໗. ສຕ຺ຕກນິປາໂຕ

໑. ກຸກ຺ກຸວຄ຺ໂຄ

[໓໙໖] ໑. ກຸກ຺ກຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ທິຍຑ຺ຒກຸກ຺ກູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຣາໂຊວາທໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ເຕສກຸຓຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໑໗.໑ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານຸສາສໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ອຄຕິຄມເນ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ຊນປທໍ ປີເຬຕ຺ວາ ຘນເມວ ສໍຫຣິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ໂອວທິຕຸກາໂມ ເອກໍ ອຸປມໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍາເນ ວາສາຄາຣໍ ວິປ຺ປກຕໍ ໂຫຕິ ອນິຏ຺ຐິຕຈ຺ຉທນໍ, ທາຣຸກຓ຺ຓິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ໂຄປານສິໂຍ ປເວສິຕມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຣາຊາ ກີຬນຕ຺ຖາຍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣິຕ຺ວາ ຕໍ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ກຓ຺ຓິກມຓ຺ຑລໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຣິປຕນຠເຍນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ຐິໂຕ ປຸນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ນິສ຺ສາຍ ກຓ຺ຓິກາ ຐິຕາ, ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຄປານສິໂຍ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑. ‘‘ທິຍຑ຺ຒກຸກ຺ກູ ອຸທເຍນ ກຓ຺ຓິກາ, ວິທຕ຺ຖິໂຍ ອຏ຺ຐ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ນໍ;

ສາ ສິໍສປາ, ສາຣມຍາ ອເຜຄ຺ຄຸກາ, ກຸຫິໍ ຐິຕາ ອຸປ຺ປຣິໂຕ ນ ຘໍສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທິຍຑ຺ຒກຸກ຺ກູຕິ ທິຍຑ຺ຒຣຕນາ. ອຸທເຍນາຕິ ອຸຈ຺ຈຕ຺ເຕນ. ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ນນ຺ຕິ ຕໍ ປເນຕໍ ອຏ຺ຐ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ປຣິກ຺ເຂປໂຕ ອຏ຺ຐວິທຕ຺ຖິປມາຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຸຫິໍ ຐິຕາຕິ ກຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ນ ຘໍສຕີຕິ ນ ປຕຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ລທ຺ຘາ ທານິ ເມ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ອຸປມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໒. ‘‘ຍາ ຕິໍສຕິ ສາຣມຍາ ອນຸຊ຺ຊຸກາ, ປຣິກິຣິຍ ໂຄປານສິໂຍ ສມໍ ຐິຕາ;

ຕາຫິ ສຸສງ຺ຄຫິຕາ ພລສາ ປີຬິຕາ, ສມໍ ຐິຕາ ອຸປ຺ປຣິໂຕ ນ ຘໍສຕິ.

໓. ‘‘ເອວມ຺ປິ ມິຕ຺ເຕຫິ ທຬ຺ເຫຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ, ອເຠຊ຺ຊຣູເປຫິ ສຸຈີຫິ ມນ຺ຕິຠິ;

