໔. ຈຕຸກ຺ກນິປາໂຕ

໑. ກາລິງ຺ຄວຄ຺ໂຄ

[໓໐໑] ໑. ຈູຬກາລິງ຺ຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ວິວຣຖິມາສໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິພ຺ພາຊິການໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເວສາລິຍໍ ກິຣ ລິຈ຺ຉວິຣາຊູນໍ ສຕ຺ຕ ສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ລິຈ຺ຉວີ ວສິໍສຸ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ປຸຈ຺ຉາປຏິປຸຈ຺ຉາຈິຕ຺ຕກາ ອເຫສຸໍ. ອເຖໂກ ປຎ຺ຈສຸ ວາທສເຕສຸ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ນິຄຓ຺ໂຐ ເວສາລິຍໍ ສມ຺ປາປຸຓິ, ເຕ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ອກໍສຸ. ອປຣາປິ ເອວຣູປາ ນິຄຓ຺ຐີ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຣາຊາໂນ ທ຺ເວປິ ຊເນ ວາທໍ ກາເຣສຸໍ, ອຸໂຠປິ ສທິສາວ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ລິຈ຺ຉວີນໍ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອິເມ ທ຺ເວປິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕສໍ ວິວາຫໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ເອກໂຕ ວາເສສຸໍ. ອຖ ເນສໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປຏິປາຏິຍາ ຈຕສ຺ໂສ ທາຣິກາໂຍ ເອໂກ ຈ ທາຣໂກ ຊາຍິ. ທາຣິການໍ ‘‘ສຈ຺ຈາ, ໂລລາ, ອວຘາຣິກາ, ປຏິຈ຺ຉາທາ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ, ທາຣກສ຺ສ ‘‘ສຈ຺ຈໂກ’’ຕິ. ເຕ ປຎ຺ຈປິ ຊນາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕາ ມາຕິໂຕ ປຎ຺ຈ ວາທສຕານິ, ປິຕິໂຕ ປຎ຺ຈ ວາທສຕານີຕິ ວາທສຫສ຺ສໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ມາຕາປິຕໂຣ ທາຣິການໍ ເອວໍ ໂອວທິໍສຸ ‘‘ສເຈ ໂກຈິ ຄິຫີ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາທໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ປາທປຣິຈາຣິກາ ຠເວຍ຺ຍາຖ. ສເຈ ປພ຺ພຊິໂຕ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

ອປຣຠາເຄ ມາຕາປິຕໂຣ ກາລມກໍສຸ. ເຕສຸ ກາລກເຕສຸ ສຈ຺ຈກນິຄຓ຺ໂຐ ຕຕ຺ເຖວ ເວສາລິຍໍ ລິຈ຺ຉວີນໍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ວສິ. ຠຄິນິໂຍ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາທຕ຺ຖາຍ ນຄຣາ ນຄຣໍ ຈຣມານາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ສາຂໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ວາທໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ຄິຫີ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ, ໂສ ເອຕໍ ປໍສຸປຸຎ຺ຊໍ ປາເທຫິ ວິກິຣິຕ຺ວາ ປາເທເຫວ ສາຂໍ ມທ຺ທຕູ’’ຕິ ທາຣການໍ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ນຄຣໍ ປວິສິໍສຸ. ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອສມ຺ມຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣິຕ຺ຕຆເຏສຸ ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄິລາເນ ຈ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ທິວາຕຣໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ຕໍ ສາຂໍ ທິສ຺ວາ ທາຣເກ ປຸຈ຺ຉິ, ທາຣກາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ເຖໂຣ ທາຣເກເຫວ ປາຕາເປຕ຺ວາ ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ‘‘ເຍຫິ ອຍໍ ສາຂາ ຐປິຕາ, ເຕ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ມໍ ປສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ທາຣການໍ ວຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ວິຫາຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຏ຺ຐາສິ. ຕາປິ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອາຄຕາ ສາຂໍ ມທ຺ທິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນາຍໍ ມທ຺ທິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ, ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ວາທຕ຺ຖິກາ, ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ທາຣເກຫິ ວຸຕ຺ຕາ ປຸນ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ວິຫາຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວາທສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເຖໂຣ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ຊານາຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ຊານາມ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ປນ ໂວ ກິຎ຺ຈິ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉ, ສາມິ, ຊານນ຺ຕິໂຍ ກເຖສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເຖໂຣ ‘‘ເອກໍ ນາມ ກິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາ ນ ຊານິໍສຸ. ເຖໂຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຕາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ສາມິ, ປຣາຊໂຍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊໂຍ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ມາຕາປິຕູຫິ ອຍໍ ໂອວາໂທ ທິນ຺ໂນ ‘ສເຈ ໂວ ຄິຫີ ວາທໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ປຊາປຕິໂຍ ຠເວຍ຺ຍາຖ. ສເຈ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍາຖາ’ຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ໂນ ເທຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ເຖຣິຍາ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິພ຺ພາຊິການໍ ອວສ຺ສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ເອຕາສໍ ອວສ຺ສໂຍ ອໂຫສິ, ອິທານິ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິເສກໍ ທາເປສິ, ປຸພ຺ເພ ຣາຊມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ກາລິງ຺ຄຣຏ຺ເຐ ທນ຺ຕປຸຣນຄເຣ ກາລິງ຺ຄຣາເຊ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ອສ຺ສກຣຏ຺ເຐ ປາຏລິນຄເຣ ອສ຺ສໂກ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ກາລິງ຺ໂຄ ສມ຺ປນ຺ນພລວາຫໂນ ສຍມ຺ປິ ນາຄພໂລ ປຏິໂຍຘໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ໂສ ຍຸຊ຺ຌິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈານໍ ອາໂຣເຈສິ ‘‘ອຫໍ ຍຸທ຺ຘຕ຺ຖິໂກ, ປຏິໂຍຘໍ ປນ ນ ປສ຺ສາມິ, ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ອມຈ຺ຈາ ‘‘ອຕ຺ເຖໂກ, ມຫາຣາຊ, ອຸປາໂຍ, ຘີຕໂຣ ເຕ ຈຕສ຺ໂສ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ, ຕາ ປສາເຘຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຍາເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ພລປຣິວຸຕາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ຈຣາເປຖ. ໂຍ ຣາຊາ ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ກາຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸທ຺ຘໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ຕາຫິ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ຣາຊາໂນ ຠເຍນ ຕາສໍ ນຄຣໍ ປວິສິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ພຫິນຄເຣເຍວ ວສາເປນ຺ຕິ. ເອວໍ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ອສ຺ສກຣຏ຺ເຐ ປາຏລິນຄຣໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ອສ຺ສໂກປິ ນຄຣທ຺ວາຣານິ ປິທຫາເປຕ຺ວາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສສິ. ຕສ຺ສ ນນ຺ທິເສໂນ ນາມ ອມຈ຺ໂຈ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອຸປາຍກຸສໂລ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິມາ ກິຣ ຣາຊຘີຕໂຣ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ປຏິໂຍຘໍ ນ ລຠິໍສຸ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຊມ຺ພຸທີໂປ ຕຸຈ຺ໂຉ ນາມ ອໂຫສິ, ອຫໍ ກາລິງ຺ເຄນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂທວາຣິເກ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕາສໍ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣາເປຕຸໍ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑. ‘‘ວິວຣຖິມາສໍ ທ຺ວາຣໍ, ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕຸ ອຣຸຓຣາຊສ຺ສ;

ສີເຫນ ສຸສິຏ຺ເຐນ, ສຸຣກ຺ຂິຕໍ ນນ຺ທິເສເນນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຣຸຓຣາຊສ຺ສາຕິ ໂສ ຫິ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິຕກາເລ ຣຏ຺ຐນາມວເສນ ອສ຺ສໂກ ນາມ ຊາໂຕ, ກຸລທຕ຺ຕິຍໍ ປນສ຺ສ ນາມໍ ອຣຸໂຓຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣຸຓຣາຊສ຺ສາ’’ຕິ. ສີເຫນາຕິ ປຸຣິສສີເຫນ. ສຸສິຏ຺ເຐນາຕິ ອາຈຣິເຍຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອນຸສາສິເຕນ. ນນ຺ທິເສເນນາຕິ ມຍາ ນນ຺ທິເສເນນ ນາມ.

ໂສ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ຕາ ຄເຫຕ຺ວາ ອສ຺ສກຣຎ຺ໂຎ ທຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ, ຍຸທ຺ເຘ ສຕິ ອຫໍ ຊິນິສ຺ສາມິ, ອິມາ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ ຣາຊຘີຕໂຣ ມເຫສິໂຍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຕາສໍ ອຠິເສກໍ ທາເປຕ຺ວາ ຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄເຕ ປຸຣິເສ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕຸມ຺ເຫ ຣາຊຘີຕູນໍ ອສ຺ສກຣາເຊນ ມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐປິຕຠາວໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສຸໍ. ກາລິງ຺ໂຄ ‘‘ນ ຫິ ນູນ ໂສ ມຍ຺ຫໍ ພລໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕາວເທວ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ນິກ຺ຂມິ. ນນ຺ທິເສໂນ ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກິຣ ຣຊ຺ຊສີມາຍເມວ ໂຫຕຸ, ມາ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ຣຊ຺ຊສີມໍ ໂອກ຺ກມຕຸ, ອຸຠິນ຺ນໍ ຣຊ຺ຊານໍ ອນ຺ຕເຣ ຍຸທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສາສນໍ ເປເສສິ. ໂສ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຊ຺ຊປຣິຍນ຺ເຕເຍວ ອຏ຺ຐາສິ. ອສ຺ສໂກປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຊ຺ຊປຣິຍນ຺ເຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣຊ຺ຊານໍ ອນ຺ຕເຣ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ວສຕິ. ກາລິງ຺ໂຄ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສມຓາ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ໂກ ຊານາຕິ, ກິໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກສ຺ສ ຊໂຍ ວາ ປຣາຊໂຍ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕາປສໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກາລິງ຺ໂຄ ຈ ອສ຺ສໂກ ຈ ຍຸຊ຺ຌິຕຸກາມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຊ຺ຊສີມາຍເມວ ຐິຕາ, ເອເຕສຸ ກສ຺ສ ຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກສ຺ສ ປຣາຊໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມຫາປຸຎ຺ຎ, ອຫໍ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຊໂຍ, ອສຸກສ຺ສ ປຣາຊໂຍ’’ຕິ ນ ຊານາມິ, ສກ຺ໂກ ປນ ເທວຣາຊາ ອິຘາຄຈ຺ຉຕິ, ຕມຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກເຖສ຺ສາມິ, ສ຺ເວ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີຕິ. ສກ຺ໂກ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິ, ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຠນ຺ເຕ, ກາລິງ຺ໂຄ ຊິນິສ຺ສຕິ, ອສ຺ສໂກ ປຣາຊິສ຺ສຕິ, ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີຕິ.

ກາລິງ຺ໂຄ ປຸນທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ນາມ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ‘‘ອຫໍ ກິຣ ຊິນິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕຸຏ຺ຐິຍາ ປກ຺ກາມິ. ສາ ກຖາ ວິຕ຺ຖາຣິກາ ອໂຫສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອສ຺ສໂກ ນນ຺ທິເສນໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ກາລິງ຺ໂຄ ກິຣ ຊິນິສ຺ສຕິໍ, ມຍໍ ປຣາຊິສ຺ສາມ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ໂກ ເອຕໍ ຊານາຕິ ມຫາຣາຊ, ກສ຺ສ ຊໂຍ ວາ ປຣາຊໂຍ ວາ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຣາຊານໍ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂກ ຊິນິສ຺ສຕິ, ໂກ ປຣາຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ກາລິງ຺ໂຄ ຊິນິສ຺ສຕິ, ອສ຺ສໂກ ປຣາຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຊິນນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກິໍ ປຣາຊິນນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ມຫາປຸຎ຺ຎ, ຊິນນ຺ຕສ຺ສ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ສພ຺ພເສໂຕ ອຸສໂຠ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິຕຣສ຺ສ ສພ຺ພກາຬໂກ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຊຍປຣາຊຍໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ນນ຺ທິເສໂນ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສຫາເຍ ສຫສ຺ສມຕ຺ເຕ ມຫາໂຍເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ຊີວິຕໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ປປາເຕ ປຕຖາ’’ຕິ. ເຕ ປຕິຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ອຖ ເນ ວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ ເອຕ຺ຖ ປຕເນນ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ຊີວິຕໍ ທາຕຸໍ ສຸຫທຍາ ອນິວຕ຺ຕິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸໍ.

ອຖ ສງ຺ຄາເມ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ກາລິງ຺ໂຄ ‘‘ອຫໍ ກິຣ ຊິນິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂວສານໍ ອາປຊ຺ຊິ, ພລກາຍາປິສ຺ສ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກິຣ ຊໂຍ’’ຕິ ໂວສານໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສນ຺ນາຫໍ ອກຕ຺ວາ ວຄ຺ຄວຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິ ປກ຺ກມິໍສຸ, ວີຣິຍກຣຓກາເລ ວີຣິຍໍ ນ ກຣິໍສຸ. ອຸໂຠປິ ຣາຊາໂນ ອສ຺ສໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ຍຸຊ຺ຌິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລິງ຺ຄຣຎ຺ໂຎ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ສພ຺ພເສໂຕ ອຸສໂຠ ອໂຫສິ, ອິຕຣສ຺ສ ສພ຺ພກາຬໂກ. ຕາ ເທວຕາປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຍຸຊ຺ຌນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ເຕ ປນ ອຸສຠາ ອຸຠິນ຺ນໍ ຣາຊູນໍເຍວ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ. ນນ຺ທິເສໂນ ອສ຺ສກໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ປຎ຺ຎາຍຕິ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອາຣກ຺ຂເທວຕາ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ເກນາກາເຣນາ’’ຕິ. ‘‘ກາລິງ຺ຄຣຎ຺ໂຎ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ສພ຺ພເສໂຕ ອຸສໂຠ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ສພ຺ພກາຬໂກ ກິລມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຠາຍຖ, ມຍໍ ຊິນິສ຺ສາມ, ກາລິງ຺ໂຄ ປຣາຊິສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ອສ຺ສປິຏ຺ຐິໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອິມໍ ສຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸສິກ຺ຂິຕສິນ຺ຘວໍ ອຸທຣປສ຺ເສ ວາມຫຕ຺ເຖນ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອິມິນາ ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລິງ຺ຄຣຎ຺ໂຎ ອາຣກ຺ຂເທວຕໍ ສຕ຺ຕິປ຺ປຫາເຣນ ປາເຕຖ, ຕໂຕ ມຍໍ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕິສຫສ຺ເສນ ປຫຣິສ຺ສາມ, ເອວໍ ກາລິງ຺ຄສ຺ສ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ກາລິງ຺ໂຄ ປຣາຊິສ຺ສຕິ, ມຍໍ ຊິນິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ນນ຺ທິເສເນນ ທິນ຺ນສຎ຺ຎາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕິຍາ ປຫຣິ, ສູຣໂຍຘສຫສ຺ສາປິ ອມຈ຺ຈາ ສຕ຺ຕິສຫສ຺ເສນ ປຫຣິໍສຸ. ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ, ຕາວເທວ ກາລິງ຺ໂຄ ປຣາຊິຕ຺ວາ ປລາຍິ. ຕໍ ປລາຍມານໍ ທິສ຺ວາ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ອມຈ຺ຈາ ‘‘ກາລິງ຺ໂຄ ປລາຍຕີ’’ຕິ ອຸນ຺ນທິໍສຸ. ກາລິງ຺ໂຄ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ປລາຍມາໂນ ຕໍ ຕາປສໍ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒. ‘‘ຊໂຍ ກລິງ຺ຄານມສຍ຺ຫສາຫິນໍ, ປຣາຊໂຍ ອນໂຍ ອສ຺ສການໍ;

ອິຈ຺ເຈວ ເຕ ຠາສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິ, ນ ອຸຊ຺ຊຸຠູຕາ ວິຕຖໍ ຠຓນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສຍ຺ຫສາຫິນນ຺ຕິ ອສຍ຺ຫໍ ທຸສ຺ສຫໍ ສຫິຕຸໍ ສມຕ຺ຖານໍ. ອິຈ຺ເຈວ ເຕ ຠາສິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຍາ ກູຏຕາປສ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣາຊິນກຣາຊານໍ ຊິນິສ຺ສຕິ, ຊິນນຣາຊານຎ຺ຈ ປຣາຊິສ຺ສຕີຕິ ຠາສິຕໍ. ນ ອຸຊ຺ຊຸຠູຕາຕິ ເຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ ຈ ອຸຊຸຠູຕາ, ນ ເຕ ມຸສາ ຠຓນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ໂສ ຕາປສໍ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ປລາຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣເມວ ຄໂຕ, ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນາສກ຺ຂິ. ຕໂຕ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສກ຺ໂກ ຕາປສສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ຕາປໂສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໓. ‘‘ເທວາ ມຸສາວາທມຸປາຕິວຕ຺ຕາ, ສຈ຺ຈໍ ຘນໍ ປຣມໍ ເຕສຸ ສກ຺ກ;

ຕໍ ເຕ ມຸສາ ຠາສິຕໍ ເທວຣາຊ, ກິໍ ວາ ປຏິຈ຺ຈ ມຆວາ ມຫິນ຺ທາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕໍ ເຕ ມຸສາ ຠາສິຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕຍາ ມຍ຺ຫໍ ຠາສິຕໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນກມຸສາວາທໍ ກເຖນ຺ເຕນ ຕຍາ ມຸສາ ຠາສິຕໍ, ຕຍາ ກິໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອວໍ ຠາສິຕນ຺ຕິ?

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໔. ‘‘ນນຸ ເຕ ສຸຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຠຎ຺ຎມາເນ, ເທວາ ນ ອິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸຣິສປຣກ຺ກມສ຺ສ;

ທໂມ ສມາຘິ ມນໂສ ອເຠຊ຺ໂຊ, ອພ຺ຍຄ຺ຄຕາ ນິກ຺ກມນຎ຺ຈ ກາເລ;

ທຬ຺ຫຎ຺ຈ ວິຣິຍໍ ປຸຣິສປຣກ຺ກໂມ ຈ, ເຕເນວ ອາສິ ວິຊໂຍ ອສ຺ສການ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ກິໍ ຕຍາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຈເນ ຠຎ຺ຎມາເນ ອິທໍ ນ ສຸຕປຸພ຺ພໍ, ຍໍ ເທວາ ປຸຣິສປຣກ຺ກມສ຺ສ ນ ອິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ອຸສູຍນ຺ຕິ, ອສ຺ສກຣຎ຺ໂຎ ວີຣິຍກຣຓວເສນ ອຕ຺ຕທມນສງ຺ຂາໂຕ ທໂມ, ສມຄ຺ຄຠາເວນ ມນໂສ ອເຠຊ຺ໂຊ, ອເຠຊ຺ຊສມາຘິ, ອສ຺ສກຣຎ຺ໂຎ ສຫາຍານໍ ວີຣິຍກຣຓກາເລ ອພ຺ຍຄ຺ຄຕາ ຍຖາ ກາລິງ຺ຄສ຺ສ ມນຸສ຺ສາ ວຄ຺ຄວຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ໂອສກ຺ກິໍສຸ, ເອວໍ ອໂນສກ຺ກນໍ ສມຄ຺ຄຠາເວນ ອເຠຊ຺ຊຈິຕ຺ຕານໍ ວີຣິຍຎ຺ຈ ປຸຣິສປຣກ຺ກໂມ ຈ ຖິໂຣ ອໂຫສິ, ເຕເນວ ກາຣເຓນ ອສ຺ສການໍ ຊໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ປລາເຕ ຈ ປນ ກາລິງ຺ເຄ ອສ຺ສກຣາຊາ ວິໂລປໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ຄໂຕ. ນນ຺ທິເສໂນ ກາລິງ຺ຄສ຺ສ ສາສນໍ ເປເສສິ ‘‘ອິມາສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຣາຊກຎ຺ຎານໍ ທາຍຊ຺ຊໂກຏ຺ຐາສໍ ເປເສຕຸ, ສເຈ ນ ເປເສຕິ, ກາຕພ຺ພເມຕ຺ຖ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຠີຕຕສິໂຕ ຕາຫິ ລທ຺ຘພ຺ພທາຍຊ຺ຊໍ ເປເສສິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ກາລິງ຺ຄຣຎ຺ໂຎ ຘີຕໂຣ ອິມາ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອເຫສຸໍ, ນນ຺ທິເສໂນ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຈູຬກາລິງ຺ຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໓໐໒] ໒. ມຫາອສ຺ສາໂຣຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອເທຍ຺ເຍສຸໍ ທທໍ ທານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕເມວ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣວເສເນວ ກິຣິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິຘາປິ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ, ທານໍ ເທຕິ, ສີລໍ ຣກ຺ຂຕິ. ໂສ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ກຸປິຕໍ ວູປສເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ພລວາຫນປຣິວຸໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣາຊິໂຕ ອສ຺ສໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປລາຍມາໂນ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ປາປຸຓິ. ຕຕ຺ຖ ຕິໍສ ຊນາ ຣາຊເສວກາ ວສນ຺ຕິ. ເຕ ປາໂຕວ ຄາມມຊ຺ເຌ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຄາມກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣາຊາ ວມ຺ມິຕໍ ອສ຺ສໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ຄາມທ຺ວາເຣນ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປາວິສິ. ເຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຠີຕາ ປລາຍິຕ຺ວາ ສກສກເຄຫານິ ປວິສິໍສຸ. ເອໂກ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາ ກິຣ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄໂຕ’’ຕິ ສຸຍ຺ຍຕິ, ໂກສິ ຕ຺ວໍ ຣາຊປຸຣິໂສ ໂຈຣປຸຣິໂສຕິ? ‘‘ຣາຊປຸຣິໂສ, ສມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຖາ’’ຕິ ຣາຊານໍ ເຄຫໍ ເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປີຐເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ຠທ຺ເທ, ສຫາຍກສ຺ສ ປາເທ ໂຘວາ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ຕສ຺ສ ປາເທ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພລານຸຣູເປນ ອາຫາຣໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສມຖາ’’ຕິ ສຍນໍ ປຎ຺ຎາເປສິ, ຣາຊາ ນິປຊ຺ຊິ. ອິຕໂຣ ອສ຺ສສ຺ສ ສນ຺ນາຫໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ຈງ຺ກມາເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປາເຍຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕິຓໍ ອທາສິ. ເອວໍ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິວເສ ຣາຊານໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາມຫໍ, ສມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ອສ຺ສສ຺ສ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ສພ຺ພມກາສິ. ຣາຊາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ, ສມ຺ມ, ມຫາອສ຺ສາໂຣໂຫ ນາມ, ນຄຣມຊ຺ເຌ ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ, ສເຈ ເກນຈິ ກິຈ຺ເຈນ ນຄຣໍ ອາຄຈ຺ຉສິ, ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ໂທວາຣິກໍ ‘ມຫາອສ຺ສາໂຣໂຫ ກຕຣເຄເຫ ວສຕີ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ໂທວາຣິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ພລກາໂຍປິ ຣາຊານໍ ອທິສ຺ວາ ພຫິນຄເຣ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິວາເຣສິ. ຣາຊາ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຐຕ຺ວາ ໂທວາຣິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ປຏິກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ເອໂກ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມວາສີ ມໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ມຫາອສ຺ສາໂຣຫສ຺ສ ເຄຫໍ ກຫ’ນ຺ຕິ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ມໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍາສິ, ຕທາ ຕ຺ວໍ ສຫສ຺ສໍ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວສນຄາເມ ພລິໍ ວຑ຺ຒາເປສິ, ພລິມ຺ຫິ ວຑ຺ຒິເຕ ນາຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ພລິໍ ວຑ຺ຒາເປສິ, ເນວ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ຄາມວາສິໂນ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ ‘‘ອຍ຺ຍ, ຕວ ສຫາຍສ຺ສ ມຫາອສ຺ສາໂຣຫສ຺ສ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍໍ ພລິນາ ປີຬິຍມານາ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ຄຈ຺ຉ ຕວ ສຫາຍສ຺ສ ມຫາອສ຺ສາໂຣຫສ຺ສ ວຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ພລິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຫີ’’ຕິ. ສາຘຸ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ນ ປນ ສກ຺ກາ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ເຖນ ຄນ຺ຕຸໍ, ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ທ຺ເວ ທາຣກາ ອຕ຺ຖິ, ເຕສຎ຺ຈ ຠຣິຍາຍ ຈສ຺ສ ສຫາຍກສ຺ສ ຈ ເມ ນິວາສນປາຣຸປນປິຬນ຺ຘນາທີນິ ສຊ຺ເຊຖາຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສຊ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕ ສພ຺ພໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ.

ໂສ ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ປກ຺ກປູວຎ຺ຈ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣໍ ປຕ຺ວາ ໂທວາຣິກໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກຫໍ, ສມ຺ມ, ມຫາອສ຺ສາໂຣຫສ຺ສ ເຄຫ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ເອຫິ ທສ຺ເສມິ ເຕ’’ຕິ ຕໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ໂທວາຣິໂກ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມວາສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ປຏິເວເທສິ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາສນາ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ຈ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕາ ຈ ປວິສນ຺ຕູ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ທິສ຺ວາວ ນໍ ປຣິສ຺ສຊິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍິກາ ຈ ທາຣກາ ຈ ອໂຣຄາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາຕລໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຣາຊາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ສຫາຍສ຺ສ ເມ ປາເທ ໂຘວາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕສ຺ສ ປາເທ ໂຘວິ, ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ກາເຣນ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິ. ເທວີປິ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘເຕເລນ ມກ຺ເຂສິ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ, ສມ຺ມ, ອຕ຺ຖິ, ກິຎ຺ຈິ ອມ຺ຫາກໍ ຂາທນີຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປສິພ຺ພກໂຕ ປູເວ ນີຫຣາເປສິ. ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓຕຏ຺ຏເກນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ມມ ສຫາເຍນ ອານີຕໍ ຂາທຖາ’’ຕິ ເທວິຍາ ຈ ອມຈ຺ຈານຎ຺ຈ ຂາທາເປຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຂາທິ. ອິຕໂຣ ອິຕຣມ຺ປິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ກາສິກວຕ຺ຖານິ ອປເນຕ຺ວາ ເຕນ ອາຠຕວຕ຺ຖຍຸຄໍ ນິວາເສສິໍ. ເທວີປິ ກາສິກວຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ອາຠຣຓານິ ຈ ອປເນຕ຺ວາ ເຕນ ອາຠຕວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ອາຠຣຓານິ ປິຬນ຺ຘິ.

ອຖ ນໍ ຣາຊາ ຣາຊາຣຫໍ ໂຠຊນໍ ໂຠຊາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ ອິມສ຺ສ ມມ ກຣຓນິຍາເມເນວ ມສ຺ສຸກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ກາສິກວຕ຺ຖໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ຣາຊາລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ຣາຊາ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລກສຸຕ຺ຕໍ ປາເຕຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒຣຊ຺ຊໍ ອທາສິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ປິວນ຺ຕິ ສຍນ຺ຕິ, ວິສ຺ສາໂສ ຖິໂຣ ອໂຫສິ ເກນຈິ ອເຠຊ຺ໂຊ. ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ປຸຕ຺ຕທາເຣປິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ນິເວສນໍ ມາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຕ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕິ.

ອຖ ອມຈ຺ຈາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ອາຫໍສຸ ‘‘ກຸມາຣ, ຣາຊາ ເອກສ຺ສ ຄຫປຕິກສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕິ ປິວຕິ ສຍຕິ, ທາຣເກ ຈ ວນ຺ທາເປຕິ, ອິມິນາ ຣຎ຺ຎາ ກຕກມ຺ມໍ ນ ຊານາມ, ກິໍ ກໂຣຕິ ຣາຊາ, ມຍໍ ລຊ຺ຊາມ, ຕ຺ວໍ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ກຖໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ມາ ເອວໍ ກໂຣຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາຕ, ອຫໍ ຍຸທ຺ຘປຣາຊິໂຕ ກຫໍ ວສິໍ, ອປິ ນຸ ຊານາຖາ’’ຕິ. ‘‘ນ ຊານາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ເອຕສ຺ສ ຆເຣ ວສນ຺ໂຕ ອໂຣໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິໍ, ເອວໍ ມມ ອຸປກາຣິໂນ ກສ຺ມາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຈ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕາຕ, ໂຍ ຫິ ອທາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກສ຺ສ ເທຕິ, ທາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກສ຺ສ ນ ເທຕິ, ໂສ ອາປທໍ ປຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອຸປກາຣໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໕. ‘‘ອເທຍ຺ເຍສຸ ທທໍ ທານໍ, ເທຍ຺ເຍສຸ ນປ຺ປເວຈ຺ຉຕິ;

ອາປາສຸ ພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕ, ສຫາຍໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ.

໖. ‘‘ນາເທຍ຺ເຍສຸ ທທໍ ທານໍ, ເທຍ຺ເຍສຸ ໂຍ ປເວຈ຺ຉຕິ;

ອາປາສຸ ພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕ, ສຫາຍມຘິຄຈ຺ຉຕິ.

໗. ‘‘ສຎ຺ໂຎຄສມ຺ໂຠຄວິເສສທສ຺ສນໍ, ອນຣິຍຘມ຺ເມສຸ ສເຐສຸ ນສ຺ສຕິ;

ກຕຎ຺ຈ ອຣິເຍສຸ ຈ ອຊ຺ຊເວສຸ, ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ອຓຸມ຺ປິ ຕາທິສຸ.

໘. ‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພ ກຕກລ຺ຍາໂຓ, ອກາ ໂລເກ ສຸທຸກ຺ກຣໍ;

ປຈ຺ຉາ ກຍິຣາ ນ ວາ ກຍິຣາ, ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປູຊນາຣໂຫ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອເທຍ຺ເຍສູຕິ ປຸພ຺ເພ ອກຕູປກາເຣສຸ. ເທຍ຺ເຍສູຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕູປກາເຣສຸ. ນປ຺ປເວຈ຺ຉຕີຕິ ນ ປເວເສຕິ ນ ເທຕິ. ອາປາສູຕິ ອາປທາສຸ. ພ຺ຍສນນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໍ. ສຎ຺ໂຎຄສມ຺ໂຠຄວິເສສທສ຺ສນນ຺ຕິ ໂຍ ມິຕ຺ເຕນ ກໂຕ ສຎ຺ໂຎໂຄ ເຈວ ສມ຺ໂຠໂຄ ຈ, ຕສ຺ສ ວິເສສທສ຺ສນໍ ຄຸຓທສ຺ສນໍ ສຸກຕໍ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາຕິ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ອສຸທ຺ຘຘມ຺ມຕ຺ຕາ ອນຣິຍຘມ຺ເມສຸ ເກຣາຏິກຕ຺ຕາ ສເຐສຸ ນສ຺ສຕິ. ອຣິເຍສູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກຕຄຸຓຊານເນນ ອຣິເຍສຸ ປຣິສຸທ຺ເຘສຸ. ອຊ຺ຊເວສູຕິ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ອຸຊຸເກສຸ ອກຸຏິເລສຸ. ອຓຸມ຺ປີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ. ຕາທິສູຕິ ເຍ ຕາທິສາ ປຸຄ຺ຄລາ ໂຫນ຺ຕິ ອຣິຍາ ອຸຊຸຠູຕາ, ເຕສຸ ອປ຺ປມ຺ປິ ກຕໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫາຊຸຕິກໍ ມຫາວິປ຺ຜາຣໍ, ສຸເຂຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕພີຊມິວ ນ ນສ຺ສຕິ, ອິຕຣສ຺ມິໍ ປນ ປາເປ ພຫຸມ຺ປິ ກຕໍ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຂິຕ຺ຕພີຊມິວ ນສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຍຖາປິ ພີຊມຄ຺ຄິມ຺ຫິ, ຑຍ຺ຫຕິ ນ ວິຣູຫຕິ;

ເອວໍ ກຕໍ ອສປ຺ປຸຣິເສ, ນສ຺ສຕິ ນ ວິຣູຫຕິ.

‘‘ກຕຎ຺ຎຸມ຺ຫິ ຈ ໂປສມ຺ຫິ, ສີລວນ຺ເຕ ອຣິຍວຸຕ຺ຕິເນ;

ສຸເຂຕ຺ເຕ ວິຍ ພີຊານິ, ກຕໍ ຕມ຺ຫິ ນ ນສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໗໗-໗໘);

ປຸພ຺ເພ ກຕກລ຺ຍາໂຓຕິ ປຐມຕຣໍ ອຸປກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ອກາຕິ ອກຣິ, ອຍໍ ໂລເກ ສຸທຸກ຺ກຣໍ ນາມ ອກາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຉາ ກຍິຣາຕິ ໂສ ປຈ຺ຉາ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ຄຸຓໍ ກໂຣຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເຕເນວ ປຐມກເຕນ ຄຸເຓນ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປູຊນາຣໂຫ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອຣຫຕີຕິ.

ອິທໍ ປນ ສຸຕ຺ວາ ເນວ ອມຈ຺ຈາ, ນ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ປຸນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສີຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມວາສີ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຫາອສ຺ສາໂຣຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໓໐໓] ໓. ເອກຣາຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອນຸຕ຺ຕເຣ ກາມຄຸເຓ ສມິທ຺ເຘຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂກສລຣາຊເສວກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ເສຍ຺ຍຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໓.໙໔ ອາທໂຍ) ກຖິຕເມວ. ອິຘ ປນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ອນຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຖໍ ອາຫຣິ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຖໍ ອາຫຣິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອມຈ຺ໂຈ ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ທຸພ຺ຠິ. ຣາຊາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕວ ຕສ຺ສ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຣຏ຺ຐາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ທຸພ຺ຠິເສນໍ ນາມ ໂກສລຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕຕິ ສພ຺ພໍ ມຫາສີລວຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໕໑) ກຖິຕເມວ. ອິຘ ປນ ທຸພ຺ຠິເສໂນ ມຫາຕເລ ອມຈ຺ຈມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ນໍ ພາຣາຓສິຣາຊານໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສິກ຺ກາຍ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣຸມ຺ມາເຣ ເຫຏ຺ຐາສີສກໍ ໂອລມ຺ພາເປສິ. ຣາຊາ ໂຈຣຣາຊານໍ ອາຣພ຺ຠ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ, ພນ຺ຘນໍ ຉິຊ຺ຊິ, ຕໂຕ ຣາຊາ ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ໂຈຣຣາຊສ຺ສ ສຣີເຣ ທາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ‘‘ຑຍ຺ຫາມິ ຑຍ຺ຫາມີ’’ຕິ ຠູມິຍໍ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ເຫ ເອວຣູປໍ ຘມ຺ມິກຣາຊານໍ ນິຣປຣາຘໍ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣຸມ຺ມາເຣ ເຫຏ຺ຐາສີສກໍ ໂອລມ຺ພາເປຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ເຕນ ຫິ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂມເຈຖ ນນ຺ຕິ. ປຸຣິສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠິເສນສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຂມາເປຕຸໍ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໙. ‘‘ອນຸຕ຺ຕເຣ ກາມຄຸເຓ ສມິທ຺ເຘ, ຠຸຕ຺ວານ ປຸພ຺ເພ ວສິ ເອກຣາຊ;

ໂສທານິ ທຸຄ຺ເຄ ນຣກມ຺ຫິ ຂິຕ຺ໂຕ, ນປ຺ປຊ຺ຊເຫ ວຓ຺ຓພລໍ ປຸຣາຓ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວສີຕິ ວຸຕ຺ໂຖ. ເອກຣາຊາຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ນາເມນາລປຕິ. ໂສທານີຕິ ໂສ ຕ຺ວໍ ອິທານິ. ທຸຄ຺ເຄຕິ ວິສເມ. ນຣກມ຺ຫີຕິ ອາວາເຏ. ໂອລມ຺ພິຕຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນປ຺ປຊ຺ຊເຫ ວຓ຺ຓພລໍ ປຸຣາຓນ຺ຕິ ເອວຣູເປ ວິສມຏ຺ຐາເນ ຂິຕ຺ໂຕປິ ໂປຣາຓກວຓ຺ຓຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ນປ຺ປຊຫສີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສສຄາຖາ ອໂວຈ –

໑໐. ‘‘ປຸພ຺ເພວ ຂນ຺ຕີ ຈ ຕໂປ ຈ ມຍ຺ຫໍ, ສມ຺ປຕ຺ຖິຕາ ທຸພ຺ຠິເສນ ອໂຫສິ;

ຕໍທານິ ລທ຺ຘານ ກຖໍ ນຸ ຣາຊ, ຊເຫ ອຫໍ ວຓ຺ຓພລໍ ປຸຣາຓໍ.

໑໑. ‘‘ສພ຺ພາ ກິເຣວໍ ປຣິນິຏ຺ຐິຕານິ, ຍສສ຺ສິນໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ ວິສຍ຺ຫ;

ຍໂສ ຈ ລທ຺ຘາ ປຸຣິມໍ ອຸຬາຣໍ, ນປ຺ປຊ຺ຊເຫ ວຓ຺ຓພລໍ ປຸຣາຓໍ.

໑໒. ‘‘ປນຸຊ຺ຊ ທຸກ຺ເຂນ ສຸຂໍ ຊນິນ຺ທ, ສຸເຂນ ວາ ທຸກ຺ຂມສຍ຺ຫສາຫິ;

ອຸຠຍຕ຺ຖ ສນ຺ໂຕ ອຠິນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ, ສຸເຂ ຈ ທຸກ຺ເຂ ຈ ຠວນ຺ຕິ ຕຸລ຺ຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຕີຕິ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິ. ຕໂປຕິ ຕປຈຣຓໍ. ສມ຺ປຕ຺ຖິຕາຕິ ອິຈ຺ຉິຕາ ອຠິກງ຺ຂິຕາ. ທຸພ຺ຠິເສນາຕິ ຕໍ ນາເມນາລປຕິ. ຕໍທານິ ລທ຺ຘານາຕິ ຕໍ ປຕ຺ຖນໍ ອິທານາຫໍ ລຠິຕ຺ວາ. ຊເຫຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ອຫໍ ຊເຫຍ຺ຍໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ໂທມນສ຺ສໍ ວາ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ຊເຫຍ຺ຍາຕິ ທີເປຕິ.

‘‘ສພ຺ພາ ກິເຣວໍ ປຣິນິຏ຺ຐິຕານີ’’ຕິ ອນຸສ຺ສວວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສພ຺ພາເນວ ມມ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ທານສີລຠາວນາອຸໂປສຖກມ຺ມານິ ປຸພ຺ເພວ ນິຏ຺ຐິຕານີຕິ. ຍສສ຺ສິນໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ ວິສຍ຺ຫາຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍສສ຺ສິ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕ, ອສຍ຺ຫສາຫິຕາຍ ວິສຍ຺ຫ. ເອວໍ ຕີຓິເປຕານິ ອາລປນາເນວ. ນນ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ນິປາໂຕ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນນ຺ຕກາຣສ຺ສ ສານຸນາສິກຕາ ກຕາຕິ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພາ. ຍໂສ ຈາຕິ ຍສຎ຺ຈ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ລທ຺ຘາ ປຸຣິມນ຺ຕິ ລຠິຕ຺ວາ ປຸຣິມໍ ປຸພ຺ເພ ອລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ. ອຸຬາຣນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ. ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນເມຕ຺ຕາຠາວນາຌານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ສນ຺ຘາເຍວມາຫ. ນປ຺ປຊ຺ຊເຫຕິ ເອວຣູປໍ ຍສໍ ລທ຺ຘາ ກິໍກາຣຓາ ປຸຣາຓວຓ຺ຓພລໍ ຊຫິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸກ຺ເຂນາຕິ ຕຍາ ອຸປ຺ປາທິເຕນ ນຣກມ຺ຫິ ຂິປນທຸກ຺ເຂນ ມມ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ປນຸທິຕ຺ວາ. ສຸເຂນ ວາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຌານສຸເຂນ ວາ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ປນຸທິຕ຺ວາ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ສນ຺ໂຕຕິ ເຍ ສນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ ມາທິສາ, ເຕ ທ຺ວີສຸປິ ເອເຕສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອຠິນິພ຺ພຸຕສຠາວາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາ ສຸເຂ ຈ ທຸກ຺ເຂ ຈ ຠວນ຺ຕິ ຕຸລ຺ຍາ, ເອກສທິສາ ນິພ຺ພິກາຣາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ອິທໍ ສຸຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠິເສໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຊ຺ຊໍ ຕຸມ຺ເຫວ ກາເຣຖ, ອຫໍ ໂວ ໂຈເຣ ປຏິພາຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທຸຏ຺ຐາມຈ຺ຈສ຺ສ ຣາຊາຓໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຣຊ຺ຊໍ ອມຈ຺ຈານໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ທຸພ຺ຠິເສໂນ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເອກຣາຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໓໐໔] ໔. ທທ຺ທຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິມານິ ມນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂກຘນໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕເມວ. ຕທາ ຫິ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຕສ຺ສ ໂກຘນຠາວກຖາຍ ສມຸຏ຺ຐິຕາຍ ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ໂກຘໂນເຍວ, ໂກຘນຠາເວເນວສ຺ສ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ນາຄຣາຊຠາເວ ຐິຕາປິ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ຄູຖປູຣິຕາຍ ອຸກ຺ກາຣຠູມິຍໍ ວສິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ທທ຺ທຣປພ຺ພຕປາເທ ທທ຺ທຣນາຄຠວນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕສ຺ສ ທທ຺ທຣຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ມຫາທທ຺ທໂຣ ນາມ ອໂຫສິ, ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ປນສ຺ສ ຈູຬທທ຺ທໂຣ ນາມ. ໂສ ໂກຘໂນ ຜຣຸໂສ ນາຄມາຓວເກ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ປຣິຠາສນ຺ໂຕ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ນາຄຣາຊາ ຕສ຺ສ ຜຣຸສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ນາຄຠວນໂຕ ຕໍ ນີຫຣາເປຕຸໍ ອາຓາເປສິ. ມຫາທທ຺ທໂຣ ປນ ປິຕຣໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ນິວາເຣສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຣາຊາ ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ຂມາເປສິ. ຕຕິຍວາເຣ ປນ ‘‘ຕ຺ວໍ ມໍ ອິມໍ ອນາຈາຣໍ ນີຫຣາເປນ຺ຕໍ ນິວາເຣສິ, ຄຈ຺ຉຖ ທ຺ເວປິ ຊນາ ອິມມ຺ຫາ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ອຸກ຺ກາຣຠູມິຍໍ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ວສຖາ’’ຕິ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປສິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິໍສຸ. ອຖ ເນ ອຸກ຺ກາຣຠູມິຍໍ ອຸທກປຣິຍນ຺ເຕ ໂຄຈຣໍ ປຣິເຍສມາເນ ຄາມທາຣກາ ທິສ຺ວາ ປຫຣນ຺ຕາ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທໂຍ ຂິປນ຺ຕາ ‘‘ເກ ອິເມ ປຸຖຸລສີສາ ສູຈິນງ຺ຄຸຏ຺ຐາ ອຸທກເທຑ຺ຑຸຠາ ມຓ຺ຑູກຠກ຺ຂາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ.

