຸຣາເປຕ຺ວາ ຂາທິ. ສາ ‘‘ອິທານິ ເມ ມໂນຣໂຖ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ’’ຕິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕເມວ ຄຕາ. ຕໍ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ຣາຊກຸເລ ກິຣ ອສຸກາ ນາມ ກຸນ຺ຕິນີ ສກຸຓິກາ ເຍ ຫິສ຺ສາ ໂປຕກາ ມາຣິຕາ, ເຕ ທາຣເກ ພ຺ຍຄ຺ຆສ຺ສ ປາທມູເລ ຂິປິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕເມວ ຄຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສາ ອຕ຺ຕໂນ ໂປຕກຆາຕເກ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ພ຺ຍຄ຺ຆສ຺ສ ປາທມູເລ ຂິປິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕເມວ ຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ສ ນິເວສເນ ເອກາ ກຸນ຺ຕິນີ ສກຸຓິກາ ທູເຕຍ຺ຍຫາຣິກາຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ. ອຍໍ ກຸນ຺ຕິນີ ພ຺ຍຄ຺ເຆນ ທາຣເກ ມາຣາເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິທານິ ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ອິຘ ວສິຕຸໍ, ຄມິສ຺ສາມິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຈ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ນ ຄມິສ຺ສາມິ, ອາໂຣເຈຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ‘‘ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປມາເທນ ມມ ປຸຕ຺ຕເກ ທາຣກາ ມາເຣສຸໍ, ອຫໍ ໂກຘວສິກາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ທາຣເກ ປຏິມາເຣສິໍ, ອິທານິ ມຍາ ອິຘ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໕. ‘‘ອວສິມ຺ຫ ຕວາຄາເຣ, ນິຈ຺ຈໍ ສກ຺ກຕປູຊິຕາ,

ຕ຺ວເມວ ທານິມກຣິ, ຫນ຺ທ ຣາຊ ວຊາມຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕ຺ວເມວ ທານິມກຣີຕິ ມໍ ປຓ຺ຓໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເປເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປມາເທນ ມມ ປິຍປຸຕ຺ຕເກ ອຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ອິທານິ ເອຕໍ ມມ ໂທມນສ຺ສກາຣຓໍ ອກຣິ. ຫນ຺ທາຕິ ວວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຣາຊາຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາລປຕິ. ວຊາມຫນ຺ຕິ ອຫໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໖. ‘‘ໂຍ ເວ ກເຕ ປຏິກເຕ, ກິພ຺ພິເສ ປຏິກິພ຺ພິເສ;

ເອວໍ ຕໍ ສມ຺ມຕີ ເວຣໍ, ວສ ກຸນ຺ຕິນິ ມາຄມາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປເຣນ ກເຕ ກິພ຺ພິເສ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕມາຣຓາທິເກ ທາຣຸເຓ ກມ຺ເມ ກເຕ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຏິກເຕ ປຏິກິພ຺ພິເສ ‘‘ປຏິກຕໍ ມຍາ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຊານາຕິ. ເອວໍ ຕໍ ສມ຺ມຕີ ເວຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ຕໍ ເວຣໍ ສມ຺ມຕິ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວສ ກຸນ຺ຕິນິ ມາຄມາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກຸນ຺ຕິນີ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໗. ‘‘ນ ກຕສ຺ສ ຈ ກຕ຺ຕາ ຈ, ເມຕ຺ຕິ ສນ຺ຘີຍເຕ ປຸນ;

ຫທຍໍ ນານຸຊານາຕິ, ຄຈ຺ຉຎ຺ເຎວ ຣເຖສຠາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ກຕສ຺ສ ຈ ກຕ຺ຕາ ຈາຕິ ກຕສ຺ສ ຈ ອຠິຠູຕສ຺ສ ອຸປປີຬິຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ອິທານິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາມໍ ກຕ຺ວາ ໂຍ ກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ປຸນ ມິຕ຺ຕຠາໂວ ນາມ ນ ສນ຺ຘີຍຕິ ນ ຆຏີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫທຍໍ ນານຸຊານາຕີຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ມມ ຫທຍໍ ອິຘ ວາສໍ ນານຸຊານາຕິ. ຄຈ຺ຉຎ຺ເຎວ ຣເຖສຠາຕິ ຕສ຺ມາ ອຫໍ ມຫາຣາຊ ຄມິສ຺ສາມິເຍວາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໘. ‘‘ກຕສ຺ສ ເຈວ ກຕ຺ຕາ ຈ, ເມຕ຺ຕິ ສນ຺ຘີຍເຕ ປຸນ;

ຘີຣານໍ ໂນ ຈ ພາລານໍ, ວສ ກຸນ຺ຕິນິ ມາຄມາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ກຕສ຺ສ ເຈວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ໂຍ ຈ ກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕິ ສນ຺ຘີຍເຕ ປຸນ, ສາ ປນ ຘີຣານໍ, ໂນ ຈ ພາລານໍ. ຘີຣານຎ຺ຫິ ເມຕ຺ຕິ ຠິນ຺ນາປິ ປຸນ ຆຏີຍຕິ, ພາລານໍ ປນ ສກິໍ ຠິນ຺ນາ ຠິນ຺ນາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວສ ກຸນ຺ຕິນິ ມາຄມາຕິ.