ສຸສງ຺ຄຫີໂຕ ສິຣິຍາ ນ ຘໍສຕິ, ໂຄປານສີຠາຣວຫາວ ກຓ຺ຓິກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາ ຕິໍສຕິ ສາຣມຍາຕິ ຍາ ເອຕາ ສາຣຣຸກ຺ຂມຍາ ຕິໍສຕິ ໂຄປານສິໂຍ. ປຣິກິຣິຍາຕິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ. ສມໍ ຐິຕາຕິ ສມຠາເຄນ ຐິຕາ. ພລສາ ປີຬິຕາຕິ ຕາຫິ ຕາຫິ ໂຄປານສີຫິ ພເລນ ປີຬິຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ສງ຺ຄຫິຕາ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ. ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ຎາຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຣາຊາ. ສຸຈີຫີຕິ ສຸຈິສມາຈາເຣຫິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕຫິ. ມນ຺ຕິຠີຕິ ມນ຺ຕກຸສເລຫິ. ໂຄປານສີຠາຣວຫາວ ກຓ຺ຓິກາຕິ ຍຖາ ໂຄປານສີນໍ ຠາຣໍ ວຫມານາ ກຓ຺ຓິກາ ນ ຘໍສຕິ ນ ປຕຕິ, ເອວໍ ຣາຊາປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຫິ ມນ຺ຕີຫິ ອຠິຊ຺ຊຫທເຍຫິ ສຸສງ຺ຄຫິໂຕ ສິຣິໂຕ ນ ຘໍສຕິ ນ ປຕຕິ ນ ປຣິຫາຍຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ກິຣິຍໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກຓ຺ຓິກາຍ ອສຕິ ໂຄປານສິໂຍ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂຄປານສີຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ ກຓ຺ຓິກາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂຄປານສີສຸ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີສຸ ກຓ຺ຓິກາ ປຕຕິ, ເອວເມວ ອຘມ຺ມິໂກ ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈ ຈ ພລກາເຍ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ຈ ອສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຕສຸ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ເຕຫິ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ອິສ຺ສຣິຍາ ຘໍສຕິ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ຘມ຺ມິເກນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຓ຺ຓາກາຣຕ຺ຖາຍ ມາຕຸລຸງ຺ຄໍ ອາຫຣິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ສຫາຍ, ອິມໍ ມາຕຸລຸງ຺ຄໍ ຂາທາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິມໍ ຂາທິຕຸໍ ອຊານນ຺ຕາ ຕິຕ຺ຕກໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ ອມ຺ພິລໍ ວາ, ຊານນ຺ຕາ ປນ ປຓ຺ຑິຕາ ຕິຕ຺ຕກໍ ຫາເຣຕ຺ວາ ອມ຺ພິລໍ ອນີຫຣິຕ຺ວາ ມາຕຸລຸງ຺ຄຣສໍ ອນາເສຕ຺ວາວ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອິມາຍ ອຸປມາຍ ຘນສງ຺ຆຣຓູປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໔. ‘‘ຂຣຕ຺ຕຈໍ ເພລ຺ລໍ ຍຖາປິ ສຕ຺ຖວາ, ອນາມສນ຺ໂຕປິ ກໂຣຕິ ຕິຕ຺ຕກໍ;

ສມາຫຣໍ ສາທຸໍ ກໂຣຕິ ປຕ຺ຖິວ, ອສາທຸໍ ກຍິຣາ ຕນຸພນ຺ຘມຸທ຺ຘຣໍ.

໕. ‘‘ເອວມ຺ປິ ຄາມນິຄເມສຸ ປຓ຺ຑິໂຕ, ອສາຫສໍ ຣາຊຘນານິ ສງ຺ຆຣໍ;

ຘມ຺ມານຸວຕ຺ຕີ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ, ສ ຜາຕິ ກຍິຣາ ອວິເຫຐຍໍ ປຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຂຣຕ຺ຕຈນ຺ຕິ ຖທ຺ຘຕຈໍ. ເພລ຺ລນ຺ຕິ ມາຕຸລຸງ຺ຄໍ. ‘ເພລ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຖວາຕິ ສຕ຺ຖກຫຕ຺ໂຖ. ອນາມສນ຺ໂຕຕິ ພຫິຕຈໍ ຕນຸກມ຺ປິ ອຕຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອິທໍ ຜລໍ ຕິຕ຺ຕກໍ ກໂຣຕິ. ສມາຫຣນ຺ຕິ ສມາຫຣນ຺ໂຕ ພຫິຕຈໍ ຕຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕ ຈ ອມ຺ພິລໍ ອນີຫຣນ຺ໂຕ ຕໍ ສາທຸໍ ກໂຣຕິ. ປຕ຺ຖິວາຕິ ຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ຕນຸພນ຺ຘມຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ ຕນຸກໍ ປນ ຕຈໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ສພ຺ພໂສ ຕິຕ຺ຕກສ຺ສ ອນປນີຕຕ຺ຕາ ຕໍ ອສາທຸເມວ ກຍິຣາ. ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ຣາຊາປິ ອສາຫສໍ ສາຫສິຍາ ຕຓ຺ຫາຍ ວສໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຄຕິຄມນໍ ປຫາຍ ຣຏ຺ຐໍ ອປີເຬຕ຺ວາ ອຸປຈິການໍ ວມ຺ມິກວຑ຺ຒນນິຍາເມນ ມຘຸກຣານໍ ເຣຓຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຘຸກຣຓນິຍາເມນ ຈ ຘນໍ ສງ຺ຆຣນ຺ໂຕ –