ຈູຬທທ຺ທໂຣ ຈຓ຺ຑຜຣຸສຕາຍ ເຕສໍ ຕໍ ອວມານໍ ອສຫນ຺ໂຕ ‘‘ຠາຕິກ, ອິເມ ທາຣກາ ອມ຺ເຫ ປຣິຠວນ຺ຕິ, ອາສີວິສຠາວໍ ໂນ ນ ຊານນ຺ຕິ, ອຫໍ ເຕສໍ ອວມານໍ ສຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ນາສາວາເຕນ ເຕ ນາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠາຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓. ‘‘ອິມານິ ມໍ ທທ຺ທຣ ຕາປຍນ຺ຕິ, ວາຈາທຸຣຸຕ຺ຕານິ ມນຸສ຺ສໂລເກ;

ມຓ຺ຑູກຠກ຺ຂາ ອຸທກນ຺ຕເສວີ, ອາສີວິສໍ ມໍ ອວິສາ ສປນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕາປຍນ຺ຕີຕິ ທຸກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ມຓ຺ຑູກຠກ຺ຂາ ອຸທກນ຺ຕເສວີຕິ ‘‘ມຓ຺ຑູກຠກ຺ຂາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຸທກນ຺ຕເສວີ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕາ ເອເຕ ອວິສາ ຄາມທາຣກາ ມໍ ອາສີວິສໍ ສມານໍ ສປນ຺ຕິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕີຕິ.

ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາທທ຺ທໂຣ ເສສຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໔. ‘‘ສກາ ຣຏ຺ຐາ ປພ຺ພາຊິໂຕ, ອຎ຺ຎໍ ຊນປທໍ ຄໂຕ;

ມຫນ຺ຕໍ ໂກຏ຺ຐໍ ກຍິຣາຖ, ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ນິເຘຕເວ.

໑໕. ‘‘ຍຕ຺ຖ ໂປສໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຊາຕິຍາ ວິນເຍນ ວາ;

ນ ຕຕ຺ຖ ມານໍ ກຍິຣາຖ, ວສມຎ຺ຎາຕເກ ຊເນ.

໑໖. ‘‘ວິເທສວາສໍ ວສໂຕ, ຊາຕເວທສເມນປິ;

ຂມິຕພ຺ພໍ ສປຎ຺ເຎນ, ອປິ ທາສສ຺ສ ຕຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ນິເຘຕເວຕິ ຍຖາ ຘຎ຺ຎນິຘານຕ຺ຖາຍ ມຫນ຺ຕໍ ໂກຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຘຎ຺ຎໍ ວຬຎ຺ເຊນ຺ຕິ, ເອວເມວໍ ວິເທສໍ ຄໂຕ ອນ຺ໂຕຫທເຍ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ນິຘານຕ຺ຖາຍ ມຫນ຺ຕໍ ໂກຏ຺ຐໍ ກຍິຣາຖ. ຕຕ຺ຖ ຕານິ ທຸຣຸຕ຺ຕານິ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນກກາເລ ກາຕພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ຊາຕິຍາ ວິນເຍນ ວາຕິ ‘‘ອຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ວາ ‘‘ສີລວາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ຍຕ຺ຖ ຊາຕິຍາ ວິນເຍນ ວາ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມານນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ມໍ ລາມກໂວຫາເຣນ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ມານໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ວສມຎ຺ຎາຕເກ ຊເນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕາທີນິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຊນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ໂຕ. ວສໂຕຕິ ວສຕາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

ເອວໍ ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ວສິໍສຸ. ອຖ ເນ ປິຕາ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຫຕມານາ ຊາຕາ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂກຘໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ຈູຬທທ຺ທໂຣ ໂກຘໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ມຫາທທ຺ທໂຣ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທທ຺ທຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໓໐໕] ໕. ສີລວີມໍສນຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ຣໂຫ ນາມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກິເລສນິຄ຺ຄຫໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເອກາທສກນິປາເຕ ປານີຍຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໑.໕໙ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ – ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕເຊຕວເນ ວສນ຺ຕາ ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ກຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຉສຸປິ ຣຕ຺ຕິທິວາໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຍຖາ ເອກຈກ຺ຂຸໂກ ຈກ຺ຂຸໍ, ເອກປຸຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕໍ, ຈາມຣີ ວາລໍ ອປ຺ປມາເທນ ຣກ຺ຂຕິ, ເອວໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ຠິກ຺ຂູ ໂອໂລເກຕິ. ໂສ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ເຊຕວນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໂຈເຣ ວິຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອານນ຺ທ, ອນ຺ໂຕເຊຕວເນ ໂກຏິສນ຺ຖາເຣ ວສນກຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິທ຺ວາເຣ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປຏິເວເທສິ. ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສນ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ‘ປາປກຣເຓ ຣໂຫ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ປາປໍ ນ ກຣິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ພາຣາຓສິຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ຂສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມາຓວກສຕານໍ ເຊຏ຺ຐໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອາຈຣິຍສ຺ສ ປນ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ຘີຕາ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິເມສໍ ມາຓວການໍ ສີລໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ມາຓວເກ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕາ, ມຍ຺ຫໍ ຘີຕາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ, ວິວາຫມສ຺ສາ ກາເຣສ຺ສາມິ, ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕການໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ເຖເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາເຣ ອາຫຣຖ, ເກນຈິ ອທິຏ຺ຐເມວ ຄຓ຺ຫາມິ, ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາຠຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຎາຕການໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ເຖເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຖປິຬນ຺ຘນາທີນິ ອາຫຣນ຺ຕິ. ອາຈຣິໂຍ ອາຠຕາຠຕໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຐເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫຣິ. ອຖ ນໍ ອາຈຣິໂຍ ອາຫ ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ, ຕາຕ, ນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫຣສີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ນ ກສ຺ສຈິ ປສ຺ສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອາຠຕໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຫໍ ປນ ປາປກຣເຓ ຣໂຫ ນາມ ນ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອາຫ –

໑໗. ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ຣໂຫ ນາມ, ປາປກມ຺ມໍ ປກຸພ຺ພໂຕ;

ປສ຺ສນ຺ຕິ ວນຠູຕານິ, ຕໍ ພາໂລ ມຎ຺ຎຕີ ຣໂຫ.

໑໘. ‘‘ອຫໍ ຣໂຫ ນ ປສ຺ສາມິ, ສຸຎ຺ຎໍ ວາປິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ຍຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ອສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ ຕໍ ມຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣໂຫຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານໍ. ວນຠູຕານີຕິ ວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠູຕານິ. ຕໍ ພາໂລຕິ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ຣໂຫ ມຍາ ກຕນ຺ຕິ ພາໂລ ມຎ຺ຎຕິ. ສຸຎ຺ຎໍ ວາປີຕິ ຍໍ ວາ ຐານໍ ສຕ຺ເຕຫິ ສຸຎ຺ຎໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ.

ອາຈຣິໂຍ ຕສ຺ສ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ນ ມຍ຺ຫໍ ເຄເຫ ຘນໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘີຕຣໍ ທາຕຸກາໂມ ອິເມ ມາຓວເກ ວີມໍສນ຺ໂຕ ເອວມກາສິໍ, ມມ ຘີຕາ ຕຸຍ຺ຫເມວ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອທາສິ. ເສສມາຓວເກ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ອາຠຕາຠຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄຫເມວ ເນຖາ’’ຕິ ອາຫ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ທຸສ຺ສີລມາຓວກາ ອຕ຺ຕໂນ ທຸສ຺ສີລຕາຍ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ນ ລຠິໍສຸ, ອິຕໂຣ ປຓ຺ຑິຕມາຓໂວ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ລຠີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໙. ‘‘ທຸຊ຺ຊຈ຺ໂຈ ຈ ສຸຊຈ຺ໂຈ ຈ, ນນ຺ໂທ ຈ ສຸຂວຑ຺ຒິໂຕ;

ວຊ຺ໂຊ ຈ ອທ຺ຘຸວສີໂລ ຈ, ເຕ ຘມ຺ມໍ ຊຫຸມຕ຺ຖິກາ.

໒໐. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ກຖໍ ຊເຫ, ສພ຺ພຘມ຺ມານ ປາຣຄູ;

ໂຍ ຘມ຺ມມນຸປາເລຕິ, ຘິຕິມາ ສຈ຺ຈນິກ຺ກໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸຊ຺ຊຈ຺ໂຈຕິອາທໂຍ ຉ ເຊຏ຺ຐກມາຓວາ, ເຕສໍ ນາມໍ ຄຓ຺ຫິ, ອວເສສານໍ ນາມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສເນວ ‘‘ເຕ ຘມ຺ມໍ ຊຫຸມຕ຺ຖິກາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕ ມາຓວາ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິປຏິລາຠສຠາວໍ. ຊຫຸມຕ຺ຖິກາຕິ ຊຫຸໍ ອຕ຺ຖິກາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ມກາໂຣ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສພ຺ເພປິ ເຕ ມາຓວາ ຕາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ອຕ຺ຖິກາວ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທຸສ຺ສີລຕາຍ ຕໍ ອິຕ຺ຖິປຏິລາຠສຠາວໍ ຊຫິໍສຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈາຕິ ອິຕໂຣ ປນ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ກຖໍ ຊເຫຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ຕໍ ອິຕ຺ຖິປຏິລາຠສຠາວໍ ຊຫິສ຺ສຕິ. ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂລກິຍານິ ປຎ຺ຈ ສີລານິ, ທສ ສີລານິ, ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ຈ, ສພ຺ພຘມ຺ມາ ນາມ, ເຕສໍ ໂສ ປາຣໍ ຄໂຕຕິ ປາຣຄູ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມວ ຘມ຺ມໍ ໂຍ ອນຸປາເລຕິ ຣກ຺ຂຕິ. ຘິຕິມາຕິ ສີລຣກ຺ຂນຘິຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສຈ຺ຈນິກ຺ກໂມຕິ ສຈ຺ເຈ ສຠາວຠູເຕ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສີລຘມ຺ເມ ນິກ຺ກເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ຕານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ຕທາ ອາຈຣິໂຍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕມາຓໂວ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ສີລວີມໍສນຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໓໐໖] ໖. ສຸຊາຕາຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກິມຓ຺ຑກາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມລ຺ລິກໍ ເທວິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ຣຎ຺ໂຎ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສິຣິວິວາໂທ ອໂຫສິ, ‘‘ສຍນກລໂຫ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ຣາຊາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຖິຠາວມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ. ມລ຺ລິກາ ເທວີປິ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຣຎ຺ໂຎ ມຍິ ກຸທ຺ຘຠາວໍ ນ ຊານາຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິເມສໍ ສມຄ຺ຄຠາວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕປຣິວາໂຣ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ອາຫຣິ. ສຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ປິທຫິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ກຫໍ ເທວີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຍເສນ ມຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ສຍເມວ ຍສໍ ທຕ຺ວາ ມາຕຸຄາມໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕາຍ ກຕສ຺ສ ອປຣາຘສ຺ສ ອສຫນໍ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ, ສາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວິສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມຄ຺ເຄຫິ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສາມຄ຺ຄິຣສວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸໂຠ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາ ເອກວຈເນເນວ ອຸໂຠ ສມຄ຺ເຄ ອກາສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປາຫໍ ເອເຕ ເອກວາເທເນວ ສມຄ຺ເຄ ອກາສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອກາ ປຓ຺ຓິກຘີຕາ ອຠິຣູປາ ປຐມວເຍ ຐິຕາ ສຸຊາຕາ ນາມ ພທຣປຈ຺ຉິໍ ສີເສ ກຕ຺ວາ ‘‘ພທຣານິ ຄຓ຺ຫຖ, ພທຣານິ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທມານາ ຣາຊງ຺ຄເຓນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາຍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອສາມິກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ອທາສິ. ສາ ຣຎ຺ໂຎ ປິຍາ ອໂຫສິ ມນາປາ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓຕຏ຺ຏເກ ພທຣານິ ຂາທນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ຕທາ ສຸຊາຕາ ເທວີ ຣາຊານໍ ພທຣານິ ຂາທນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ກິໍ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ ຂາທຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໑. ‘‘ກິມຓ຺ຑກາ ອິເມ ເທວ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ກໍສມລ຺ລເກ;

ອຸປໂລຫິຕກາ ວຄ຺ຄູ, ຕໍ ເມ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິມຓ຺ຑກາຕິ ກິໍຜລານິ ນາເມຕານິ, ປຣິມຓ຺ຑລວເສນ ປນ ອຓ຺ຑກາຕິ ອາຫ. ກໍສມລ຺ລເກຕິ ສຸວຓ຺ຓຕຏ຺ຏເກ. ອຸປໂລຫິຕກາຕິ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓາ. ວຄ຺ຄູຕິ ໂຈກ຺ຂາ ນິມ຺ມລາ.

ຣາຊາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ພທຣວາຓິຊເກ ປຓ຺ຓິກຄຫປຕິກສ຺ສ ຘີເຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລສນ຺ຕການິ ພທຣານິປິ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໒. ‘‘ຍານິ ປຸເຣ ຕຸວໍ ເທວິ, ຠຓ຺ຑຸ ນນ຺ຕກວາສິນີ;

ອຸຈ຺ຉງ຺ຄຫຕ຺ຖາ ປຈິນາສິ, ຕສ຺ສາ ເຕ ໂກລິຍໍ ຜລໍ.

໒໓. ‘‘ອຸຑ຺ຑຍ຺ຫເຕ ນ ຣມຕິ, ໂຠຄາ ວິປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ຕໍ;

ຕຕ຺ເຖວິມໍ ປຏິເນຖ, ຍຕ຺ຖ ໂກລໍ ປຈິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑູຕິ ມຸຓ຺ຑສີສາ ຫຸຕ຺ວາ. ນນ຺ຕກວາສິນີຕິ ຊິຓ຺ຓປິໂລຕິກນິວຕ຺ຖາ. ອຸຈ຺ຉງ຺ຄຫຕ຺ຖາ ປຈິນາສີຕິ ອຏວິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອງ຺ກຸສເກນ ສາຂໍ ໂອນາເມຕ຺ວາ ໂອຈິໂຕຈິຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ປກ຺ຂິປນວເສນ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄຫຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ປຈິນາສິ ໂອຈິນາສິ. ຕສ຺ສາ ເຕ ໂກລິຍໍ ຜລນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ຕວ ເອວໍ ປຈິນນ຺ຕິຍາ ໂອຈິນນ຺ຕິຍາ ຍມຫໍ ອິທານິ ຂາທາມິ, ອິທໍ ໂກລິຍໍ ກຸລທຕ຺ຕິຍໍ ຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸຑ຺ຑຍ຺ຫເຕ ນ ຣມຕີຕິ ອຍໍ ຊມ຺ມີ ອິມສ຺ມິໍ ຣາຊກຸເລ ວສມານາ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ຑຍ຺ຫຕິ ນາຠິຣມຕິ. ໂຠຄາຕິ ຣາຊໂຠຄາ ອິມໍ ອລກ຺ຂິກໍ ວິປ຺ປຊຫນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ໂກລໍ ປຈິສ຺ສຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ພທຣເມວ ປຈິນິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕີ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ເນຖາຕິ ວທຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ມໍ ອຎ຺ໂຎ ອິເມ ສມຄ຺ເຄ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ອນິກ຺ກຑ຺ຒນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໒໔. ‘‘ໂຫນ຺ຕິ ເຫເຕ ມຫາຣາຊ, ອິທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕາຍ ນາຣິຍາ;

ຂມ ເທວ ສຸຊາຕາຍ, ມາສ຺ສາ ກຸຊ຺ຌ ຣເຖສຠາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມຫາຣາຊ, ເອເຕ ເອວຣູປາ ປມາທໂທສາ ຍສໍ ປຕ຺ຕາຍ ນາຣິຍາ ໂຫນ຺ຕິເຍວ, ເອຕໍ ເອວຣູເປ ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ອປຣາຘສ຺ສ ອສຫນໍ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຕສ຺ມາ ຂມ, ເທວ, ສຸຊາຕາຍ, ເອຕິສ຺ສາ ມາ ກຸຊ຺ຌ ຣເຖສຠ ຣຖເຊຏ຺ຐກາຕິ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ເທວິຍາ ຕໍ ອປຣາຘໍ ສຫິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນເຍວ ນໍ ຐເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸໂຠ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສູຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ໂກສລຣາຊາ ອໂຫສິ, ສຸຊາຕາ ມລ຺ລິກາ, ອມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຸຊາຕາຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໓໐໗] ໗. ປລາສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອເຈຕນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ອສ຺ສຸຓນ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ໂນ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສຫາຍສ຺ມາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ເສກ຺ໂຂ ສກຣຓີໂຍ, ສຕ຺ຖຸ ຈ ເມ ປຣິນິພ຺ພານໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈວີສຕິ ວສ຺ສານິ ສຕ຺ຖຸ ກຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນິປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂສກາຠິຠູໂຕ ອຸຍ຺ຍານໂອວຣເກ ກປິສີສໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ປໂຣທິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ກຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານນ຺ໂທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ກຕປຸຎ຺ໂຎສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊ, ຂິປ຺ປໍ ໂຫຫິສິ ອນາສໂວ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ອິທານິ ຕຍາ ມມ ກຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກິໍກາຣຓາ ນິປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍສ຺ສ ເຕ ປຸພ຺ເພ ສຣາຄາທິກາເລປິ ມມ ກຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນິປ຺ຜລໍ ນາໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິໂຕ ອວິທູເຣ ປລາສຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ພາຣາຓສິວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ເທວຕາມງ຺ຄລິກາ ອເຫສຸໍ ນິຈ຺ຈໍ ພລິກຣຓາທີສຸ ປຍຸຕ຺ຕາ. ອເຖໂກ ທຸຄ຺ຄຕພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອຫມ຺ປິ ເອກໍ ເທວຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທເສ ຐິຕສ຺ສ ມຫໂຕ ປລາສຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລໍ ສມໍ ນິຕ຺ຕິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາລຸກໍ ໂອກິຣິຕ຺ວາວ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິການິ ທຕ຺ວາ ມາລາຄນ຺ຘຘູເມຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ‘‘ສຸຂໍ ສຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ. ທຸຕິຍທິວເສ ປາໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຂເສຍ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຕິວິຍ ມໍ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ, ອິມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ເຍນ ກາຣເຓນ ມໍ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ, ຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ເຕ ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມຓເວເສນ ສມີເປ ຐຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໕. ‘‘ອເຈຕນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ອສ຺ສຸຓນ຺ຕໍ, ຊາໂນ ອຊານນ຺ຕມິມໍ ປລາສໍ;

ອາຣທ຺ຘວິຣິໂຍ ຘຸວໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ, ສຸຂເສຍ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉສິ ກິສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສຸຓນ຺ຕນ຺ຕິ ອເຈຕນຕ຺ຕາວ ອສຸຓນ຺ຕໍ. ຊາໂນຕິ ຕຸວໍ ຊານມາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຘຸວໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ນິຈ຺ຈໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒໖. ‘‘ທູເຣ ສຸໂຕ ເຈວ ພ຺ຣຫາ ຈ ຣຸກ຺ໂຂ, ເທເສ ຐິໂຕ ຠູຕນິວາສຣູໂປ;

ຕສ຺ມາ ນມສ຺ສາມິ ອິມໍ ປລາສໍ, ເຍ ເຈຕ຺ຖ ຠູຕາ ເຕ ຘນສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທູເຣ ສຸໂຕຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ ທູເຣ ສຸໂຕ ວິສ຺ສຸໂຕ, ນ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ປາກໂຏ. ພ຺ຣຫາ ຈາຕິ ມຫນ຺ໂຕ ຈ. ເທເສ ຐິໂຕຕິ ອຸນ຺ນເຕ ສເມ ຠູມິປ຺ປເທເສ ຐິໂຕ. ຠູຕນິວາສຣູໂປຕິ ເທວຕານິວາສສຠາໂວ, ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຖ ມເຫສກ຺ຂາ ເທວຕາ ນິວຸຕ຺ຖາ ຠວິສ຺ສຕິ. ເຕ ຘນສ຺ສ ເຫຕູຕິ ອິມຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂໍ ເຍ ເຈຕ຺ຖ ນິວຸຕ຺ຖາ ຠູຕາ, ເຕ ຘນສ຺ສ ເຫຕຸ ນມສ຺ສາມິ, ນ ນິກ຺ກາຣຓາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປສນ຺ນາ ‘‘ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິມສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວຕາ, ມາ ຠາຍິ, ຘນໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິມານທ຺ວາເຣ ມຫນ຺ເຕນ ເທວຕານຸຠາເວນ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໗. ‘‘ໂສ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖານຸຠາວໍ, ກຕຎ຺ຎຸຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເປກ຺ຂມາໂນ;

ກຖຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ສຕໍ ສກາເສ, ໂມຆານິ ເຕ ອສ຺ສຸ ປຣິຜນ຺ທິຕານິ.

໒໘. ‘‘ໂຍ ຕິນ຺ທຸກຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປໂຣ ປິລກ຺ໂຂ, ປຣິວາຣິໂຕ ປຸພ຺ພຍຎ຺ໂຎ ອຸຬາໂຣ;

ຕສ຺ເສສ ມູລສ຺ມິໍ ນິຘິ ນິຂາໂຕ, ອທາຍາໂທ ຄຈ຺ຉ ຕໍ ອຸທ຺ຘຣາຫີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖານຸຠາວນ຺ຕິ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ. ກຕຎ຺ຎຸຕນ຺ຕິ ຕຍາ ມຍ຺ຫໍ ກຕຄຸຓໍ ຊານນ຺ໂຕ ຕໍ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານໍ ກຕຎ຺ຎຸຕໍ ເປກ຺ຂມາໂນ. ອາຄມ຺ມາຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ. ສຕໍ ສກາເສຕິ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ສນ຺ຕິເກ. ໂມຆານິ ເຕ ອສ຺ສຸ ປຣິຜນ຺ທິຕານີຕິ ສຸຂເສຍ຺ຍປຸຈ຺ຉນວເສນ ວາຈາຜນ຺ທິຕານິ ສມ຺ມຊ຺ຊນາທິກຣເຓນ ກາຍຜນ຺ທິຕານິ ຈ ຕວ ກຖໍ ອຜລານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ.

ໂຍ ຕິນ຺ທຸກຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປໂຣ ປິລກ຺ໂຂຕິ ໂຍ ເອສ ຕິນ຺ທຸກຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣໂຕ ປິລກ຺ຂຣຸກ຺ໂຂ ຐິໂຕຕິ ວິມານທ຺ວາເຣ ຐິຕາວ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິວາຣິໂຕຕິອາທີສຸ ຕສ຺ສ ປິລກ຺ຂຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ເອສ ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິຫິຕຕາຍ ປຣິວາຣິໂຕ, ປຸພ຺ເພ ຍິຏ຺ຐຍຎ຺ຎວເສນ ປຸຣິມສາມິການໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕາຍ ປຸພ຺ພຍຎ຺ໂຎ, ອເນກນິຘິກຸມ຺ຠິ ຠາເວນ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຬາໂຣ, ຠູມິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ ນິຂາໂຕ, ອິທານິ ທາຍາທານໍ ອຠາວໂຕ ອທາຍາໂທ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອສ ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄີວາຍ ຄີວໍ ປຫຣນ຺ຕີນໍ ນິຘິກຸມ຺ຠີນໍ ວເສນ ມຫານິຘິ ນິຂາໂຕ ອສາມິໂກ, ຄຈ຺ຉ ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສາ ເທວຕາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ກິລມິສ຺ສສິ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອຫເມວ ຕໍ ຕວ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ອສຸກສ຺ມິໍ ອສຸກສ຺ມິຎ຺ຈ ຐາເນ ນິທຫິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ຘນໍ ຍາວຊີວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ທານໍ ເທຫິ, ສີລໍ ຣກ຺ຂາຫີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ຘນໍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຕສ຺ສ ຆເຣ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປລາສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໓໐໘] ໘. ສກຸຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອກຣມ຺ຫສ ເຕ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອກຕຎ຺ຎຸຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເທວທຕ຺ໂຕ ອກຕຎ຺ຎູເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.