ສກຸຓິກາ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ອິຘ ວສິຕຸໍ ສາມີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕເມວ ຄຕາ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກຸນ຺ຕິນີເຍວ ເອຕຣຫິ ກຸນ຺ຕິນີ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຸນ຺ຕິນີຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໓໔໔] ໔. ອມ຺ພຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ນີລິຍໍ ມຓ຺ຑຍຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອມ຺ພໂຄປກຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເຊຕວນປຈ຺ຈນ຺ເຕ ອມ຺ພວເນ ປຓ຺ຓສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອມ຺ເພ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຕິຕານິ ອມ຺ພປກ຺ການິ ຂາທນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ພນ຺ຘມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ເທຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິຏ຺ເຐ ອມ຺ພໂຈຣກາ ອມ຺ພານິ ປາເຕຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈຕສ຺ໂສ ເສຏ຺ຐິຘີຕໂຣ ອຈິຣວຕິຍໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິໂຍ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ປວິສິໍສຸ. ມຫລ຺ລໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ເມ ອມ຺ພານິ ຂາທິຕານີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ອິທາເນວ ອາຄຕາ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອມ຺ພານິ ຂາທາມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສປຖໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ກໂຣມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສປຖໍ ກຣິໍສຸ. ມຫລ຺ລໂກ ຕາ ສປຖໍ ກາເຣຕ຺ວາ ລຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ກິຣິຍໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ກິຣ ມຫລ຺ລໂກ ອຕ຺ຕໂນ ວສນກໍ ອມ຺ພວນໍ ປວິຏ຺ຐາ ເສຏ຺ຐິຘີຕໂຣ ສປຖໍ ກາເຣຕ຺ວາ ລຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ອມ຺ພໂຄປໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕສ຺ໂສ ເສຏ຺ຐິຘີຕໂຣ ສປຖໍ ກາເຣຕ຺ວາ ລຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ເອໂກ ກູຏຊຏິໂລ ພາຣາຓສິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ນທີຕີເຣ ອມ຺ພວເນ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ອມ຺ເພ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຕິຕານິ ອມ຺ພປກ຺ການິ ຂາທນ຺ໂຕ ສມ຺ພນ຺ຘມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ເທນ຺ໂຕ ນານປ຺ປກາເຣນ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ຕທາ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ‘‘ເກ ນຸ ໂຂ ໂລເກ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈຍນກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ສີລໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເກ ປພ຺ພຊິຕາ ສມຓຘມ຺ເມ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເກ ອນາຈາຣໍ ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອິມໍ ອມ຺ພໂຄປກໍ ອນາຈາຣໍ ກູຏຊຏິລໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກູຏຊຏິໂລ ກສິຓປຣິກມ຺ມາທິໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມຓຘມ຺ມໍ ປຫາຍ ອມ຺ພວນໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ສໍເວເຊສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຄາມໍ ຠິກ຺ຂາຍ ປວິຏ຺ຐກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ອມ຺ເພ ປາເຕຕ຺ວາ ໂຈເຣຫິ ວິລຸມ຺ພິເຕ ວິຍ ອກາສິ.

ຕທາ ພາຣາຓສິໂຕ ຈຕສ຺ໂສ ເສຏ຺ຐິຘີຕໂຣ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ປວິສິໍສຸ. ກູຏຊຏິໂລ ຕາ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ເມ ອມ຺ພານິ ຂາທິຕານີ’’ຕິ ປລິພຸທ຺ຘິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ອິທາເນວ ອາຄຕາ, ນ ເຕ ອມ຺ພານິ ຂາທາມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສປຖໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ກຕ຺ວາ ຈ ປນ ຄນ຺ຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕາສຸ ເຊຏ຺ຐິກາ ສປຖໍ ກໂຣນ຺ຕີ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖໙. ‘‘ໂຍ ນີລິຍໍ ມຓ຺ຑຍຕິ, ສຓ຺ຑາເສນ ວິຫຎ຺ຎຕິ;

ຕສ຺ສ ສາ ວສມນ຺ເວຕຸ, ຍາ ເຕ ອມ຺ເພ ອວາຫຣີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ປຸຣິໂສ ປລິຕານໍ ກາຬວຓ຺ຓກຣຓຕ຺ຖາຍ ນີລຜລາທີນິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກຕໍ ນີລິຍໍ ມຓ຺ຑຍຕິ, ນີລເກສນ຺ຕເຣ ຈ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ປລິຕໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ສຓ຺ຑາເສນ ວິຫຎ຺ຎຕິ ກິລມຕິ, ຕສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ມຫລ຺ລກສ຺ສ ສາ ວສໍ ອນ຺ເວຕຸ, ຕຖາຣູປໍ ປຕິໍ ລຠຕຸ, ຍາ ເຕ ອມ຺ເພ ອວາຫຣີຕິ.

ຕາປໂສ ‘‘ຕ຺ວໍ ເອກມນ຺ຕໍ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ເສຏ຺ຐິຘີຕຣໍ ສປຖໍ ກາເຣສິ. ສາ ສປຖໍ ກໂຣນ຺ຕີ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໐. ‘‘ວີສໍ ວາ ປຎ຺ຈວີສໍ ວາ, ອູນຕິໍສໍວ ຊາຕິຍາ;

ຕາທິສາ ປຕິ ມາ ລທ຺ຘາ, ຍາ ເຕ ອມ຺ເພ ອວາຫຣີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ນາຣິໂຍ ນາມ ປນ຺ນຣສໂສຬສວສ຺ສິກກາເລ ປຸຣິສານໍ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍາ ປນ ຕວ ອມ຺ພານິ ອວາຫຣິ, ສາ ເອວຣູເປ ໂຍພ຺ພເນ ປຕິໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຊາຕິຍາ ວີສໍ ວາ ປຎ຺ຈວີສໍ ວາ ເອເກນ ທ຺ວີຫິ ອູນຕາຍ ອູນຕິໍສໍ ວາ ວສ຺ສານິ ປຕ຺ວາ ຕາທິສາ ປຣິປກ຺ກວຍາ ຫຸຕ຺ວາປິ ປຕິໍ ມາ ລທ຺ຘາຕິ.

ຕາຍປິ ສປຖໍ ກຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາຍ ຕຕິຍາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໑. ‘‘ທີຆໍ ຄຈ຺ຉຕຸ ອທ຺ຘານໍ, ເອກິກາ ອຠິສາຣິກາ;

ສງ຺ເກເຕ ປຕິ ມາ ອທ຺ທ, ຍາ ເຕ ອມ຺ເພ ອວາຫຣີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍາ ເຕ ອມ຺ເພ ອວາຫຣິ, ສາ ປຕິໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຠິສຣຓຕາຍ ອຠິສາຣິກາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ເອກິກາ ອທຸຕິຍາ ຄາວຸຕທ຺ວິຄາວຸຕມຕ຺ຕໍ ທີຆໍ ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉຕຸ, ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຈ ຕສ຺ມິໍ ອສຸກຏ຺ຐານໍ ນາມ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີຕິ ກເຕ ສງ຺ເກເຕ ຕໍ ປຕິໍ ມາ ອທ຺ທສາຕິ.

ຕາຍປິ ສປຖໍ ກຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາຍ ຈຕຸຕ຺ຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໒. ‘‘ອລງ຺ກຕາ ສຸວສນາ, ມາລິນີ ຈນ຺ທນຸສ຺ສທາ;

ເອກິກາ ສຍເນ ເສຕຸ, ຍາ ເຕ ອມ຺ເພ ອວາຫຣີ’’ຕິ. – ສາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເຍວ;

ຕາປໂສ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຕິຠາຣິຍາ ສປຖາ ກຕາ, ອຎ຺ເຎຫິ ອມ຺ພານິ ຂາທິຕານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉຖ ທານິ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ຕາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ສກ຺ໂກ ເຠຣວຣູປາຣມ຺ມຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກູຏຕາປສໍ ຕໂຕ ປລາເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກູຏຊຏິໂລ ອຍໍ ອມ຺ພໂຄປໂກ ມຫລ຺ລໂກ ອໂຫສິ, ຈຕສ຺ໂສ ເສຏ຺ຐິຘີຕໂຣ ເອຕາເຍວ, ສກ຺ໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອມ຺ພຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໓໔໕] ໕. ຣາຊກຸມ຺ຠຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ວນໍ ຍທຄ຺ຄິ ທຫຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອລສຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ອລໂສ ອໂຫສິ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາໂຍນິໂສມນສິກາຣວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕາທີຫິ ປຣິພາຫິໂຣ ນີວຣຓາຠິຠູໂຕ. ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານາທີສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ຕຖາ ເອວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອາລສິຍຠາວໍ ອາຣພ຺ຠ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອາລສິໂຍ ກຸສີໂຕ ນີວຣຓາຠິຠູໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ອາລສິໂຍເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອມຈ຺ຈຣຕນໍ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ອາລສິຍຊາຕິໂກ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຣາຊານໍ ປໂພເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ອຸປມໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ຣາຊກຸມ຺ຠໍ ນາມ ອາລສິຍໍ ປສ຺ສິ. ຕຖາຣູປາ ກິຣ ອາລສິຍາ ສກລທິວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ວຍສ຺ສ ໂກ ນາມ ໂສ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ຣາຊກຸມ຺ໂຠ ນາເມສ, ມຫາຣາຊ, ອາລສິໂຍ. ເອວຣູໂປ ຫິ ສກລທິວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ເອກງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕເມວ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ຣາຊກຸມ຺ຠ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທນ຺ຘຄມນໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ທາວຄ຺ຄິມ຺ຫິ ອຸຏ຺ຐິເຕ ກິໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໓. ‘‘ວນໍ ຍທຄ຺ຄິ ທຫຕິ, ປາວໂກ ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນີ;

ກຖໍ ກໂຣສິ ປຈລກ, ເອວໍ ທນ຺ຘປຣກ຺ກໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍທຄ຺ຄີຕິ ຍທາ ອຄ຺ຄິ. ປາວໂກ ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນີຕິ ອຄ຺ຄິໂນ ເວວຈນໍ. ປຈລກາຕິ ຕໍ ອາລປຕິ. ໂສ ຫິ ຈລນ຺ໂຕ ຈລນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິຈ຺ຈໍ ວາ ປຈລາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຈລໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທນ຺ຘປຣກ຺ກໂມຕິ ຄຣຸວີຣິໂຍ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊກຸມ຺ໂຠ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໔. ‘‘ພຫູນິ ຣຸກ຺ຂຉິທ຺ທານິ, ປຖພ຺ຍາ ວິວຣານິ ຈ;

ຕານິ ເຈ ນາຠິສມ຺ໂຠມ, ໂຫຕິ ໂນ ກາລປຣິຍາໂຍ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຓ຺ຑິຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຄມນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຣຎ຺ເຎ ຣຸກ຺ຂຉິທ຺ທານິ ປຖວິຍໍ ວິວຣານິ ຈ ພຫູນິ. ຍທິ ຕານິ ນ ປາປຸຓາມ, ໂຫຕິ ໂນ ກາລປຣິຍາໂຍຕິ ມຣຓເມວ ໂນ ໂຫຕີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໗໕. ‘‘ໂຍ ທນ຺ຘກາເລ ຕຣຕິ, ຕຣຓີເຍ ຈ ທນ຺ຘຕິ;

ສຸກ຺ຂປຓ຺ຓໍວ ອກ຺ກມ຺ມ, ອຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ຊຕິ ອຕ຺ຕໂນ.

໑໗໖. ‘‘ໂຍ ທນ຺ຘກາເລ ທນ຺ເຘຕິ, ຕຣຓີເຍ ຈ ຕາຣຍິ;

ສສີວ ຣຕ຺ຕິໍ ວິຠຊໍ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປຣິປູຣຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທນ຺ຘກາເລຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ກມ຺ມານໍ ສຓິກໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກາເລ. ຕຣຕີຕິ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ ເວເຄນ ຕານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣຕິ. ສຸກ຺ຂປຓ຺ຓໍວາຕິ ຍຖາ ວາຕາຕປສຸກ຺ຂໍ ຕາລປຓ຺ຓໍ ພລວາ ປຸຣິໂສ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕຕ຺ເຖວ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ກເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ວຸທ຺ຘິໍ ຠຎ຺ຊຕິ. ທນ຺ເຘຕີຕິ ທນ຺ຘຍຕິ ທນ຺ຘກາຕພ຺ພານິ ກມ຺ມານິ ທນ຺ຘເມວ ກໂຣຕິ. ຕາຣຍີຕິ ຕຸຣິຕກາຕພ຺ພານິ ກມ຺ມານິ ຕຸຣິໂຕວ ກໂຣຕິ. ສສີວ ຣຕ຺ຕິໍ ວິຠຊນ຺ຕິ ຍຖາ ຈນ຺ໂທ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂໍ ຣຕ຺ຕິໍ ໂຊຕຍມາໂນ ກາຬປກ຺ຂຣຕ຺ຕິໂຕ ຣຕ຺ຕິໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ທິວເສ ທິວເສ ປຣິປູຣຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ປຣິປູຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນລໂສ ຊາໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊກຸມ຺ໂຠ ອາລສິຍຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຣາຊກຸມ຺ຠຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໓໔໖] ໖. ເກສວຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ມນຸສ຺ສິນ຺ທໍ ຊຫິຕ຺ວານາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິສ຺ສາສໂຠຊນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ກິຣ ເຄເຫ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ນິພທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເຄຫໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ໂອປານຠູຕໍ ກາສາວປຊ຺ໂຊຕໍ ອິສິວາຕປຏິວາຕໍ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິໂນ ນິເວສເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣາຊນິເວສເນ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂາ ທິຍ຺ຍຕິ, ຕິວສ຺ສິກຄນ຺ຘສາລິໂຠຊນໍ ປຓີຕໍ. ວິສ຺ສາເສນປິ ສິເນເຫນປິ ສຫຕ຺ຖາ ທາຍກາ ນຕ຺ຖິ, ຣາຊຍຸຕ຺ເຕ ທາເປສິ. ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນານຄ຺ຄຣສຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ເຕຫິ ທິນ຺ນໍ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ພຫຸໍ ຜລາຜລໍ ອາຫຣິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກຠິກ຺ຂຸມ຺ປິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸປິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນນຸ ເວລາເຍວ ຕາວາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເວລາ, ຠິກ຺ຂູ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິສ຺ສາສິການໍ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ເຕຫິ ທິນ຺ນໍ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຠຕ຺ຕໍ ປຓີຕໍ, ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ອຠຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ໂຠຊນໍ ນາມ ວິສ຺ສາສປຣມໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ວິສ຺ສາສໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສິເນເຫນ ທາຍການໍ ອຠາວາ ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິສ຺ສາສິກຏ຺ຐາເນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ມຫາຣາຊ, ວິສ຺ສາສສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ຣໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອວິສ຺ສາສິເກນ ທິນ຺ນໍ ຈຕຸມຘຸຣມ຺ປິ ຫິ ວິສ຺ສາສິເກນ ທິນ຺ນໍ ສາມາກຠຕ຺ຕໍ ນ ອຄ຺ຆຕິ. ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ໂຣເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຣຎ຺ຎາ ປຎ຺ຈ ເວຊ຺ຊກຸລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ເຊ ກາຣິເຕປິ ໂຣເຄ ອວູປສນ຺ເຕ ວິສ຺ສາສິການໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອໂລຓກໍ ສາມາກນີວາຣຍາຄຸຎ຺ເຈວ ອຸທກມຕ຺ຕສິຕ຺ຕໍ ອໂລຓກປຓ຺ຓຎ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິໂຣຄາ ຊາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາມ຺ຫຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ກປ຺ປກຸມາໂຣ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ຕທາ ເກສໂວ ນາມ ຕາປໂສ ປຎ຺ຈຫິ ຕາປສສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຄຓສຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ວສຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອນ຺ເຕວາສິກສຕານໍ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາສິ, ເກສວຕາປສສ຺ສ ຫິຕຊ຺ຌາສໂຍ ສສິເນໂຫ ອໂຫສິ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຕິວິຍ ວິສ຺ສາສິກາ ອເຫສຸໍ. ອປຣຠາເຄ ເກສໂວ ເຕ ຕາປເສ ອາທາຍ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ນຄຣໍ ຠິກ຺ຂາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ອິສິຄຓໍ ທິສ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ໂຠເຊຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສາເປສິ. ອຖ ວສ຺ສາຣຕ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ເກສໂວ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ມຫລ຺ລກາ, ອມ຺ເຫ ຕາວ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສຖ, ທຫຣຕາປເສ ຫິມວນ຺ຕໍ ເປເສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິເກນ ສທ຺ຘິໍ ເຕ ຫິມວນ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ເອກໂກວ ໂອຫິຍິ. ກປ຺ໂປ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາປເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສິ.

ເກສໂວ ກປ຺ເປນ ວິນາ ວສນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ນ ລຠຕິ, ຕສ຺ສ ນິທ຺ທໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາ ອາຫາໂຣ ນ ປຣິຓາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາ ອໂຫສິ, ພາຬ຺ຫາ ເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຣາຊາ ປຎ຺ຈ ເວຊ຺ຊກຸລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕາປສໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ, ໂຣໂຄ ນ ວູປສມ຺ມຕິ. ເກສໂວ ຣາຊານໍ ອາຫ ‘‘ມຫາຣາຊ, ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ມຣຓໍ ອິຈ຺ຉຖ, ອຸທາຫຸ ອໂຣຄຠາວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອໂຣຄຠາວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ເປເສຖາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຣາຊາ ນາຣທໍ ນາມ ອມຈ຺ຈໍ ປກ຺ກາສາເປຕ຺ວາ ‘‘ນາຣທ, ອມ຺ຫາກໍ ຠທນ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວນຈຣເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ຍາຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ນາຣໂທ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມາສິ. ເກສວສ຺ສປິ ກປ຺ເປ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ເຈຕສິກໂຣໂຄ ວູປສນ຺ໂຕ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ອຖສ຺ສ ກປ຺ໂປ ອໂລຓເກນ ອຘູປເນນ ອຸທກມຕ຺ຕສິຕ຺ຕປຓ຺ເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສາມາກນີວາຣຍາຄຸໍ ອທາສິ, ຕສ຺ສ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ.

ປຸນ ຣາຊາ ນາຣທໍ ເປເສສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ ເກສວສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອໂຣຄໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປຎ຺ຈ ເວຊ຺ຊກຸລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ອໂຣເຄ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ກຖໍ ເຕ ກປ຺ໂປ ປຏິຊຄ຺ຄີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໗. ‘‘ມນຸສ຺ສິນ຺ທໍ ຊຫິຕ຺ວານ, ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘິນໍ;

ກຖໍ ນຸ ຠຄວາ ເກສີ, ກປ຺ປສ຺ສ ຣມຕິ ອສ຺ສເມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສິນ຺ທນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ອິນ຺ທໍ ພາຣາຓສິຣາຊານໍ. ກຖໍ ນຸ ຠຄວາ ເກສີຕິ ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປາເຍນ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ເກສວຕາປໂສ ກປ຺ປສ຺ສ ອສ຺ສເມ ຣມຕີຕິ.

ເອວໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ວິຍ ເກສວສ຺ສ ອຠິຣຕິກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເກສໂວ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໘. ‘‘ສາທູນິ ຣມຓີຍານິ, ສນ຺ຕິ ວກ຺ຂາ ມໂນຣມາ;

ສຸຠາສິຕານິ ກປ຺ປສ຺ສ, ນາຣທ ຣມຍນ຺ຕິ ມ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວກ຺ຂາຕິ ຣຸກ຺ຂາ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ຣຸກ຺ຂາ’’ຕ຺ເວວ ລິຂິຕໍ. ສຸຠາສິຕານີຕິ ກປ຺ເປນ ກຖິຕານິ ສຸຠາສິຕານິ ມໍ ຣມຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ມໍ ອຠິຣມາເປນ຺ໂຕ ກປ຺ໂປ ອໂລຓກໍ ອຘູປນໍ ອຸທກສິຕ຺ຕປຓ຺ຓມິສ຺ສໍ ສາມາກນີວາຣຍາຄຸໍ ປາເຍສິ, ຕາຍ ເມ ສຣີເຣ ພ຺ຍາຘິ ວູປສມິໂຕ, ອໂຣໂຄ ຊາໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນາຣໂທ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗໙. ‘‘ສາລີນໍ ໂອທນໍ ຠຸຎ຺ເຊ, ສຸຈິໍ ມໍສູປເສຈນໍ;

ກຖໍ ສາມາກນີວາຣໍ, ອໂລຓໍ ຉາທຍນ຺ຕິ ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ເຊຕິ ຠຸຎ຺ຊສິ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຉາທຍນ຺ຕີຕິ ຉາທຍຕິ ປີເຓຕິ ໂຕເສຕິ. ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ປນ ອນຸນາສິໂກ ກໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ຕ຺ວໍ ສຸຈິໍ ມໍສູປເສຈນໍ ຣາຊກຸເລ ຣາຊາຣຫໍ ສາລິຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊສິ, ຕໍ ກຖມິທໍ ສາມາກນີວາຣໍ ອໂລຓໍ ປີເຓຕິ ໂຕເສຕິ, ກຖໍ ເຕ ເອຕໍ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເກສໂວ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໐. ‘‘ສາທຸໍ ວາ ຍທິ ວາສາທຸໍ, ອປ຺ປໍ ວາ ຍທິ ວາ ພຫຸໍ;

ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ຍຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ວິສ຺ສາສປຣມາ ຣສາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍທິ ວາສາທຸນ຺ຕິ ຍທິ ວາ ອສາທຸໍ. ວິສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ນິຣາສງ຺ໂກ ວິສ຺ສາສປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ຍຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຍສ຺ມິໍ ນິເວສເນ ເອວໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ຠຸຕ຺ຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ໂຠຊນໍ ສາທຸເມວ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ວິສ຺ສາສປຣມາ ຣສາ, ວິສ຺ສາໂສ ປຣໂມ ອຸຕ຺ຕໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິສ຺ສາສປຣມາ ຣສາ. ວິສ຺ສາສສທິໂສ ຫິ ອຎ຺ໂຎ ຣໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອວິສ຺ສາສິເກນ ຫິ ທິນ຺ນໍ ຈຕຸມຘຸຣມ຺ປິ ວິສ຺ສາສິເກນ ທິນ຺ນໍ ອມ຺ພິລກຎ຺ຊິຍໍ ນ ອຄ຺ຆຕີຕິ.

ນາຣໂທ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເກສໂວ ອິທໍ ນາມ ກເຖສີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ນາຣໂທ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ເກສໂວ ພກພ຺ຣຫ຺ມາ, ກປ຺ໂປ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເກສວຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໓໔໗] ໗. ອຍກູຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສພ຺ພາຍສນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ມຫາກຓ຺ຫຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໒.໖໑ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຄຫິຕສພ຺ພສິປ຺ໂປ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ມນຸສ຺ສາ ເທວມງ຺ຄລິກາ ຫຸຕ຺ວາ ພຫູ ອເຊຬກາທໂຍ ມາເຣຕ຺ວາ ເທວຕານໍ ພລິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ. ຍກ຺ຂາ ພລິກມ຺ມໍ ອລຠມານາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ຍກ຺ຂສມາຄມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ກກ຺ຂຬໍ ຍກ຺ຂໍ ເປເສສຸໍ. ໂສ ກຓ຺ຓິກມຕ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ອຍກູຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ນໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຍນມຕ຺ຖເກ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ກສ຺ສ ອາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ອິນ຺ທວຊິຣໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍກ຺ຂສ຺ສ ອຸປຣິ ອຏ຺ຐາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອສ ມໍ ຣກ຺ຂມາໂນ ຐິໂຕ, ອຸທາຫຸ ມາເຣຕຸກາໂມ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໑. ‘‘ສພ຺ພາຍສໍ ກູຏມຕິປ຺ປມາຓໍ, ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ໂຍ ຕິຏ຺ຐສິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ;

ຣກ຺ຂາຍ ເມ ຕ຺ວໍ ວິຫິໂຕ ນຸສຊ຺ຊ, ອຸທາຫຸ ເມ ເຈຕຍເສ ວຘາຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິຫິໂຕ ນຸສຊ຺ຊາຕິ ວິຫິໂຕ ນຸ ອສິ ອຊ຺ຊ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ຍກ຺ຂເມວ ປສ຺ສຕິ, ນ ສກ຺ກໍ. ຍກ຺ໂຂ ສກ຺ກສ຺ສ ຠເຍນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ນາຫໍ ຕວ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ຐິໂຕ, ອິມິນາ ປນ ຊລິເຕນ ອຍກູເຏນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ມາເຣສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕມ຺ຫິ, ສກ຺ກສ຺ສ ຠເຍນ ຕໍ ປຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໒. ‘‘ທູໂຕ ອຫໍ ຣາຊິຘ ຣກ຺ຂສານໍ, ວຘາຍ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຫິໂຕຫມສ຺ມິ;

ອິນ຺ໂທ ຈ ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ ເທວຣາຊາ, ເຕນຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ນ ເຕ ຜາລຍາມີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໘໓. ‘‘ສເຈ ຈ ມໍ ຣກ຺ຂຕິ ເທວຣາຊາ, ເທວານມິນ຺ໂທ ມຆວາ ສຸຊມ຺ປຕິ;

ກາມໍ ປິສາຈາ ວິນທນ຺ຕຸ ສພ຺ເພ, ນ ສນ຺ຕເສ ຣກ຺ຂສິຍາ ປຊາຍ.

໑໘໔. ‘‘ກາມໍ ກນ຺ທນ຺ຕຸ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑາ, ສພ຺ເພ ປໍສຸປິສາຈກາ;

ນາລໍ ປິສາຈາ ຍຸທ຺ຘາຍ, ມຫຕີ ສາ ວິຠິໍສິກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣກ຺ຂສິຍາ ປຊາຍາຕິ ຣກ຺ຂສິສງ຺ຂາຕາຍ ປຊາຍ, ຣກ຺ຂສສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸມ຺ຠຓ຺ຑາຕິ ກຸມ຺ຠມຕ຺ຕຣຫສ຺ສງ຺ຄາ ມໂຫທຣາ ຍກ຺ຂາ. ປໍສຸປິສາຈກາຕິ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ປິສາຈາ. ນາລນ຺ຕິ ປິສາຈາ ນາມ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຍຸທ຺ຘາຍ ນ ສມຕ຺ຖາ. ມຫຕີ ສາ ວິຠິໍສິກາຕິ ຍໍ ປເນເຕ ຍກ຺ຂາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ວິຠິໍສິກໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ສາ ມຫຕີ ວິຠິໍສິກາ ຠຍກາຣຓທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ມຍ຺ຫໍ, ນ ປນາຫໍ ຠາຍາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສກ຺ໂກ ຍກ຺ຂໍ ປລາເປຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕວ ຣກ຺ຂາ ມມາຍຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສກ຺ໂກ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຍກູຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໓໔໘] ໘. ອຣຎ຺ຎຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຣຎ຺ຎາ ຄາມມາຄມ຺ມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ຈູຬນາຣທກສ຺ສປຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໓.໔໐ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ຠຣິຍາຍ ກາລກຕາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ວສນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕໍ ອສ຺ສມປເທ ຐເປຕ຺ວາ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕທາ ໂຈເຣສຸ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ກຣມເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ເອກາ ກຸມາຣິກາ ປລາຍິຕ຺ວາ ຕໍ ອສ຺ສມປທໍ ປຕ຺ວາ ຕາປສກຸມາຣໍ ປໂລເຠຕ຺ວາ ສີລວິນາສໍ ປາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ປິຕາ ຕາວ ເມ ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ທິສ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ນິສີທິ. ຕາປສກຸມາໂຣ ປິຕຣິ ອາຄເຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໕. ‘‘ອຣຎ຺ຎາ ຄາມມາຄມ຺ມ, ກິໍສີລໍ ກິໍວຕໍ ອຫໍ;

ປຸຣິສໍ ຕາຕ ເສເວຍ຺ຍໍ, ຕໍ ເມ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎາ ຄາມມາຄມ຺ມາຕິ ຕາຕ ອຫໍ ອິໂຕ ອຣຎ຺ຎໂຕ ມນຸສ຺ສປຖໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ຄໂຕ ວສນຄາມໍ ປຕ຺ວາ ກິໍ ກໂຣມີຕິ.

ອຖສ຺ສ ປິຕາ ໂອວາທໍ ທທນ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໘໖. ‘‘ໂຍ ຕໍ ວິສ຺ສາສເຍ ຕາຕ, ວິສ຺ສາສຎ຺ຈ ຂເມຍ຺ຍ ເຕ;

ສຸສ຺ສູສີ ຈ ຕິຕິກ຺ຂີ ຈ, ຕໍ ຠເຊຫິ ອິໂຕ ຄໂຕ.

໑໘໗. ‘‘ຍສ຺ສ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ມນສາ ນຕ຺ຖິ ທຸກ຺ກຏໍ;

ອຸຣສີວ ປຕິຏ຺ຐາຍ, ຕໍ ຠເຊຫິ ອິໂຕ ຄໂຕ.

໑໘໘. ‘‘ຫລິທ຺ທິຣາຄໍ ກປິຈິຕ຺ຕໍ, ປຸຣິສໍ ຣາຄວິຣາຄິນໍ;

ຕາທິສໍ ຕາຕ ມາ ເສວິ, ນິມ຺ມນຸສ຺ສມ຺ປິ ເຈ ສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຕໍ ວິສ຺ສາສເຍຕິ ໂຍ ປຸຣິໂສ ຕໍ ວິສ຺ສາເສຍ຺ຍ ນ ປຣິສງ຺ເກຍ຺ຍ. ວິສ຺ສາສຎ຺ຈ ຂເມຍ຺ຍ ເຕຕິ ໂຍ ຈ ອຕ຺ຕນິ ກຍິຣມານໍ ຕວ ວິສ຺ສາສໍ ປຕ຺ໂຕ ນິຣາສງ຺ໂກ ຕໍ ຂເມຍ຺ຍ. ສຸສ຺ສູສີຕິ ໂຍ ຈ ຕວ ວິສ຺ສາສວຈນໍ ໂສຕຸມິຈ຺ຉຕິ. ຕິຕິກ຺ຂີຕິ ໂຍ ຈ ຕຍາ ກຕໍ ອປຣາຘໍ ຂມຕິ. ຕໍ ຠເຊຫີຕິ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠເຊຍ຺ຍາສິ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍາສິ. ອຸຣສີວ ປຕິຏ຺ຐາຍາຕິ ຍຖາ ຕສ຺ສ ອຸຣສິ ປຕິຏ຺ຐາຍ ວຑ຺ຒິໂຕ ໂອຣສປຸຕ຺ໂຕ ຕ຺ວມ຺ປິ ຕາທິໂສ ອຸຣສິ ປຕິຏ຺ຐິຕປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ປຸຣິສໍ ຠເຊຍ຺ຍາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຫລິທ຺ທິຣາຄນ຺ຕິ ຫລິທ຺ທິຣາຄສທິສໍ ອຖິຣຈິຕ຺ຕໍ. ກປິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ມກ຺ກຏຈິຕ຺ຕໍ. ຣາຄວິຣາຄິນນ຺ຕິ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ຣຊ຺ຊນວິຣຊ຺ຊນສຠາວໍ. ນິມ຺ມນຸສ຺ສມ຺ປິ ເຈ ສິຍາຕິ ສເຈປິ ສກລໍ ຊມ຺ພຸທີປຕລໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິວິຣຫິຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ອຠາເວນ ນິມ຺ມນຸສ຺ສໍ ສິຍາ, ຕຖາປິ, ຕາຕ, ຕາທິສໍ ລຫຸຈິຕ຺ຕໍ ມາ ເສວິ, ສພ຺ພມ຺ປິ ມນຸສ຺ສປຖໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຄຸຓສມ຺ປນ຺ນເມວ ຠເຊຍ຺ຍາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາປສກຸມາໂຣ ‘‘ອຫໍ, ຕາຕ, ອິເມຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປຸຣິສໍ ກຕ຺ຖ ລຠິສ຺ສາມິ, ນ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ສນ຺ຕິເກ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ອຸໂຠປິ ອປຣິຫີນຊ຺ຌານາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປຸຕ຺ໂຕ ຈ ກຸມາຣິກາ ຈ ເອເຕເຍວ ອເຫສຸໍ, ປິຕາ ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຎ຺ຎຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໓໔໙] ໙. ສນ຺ຘິເຠທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເນວ ອິຕ຺ຖີສຸ ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເປສຸຎ຺ຎສິກ຺ຂາປທໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣຖ, ເຕນ ອນຸປ຺ປນ຺ນານິ ເຈວ ຠຓ຺ຑນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ຈ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄຣຫິຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ປິສຸຓາ ວາຈາ ນາມ ຕິຂິຓສຕ຺ຕິປຫາຣສທິສາ, ທຬ຺ໂຫ ວິສ຺ສາໂສປິ ຕາຍ ຂິປ຺ປໍ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເມຕ຺ຕິຠິນ຺ທນກຊໂນ ສີຫອຸສຠສທິໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ເອໂກ ໂຄປາລໂກ ອຣຎ຺ເຎ ໂຄກຸເລສຸ ຄາໂວ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ຄພ຺ຠິນິໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຫາຍ ອາຄໂຕ. ຕສ຺ສາ ເອກາຍ ສີຫິຍາ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕາ ອຸໂຠປິ ທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວິຈຣນ຺ຕິ. ອປຣຠາເຄ ຄາວີ ວຈ຺ຉກໍ, ສີຫີ ສີຫໂປຕກໍ ວິຊາຍິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຊນາ ກຸເລນ ອາຄຕເມຕ຺ຕິຍາ ທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວິຈຣນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ວນຈຣໂກ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ວິສ຺ສາສໍ ທິສ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທຕ຺ວາ ‘‘ອປິ ເຕ, ສມ຺ມ, ກິຎ຺ຈິ ອຣຎ຺ເຎ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຣຎ຺ຎາ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ເທວ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ປສ຺ສາມິ, ເອກໍ ປນ ສີຫຎ຺ຈ ອຸສຠຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສາສິເກ ເອກໂຕ ວິຈຣນ຺ເຕ ອທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ເອເຕສໍ ຕຕິເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຠຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍທາ ເຕສໍ ຕຕິຍໍ ປສ຺ສຕິ, ອຖ ເມ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ.

ວນຈຣເກ ປນ ພາຣາຓສິໍ ຄເຕ ເອໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ສີຫຎ຺ຈ ອຸສຠຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ວນຈຣໂກ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຕິຍສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ນຄຣໍ ຄໂຕ. ສິງ຺ຄາໂລ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍາ ຐເປຕ຺ວາ ສີຫມໍສຎ຺ຈ ອຸສຠມໍສຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ອຂາທິຕປຸພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິເມ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອິເມສໍ ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ຕໍ ເອວໍ ວທຕິ, ອຍໍ ຕໍ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ ອຸໂຠປິ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ກລຫໍ ກາເຣຕ຺ວາ ມຣຓາກາຣປ຺ປຕ຺ເຕ ອກາສິ. ວນຈຣໂກປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ‘‘ເຕສໍ, ເທວ, ຕຕິໂຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ໂກ ໂສ’’ຕິ? ‘‘ສິງ຺ຄາໂລ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ໂສ ອຸໂຠ ມິຕ຺ເຕ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມາຣາເປສ຺ສຕິ, ມຍໍ ເຕສໍ ມຕກາເລ ສມ຺ປາປຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຖໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ວນຈຣເກນ ມຄ຺ຄເທສເກນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ເຕສຸ ສມ຺ປາປຸຓິ. ສິງ຺ຄາໂລ ປນ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ເອກວາຣໍ ສີຫສ຺ສ ມໍສໍ ຂາທຕິ, ເອກວາຣໍ ອຸສຠສ຺ສ ມໍສໍ ຂາທຕິ. ຣາຊາ ເຕ ອຸໂຠປິ ຊີວິຕກ຺ຂຍປ຺ປຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ຣເຖ ຐິໂຕວ ສາຣຖິນາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໘໙. ‘‘ເນວ ອິຕ຺ຖີສຸ ສາມຎ຺ຎໍ, ນາປິ ຠກ຺ເຂສຸ ສາຣຖິ;

ອຖສ຺ສ ສນ຺ຘິເຠທສ຺ສ, ປສ຺ສ ຍາວ ສຸຈິນ຺ຕິຕໍ.

໑໙໐. ‘‘ອສິ ຕິກ຺ໂຂວ ມໍສມ຺ຫິ, ເປສຸຎ຺ຎໍ ປຣິວຕ຺ຕຕິ;

ຍຕ຺ຖູສຠຎ຺ຈ ສີຫຎ຺ຈ, ຠກ຺ຂຍນ຺ຕິ ມິຄາຘມາ.

໑໙໑. ‘‘ອິມໍ ໂສ ສຍນໍ ເສຕິ, ຍມິມໍ ປສ຺ສສິ ສາຣຖິ;

ໂຍ ວາຈໍ ສນ຺ຘິເຠທສ຺ສ, ປິສຸຓສ຺ສ ນິໂພຘຕິ.