‘‘ທານໍ ສີລໍ ປຣິຈ຺ຈາຄໍ, ອຊ຺ຊວໍ ມທ຺ທວໍ ຕປໍ;

ອກ຺ໂກຘໍ ອວິຫິໍສຎ຺ຈ, ຂນ຺ຕິຎ຺ຈ ອວິໂຣຘນ’’ນ຺ຕິ. –

ອິຕິ ອິເມສໍ ທສນ຺ນໍ ຣາຊຘມ຺ມານໍ ອນຸວຕ຺ຕເນນ ຘມ຺ມານຸວຕ຺ຕີ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ຜາຕິໍ ວຑ຺ຒິໍ ກເຣຍ຺ຍ ປຣໍ ອວິເຫເຐນ຺ໂຕເຍວາຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕນ຺ໂຕ ໂປກ຺ຂຣຓີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸປຸປ຺ຜິຕໍ ພາລສູຣິຍວຓ຺ຓໍ ອຸທເກນ ອນຸປລິຕ຺ຕໍ ປທຸມໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສຫາຍ, ອິມໍ ປທຸມໍ ອຸທເກ ສຎ຺ຊາຕເມວ ອຸທເກນ ອລິມ຺ປມານໍ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ເອວຣູເປນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂອວທນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໖. ‘‘ໂອທາຕມູລໍ ສຸຈິວາຣິສມ຺ຠວໍ, ຊາຕໍ ຍຖາ ໂປກ຺ຂຣຓີສຸ ອມ຺ພຸຊໍ;

ປທຸມໍ ຍຖາ ອຄ຺ຄິນິກາສິຜາລິມໍ, ນ ກທ຺ທໂມ ນ ຣໂຊ ນ ວາຣິ ລິມ຺ປຕິ.

໗. ‘‘ເອວມ຺ປິ ໂວຫາຣສຸຈິໍ ອສາຫສໍ, ວິສຸທ຺ຘກມ຺ມນ຺ຕມເປຕປາປກໍ;

ນ ລິມ຺ປຕິ ກມ຺ມກິເລສ ຕາທິໂສ, ຊາຕໍ ຍຖາ ໂປກ຺ຂຣຓີສຸ ອມ຺ພຸຊ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂອທາຕມູລນ຺ຕິ ປຓ຺ຑຣມູລໍ. ອມ຺ພຸຊນ຺ຕິ ປທຸມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຄ຺ຄິນິກາສິຜາລິມນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິນິກາສິນາ ສູຣິເຍນ ຜາລິຕໍ ວິກສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ກທ຺ທໂມ ນ ຣໂຊ ນ ວາຣິ ລິມ຺ປຕີຕິ ເນວ ກທ຺ທໂມ ນ ຣໂຊ ນ ອຸທກໍ ລິມ຺ປຕິ, ນ ມກ຺ເຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ລິປ຺ປຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວາ ປາໂຐ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ເອຕານິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນານິ, ເອເຕສຸ ກທ຺ທມາທີສຸ ນ ລິປ຺ປຕິ, ນ ອລ຺ລີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂວຫາຣສຸຈິນ຺ຕິ ໂປຣາຓເກຫິ ຘມ຺ມິກຣາຊູຫິ ລິຂາເປຕ຺ວາ ຐປິຕວິນິຈ຺ຉຍໂວຫາເຣ ສຸຈິໍ, ອຄຕິຄມນໍ ປຫາຍ ຘມ຺ເມນ ວິນິຈ຺ຉຍກາຣກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສາຫສນ຺ຕິ ຘມ຺ມິກວິນິຈ຺ຉເຍ ຐິຕຕ຺ຕາເຍວ ສາຫສິກກິຣິຍາຍ ວິຣຫິຕໍ. ວິສຸທ຺ຘກມ຺ມນ຺ຕນ຺ຕິ ເຕເນວ ອສາຫສິກຏ຺ເຐນ ວິສຸທ຺ຘກມ຺ມນ຺ຕໍ ສຈ຺ຈວາທິໍ ນິກ຺ໂກຘໍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຕຸລາຠູຕໍ ໂລກສ຺ສ. ອເປຕປາປກນ຺ຕິ ອປຄຕປາປກມ຺ມໍ. ນ ລິມ຺ປຕິ ກມ຺ມກິເລສ ຕາທິໂສຕິ ຕໍ ຣາຊານໍ ປາຓາຕິປາໂຕ ອທິນ຺ນາທານໍ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ມຸສາວາໂທຕິ ອຍໍ ກມ຺ມກິເລໂສ ນ ອລ຺ລີຍຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ຕາທິໂສ ຊາຕໍ ຍຖາ ໂປກ຺ຂຣຓີສຸ ອມ຺ພຸຊໍ. ຕາທິໂສ ຫິ ຣາຊາ ຍຖາ ໂປກ຺ຂຣຓີສຸ ຊາຕໍ ປທຸມໍ ອນຸປລິຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອນຸປລິຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຸກ຺ກຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໓໙໗] ໒. ມໂນຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍຖາ ຈາໂປ ນິນ຺ນມຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິປກ຺ຂເສວກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ມຫິຬາມຸຂຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໒໖) ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ຕທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ວິປກ຺ຂເສວໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສີໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ສີຫິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ໂປຕເກ ລຠິ – ປຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຘີຕຣຎ຺ຈ. ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມໂນໂຊຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ, ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອກໍ ສີຫໂປຕິກໍ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕິ ເຕ ປຎ຺ຈ ຊນາ ອເຫສຸໍ. ມໂນໂຊ ວນມຫິໍສາທໂຍ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ຠຄິນິຎ຺ຈ ປຊາປຕິຎ຺ຈ ໂປເສຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ໂຄຈຣຠູມິຍໍ ຄິຣິຍໍ ນາມ ສິງ຺ຄາລໍ ປລາຍິຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕໍ ອຸເຣນ ນິປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ສມ຺ມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຏ຺ຐາຕຸກາໂມມ຺ຫິ, ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ອຸປຏ຺ຐຫສ຺ສູ’’ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຄຸຫໍ ອາເນສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕາຕ ມໂນຊ, ສິງ຺ຄາລາ ນາມ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ ອກິຈ຺ເຈ ນິໂຍເຊນ຺ຕິ, ມາ ເອຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ກຣີ’’ຕິ ວາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ອເຖກທິວສໍ ສິງ຺ຄາໂລ ອສ຺ສມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ ມໂນຊໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ອມ຺ເຫຫິ ຐເປຕ຺ວາ ອສ຺ສມໍສໍ ອຎ຺ຎໍ ອຂາທິຕປຸພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ, ສມ຺ມ, ອສ຺ສາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ພາຣາຓສິຍໍ ນທີຕີເຣ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ສານໍ ນທິຍາ ນ຺ຫານເວລາຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ອສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເວເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຫາທ຺ວາຣເມວ ອາຄໂຕ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ອສ຺ສມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ອສ຺ສາ ນາມ ຣາຊໂຠຄາ, ຣາຊາໂນ ຈ ນາມ ອເນກມາຍາ ກຸສເລຫິ ຘນຸຄ຺ຄເຫຫິ ວິຊ຺ຌາເປນ຺ຕິ, ອສ຺ສມໍສຂາທນສີຫາ ນາມ ທີຆາຍຸກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາ ອສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປິຕຸ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫເຕວ. ‘‘ສີໂຫ ອສ຺ເສ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ອນ຺ໂຕນຄເຣເຍວ ອສ຺ສານໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ກາຣາເປສິ. ຕໂຕປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິເຍວ. ຣາຊາ ອສ຺ສສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສາລາຍເມວ ຕິໂຓທກໍ ທາເປສິ. ສີໂຫ ປາກາຣມຕ຺ຖເກນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສາລາໂຕປິ ຄຓ຺ຫິເຍວ.

ຣາຊາ ເອກໍ ອກ຺ຂຓເວຘິໍ ຘນຸຄ຺ຄຫໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ຕາຕ, ສີຫໍ ວິຊ຺ຌິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປາກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ສີຫສ຺ສ ອາຄມນມຄ຺ເຄ ອຏ຺ຏກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ສີໂຫ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິສຸສາເນ ສິງ຺ຄາລໍ ຐເປຕ຺ວາ ອສ຺ສຄຫຓຕ຺ຖາຍ ນຄຣໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ອາຄມນກາເລ ‘‘ອຕິຕິຂິໂຓ ເວໂຄ’’ຕິ ສີຫໍ ອວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ຄຣຸຠາຣຕາຍ ໂອລີນເວຄໍ ສີຫໍ ຕິຂິເຓນ ນາຣາເຈນ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ວິຊ຺ຌິ. ນາຣາໂຈ ປຸຣິມກາເຍນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ສີໂຫ ‘‘ວິທ຺ໂຘສ຺ມີ’’ຕິ ວິຣວິ. ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ຕໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອສນິ ວິຍ ຊິຍໍ ໂປເຖສິ. ສິງ຺ຄາໂລ ສີຫສ຺ສ ຈ ຊິຍາຍ ຈ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສຫາໂຍ ເມ ຘນຸຄ຺ຄເຫນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາຣິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຕເກນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິທານິ ມມ ປກຕິຍາ ວສນວນເມວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາວ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໘. ‘‘ຍຖາ ຈາໂປ ນິນ຺ນມຕິ, ຊິຍາ ຈາປິ ນິກູຊຕິ;

ຫຎ຺ຎເຕ ນູນ ມໂນໂຊ, ມິຄຣາຊາ ສຂາ ມມ.

໙. ‘‘ຫນ຺ທ ທານິ ວນນ຺ຕານິ, ປກ຺ກມາມິ ຍຖາສຸຂໍ;

ເນຕາທິສາ ສຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ລພ຺ຠາ ເມ ຊີວໂຕ ສຂາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣເນວ ຈາໂປ ນິນ຺ນມຕິ. ຫຎ຺ຎເຕ ນູນາຕິ ນູນ ຫຎ຺ຎຕິ. ເນຕາທິສາຕິ ເອວຣູປາ ມຕກາ ສຫາຍາ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ລພ຺ຠາ ເມຕິ ຊີວໂຕ ມມ ສຫາໂຍ ນາມ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ.

ສີໂຫປິ ເອກເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສໍ ຄຸຫາທ຺ວາເຣ ປາເຕຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ມຣິຕ຺ວາ ປຕິ. ອຖສ຺ສ ຎາຕກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ໂລຫິຕມກ຺ຂິຕໍ ປຫາຣມຸເຂຫິ ປຄ຺ຆຣິຕໂລຫິຕໍ ປາປຊນເສວິຕາຍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕໍ ອທ຺ທສໍສຸ, ທິສ຺ວາ ຈສ຺ສ ມາຕາ ປິຕາ ຠຄິນີ ປຊາປຕີຕິ ປຏິປາຏິຍາ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ຠາສິໍສຸ –

໑໐. ‘‘ນ ປາປຊນສໍເສວີ, ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ສຸຂເມຘຕິ;

ມໂນຊໍ ປສ຺ສ ເສມານໍ, ຄິຣິຍສ຺ສານຸສາສນີ.

໑໑. ‘‘ນ ປາປສມ຺ປວງ຺ເກນ, ມາຕາ ປຸຕ຺ເຕນ ນນ຺ທຕິ;

ມໂນຊໍ ປສ຺ສ ເສມານໍ, ອຈ຺ຉນ຺ນໍ ສມ຺ຫິ ໂລຫິເຕ.

໑໒. ‘‘ເອວມາປຊ຺ຊເຕ ໂປໂສ, ປາປິໂຍ ຈ ນິຄຈ຺ຉຕິ;

ໂຍ ເວ ຫິຕານໍ ວຈນໍ, ນ ກໂຣຕິ ອຕ຺ຖທສ຺ສິນໍ.

໑໓. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ໂສ ໂຫຕິ ຕໂຕ ຈ ປາປິໂຍ, ໂຍ ອຸຕ຺ຕໂມ ອຘມຊນູປເສວີ;

ປສ຺ສຸຕ຺ຕມໍ ອຘມຊນູປເສວິຕໍ, ມິຄາຘິປໍ ສຣວຣເວຄນິທ຺ຘຸຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ສຸຂເມຘຕີຕິ ນ ຈິຣໍ ສຸຂໍ ລຠຕິ. ຄິຣິຍສ຺ສານຸສາສນີຕິ ອຍໍ ເອວຣູປາ ຄິຣິຍສ຺ສານຸສາສນີຕິ ຄຣຫນ຺ໂຕ ອາຫ. ປາປສມ຺ປວງ຺ເກນາຕິ ປາເປສຸ ສມ຺ປວງ຺ເກນ ປາປສຫາເຍນ. ອຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ນິມຸຄ຺ຄໍ. ປາປິໂຍ ຈ ນິຄຈ຺ຉຕີຕິ ປາປຎ຺ຈ ວິນ຺ທຕິ. ຫິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ຖກາມານໍ. ອຕ຺ຖທສ຺ສິນນ຺ຕິ ອນາຄຕອຕ຺ຖໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ. ປາປິໂຍຕິ ປາປຕໂຣ. ອຘມຊນູປເສວີຕິ ອຘມຊນໍ ອຸປເສວີ. ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ສຣີຣພເລນ ເຊຏ຺ຐກໍ.

ປຈ຺ຉິມາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຄາຖາ –

໑໔. ‘‘ນິຫີຍຕິ ປຸຣິໂສ ນິຫີນເສວີ, ນ ຈ ຫາເຍຖ ກທາຈິ ຕຸລ຺ຍເສວີ;

ເສຏ຺ຐມຸປຄມໍ ອຸເທຕິ ຂິປ຺ປໍ, ຕສ຺ມາຕ຺ຕນາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ຠເຊຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິຫີຍຕີຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ນິຫີນເສວີ ນາມ ມໂນໂຊ ສີໂຫ ວິຍ ນິຫີຍຕິ ປຣິຫາຍຕິ ວິນາສໍ ປາປຸຓາຕິ. ຕຸລ຺ຍເສວີຕິ ສີລາທີຫິ ອຕ຺ຕນາ ສທິສໍ ເສວມາໂນ ນ ຫາຍຕິ, ວຑ຺ຒິເຍວ ປນສ຺ສ ໂຫຕິ. ເສຏ຺ຐມຸປຄມນ຺ຕິ ສີລາທີຫິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍເຍວ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ອຸເທຕິ ຂິປ຺ປນ຺ຕິ ສີຆເມວ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ອຸເທຕິ, ວຸທ຺ຘິໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ວິປກ຺ຂເສວໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ມໂນໂຊ ວິປກ຺ຂເສວໂກ, ຠຄິນີ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ, ຠຣິຍາ ເຂມາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ມາຕາ ຣາຫຸລມາຕາ, ປິຕາ ສີຫຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ມໂນຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໓໙໘] ໓. ສຸຕນຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຣາຊາ ເຕ ຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມາຕຸໂປສກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ສາມຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໒໙໖ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸຄ຺ຄຕຄຫປຕິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສຸຕນູຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສຕ຺ວາ ປິຕຣິ ກາລກເຕ ມາຕຣໍ ໂປເສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ພາຣາຓສິຣາຊາ ມິຄວິຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ໂຍຊນທ຺ວິໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ຍສ຺ສ ຐິຕຏ຺ຐາເນນ ມິໂຄ ປລາຍຕິ, ໂສ ອິມໍ ນາມ ຊິໂຕ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ອມຈ຺ຈາ ຣຎ຺ໂຎ ຘຸວມຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ໂກຏ຺ຐກໍ ຉາເທຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ມນຸສ຺ເສຫິ ມິຄານໍ ວສນຏ຺ຐານານິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຸນ຺ນາເທນ຺ເຕຫິ ອຸຏ຺ຐາປິເຕສຸ ມິເຄສຸ ເອໂກ ເອຓິມິໂຄ ຣຎ຺ໂຎ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ ‘‘ຕໍ ວິຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຣໍ ຂິປິ. ອຸຄ຺ຄຫິຕມາໂຍ ມິໂຄ ສຣໍ ມຫາຜາສຸກາຠິມຸຂໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສເຣນ ວິທ຺ໂຘ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຕິ. ຣາຊາ ‘‘ມິໂຄ ເມ ວິທ຺ໂຘ’’ຕິ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຘາວິ. ມິໂຄ ອຸຏ຺ຐາຍ ວາຕເວເຄນ ປລາຍິ, ອມຈ຺ຈາທໂຍ ຣາຊານໍ ອວຫສິໍສຸ. ໂສ ມິຄໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກິລນ຺ຕກາເລ ຂຄ຺ເຄນ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ທຓ຺ຑເກ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ກາຊໍ ວຫນ຺ໂຕ ວິຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ໂຖກໍ ວິສ຺ສມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຄ຺ຄສມີເປ ຐິຕໍ ວຏຣຸກ຺ຂໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ວຏຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມຆເທໂວ ນາມ ຍກ຺ໂຂ ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ເຐ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ຂາທິຕຸໍ ລຠິ. ໂສ ຣາຊານໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ‘‘ຕິຏ຺ຐ ຠກ຺ໂຂສິ ເມ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ໂກນາໂມສີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍກ຺ໂຂ, ອິມໍ ຐານໍ ປວິຏ຺ຐເກ ຂາທິຕຸໍ ລຠາມີ’’ຕິ. ຣາຊາ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອຊ຺ເຊວ ມໍ ຂາທິສ຺ສສິ, ອຸທາຫຸ ນິພທ຺ຘໍ ຂາທິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ລຠນ຺ໂຕ ນິພທ຺ຘໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອິມໍ ອຊ຺ຊ ມິຄໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ, ອຫໍ ເຕ ສ຺ເວ ປຏ຺ຐາຍ ເອກາຍ ຠຕ຺ຕປາຕິຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອກໍ ມນຸສ຺ສໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫິ, ອເປສິຕທິວເສ ຕຎ຺ເຎວ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ພາຣາຓສິຣາຊາ, ມຍ຺ຫໍ ອວິຊ຺ຊມານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຍກ຺ໂຂ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຖຈຣກສ຺ສ ອມຈ຺ຈສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ທິວສປຣິຈ຺ເຉໂທ ກໂຕ, ເທວາ’’ຕິ? ‘‘ນ ກໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ໂວ ກຕໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ພຫູ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ກມ຺ມໍ ກຣ, ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ເທຫີ’’ຕິ.

ອມຈ຺ໂຈ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ພນ຺ຘນາຄາຣໂຕ ມນຸສ຺ສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ອຊານາເປຕ຺ວາວ ຍກ຺ຂສ຺ສ ເປເສສິ. ຍກ຺ໂຂ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໍ ຂາທຕິ. ອປຣຠາເຄ ພນ຺ຘນາຄາຣານິ ນິມ຺ມນຸສ຺ສານິ ຊາຕານິ. ຣາຊາ ຠຕ຺ຕຫາຣກໍ ອລຠນ຺ໂຕ ມຣຓຠເຍນ ກມ຺ປິ. ອຖ ນໍ ອມຈ຺ໂຈ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ຊີວິຕາສາໂຕ ຘນາສາວ ພລວຕຣາ, ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘ໂກ ອິມໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ອຖ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຫໍ ຠຕິຍາ ມາສກຑ຺ຒມາສກໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ມາຕຣໍ ໂປເສມິ, ອິມໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມາຕຸ ທຕ຺ວາ ຍກ຺ຂສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ສເຈ ຍກ຺ຂໍ ທເມຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ, ໂນ ເຈ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ມາຕາ ເມ ສຸຂໍ ຊີວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ມາຕຸ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ ຕາຕ, ນ ມມ ອຕ຺ໂຖ ຘເນນາ’’ຕິ ທ຺ເວ ວາເຣ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕິຍວາເຣ ຕໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ‘‘ອາຫຣຖ, ອຍ຺ຍ, ສຫສ຺ສໍ, ອຫໍ ຠຕ຺ຕໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມາຕຸ ທຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ອຫໍ ຍກ຺ຂໍ ທເມຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ອຊ຺ເຊວ ຕວ ອສ຺ສຸກິລິນ຺ນມຸຂໍ ຫາສາເປນ຺ໂຕວ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕໂຕ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ຠຕ຺ຕໍ ຫຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ເຕ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຸວຓ຺ຓປາທຸກາ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ເທວ, ໂສ ຍກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຠູມິຍໍ ຐິຕເກ ຂາທິຕຸໍ ລຠຕິ, ອຫໍ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຠູມິຍໍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ປາທຸກາສຸ ຐສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຉຕ຺ຕໍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອິທໍ ກິມຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ? ‘‘ເທວ, ຍກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາຍ ຐິຕເກ ຂາທິຕຸໍ ລຠຕິ, ອຫໍ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາຍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕຈ຺ຉາຍາຍ ຐສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂຄ຺ຄໍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອິມິນາ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ? ‘‘ເທວ, ອມນຸສ຺ສາປິ ອາວຸຘຫຕ຺ຖານໍ ຠາຍນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠຸຎ຺ຊນກຠຕ຺ຕໍ ເທຖ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ເທວ, ມາທິສສ຺ສ ນາມ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ມຕ຺ຕິກປາຕິຍາ ລູຂໂຠຊນໍ ຫຣິຕຸໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຣາຊາ ສພ຺ພໍ ທາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກເຣ ປຏິປາເທສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ, ອຊ຺ຊາຫໍ ຍກ຺ຂໍ ທເມຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂສຕ຺ຖິໍ ກຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປກຣຓານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສາວິທູເຣ ຐເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາທຸກໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຂຄ຺ຄໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຖເກ ກຕ຺ວາ ກຎ຺ຈນປາຕິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍກ຺ຂສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປາຍາສິ. ຍກ຺ໂຂ ມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ນ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ອາຄມນນິຍາເມນ ເອຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຣຸກ຺ຂສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສິຕຸຓ຺ເຑນ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ອນ຺ໂຕຉາຍາຍ ກຣິຕ຺ວາ ຉາຍາຍ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ.

໑໕. ‘‘ຣາຊາ ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ປາເຫສິ, ສຸຈິໍ ມໍສູປເສຈນໍ;

ມຆເທວສ຺ມິໍ ອຘິວຕ຺ເຖ, ເອຫິ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຠຸຎ຺ຊສູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປາເຫສີຕິ ປຫິຓິ. ມຆເທວສ຺ມິໍ ອຘິວຕ຺ເຖຕິ ມຆເທໂວຕິ ວຏຣຸກ຺ໂຂ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອຘິວຕ຺ເຖຕິ ເທວຕໍ ອາລປຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຍກ຺ໂຂ ‘‘ອິມໍ ປຸຣິສໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຉາຍາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖. ‘‘ເອຫິ ມາຓວ ໂອເຣນ, ຠິກ຺ຂມາທາຍ ສູປິຕໍ;

ຕ຺ວຎ຺ຈ ມາຓວ ຠິກ຺ຂາ ຈ, ອຸໂຠ ຠກ຺ຂາ ຠວິສ຺ສຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂນ຺ຕິ ມມ ນິພທ຺ຘຠິກ຺ຂໍ. ສູປິຕນ຺ຕິ ສູປສມ຺ປນ຺ນໍ.

ຕໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໗. ‘‘ອປ຺ປເກນ ຕຸວໍ ຍກ຺ຂ, ຖຸລ຺ລມຕ຺ຖໍ ຊຫິສ຺ສສິ;

ຠິກ຺ຂໍ ເຕ ນາຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຊນາ ມຣຓສຎ຺ຎິໂນ.

໑໘. ‘‘ລທ຺ຘາຍ ຍກ຺ຂາ ຕວ ນິຈ຺ຈຠິກ຺ຂໍ, ສຸຈິໍ ປຓີຕໍ ຣສສາ ອຸເປຕໍ;

ຠິກ຺ຂຎ຺ຈ ເຕ ອາຫຣິໂຍ ນໂຣ ອິຘ, ສຸທຸລ຺ລໂຠ ເຫຫິຕິ ຠກ຺ຂິເຕ ມຍີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຖຸລ຺ລມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອປ