໒. ຄນ຺ຘາຣວຄ຺ໂຄ

[໔໐໖] ໑. ຄນ຺ຘາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຫິຕ຺ວາ ຄາມສຫສ຺ສານີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເຠສຊ຺ຊສນ຺ນິຘິກາຣສິກ຺ຂາປທໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ຣາຊຄເຫ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອາຍສ຺ມຕາ ຫິ ປິລິນ຺ທວຈ຺ເຉນ ອາຣາມິກກຸລໍ ໂມເຈຕຸໍ ຣາຊນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປາສາເທ ອິທ຺ຘິພເລນ ໂສວຓ຺ຓມເຍ ກເຕ ມນຸສ຺ສາ ປສີທິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ປຫິຓິໍສຸ. ໂສ ຕານິ ປຣິສາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ປຣິສາ ປນສ຺ສ ພາຫຸລ຺ລິກາ ອໂຫສິ, ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ໂກຬມ຺ເພປິ ຆເຏປິ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາໂຍປິ ປູເຣຕ຺ວາ ປຏິສາເມສິ. ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫິຈ຺ຉາ ອິເມ ສມຓາ ອນ຺ໂຕໂກຏ຺ຐາຄາຣິກາ’’ຕິ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໒໒-໖໒໓) ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ພາຫິຣກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສີລມຕ຺ຕກໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕາປິ ໂລຓສກ຺ຂຣມຕ຺ຕກໍ ປຸນທິວສຕ຺ຖາຍ ນິທຫນ຺ເຕ ຄຣຫິໍສຸ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຕຕິຍທິວສຕ຺ຖາຍ ສນ຺ນິຘິໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຍຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຘາຣຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ມຊ຺ຌິມປເທເສປິ ວິເທຫຣຏ຺ເຐ ວິເທໂຫ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ເຕ ທ຺ເວປິ ຣາຊາໂນ ອທິຏ຺ຐສຫາຍາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຖິຣວິສ຺ສາສາ ອເຫສຸໍ. ຕທາ ມນຸສ຺ສາ ທີຆາຍຸກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕິໍສ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຊີວນ຺ຕິ. ອເຖກທາ ຄນ຺ຘາຣຣາຊາ ປຸຓ຺ຓມຸໂປສຖທິວເສ ສມາທິນ຺ນສີໂລ ມຫາຕເລ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣປລ຺ລງ຺ກມຊ຺ຌຄໂຕ ວິວເຏນ ສີຫປຎ຺ຊເຣນ ປາຈີນໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອມຈ຺ຈານໍ ຘມ຺ມຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຄຄນຕລໍ ອຕິລງ຺ຆນ຺ຕມິວ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ຣາຫຸ ອວຕ຺ຖຣິ, ຈນ຺ທປ຺ປຠາ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ອມຈ຺ຈາ ຈນ຺ທາໂລກໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ຈນ຺ທສ຺ສ ຣາຫຸນາ ຄຫິຕຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ຈນ຺ທໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຈນ຺ໂທ ອາຄນ຺ຕຸກອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ ນິປ຺ປໂຠ ຊາໂຕ, ມຍ຺ຫມ຺ເປສ ຣາຊປຣິວາໂຣ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ນ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍາຫໍ ຣາຫຸນາ ຄຫິຕຈນ຺ໂທ ວິຍ ນິປ຺ປໂຠ ຠເວຍ຺ຍໍ, ວິສຸທ຺ເຘ ຄຄນຕເຣ ວິໂຣຈນ຺ຕໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ກິໍ ເມ ປເຣນ ໂອວທິເຕນ, ກຸເລ ຈ ຄເຓ ຈ ອລຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານເມວ ໂອວທນ຺ໂຕ ວິຈຣິສ຺ສາມິ, ອິທໍ ເມ ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕໍ ຣາຊານໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຣຊ຺ຊໍ ອມຈ຺ຈານໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ໂສ ຣຊ຺ຊໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານຣຕິສມປ຺ປິໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ.

ວິເທຫຣາຊາປິ ‘‘ສຸຂໍ ເມ ສຫາຍສ຺ສາ’’ຕິ ວາຓິເຊ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມມ ສຫາເຍ ປພ຺ພຊິເຕ ອຫໍ ຣຊ຺ເຊນ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຕໂຍຊນິເກ ມິຖິລນຄເຣ ຕິໂຍຊນສຕິເກ ວິເທຫຣຏ຺ເຐ ໂສຬສສຸ ຄາມສຫສ຺ເສສຸ ປູຣິຕານິ ໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ, ໂສຬສສຫສ຺ສາ ຈ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ອມນສິກຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທສໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນ ຫຸຕ຺ວາ ສມປ຺ປວຕ຺ຕວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສມວຕ຺ຕຈາຣໍ ຈຣນ຺ຕາ ອປຣຠາເຄ ສມາຄຈ຺ຉິໍສຸ, ນ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຊານິໍສຸ, ສມ຺ໂມທມານາ ເອກໂຕວ ສມປ຺ປວຕ຺ຕວາສໍ ວສິໍສຸ. ຕທາ ວິເທຫຕາປໂສ ຄນ຺ຘາຣຕາປສສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ. ເຕສໍ ເອກສ຺ມິໍ ປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕກຖໍ ກເຖນ຺ຕານໍ ຄຄນຕເລ ວິໂຣຈມານໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ຣາຫຸ ອວຕ຺ຖຣິ. ວິເທຫຕາປໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຈນ຺ທສ຺ສ ປຠາ ນຏ຺ຐາ’’ຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຣາຫຸນາ ຄຫິຕໍ ຈນ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເອສ ອາຈຣິຍ, ຈນ຺ທໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິປ຺ປຠມກາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອນ຺ເຕວາສິກ ອຍໍ ຣາຫຸ ນາມ ຈນ຺ທສ຺ເສໂກ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ວິໂຣຈິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ອຫມ຺ປິ ຣາຫຸຄຫິຕໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ປຣິສຸທ຺ຘສ຺ສ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸເກນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ນິປ຺ປຠໍ ຊາຕໍ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອິທໍ ຣຊ຺ຊໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ຍາວ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ຣາຫຸ ວິຍ ອິທໍ ນິປ຺ປຠໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕາວ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕເທວ ຣາຫຸຄຫິຕໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຣຊ຺ຊໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ. ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕ຺ວໍ ຄນ຺ຘາຣຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຈຣິຍ, ອຫມ຺ປິ ວິເທຫຣຏ຺ເຐ ມິຖິລນຄເຣ ວິເທຫຣາຊາ ນາມ, ນນຸ ມຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອທິຏ຺ຐສຫາຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ອໂຫສີ’’ຕິ? ອຫໍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ມຫນ຺ຕໍ ຄຸຓໍ ອທ຺ທສາ’’ຕິ ຕຸມ຺ເຫເຍວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕິວິຍ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວສິຕ຺ວາ ຈ ປນ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ.

ມນຸສ຺ສາ ເຕສໍ ອິຣິຍາປເຖ ປສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຣຕ຺ຕິທິວຏ຺ຐານາທີນິ ມາເປຕ຺ວາ ວສາເປສຸໍ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄປິ ເນສໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກຣຓຕ຺ຖາຍ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ປຓ຺ຓສາລໍ ກາເຣສຸໍ. ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາເມ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຕາຍ ປຓ຺ຓສາລາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕປິ ມນຸສ຺ສາ ເຕສໍ ອາຫາຣໍ ທທມານາ ເອກທາ ໂລຓໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ເອກທາ ປຓ຺ຓປຸເຏ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ເອກທາ ອໂລຓກາຫາຣເມວ ເທນ຺ຕິ. ເຕ ເອກທິວສໍ ປຓ຺ຓປຸເຏ ພຫຸຕຣໍ ໂລຓໍ ອທໍສຸ. ວິເທຫຕາປໂສ ໂລຓໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກາເລ ປໂຫນກໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນປິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕິເຣກໍ ປຓ຺ຓປຸເຏ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ອໂລຓກທິວເສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕິຓວຏ຺ຏິກອນ຺ຕເຣ ຐເປສິ. ອເຖກທິວສໍ ອໂລຓເກ ອາຫາເຣ ລທ຺ເຘ ວິເທໂຫ ຄນ຺ຘາຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂາຠາຊນໍ ທຕ຺ວາ ຕິຓວຏ຺ຏິກອນ຺ຕຣໂຕ ໂລຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ໂລຓໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຊ຺ຊ ມນຸສ຺ເສຫິ ໂລຓໍ ນ ທິນ຺ນໍ, ຕ຺ວໍ ກຸໂຕ ລຠສີ’’ຕິ? ‘‘ອາຈຣິຍ, ປຸຣິມທິວເສ ມນຸສ຺ສາ ພຫຸໍ ໂລຓມທໍສຸ, ອຖາຫໍ ‘ອໂລຓກທິວເສ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ອຕິເຣກໍ ໂລຓໍ ຐເປສິ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ໂມຆປຸຣິສ, ຕິໂຍຊນສຕິກໍ ວິເທຫຣຏ຺ຐໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອກິຎ຺ຈນຠາວໍ ປຕ຺ວາ ອິທານິ ໂລຓສກ຺ຂຣາຍ ຕຓ຺ຫໍ ຊເນສີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂອວທນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໖. ‘‘ຫິຕ຺ວາ ຄາມສຫສ຺ສານິ, ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ໂສຬສ;

ໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ຜີຕານິ, ສນ຺ນິຘິໍ ທານິ ກຸພ຺ພສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐາຄາຣານີຕິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມຸຕ຺ຕາທິຣຕນໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ເຈວ ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ຈ ຘຎ຺ຎໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ຈ. ຜີຕານີຕິ ປູຣານິ. ສນ຺ນິຘິໍ ທານິ ກຸພ຺ພສີຕິ ອິທານິ ‘‘ສ຺ເວ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຕິຍທິວເສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂລຓມຕ຺ຕໍ ສນ຺ນິຘິໍ ກໂຣສີຕິ.

ວິເທໂຫ ເອວໍ ຄຣຫິຍມາໂນ ຄຣຫໍ ອສຫນ຺ໂຕ ປຏິປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ໂທສໍ ອທິສ຺ວາ ມຍ຺ຫເມວ ໂທສໍ ປສ຺ສຖ, ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ ‘ກິໍ ເມ ປເຣນ ໂອວທິເຕນ, ອຕ຺ຕານເມວ ໂອວທິສ຺ສາມີ’ຕິ ຣຊ຺ຊໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ອິທານິ ມໍ ກສ຺ມາ ໂອວທຖາ’’ຕິ ໂຈເທນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໗໗. ‘‘ຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘາຣວິສຍໍ, ປຫູຕຘນຘາຣິຍໍ;

ປສາສນໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ອິຘ ທານິ ປສາສສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປສາສນໂຕຕິ ໂອວາທານຸສາສນີທານໂຕ. ອິຘ ທານີຕິ ອິທານິ ອິຘ ອຣຎ຺ເຎ ກສ຺ມາ ມໍ ໂອວທຖາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໗໘. ‘‘ຘມ຺ມໍ ຠຓາມິ ເວເທຫ, ອຘມ຺ໂມ ເມ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ;

ຘມ຺ມໍ ເມ ຠຓມານສ຺ສ, ນ ປາປມຸປລິມ຺ປຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຠາວໍ, ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວຓ຺ຓິຕໍ ປສຕ຺ຖໍ ກາຣຓເມວ. ອຘມ຺ໂມ ເມ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘມ຺ໂມ ນາມ ອສຠາໂວ ມຍ຺ຫໍ ກທາຈິປິ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ. ນ ປາປມຸປລິມ຺ປຕີຕິ ມມ ສຠາວເມວ ກາຣຓເມວ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ປາປໍ ນາມ ຫທເຍ ນ ລິມ຺ປຕິ ນ ອລ຺ລີຍຕິ. ໂອວາທທານໍ ນາເມຕໍ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວກໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປເວຓີ. ເຕຫິ ທິນ຺ໂນວາທໍ ພາລາ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ໂອວາທທາຍກສ຺ສ ປນ ປາປໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

‘‘ນິຘີນໍວ ປວຕ຺ຕາຣໍ, ຍໍ ປສ຺ເສ ວຊ຺ຊທສ຺ສິນໍ;

ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທິໍ ເມຘາວິໍ, ຕາທິສໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ຠເຊ;

ຕາທິສໍ ຠຊມານສ຺ສ, ເສຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ນ ປາປິໂຍ.

‘‘ໂອວເທຍ຺ຍານຸສາເສຍ຺ຍ, ອສພ຺ຠາ ຈ ນິວາຣເຍ;

ສຕຎ຺ຫິ ໂສ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ອສຕໍ ໂຫຕິ ອປ຺ປິໂຍ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໗໖-໗໗);

ວິເທຫຕາປໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ ກເຖນ຺ເຕນປິ ປຣໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂຣເສຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕ຺ວໍ ມໍ ກຸຓ຺ຐສຕ຺ຖເກນ ມຸຓ຺ເຑນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕິຜຣຸສໍ ກເຖສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໗໙. ‘‘ເຍນ ເກນຈິ ວຓ຺ເຓນ, ປໂຣ ລຠຕິ ຣຸປ຺ປນໍ;

ມຫຕ຺ຖິຍມ຺ປິ ເຈ ວາຈໍ, ນ ຕໍ ຠາເສຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍນ ເກນຈີຕິ ຘມ຺ມຍຸຕ຺ເຕນາປິ ກາຣເຓນ. ລຠຕິ ຣຸປ຺ປນນ຺ຕິ ຆຏ຺ຏນໍ ທຸສ຺ສນໍ ກຸປ຺ປນໍ ລຠຕິເຍວ. ນ ຕໍ ຠາເສຍ຺ຍາຕິ ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣປຸຄ຺ຄລໍ ຍາຍ ໂສ ວາຈາຍ ທຸສ຺ສຕິ, ຕໍ ມຫຕ຺ຖິຍໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕມ຺ປິ ວາຈໍ ນ ຠາເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໐. ‘‘ກາມໍ ຣຸປ຺ປຕຸ ວາ ມາ ວາ, ຠຸສໍວ ວິກິຣີຍຕຸ;

ຘມ຺ມໍ ເມ ຠຓມານສ຺ສ, ນ ປາປມຸປລິມ຺ປຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາມນ຺ຕິ ເອກໍເສນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຍຸຕ຺ຕກາຣໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ເຕ ກຕ’’ນ຺ຕິ ໂອວທິຍມາໂນ ເອກໍເສເນວ ກຸຊ຺ຌຕຸ ວາ ມາ ວາ ກຸຊ຺ຌຕຸ, ອຖ ວາ ຠຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິກິຣີຍຕຸ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ຘມ຺ມໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ປາປໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ໂວ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ຕຖາ ປຣກ຺ກມິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ອາມເກ ອາມກມຕ຺ເຕ. ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫາຫໍ ອານນ຺ທ, ວກ຺ຂາມິ, ໂຍ ສາໂຣ ໂສ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໙໖) ອິມສ຺ສ ສຸຄໂຕວາທສ຺ສ ອນຸຣູປາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ຠາຊເນສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ອາມກໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຸປກ຺ກເມວ ຠາຊນໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປກ຺ກຠາຊນສທິໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ຕໍ ໂອວທນ຺ໂຕ –

໘໑. ‘‘ໂນ ເຈ ອສ຺ສ ສກາ ພຸທ຺ຘິ, ວິນໂຍ ວາ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ;

ວເນ ອນ຺ຘມຫິໍໂສວ, ຈເຣຍ຺ຍ ພຫຸໂກ ຊໂນ.

໘໒. ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ປນິເຘກຈ຺ເຈ, ອາເຈຣມ຺ຫິ ສຸສິກ຺ຂິຕາ;

ຕສ຺ມາ ວິນີຕວິນຍາ, ຈຣນ຺ຕິ ສຸສມາຫິຕາ’’ຕິ. – ອິທໍ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ;

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສມ຺ມ ເວເທຫ, ອິເມສຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ສເຈ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘິ ວາ ປຓ຺ຑິເຕ ໂອວາທທາຍເກ ນິສ຺ສາຍ ອາຈາຣປຓ຺ຓຕ຺ຕິວິນໂຍ ວາ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຍຖາ ຕິຓລຕາທິຄຫເນ ວເນ ອນ຺ຘມຫິໍໂສ ໂຄຈຣາໂຄຈຣໍ ສາສງ຺ກນິຣາສງ຺ກຎ຺ຈ ຐານໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ຕຖາ ຕຸມ຺ຫາທິໂສ ພຫຸໂກ ຊໂນ ຈເຣຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອິຘ ເອກຈ຺ເຈ ສກາຍ ພຸທ຺ຘິຍາ ຣຫິຕາ ສຕ຺ຕາ ອາຈຣິຍສນ຺ຕິເກ ອາຈາຣປຓ຺ຓຕ຺ຕິສຸສິກ຺ຂິຕາ, ຕສ຺ມາ ອາຈຣິເຍຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູເປນ ວິນເຍນ ວິນີຕຕ຺ຕາ ວິນີຕວິນຍາ ສຸສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕີຕິ.

ອິມິນາ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ອິມິນາ ຫິ ສຕ຺ເຕນ ຄິຫິນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລານຸຣູປາ, ປພ຺ພຊິເຕນ ປພ຺ພຊິຕານຸຣູປາ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ຄິຫິໂນປິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລານຸຣູເປສຸ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີສຸ ສິກ຺ຂິຕາວ ສມ຺ປນ຺ນາຊີວາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸສມາຫິຕາ ຈຣນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊິຕາປິ ປພ຺ພຊິຕານຸຣູເປສຸ ປາສາທິເກສຸ ອຠິກ຺ກນ຺ຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ອຘິສີລອຘິຈິຕ຺ຕອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາສຸ ສິກ຺ຂິຕາວ ວິຄຕວິກ຺ເຂປາ ສຸສມາຫິຕາ ຈຣນ຺ຕິ. ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ –

‘‘ພາຫຸສຈ຺ຈຎ຺ຈ ສິປ຺ປຎ຺ຈ, ວິນໂຍ ຈ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ;

ສຸຠາສິຕາ ຈ ຍາ ວາຈາ, ເອຕໍ ມງ຺ຄລມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໕.໕; ສຸ. ນິ. ໒໖໔);

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເວເທຫຕາປໂສ ‘‘ອາຈຣິຍ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມໍ ໂອວທຖ ອນຸສາສຖ, ອຫໍ ອນຘິວາສນຊາຕິກຕາຍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສິໍ, ຕໍ ເມ ຂມຖາ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຂມາເປສິ. ເຕ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ປຸນ ຫິມວນ຺ຕເມວ ອຄມໍສຸ. ຕຕ຺ຣ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເວເທຫຕາປສສ຺ສ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກເຖສິ. ໂສ ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ອິຕິ ເຕ ອຸໂຠປິ ອປຣິຫີນຊ຺ຌານາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ເວເທໂຫ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຄນ຺ຘາຣຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສີ’’ນ຺ຕິ.

ຄນ຺ຘາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໔໐໗] ໒. ມຫາກປິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຕ຺ຕານໍ ສງ຺ກມໍ ກຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ຠທ຺ທສາລຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໒.໑໓ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ປນ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຎາຕການໍ ອຕ຺ຖໍ ຈຣຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ຕຖາຄໂຕ ຎາຕີນໍ ອຕ຺ຖໍ ຈຣິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກປິໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຖາມພລູເປໂຕ ປຎ຺ຈຫຕ຺ຖິພລປຣິມາໂຓ ອສີຕິສຫສ຺ສກປິຄຓປຣິວຸໂຕ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ນິສ຺ສາຍ ສາຂາວິຏປສມ຺ປນ຺ໂນ ສນ຺ທຈ຺ຉາໂຍ ພຫລປຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຕກູຏໍ ວິຍ ສມຸຄ຺ຄໂຕ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ ອໂຫສິ ‘‘ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຘຸຣານິ ຜລານິ ທິພ຺ພຄນ຺ຘຣສານິ ມຫນ຺ຕານິ ມຫນ຺ຕກຸມ຺ຠປ຺ປມາຓານິ. ຕສ຺ສ ເອກິສ຺ສາ ສາຂາຍ ຜລານິ ຖເລ ປຕນ຺ຕິ, ເອກິສ຺ສາ ສາຂາຍ ຄງ຺ຄາຊເລ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ສາຂານໍ ຜລານິ ມຊ຺ເຌ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປຕນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກປິຄຓໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຜລານິ ຂາທນ຺ໂຕ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸທເກ ປຕິຕໍ ຜລໍ ນິສ຺ສາຍ ອມ຺ຫາກໍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸທກມຕ຺ຖເກ ສາຂາຍ ເອກຜລມ຺ປິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜກາເລ ກຬາຍມຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂາທາເປຕິ ເຈວ ປາຕາເປຕິ ຈ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອສີຕິວານຣສຫສ຺ເສຫິ ອທິຏ຺ຐໍ ກິປິລ຺ລິກປຸຏປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ເອກໍ ປກ຺ກຜລໍ ນທິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຎ຺ຈ ອໂຘ ຈ ຊາລໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ອຸທກກີຬໍ ກີຬນ຺ຕສ຺ສ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອຸທ຺ຘໍຊາເລ ລຄ຺ຄິ. ຣຎ຺ໂຎ ທິວສໍ ກີຬິຕ຺ວາ ສາຍໍ ຄມນສມເຍ ເກວຏ຺ຏາ ຊາລໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອສຸກຜລໍ ນາມາ’’ຕິ ອຊານນ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ.

ຣາຊາ ‘‘ກິໍຜລໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ຊານາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເກ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ວນຈຣກາ, ເທວາ’’ຕິ. ໂສ ວນຈຣເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກາ ‘‘ອມ຺ພປກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຉຸຣິກາຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຐມໍ ວນຈຣເກ ຂາທາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຕນາປິ ຂາທິ, ອິຕ຺ຖາຄາຣສ຺ສາປິ ອມຈ຺ຈານມ຺ປິ ທາເປສິ. ຣຎ຺ໂຎ ອມ຺ພປກ຺ກຣໂສ ສກລສຣີຣໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ວນຈຣເກ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕຫິ ‘‘ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ນທີຕີເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ພຫູ ນາວາສງ຺ຆາເຏ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ວນຈຣເກຫິ ເທສິຕມຄ຺ເຄນ ອຸທ຺ຘໍໂສຕໍ ອຄມາສິ. ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ທິວສານີ’’ຕິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ກຖິໂຕ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ປນ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ເອໂສ ເທວ, ຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ວນຈຣກາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ຣາຊາ ນາວໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ປທສາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ສຍນໍ ປຎ຺ຎປາເປຕ຺ວາ ອມ຺ພປກ຺ການິ ຂາທິຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ, ສພ຺ພທິສາສຸ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກຣິໍສຸ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ມນຸສ຺ເສສຸ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕສຸ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ. ອສີຕິສຫສ຺ສວານຣາ ສາຂາຍ ສາຂໍ ຈຣນ຺ຕາ ອມ຺ພານິ ຂາທນ຺ຕິ. ຣາຊາ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກປິຄຓໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຘນຸຄ຺ຄເຫ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ເອເຕ ຜລຂາທກາ ວານຣາ ນ ປລາຍນ຺ຕິ, ຕຖາ ເຕ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌຖ, ສ຺ເວ ອມ຺ພານິ ເຈວ ວານຣມໍສຎ຺ຈ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຘນຸຄ຺ຄຫາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ສເຣ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຕ ທິສ຺ວາ ວານຣາ ມຣຓຠຍຠີຕາ ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ‘ປລາຍນມກ຺ກເຏ ວິຊ຺ຌິສ຺ສາມາ’ຕິ ຣຸກ຺ຂໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຘນຸຄ຺ຄຫາ ຐິຕາ, ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກມ຺ປມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ, ອຫໍ ໂວ ຊີວິຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວານຣຄຓໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ອຸຄ຺ຄຕສາຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄງ຺ຄາຠິມຸຂໍ ຄຕສາຂໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຘນຸສຕມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ເອກສ຺ມິໍ ຄຸມ຺ພມຕ຺ຖເກ ປຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ‘‘ມມາຄຕຏ຺ຐານໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາກາສໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກໍ ເວຕ຺ຕລຕໍ ມູເລ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ຣຸກ຺ເຂ ພຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ອາກາສຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ຐານານິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຏິຍໍ ພນ຺ຘນຏ຺ຐານໍ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ.

ໂສ ຕໍ ລຕໍ ອາທາຍ ເອກໍ ໂກຏິໍ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕຣຸກ຺ເຂ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຏິຍໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາຕຈ຺ຉິນ຺ນວລາຫໂກ ວິຍ ເວເຄນ ຘນຸສຕມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ກຏິຍໍ ພນ຺ຘນຏ຺ຐານສ຺ສ ອສລ຺ລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ອມ຺ພສາຂໍ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວານຣຄຓສ຺ສ ສຎ຺ຎມທາສິ ‘‘ສີຆໍ ມມ ປິຏ຺ຐິໍ ມທ຺ທມານາ ເວຕ຺ຕລຕາຍ ໂສຕ຺ຖິຄມນໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ອສີຕິສຫສ຺ສວານຣາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ຕຖາ ອຄມໍສຸ. ຕທາ ເທວທຕ຺ໂຕປິ ມກ຺ກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂຫຕິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ເມ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ກາໂລ’’ຕິ ອຸຈ຺ຈໍ ສາຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ເວຄໍ ຊເນຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຕິ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຫທຍໍ ຠິຊ຺ຊິ, ພລວເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສປິ ຕໍ ເວທນາປ຺ປຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ເອກໂກວ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ອນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ວານເຣຫິ ຈ ມຫາສຕ຺ເຕນ ຈ ກຕກິຣິຍໍ ສພ຺ພໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຕິຣຈ຺ຉາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ໂສຕ຺ຖິຠາວເມວ ອກາສີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ.

ໂສ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອິມໍ ກປິຣາຊານໍ ນາເສຕຸໍ, ອຸປາເຍນ ນໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນ຺ໂຕຄງ຺ຄາຍ ນາວາສງ຺ຆາຏໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຏກໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ສຓິກໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ໂອຕາຣາເປຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ກາສາວວຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ຄງ຺ໂຄທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຜາຓິໂຕທກໍ ປາເຍຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ຘສຣີຣໍ ສຫສ຺ສປາກເຕເລນ ອພ຺ຠຎ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສຍນປິຏ຺ເຐ ເອຬກຈມ຺ມໍ ສນ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ສຓິກໍ ຕຕ຺ຖ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ນີເຈ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໓. ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ສງ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ, ໂຍ ໂສຕ຺ຖິໍ ສມຕາຣຍິ;

ກິໍ ຕ຺ວໍ ເຕສໍ ກິເມ ຕຸຍ຺ຫໍ, ໂຫນ຺ຕິ ເອເຕ ມຫາກປີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອມ຺ໂຠ ມຫາກປິ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕານໍ ສງ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ ຕຸລໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອິເມ ວານເຣ ໂສຕ຺ຖິໍ ສມຕາຣຍິ, ເຂເມນ ສນ຺ຕາເຣສິ; ກິໍ ຕ຺ວໍ ເຕສໍ ໂຫສິ, ກິເມ ຕຸຍ຺ຫໍ ວາ ກິໍສຸ ເອເຕ ໂຫນ຺ຕີຕິ?

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ເສສຄາຖາ ອຠາສິ –

໘໔. ‘‘ຣາຊາຫໍ ອິສ຺ສໂຣ ເຕສໍ, ຍູຖສ຺ສ ປຣິຫາຣໂກ;

ເຕສໍ ໂສກປເຣຕານໍ, ຠີຕານໍ ເຕ ອຣິນ຺ທມ.

໘໕. ‘‘ອຸລ຺ລງ຺ຆຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ວິສ຺ສຏ຺ຐຘນຸໂນ ສຕໍ;

ຕໂຕ ອປຣປາເທສຸ, ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘໍ ລຕາຄຸຓໍ.

໘໖. ‘‘ຉິນ຺ນພ຺ຠມິວ ວາເຕນ, ນຸຓ຺ໂຓ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸປາຄມິໍ;

ໂສຫໍ ອປ຺ປຠວໍ ຕຕ຺ຖ, ສາຂໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ອຄ຺ຄຫິໍ.

໘໗. ‘‘ຕໍ ມໍ ວິຍາຍຕໍ ສນ຺ຕໍ, ສາຂາຍ ຈ ລຕາຍ ຈ;

ສມນຸກ຺ກມນ຺ຕາ ປາເທຫິ, ໂສຕ຺ຖິໍ ສາຂາມິຄາ ຄຕາ.

໘໘. ‘‘ຕໍ ມໍ ນ ຕປເຕ ພນ຺ໂຘ, ມໂຕ ເມ ນ ຕເປສ຺ສຕິ;

ສຸຂມາຫຣິຕໍ ເຕສໍ, ເຍສໍ ຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ.

໘໙. ‘‘ເອສາ ເຕ ອຸປມາ ຣາຊ, ຕໍ ສຸໂຓຫິ ອຣິນ຺ທມ;

ຣຎ຺ຎາ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄສ຺ສ, ພລສ຺ສ ນິຄມສ຺ສ ຈ;

ສພ຺ເພສໍ ສຸຂເມຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຂຕ຺ຕິເຍນ ປຊານຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕສນ຺ຕິ ເຕສໍ ອສີຕິສຫສ຺ສານໍ ວານຣານໍ. ຠີຕານໍ ເຕຕິ ຕວ ວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຠີຕານໍ. ອຣິນ຺ທມາຕິ ຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ຣາຊາ ຫິ ໂຈຣາທີນໍ ອຣີນໍ ທມນໂຕ ‘‘ອຣິນ຺ທໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິສ຺ສຏ຺ຐຘນຸໂນ ສຕນ຺ຕິ ອນາໂຣປິຕຘນຸສຕປ຺ປມາຓໍ ຐານໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາກາເສ ອຸລ຺ລງ຺ຆຍິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໂຕ ອິມມ຺ຫາ ຣຸກ຺ຂາ ລງ຺ຆຍິຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐານໂຕ. ອປຣປາເທສູຕິ ປຈ຺ຉາປາເທສຸ. ອິທໍ ກຏິຠາຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິ ກຏິຠາເຄ ຕໍ ລຕາຄຸຓໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມປາເທຫິ ຠູມິຍໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວາຕເວເຄນ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ນຸຓ຺ໂຓ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸປາຄມິນ຺ຕິ ວາຕຈ຺ຉິນ຺ນໍ ອພ຺ຠມິວ ອຕ຺ຕໂນ ເວຄຊນິເຕນ ວາເຕນ ນຸຓ຺ໂຓ. ຍຖາ ວາຕຈ຺ຉິນ຺ນພ຺ຠໍ ວາເຕນ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ເວເຄນ ນຸຓ຺ໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ອຸປາຄມິໍ. ອປ຺ປຠວນ຺ຕິ ໂສ ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ອາກາສປ຺ປເທເສ ຣຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ອຄ຺ຄເຫສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິຍາຍຕນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍ ຈ ເວຕ຺ຕລຕາຍ ຈ ວີຓາຍ ຠມຣຕນ຺ຕິ ວິຍ ວິຕຕໍ ອາກຑ຺ຒິຕສຣີຣໍ. ສມນຸກ຺ກມນ຺ຕາຕິ ມຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ມໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເທຫິ ອນຸກ຺ກມນ຺ຕາ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ອກ຺ກມນ຺ຕາ ໂສຕ຺ຖິໍ ຄຕາ. ຕໍ ມໍ ນ ຕປເຕ ພນ຺ໂຘຕິ ຕໍ ມໍ ນາປິ ໂສ ວລ຺ລິຍາ ພນ຺ໂຘ ຕປຕິ, ນາປິ ອິທານິ ມຣຓໍ ຕເປສ຺ສຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ສຸຂມາຫຣິຕໍ ເຕສນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ເຍສໍ ອຫໍ ຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ, ເຕສໍ ມຍາ ສຸຂມາຫຣິຕໍ. ເອເຕ ຫິ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂໍ ຫຣິຕ຺ວາ ສຸຂໍ ອາຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມໍ ຣາຊານໍ ອກໍສຸ. ອຫມ຺ປິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂໍ ຫຣິສ຺ສາມິ’’ຈ຺ເຈວ ເອເຕສໍ ຣາຊາ ຊາໂຕ. ຕໍ ອຊ຺ຊ ມຍາ ເອເຕສໍ ມຣຓທຸກ຺ຂໍ ຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕສຸຂໍ ອາຫຏໍ, ເຕນ ມໍ ນາປິ ພນ຺ໂຘ ຕປຕິ, ນ ມຣຓວໂຘ ຕເປສ຺ສຕິ.

ເອສາ ເຕ ອຸປມາຕິ ເອສາ ເຕ ມຫາຣາຊ, ມຍາ ກຕກິຣິຍາຍ ອຸປມາ. ຕໍ ສຸໂຓຫີຕິ ຕສ຺ມາ ອິມາຍ ອຸປມາຍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທິຍ຺ຍມານໍ ໂອວາທໍ ສຸຓາຫິ. ຣຎ຺ຎາ ຣຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ເຕ ອຸຈ຺ຉຸໍ ວິຍ ຣຏ຺ຐໍ ອປີເຬຕ຺ວາ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຄຕິຄມນໍ ປຫາຍ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ທສສຸ ຣາຊຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ມຍາ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ‘‘ກິນ຺ຕິເມ ຣຏ຺ຐວາສິໂນ ວິຄຕຠຍາ ຄິມ຺ຫກາເລ ວິວຏທ຺ວາເຣ ຎາຕີຫິ ຈ ປຣິວາຣເກຫິ ຈ ປຣິວາຣິຕາ ອຸເຣ ປຸຕ຺ເຕ ນຈ຺ເຈນ຺ຕາ ສີເຕນ ວາເຕນ ພີຊິຍມານາ ຍຖາຣຸຈິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂສມງ຺ຄິໂນ ຠເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ສກລຣຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ຣຖສກຏາທິຍຸຕ຺ຕວາຫນສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ພລສ຺ສ ຈ ນິຄມຊນປທສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນິຄມສ຺ສ ຈ ສພ຺ເພສໍ ສຸຂເມວ ເອສິຕພ຺ພໍ ຄເວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຕ຺ຕິເຍນ ປຊານຕາຕິ ເຂຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕິຠາເວນ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ປນ ເອເຕນ ອວເສສສຕ຺ເຕ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປຊານຕາ ຎາຓສມ຺ປນ຺ເນນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ອນຸສາສນ຺ໂຕວ ກາລມກາສິ. ຣາຊາ ອມຈ຺ເຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ກປິຣາຊສ຺ສ ຣາຊູນໍ ວິຍ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖາຄາຣມ຺ປິ ອາຓາເປສິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຣຕ຺ຕວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ວິກິຓ຺ຓເກສາ ທຓ຺ຑທີປິກຫຕ຺ຖາ ກປິຣາຊານໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອາຬາຫນໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ອມຈ຺ຈາ ທາຣູນໍ ສກຏສຕມຕ຺ເຕນ ຈິຕກໍ ກຣິຕ຺ວາ ຣາຊູນໍ ກຣຓນິຍາເມເນວ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສີສກປາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຬາຫເນ ເຈຕິຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທີເປ ຊາລາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ສີສກປາລໍ ສຸວຓ຺ຓຂຈິຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ກຸນ຺ຕຄ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊນ຺ໂຕ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຣາຊທ຺ວາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ສກລນຄຣໍ ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຘາຕຸປູຊໍ ກາເຣສິ. ອຖ ນໍ ຘາຕຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ປຕິຏ຺ຐາຍ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ທຸຏ຺ຐກປິ ເທວທຕ຺ໂຕ, ປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ກປິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຫາກປິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໔໐໘] ໓. ກຸມ຺ຠກາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອມ຺ພາຫມທ຺ທໍ ວນມນ຺ຕຣສ຺ມິນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກິເລສນິຄ຺ຄຫໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ປານີຍຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໑.໕໙ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ປນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຎ຺ຈສຕາ ສຫາຍກາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕໂກຏິສນ຺ຖາເຣ ວສມານາ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ກຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ສາວເກ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕໂຍ ວາເຣ, ທິວສສ຺ສ ຕໂຍ ວາເຣຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຉ ວາເຣ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກິກີ ອຓ຺ຑໍ ວິຍ, ຈມຣີ ວາລຘິໍ ວິຍ, ມາຕາ ປິຍປຸຕ຺ຕໍ ວິຍ, ເອກຈກ຺ຂຸໂກ ປຸຣິໂສ ຈກ຺ຂຸໍ ວິຍ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕໍ ທິວສໍ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ເຊຕວນໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິຕກ຺ກສມຸທາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຍໍ ກິເລໂສ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຕຸໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອິທາເນວ ເນສໍ ກິເລສໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອານນ຺ທ, ອນ຺ໂຕໂກຏິສນ຺ຖາເຣ ວສນກຠິກ຺ຂູ ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປາເຕຫີ’’ຕິ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ໂຕປວຕ຺ຕກິເລສານໍ ວເສ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກິເລໂສ ຫິ ວຑ຺ຒມາໂນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ໂຕ ວິຍ ມຫາວິນາສໍ ປາເປຕິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກິເລສໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕກິເລສໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິນຄຣສ຺ສ ທ຺ວາຣຄາເມ ກຸມ຺ຠກາຣກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຘີຕຣຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠກາຣກມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂປເສສິ. ຕທາ ກລິງ຺ຄຣຏ຺ເຐ ທນ຺ຕປຸຣນຄເຣ ກຣຓ຺ຑໂກ ນາມ ຣາຊາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍານທ຺ວາເຣ ຜລຠາຣຠຣິຕໍ ມຘຸຣຜລໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕເຍວ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ເອກໍ ອມ຺ພປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມງ຺ຄລສິລາຍ ນິສິນ຺ໂນ ທາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕການໍ ທຕ຺ວາ ອມ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ‘‘ຣຎ຺ຎາ ຄຫິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສເສຫິ ນາມ ຄເຫຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ອມຈ຺ຈາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາທໂຍປິ ອມ຺ພານິ ປາເຕຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ປຈ຺ຉາ ອາຄຕາ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຸຄ຺ຄເຣຫິ ໂປເຖຕ຺ວາ ໂອຠຄ຺ຄວິຠຄ຺ຄສາຂໍ ກຕ຺ວາ ອາມກຜລມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ.

ຣາຊາ ທິວສໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ກີຬິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອລງ຺ກຕຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປາໂຕວ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ອຕິຕ຺ຕິກໂຣ ຜລຠາຣຠຣິໂຕ ໂສຠມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ, ອິທານິ ຄຫິຕຜໂລ ໂອຠຄ຺ຄວິຠຄ຺ໂຄ ອໂສຠມາໂນ ຐິໂຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ອຎ຺ຎໂຕ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອປຣໍ ນິປ຺ຜລໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອສ ຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ນິປ຺ຜລຠາເວນ ມຸຓ຺ຑມຓິປພ຺ພໂຕ ວິຍ ໂສຠມາໂນ ຐິໂຕ, ອຍໍ ປນ ສຜລຠາເວນ ອິມໍ ພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕ, ອິທໍ ອຄາຣມຊ຺ຌມ຺ປິ ຜລິຕຣຸກ຺ຂສທິສໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນິປ຺ຜລຣຸກ຺ຂສທິສາ, ສຘນສ຺ເສວ ຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ນິທ຺ຘນສ຺ສ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ມຍາປິ ນິປ຺ຜລຣຸກ຺ເຂນ ວິຍ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຜລຣຸກ຺ຂໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຐິຕໂກວ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ວິທ຺ຘໍສິຕາ ທານິ ເມ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິກຸຏິກາ, ຉິນ຺ນາ ຕີສຸ ຠເວສຸ ປຏິສນ຺ຘິ, ໂສຘິຕາ ສໍສາຣອຸກ຺ກາຣຠູມິ, ໂສສິໂຕ ມຍາ ອສ຺ສຸສມຸທ຺ໂທ, ຠິນ຺ໂນ ອຏ຺ຐິປາກາໂຣ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຸນ ປຏິສນ຺ຘີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕວ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ນໍ ອມຈ຺ຈາ ອາຫໍສຸ ‘‘ອຕິພຫຸໍ ຐິຕຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ນ ມຍໍ ມຫາຣາຊາໂນ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ນາມ ມຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ນາມ ຕຸມ຺ຫາທິສາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກີທິສາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂອໂຣປິຕເກສມສ຺ສຸກາສາວວຕ຺ຖປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ກຸເລ ວາ ຄເຓ ວາ ອລຄ຺ຄາ ວາຕຈ຺ຉິນ຺ນວລາຫກຣາຫຸມຸຕ຺ຕຈນ຺ທມຓ຺ຑລປຏິຠາຄາ ຫິມວນ຺ເຕ ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາເຣ ວສນ຺ຕິ, ເອວຣູປາ ເທວ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣາຊາ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສີສໍ ປຣາມສິ, ຕາວເທວສ຺ສ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ສມຓລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຣໂຫສິ.

‘‘ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ, ວາສິ ສູຈິ ຈ ພນ຺ຘນໍ;

ປຣິສ຺ສາວເນນ ອຏ຺ເຐເຕ, ຍຸຕ຺ຕໂຍຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ສມຓປຣິກ຺ຂາຣາ ກາຍປຏິພທ຺ຘາວ ອເຫສຸໍ. ໂສ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ອນິລປເຖນ ອຸຕ຺ຕຣຫິມວນ຺ເຕ ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣເມວ ອຄມາສິ.

ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐປິ ຕກ຺ກສິລນຄເຣ ນຄ຺ຄຊິ ນາມ ຣາຊາ ອຸປຣິປາສາເທ ປລ຺ລງ຺ກມຊ຺ຌຄໂຕ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ເອເກກຫຕ຺ເຖ ເອເກກໍ ມຓິວລຍໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘໍ ປິສມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕານິ ວລຍານິ ເອເກກຠາເວນ ນ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ ນ ວິຣວນ຺ຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອຖ ສາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໂຕ ວລຍໍ ວາມຫຕ຺ເຖເຍວ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ຄນ຺ຘໍ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປິສິຕຸໍ ອາຣຠິ, ວາມຫຕ຺ເຖ ວລຍໍ ທຸຕິຍໍ ອາຄມ຺ມ ຆຏ຺ຏິຍມານໍ ສທ຺ທມກາສິ. ຣາຊາ ຕານິ ທ຺ເວ ວລຍານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕານິ ວິຣວນ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິທໍ ວລຍໍ ເອເກກກາເລ ນ ຆຏ຺ເຏສິ, ທຸຕິຍໍ ອາຄມ຺ມ ຆຏ຺ເຏຕິ, ສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ອິເມ ສຕ຺ຕາປິ ເອເກກາ ນ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ ນ ວິວທນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ຕໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຫໍ ປນ ກສ຺ມີຣຄນ຺ຘາເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ຣຊ຺ເຊສຸ ຣຏ຺ຐວາສິໂນ ວິຈາເຣມິ, ມຍາປິ ເອກວລຍສທິເສນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານເມວ ວິຈາເຣນ຺ເຕນ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສງ຺ຆຏ຺ຏນວລຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ວິເທຫຣຏ຺ເຐ ມິຖິລນຄເຣ ນິມິ ນາມ ຣາຊາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ວິວຏສີຫປຎ຺ຊເຣນ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ອເຖໂກ ເສໂນ ສູນາປຓໂຕ ມໍສເປສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ຕເມນໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຄິຊ຺ຌາທໂຍ ສກຸຓາ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອາຫາຣເຫຕຸ ຕຸຓ຺ເຑນ ວິຊ຺ຌນ຺ຕາ ປກ຺ເຂຫິ ປຫຣນ຺ຕາ ປາເທຫິ ມທ຺ທນ຺ຕາ ອຄມໍສຸ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວຘໍ ອສຫມາໂນ ຕໍ ມໍສໍ ຉຑ຺ເຑສິ. ອຎ຺ໂຎ ຄຓ຺ຫິ, ສກຸຓາ ອິມໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ເຕນປິ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ວິເຫເຐສຸໍ. ຣາຊາ ເຕ ສກຸເຓ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ໂຍ ໂຍ ມໍສເປສິໍ ຄຓ຺ຫິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ທຸກ຺ຂໍ, ໂຍ ໂຍ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ສຸຂໍ, ອິເມປິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ໂຍ ໂຍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ທຸກ຺ຂໍ, ອິຕຣສ຺ສ ສຸຂໍ, ອິເມ ຫິ ພຫູນໍ ສາຘາຣຓາ, ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ ໂສຬສ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ, ມຍາ ວິສ຺ສຏ຺ຐມໍສປິຓ຺ເຑນ ວິຍ ເສເນນ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຫາຍ ສຸຂິເຕນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍຖາຐິໂຕວ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ອຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຈາລຣຏ຺ເຐ ກປິລນຄເຣ ທຸມ຺ມຸໂຂ ນາມ ຣາຊາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ວິວຏສີຫປຎ຺ຊເຣ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂຄປາລກາ ວຊທ຺ວາຣໍ ວິວຣິໍສຸ, ອຸສຠາ ວຊໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ກິເລສວເສນ ເອກໍ ຄາວິໍ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ຕຕ຺ເຖໂກ ຕິຂິຓສິງ຺ໂຄ ມຫາອຸສໂຠ ອຎ຺ຎໍ ອຸສຠໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ກິເລສມຈ຺ເຉຣາຠິຠູໂຕ ຕິຂິເຓນ ສິງ຺ເຄນ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ປຫຣິ. ຕສ຺ສ ປຫາຣມຸເຂນ ອນ຺ຕານິ ນິກ຺ຂມິໍສຸ, ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ກິເລສວເສນ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຸສໂຠ ກິເລສໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ເຎປິ ສຕ຺ຕາ ກິເລເສເຫວ ກມ຺ປນ຺ຕິ, ມຍາ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ປນກິເລເສ ປຫາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ຐິຕໂກວ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ອເຖກທິວສໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ກຕສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນາ ມໂນສິລາຕເລ ຐຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓວລາຫເກ ມທ຺ທມານາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິນຄຣທ຺ວາຣຄາມກສ຺ສ ອວິທູເຣ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວາຣຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຕິວິຍ ໂສຠຕິ, ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ໂວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຍຖາ ຈ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໍ, ເອວໍ ເສເສປິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຊນາ ‘‘ອຫໍ ອສຸກນຄເຣ ອສຸກຣຏ຺ເຐ ອສຸກຣາຊາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິນິກ຺ຂມນວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ເອເກກໍ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໙໐. ‘‘ອມ຺ພາຫມທ຺ທໍ ວນມນ຺ຕຣສ຺ມິໍ, ນິໂລຠາສໍ ຜລິຕໍ ສໍວິຣູຬ຺ຫໍ;

ຕມທ຺ທສໍ ຜລເຫຕຸ ວິຠຄ຺ຄໍ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ຈຣາມິ.

໙໑. ‘‘ເສລໍ ສຸມຏ຺ຐໍ ນຣວີຣນິຏ຺ຐິຕໍ, ນາຣີ ຍຸຄໍ ຘາຣຍິ ອປ຺ປສທ຺ທໍ;

ທຸຕິຍຎ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ອໂຫສິ ສທ຺ໂທ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ຈຣາມິ.

໙໒. ‘‘ທິຊາ ທິຊໍ ກຸຓປມາຫຣນ຺ຕໍ, ເອກໍ ສມານໍ ພຫຸກາ ສເມຈ຺ຈ;

ອາຫາຣເຫຕູ ປຣິປາຕຍິໍສຸ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ຈຣາມິ.

໙໓. ‘‘ອຸສຠາຫມທ຺ທໍ ຍູຖສ຺ສ ມຊ຺ເຌ, ຈລກ຺ກກຸໍ ວຓ຺ຓພລູປປນ຺ນໍ;

ຕມທ຺ທສໍ ກາມເຫຕຸ ວິຕຸນ຺ນໍ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ຈຣາມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອມ຺ພາຫມທ຺ທນ຺ຕິ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ອຫໍ ອທ຺ທສໍ. ວນມນ຺ຕຣສ຺ມິນ຺ຕິ ວນອນ຺ຕເຣ, ອມ຺ພວນມຊ຺ເຌຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍວິຣູຬ຺ຫນ຺ຕິ ສຸວຑ຺ຒິຕໍ. ຕມທ຺ທສນ຺ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຜລເຫຕຸ ວິຠຄ຺ຄໍ ປຸນ ອທ຺ທສໍ. ຕໍ ທິສ຺ວາຕິ ຕໍ ຜລເຫຕຸ ວິຠຄ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສໍເວໂຄ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄໂຕສ຺ມິ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ຈຣາມີຕິ. ອິທໍ ໂສ ຜລເຫຕຸ ວິຠຄ຺ຄໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ທສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ກເຖສິ. ເສສານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາ – ເສລນ຺ຕິ ມຓິວລຍໍ. ນຣວີຣນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ວີຣນເຣຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ປຓ຺ຑິຕປຸຣິເສຫິ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຸຄນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ວລຍຍຸຄຬໍ. ທິຊາ ທິຊນ຺ຕິ ຄຫິຕມໍສປິຓ຺ຑໍ ທິຊໍ ອວເສສທິຊາ. ກຸຓປມາຫຣນ຺ຕນ຺ຕິ ມໍສປິຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ອາຫຣນ຺ຕໍ. ສເມຈ຺ຈາຕິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ. ປຣິປາຕຍິໍສູຕິ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕາ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ອຸສຠາຫມທ຺ທນ຺ຕິ ອຸສຠໍ ອຫໍ ອທ຺ທສໍ. ຈລກ຺ກກຸນ຺ຕິ ຈລກ຺ກກຸຘໍ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອເກກໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກເມວ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຖຸຕິໍ ອກາສິ. ຕຎ຺ຈ ປນ ຈຕູຫິ ຊເນຫິ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຆຣາວາເສ ອນເປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘສຸ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ສຸຂນິສິນ຺ໂນ ຠຣິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອກິຎ຺ຈນາ ອປລິໂພຘາ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ຕິ, ອຫໍ ປນ ຠຕິຍາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປມິ, ກິໍ ເມ ຆຣາວາເສນ, ຕ຺ວໍ ປຸຕ຺ຕເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ເຄເຫ ວສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໙໔. ‘‘ກຣຓ຺ຑໂກ ກລິງ຺ຄານໍ, ຄນ຺ຘາຣານຎ຺ຈ ນຄ຺ຄຊິ;

ນິມິຣາຊາ ວິເທຫານໍ, ປຎ຺ຈາລານຎ຺ຈ ທຸມ຺ມຸໂຂ;

ເອເຕ ຣຏ຺ຐານິ ຫິຕ຺ວານ, ປພ຺ພຊິໍສຸ ອກິຎ຺ຈນາ.

໙໕. ‘‘ສພ຺ເພປິເມ ເທວສມາ ສມາຄຕາ, ອຄ຺ຄີ ຍຖາ ປຊ຺ຊລິໂຕ ຕເຖວິເມ;

ອຫມ຺ປິ ເອໂກ ຈຣິສ຺ສາມິ ຠຄ຺ຄວິ, ຫິຕ຺ວານ ກາມານິ ຍໂຖຘິການີ’’ຕິ.

ຕາສໍ ອຕ຺ໂຖ – ຠທ຺ເທ, ເອສ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ທນ຺ຕປຸເຣ ນາມ ນຄເຣ ກຣຓ຺ຑໂກ ນາມ ກລິງ຺ຄານໍ ຊນປທສ຺ສ ຣາຊາ, ທຸຕິໂຍ ຕກ຺ກສິລນຄເຣ ນຄ຺ຄຊິ ນາມ ຄນ຺ຘາຣານໍ ຊນປທສ຺ສ ຣາຊາ, ຕຕິໂຍ ມິຖິລນຄເຣ ນິມິ ນາມ ວິເທຫານໍ ຊນປທສ຺ສ ຣາຊາ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ກປິລນຄເຣ ທຸມ຺ມຸໂຂ ນາມ ອຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຈາລານໍ ຊນປທສ຺ສ ຣາຊາ, ເອເຕ ເອວຣູປານິ ຣຏ຺ຐານິ ຫິຕ຺ວາ ອກິຎ຺ຈນາ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ສພ຺ເພປິເມຕິ ອິເມ ປນ ສພ຺ເພປິ ວິສຸທ຺ຘິເທເວຫິ ປຸຣິມປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘຫິ ສມານາ ເອກໂຕ ສມາຄຕາ. ອຄ຺ຄີ ຍຖາຕິ ຍຖາ ຫິ ອຄ຺ຄິ ປຊ຺ຊລິໂຕ ໂອຠາສຕິ. ຕເຖວິເມຕິ ອິເມປິ ຕເຖວ ສີລາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຄຸເຓຫິ ໂອຠາສນ຺ຕິ. ຍຖາ ເອເຕ, ຕຖາ ອຫມ຺ປິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອໂກ ຈຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄ຺ຄວີຕິ ຠຣິຍໍ ອາລປຕິ. ຫິຕ຺ວານ ກາມານີຕິ ຣູປາທໂຍ ວຕ຺ຖຸກາເມ ຫິຕ຺ວາ. ຍໂຖຘິການີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຘິວເສນ ຐິຕານິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຣູປາທິໂອຘິວເສນ ຍຖາຐິເຕ ກາເມ ປຫາຍ ອຫມ຺ປິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອໂກ ຈຣິສ຺ສາມີຕິ. ‘‘ຍໂຕຘິການີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍໂຕ ອຸປຣໂຕ ໂອຘິ ເອເຕສນ຺ຕິ ຍໂຕຘິການິ, ອຸປຣຕໂກຏ຺ຐາສານິ. ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ຕິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ກິເລສກາມານໍ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອຸປຣໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ນິຣຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູໂຕ ກາມໂກຏ຺ຐາໂສປິ ອຸປຣໂຕວ ໂຫຕີຕິ.

ສາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂ ສາມິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຄາເຣ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສຓ຺ຐາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໖. ‘‘ອຍເມວ ກາໂລ ນ ຫິ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖິ, ອນຸສາສິຕາ ເມ ນ ຠເວຍ຺ຍ ປຈ຺ຉາ;

ອຫມ຺ປິ ເອກາ ຈຣິສ຺ສາມິ ຠຄ຺ຄວ, ສກຸຓີວ ມຸຕ຺ຕາ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸສາສິຕາ ເມ ນ ຠເວຍ຺ຍ ປຈ຺ຉາຕິ ອນຸສາສໂກ ໂອວາທໂກ ນ ຠເວຍ຺ຍ ທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ ໂອວາທການໍ, ຕສ຺ມາ ອຍເມວ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ກາໂລ, ນ ຫິ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສກຸຓີວ ມຸຕ຺ຕາຕິ ຍຖາ ສາກຸຓິເກນ ຄເຫຕ຺ວາ ສກຸຓປຈ຺ຉິຍໍ ຂິຕ຺ຕາສຸ ສກຸຓີສຸ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕາ ເອກາ ສກຸຓີ ອນິລປຖໍ ລງ຺ຆຍິຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກິກາວ ຈເຣຍ຺ຍ, ຕຖາ ອຫມ຺ປິ ຕວ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕາ ເອກິກາ ຈຣິສ຺ສາມີຕິ ສຍມ຺ປິ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ສາ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ປຸເຣຕຣໍ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາ ‘‘ສາມິ, ປານີຍຕິຕ຺ຖໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ທາຣເກ ໂອໂລເກຫີ’’ຕິ ຆຏໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ວິຍ ປລາຍິຕ຺ວາ ນຄຣສາມນ຺ເຕ ຕາປສານໍ ສນ຺ຕິເກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ອນາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ສຍໍ ທາຣເກ ໂປເສສິ. ອປຣຠາເຄ ເຕສຸ ໂຖກໍ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຍານຍຊານນສມຕ຺ຖຕໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ເຕສໍ ວີມໍສນຕ຺ຖໍ ເອກທິວສໍ ຠຕ຺ຕໍ ປຈນ຺ໂຕ ໂຖກໍ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລໍ ປຈິ, ເອກທິວສໍ ໂຖກໍ ກິລິນ຺ນໍ, ເອກທິວສໍ ສຸປກ຺ກໍ, ເອກທິວສໍ ອຕິກິລິນ຺ນໍ, ເອກທິວສໍ ອໂລຓກໍ, ເອກທິວສໍ ອຕິໂລຓກໍ. ທາຣກາ ‘‘ຕາຕ, ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລໍ, ອຊ຺ຊ ກິລິນ຺ນໍ, ອຊ຺ຊ ສຸປກ຺ກໍ, ອຊ຺ຊ ອຕິກິລິນ຺ນໍ, ອຊ຺ຊ ອໂລຓກໍ, ອຊ຺ຊ ອຕິໂລຓກ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອາມ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິເມ ທາຣກາ ອິທານິ ອາມປກ຺ກໂລຓິກອຕິໂລຓິການິ ຊານນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຊີວິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍາ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຖ ເຕ ທາຣເກ ຎາຕການໍ ທຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ອິເມ ທາຣເກ ສາຘຸກໍ ໂປເສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂສ ຎາຕການໍ ປຣິເທວນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຄຣສ຺ສ ສາມນ຺ເຕເຍວ ວສິ.

ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ພາຣາຓສິຍໍ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍ, ທາຣກາ ເຕ ນາສິຕາ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ນາຫໍ ທາຣເກ ນາເສມິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຍານຍຊານນກາເລ ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ, ຕ຺ວໍ ເຕສໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຠິຣມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອສານຄາຖມາຫ –

໙໗. ‘‘ອາມໍ ປກ຺ກຎ຺ຈ ຊານນ຺ຕິ, ອໂຖ ໂລຓໍ ອໂລຓກໍ;

ຕມຫໍ ທິສ຺ວານ ປພ຺ພຊິໍ, ຈເຣວ ຕ຺ວໍ ຈຣາມຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕມຫນ຺ຕິ ຕໍ ອຫໍ ທາຣການໍ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ. ຈເຣວ ຕ຺ວໍ ຈຣາມຫນ຺ຕິ ຕ຺ວມ຺ປິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍເມວ ຈຣ, ອຫມ຺ປິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍເມວ ຈຣິສ຺ສາມີຕິ.

ອິຕິ ໂສ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ສາປິ ໂອວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ຐານໍ ຄຕາ. ຐເປຕ຺ວາ ກິຣ ຕໍ ທິວສໍ ນ ເຕ ປຸນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈ ຌານາຠິຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕທາ ຘີຕາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ອໂຫສິ, ປຸຕ຺ໂຕ ຣາຫຸລກຸມາໂຣ, ປຣິພ຺ພາຊິກາ ຣາຫຸລມາຕາ, ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ກຸມ຺ຠກາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໔໐໙] ໔. ທຬ຺ຫຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຫໍ ເຈ ທຬ຺ຫຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ໂກສມ຺ພິໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຆສິຕາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸເທນສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ທວຕິກໍ ຫຕ຺ຖິນິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສາ ປນ ຫຕ຺ຖິນິຍາ ລທ຺ຘວິຘານຎ຺ຈ ອຸເທນສ຺ສ ຣາຊວໍໂສ ຈ ມາຕງ຺ຄຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໕.໑ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອກທິວສໍ ປນ ສາ ຫຕ຺ຖິນີ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕີ ຠຄວນ຺ຕໍ ປາໂຕວ ອຣິຍຄຓປຣິວຸຕໍ ອໂນມາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸ ສພ຺ພໂລກນິຕ຺ຖຣຓ ອຸເທໂນ ວໍສຣາຊາ ມໍ ຕຣຸຓກາເລ ກມ຺ມໍ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖກາເລ ‘ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ມຍາ ຊີວິຕຎ຺ຈ ຣຊ຺ຊຎ຺ຈ ເທວີ ຈ ລທ຺ຘາ’ຕິ ປິຍາຍິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ປຣິຫາຣໍ ອທາສິ, ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ເຘນ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກາເຣຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກຂຈິຕວິຕານໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຈິຕ຺ຣສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘເຕເລນ ທີປໍ ຊາລາເປຕ຺ວາ ຘູມຕຏ຺ຏກໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ກຣີສຉຑ຺ຑນຏ຺ຐາເນ ສຸວຓ຺ຓກຏາຫໍ ປຕິຏ຺ຐປາເປຕ຺ວາ ມໍ ຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓປິຏ຺ເຐ ຐເປສິ, ຣາຊາຣຫຎ຺ຈ ເມ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ທາເປສິ. ອິທານິ ປນ ເມ ມຫລ຺ລກກາເລ ກມ຺ມໍ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖກາເລ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຣິຫາຣໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິ, ອນາຖາ ນິປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ເກຕການິ ຂາທນ຺ຕີ ຊີວາມິ, ອຎ຺ຎໍ ມຍ຺ຫໍ ປຏິສຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ອຸເທນໍ ມມ ຄຸຓໍ ສລ຺ລກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ໂປຣາຓກປຣິຫາຣໍ ເມ ປຏິປາກຕິກໍ ກາເຣຖ ຠຄວາ’’ຕິ ປຣິເທວມານາ ຕຖາຄຕໍ ຍາຈິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອຫໍ ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຕ຺ວາ ຍສໍ ປຏິປາກຕິກໍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ຕຖາຄຕໍ ອນ຺ໂຕນິເວສນໍ ປເວເສຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຠທ຺ທວຕິກາ ກຫ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຸປກາຣການໍ ຍສໍ ທຕ຺ວາ ມຫລ຺ລກກາເລ ຄເຫຕຸໍ ນາມ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ກຕຎ຺ຎຸນາ ກຕເວທິນາ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠທ຺ທວຕິກາ ອິທານິ ມຫລ຺ລິກາ ຊຣາຊິຓ຺ຓາ ອນາຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ເກຕການິ ຂາທນ຺ຕີ ຊີວຕິ, ຕໍ ຊິຓ຺ຓກາເລ ອນາຖໍ ກາຕຸໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຠທ຺ທວຕິກາຍ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພໍ ໂປຣາຓກປຣິຫາຣໍ ປຏິປາກຕິກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຣາຊາ ຕຖາ ອກາສິ. ‘‘ຕຖາຄເຕນ ກິຣ ຠທ຺ທວຕິກາຍ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ໂປຣາຓກຍໂສ ປຏິປາກຕິໂກ ກາຣິໂຕ’’ຕິ ສກລນຄຣໍ ປຕ຺ຖຣິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆປິ ສາ ປວຕ຺ຕິ ປາກຏາ ຊາຕາ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາຣາ ກິຣ ຠທ຺ທວຕິກາຍ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ໂປຣາຓກຍໂສ ປຏິປາກຕິໂກ ກາຣິໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ຕຖາຄໂຕ ເອຕິສ຺ສາ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ນຏ຺ຐຍສໍ ປຏິປາກຕິກໍ ກາເຣສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ທຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໍ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ລຠິຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈຣຕນຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ຕທາ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເອກາ ໂອຏ຺ຐິພ຺ຍາຘິ ຫຕ຺ຖິນີ ຖາມພລສມ຺ປນ຺ນາ ມຫພ຺ພລາ ອໂຫສິ. ສາ ເອກທິວສໍ ໂຍຊນສຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ທູເຕຍ຺ຍຫຣຓກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຄາເມ ຍຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຸ ມທ຺ທນໍ ກໂຣຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ເມ ພຫູປກາຣາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣໍ ທຕ຺ວາ ອຸເທເນນ ຠທ຺ທວຕິກາຍ ທິນ຺ນສທິສໍ ສພ຺ພໍ ປຣິຫາຣໍ ທາເປສິ. ອຖສ຺ສາ ຊິຓ຺ຓທຸພ຺ພລກາເລ ຣາຊາ ສພ຺ພໍ ຍສໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນາຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຕິຓປຓ຺ຓານິ ຂາທນ຺ຕີ ຊີວຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊກຸເລ ຠາຊເນສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ຣາຊາ ກຸມ຺ຠກາຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠາຊນານິ ກິຣ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ໂຄມຍາຫຣຓຍານເກ ໂຍເຊຕຸໍ ໂຄເຓ ນ ລຠາມິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ໂອຏ຺ຐິພ຺ຍາຘິ ກຫ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຈຣຕິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ໂຄມຍໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ຕໍ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ອທາສິ. ກຸມ຺ຠກາໂຣ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ຕຖາ ອກາສິ.

ອເຖກທິວສໍ ສາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມມານາ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິເທວມານາ ‘‘ສາມິ, ຣາຊາ ມໍ ‘ຕຣຸຓກາເລ ພຫູປກາຣາ’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ທຕ຺ວາ ອິທານິ ມຫລ຺ລກກາເລ ສພ຺ພໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຍິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ, ອຫໍ ປນ ອນາຖາ ອຣຎ຺ເຎ ຕິຓປຓ຺ຓານິ ຂາທນ຺ຕີ ຊີວາມິ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕໍ ມໍ ອິທານິ ຍານເກ ໂຍເຊຕຸໍ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ອທາສິ, ຐເປຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ອຎ຺ຎໍ ມຍ຺ຫໍ ປຏິສຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ມຍາ ຣຎ຺ໂຎ ກຕູປກາຣໍ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖ, ສາຘຸ ອິທານິ ເມ ນຏ຺ຐໍ ຍສໍ ປຏິປາກຕິກໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໙໘. ‘‘ອຫໍ ເຈ ທຬ຺ຫຘມ຺ມສ຺ສ, ວຫນ຺ຕີ ນາຠິຣາຘຍິໍ;

ຘຣນ຺ຕີ ອຸຣສິ ສລ຺ລໍ, ຍຸທ຺ເຘ ວິກ຺ກນ຺ຕຈາຣິນີ.

໙໙. ‘‘ນູນ ຣາຊາ ນ ຊານາຕິ, ມມ ວິກ຺ກມໂປຣິສໍ;

ສງ຺ຄາເມ ສຸກຕນ຺ຕານິ, ທູຕວິປ຺ປຫິຕານິ ຈ.

໑໐໐. ‘‘ສາ ນູນາຫໍ ມຣິສ຺ສາມິ, ອພນ຺ຘຸ ອປຣາຍິນີ;

ຕທາ ຫິ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ, ທິນ຺ນາ ຉກຓຫາຣິກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວຫນ຺ຕີຕິ ທູເຕຍ຺ຍຫຣຓໍ ສງ຺ຄາເມ ພລໂກຏ຺ຐກຠິນ຺ທນໍ ຕໍ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ວຫນ຺ຕີ ນິຕ຺ຖຣນ຺ຕີ. ຘຣນ຺ຕີ ອຸຣສິ ສລ຺ລນ຺ຕິ ອຸຣສ຺ມິໍ ພທ຺ຘໍ ກຓ຺ຑໍ ວາ ອສິໍ ວາ ສຕ຺ຕິໍ ວາ ຍຸທ຺ຘກາເລ ສຕ຺ຕູນໍ ອຸປຣິ ອຠິຫຣນ຺ຕີ. ວິກ຺ກນ຺ຕຈາຣິນີຕິ ວິກ຺ກມໍ ປຣກ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ ປຣພລວິຊເຍນ ຍຸທ຺ເຘ ວິກ຺ກນ຺ຕຄາມິນີ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສເຈ ສາມິ, ອຫໍ ອິມານິ ກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ຕີ ຣຎ຺ໂຎ ທຬ຺ຫຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນາຣາຘຍິໍ ນ ປຣິໂຕເສສິໍ, ໂກ ທານິ ອຎ຺ໂຎ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາຘຍິສ຺ສຕີຕິ.

ມມ ວິກ຺ກມໂປຣິສນ຺ຕິ ມຍາ ກຕໍ ປຸຣິສປຣກ຺ກມໍ. ສຸກຕນ຺ຕານີຕິ ສຸກຕານິ. ຍຖາ ຫິ ກມ຺ມາເນວ ກມ຺ມນ຺ຕານິ, ວນາເນວ ວນນ຺ຕານິ, ເອວມິຘ ສຸກຕາເນວ ‘‘ສຸກຕນ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ທູຕວິປ຺ປຫິຕານິ ຈາຕິ ຄເລ ປຓ຺ຓໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກຣຎ຺ໂຎ ນາມ ເທຫີ’’ຕິ ປຫິຕາຍ ມຍາ ເອກທິວເສເນວ ໂຍຊນສຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕານິ ທູຕເປສນານິ ຈ. ນູນ ຣາຊາ ນ ຊານາຕີຕິ ນູນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອສ ຣາຊາ ເອຕານິ ມຍາ ກຕານິ ກິຈ຺ຈານິ ນ ຊານາຕິ. ອປຣາຍິນີຕິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ ອປ຺ປຏິສຣຓາ. ຕທາ ຫີຕິ ຕຖາ ຫິ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ທິນ຺ນາຕິ ອຫໍ ຣຎ຺ຎາ ຉກຓຫາຣິກາ ກຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ທິນ຺ນາຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ມາ ໂສຈິ, ອຫໍ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຕ຺ວາ ຕວ ຍສໍ ປຏິປາກຕິກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ນນຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອສຸກາ ນາມ ໂອຏ຺ຐິພ຺ຍາຘິ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ຈ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ຈ ອຸເຣ ສລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສງ຺ຄາມໍ ນິຕ຺ຖຣິ, ອສຸກທິວສໍ ນາມ ຄີວາຍ ປຓ຺ຓໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເປສິຕາ ໂຍຊນສຕໍ ອຄມາສິ, ຕຸມ຺ເຫປິສ຺ສາ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ອທຕ຺ຖ, ສາ ອິທານິ ກຫ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຕມຫໍ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ໂຄມຍຫຣຓຕ຺ຖາຍ ອທາສິ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຕໍ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ຍານເກ ໂຍຊນຕ຺ຖາຍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາທວເສນ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໐໑. ‘‘ຍາວຕາສີສຕີ ໂປໂສ, ຕາວເທວ ປວີຓຕິ;

ອຕ຺ຖາປາເຍ ຊຫນ຺ຕິ ນໍ, ໂອຏ຺ຐິພ຺ຍາຘິໍວ ຂຕ຺ຕິໂຍ.

໑໐໒. ‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພ ກຕກລ຺ຍາໂຓ, ກຕຕ຺ໂຖ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ;

ອຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອຠິປຕ຺ຖິຕາ.

໑໐໓. ‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພ ກຕກລ຺ຍາໂຓ, ກຕຕ຺ໂຖ ມນຸພຸຊ຺ຌຕິ;

ອຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອຠິປຕ຺ຖິກາ.

໑໐໔. ‘‘ຕໍ ໂວ ວທາມິ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ຍາວນ຺ເຕຕ຺ຖ ສມາຄຕາ;

ສພ຺ເພ ກຕຎ຺ຎຸໂນ ໂຫຖ, ຈິຣໍ ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ຐສ຺ສຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ອຕ຺ໂຖ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອຎ຺ຎາຓຊາຕິໂກ ໂປໂສ ຍາວຕາສີສຕີ, ຍາວ ‘‘ອິທໍ ນາມ ເມ ອຍໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈາສີສຕິ, ຕາວເທວ ຕໍ ປຸຣິສໍ ປວີຓຕິ ຠຊຕິ ເສວຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຖາປາເຍ ວຑ຺ຒິຍາ ອປຄມເນ ປຣິຫີນກາເລ ຕໍ ນານາກິຈ຺ເຈສຸ ປຕ຺ຖິຕໍ ໂປສໍ ເອກຈ຺ເຈ ພາລາ ອິມໍ ໂອຏ຺ຐິພ຺ຍາຘິໍ ອຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວິຍ ຊຫນ຺ຕິ.

ກຕກລ຺ຍາໂຓຕິ ປເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ກຕກລ຺ຍາຓກມ຺ໂມ. ກຕຕ຺ໂຖຕິ ນິປ຺ຜາທິຕກິຈ຺ໂຈ. ນາວພຸຊ຺ຌຕີຕິ ປຈ຺ຉາປິ ຕໍ ປເຣນ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ຕສ຺ສ ຊຣາຊິຓ຺ຓກາເລ ອສມຕ຺ຖກາເລ ນ ສຣຕິ, ອຕ຺ຕນາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ຍສໍ ປຸນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ນສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອຠິປຕ຺ຖິຕາຕິ ເຍ ເກຈິ ອຕ຺ຖາ ອິຈ຺ຉິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຫິ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖິຕໍ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕພີຊໍ ວິຍ ນສ຺ສຕິ. ກຕຕ຺ໂຖ ມນຸພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕຕ຺ໂຖ ອນຸພຸຊ຺ຌຕິ, ມ-ກາໂຣ ພ຺ຍຎ຺ຊນສນ຺ຘິວເສນ ຄຫິໂຕ. ຕໍ ໂວ ວທາມີຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ຕຸມ຺ເຫ ວທາມິ. ຐສ຺ສຖາຕິ ກຕຎ຺ຎຸໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຣກາລໍ ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕາ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຖ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ໂອວາທໍ ອທາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ໂອຏ຺ຐິພ຺ຍາຘິຍາ ຍສໍ ປຏິປາກຕິກໍ ອກາສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ໂອຏ຺ຐິພ຺ຍາຘິ ຠທ຺ທວຕິກາ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ອມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທຬ຺ຫຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໔໑໐] ໕. ໂສມທຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ມໍ ປຸເຣ ປຈ຺ຈຸຑ຺ເຑຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຫລ຺ລກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິເຣກໍ ສາມເຓຣໍ ປພ຺ພາເຊສິ, ສາມເຓໂຣ ຕສ຺ສ ອຸປກາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາຣູເປນ ໂຣເຄນ ກາລມກາສິ. ມຫລ຺ລໂກ ຕສ຺ມິໍ ກາລກເຕ ໂຣທນ຺ໂຕ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸກມຫລ຺ລໂກ ສາມເຓຣສ຺ສ ກາລກິຣິຍາຍ ໂຣທນ຺ໂຕ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ມຣຓສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານຣຫິໂຕ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ອິມສ຺ມິໍ ມເຕ ໂຣທິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕາວຕິໍສຠວເນ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ກາເຣສິ. ອເຖໂກ ກາສິຄາມວາສີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ກາເມ ປຫາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ວນມູລຜລາຜເລຫິ ຍາເປນ຺ໂຕ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ເອກທິວສໍ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄໂຕ ເອກໍ ຫຕ຺ຖິຉາປໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອສ຺ສມໍ ອາເນຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ໂສມທຕ຺ໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ຕິຓປຓ຺ຓານິ ຂາທາເປນ຺ໂຕ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ມຫາສຣີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ພຫຸໍ ໂຠຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຊີຣເກນ ທຸພ຺ພໂລ ອໂຫສິ. ຕາປໂສ ຕໍ ອສ຺ສມປເທ ກຕ຺ວາ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ອນາຄເຕເຍວ ຫຕ຺ຖິໂປຕໂກ ກາລມກາສິ. ຕາປໂສ ຜລາຜລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກໂຣຕິ, ອຊ຺ຊ ນ ທິສ຺ສຕິ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຄໂຕ’’ຕິ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໕. ‘‘ໂຍ ມໍ ປຸເຣ ປຈ຺ຈຸຑ຺ເຑຕິ, ອຣຎ຺ເຎ ທູຣມາຍໂຕ;

ໂສ ນ ທິສ຺ສຕິ ມາຕງ຺ໂຄ, ໂສມທຕ຺ໂຕ ກຸຫິໍ ຄໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸເຣຕິ ອິໂຕ ປຸເຣ. ປຈ຺ຈຸຑ຺ເຑຕີຕິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ອຣຎ຺ເຎ ທູຣນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ນິມ຺ມນຸສ຺ເສ ອຣຎ຺ເຎ ມໍ ທູຣໍ ປຈ຺ຈຸຑ຺ເຑຕິ. ອາຍໂຕຕິ ອາຍາມສມ຺ປນ຺ໂນ.

ເອວໍ ປຣິເທວມາໂນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປຕິຕໍ ທິສ຺ວາ ຄເລ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິເທວມາໂນ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໖. ‘‘ອຍໍ ວາ ໂສ ມໂຕ ເສຕິ, ອລ຺ລສິງ຺ຄໍວ ວຈ຺ຉິໂຕ;

ຠູມ຺ຍາ ນິປຕິໂຕ ເສຕິ, ອມຣາ ວຕ ກຸຎ຺ຊໂຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ວາຕິ ວິຠາວນຕ຺ເຖ ວາ-ສທ຺ໂທ. ອຍເມວ ໂສ, ນ ອຎ຺ໂຎຕິ ຕໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອລ຺ລສິງ຺ຄນ຺ຕິ ມາລຸວລຕາຍ ອຄ຺ຄປວາລໍ. ວຈ຺ຉິໂຕຕິ ຉິນ຺ໂນ, ຄິມ຺ຫກາເລ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍ ຕຕ຺ຕວາລິກາປຸລິເນ ນເຂນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຕິໂຕ ມາລຸວລຕາຍ ອງ຺ກຸໂຣ ວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠູມ຺ຍາຕິ ຠູມິຍໍ. ອມຣາ ວຕາຕິ ມໂຕ ວຕ, ‘‘ອມຣີ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຕາປໂສ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອິທານິ ຫຕ຺ຖິໂປຕເກ ປຸຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປຣິເທວຕິ, ສໍເວເຊຕ຺ວາ ນໍ ສຕິໍ ປຏິລຠາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອສ຺ສມປທໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິໂຕວ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –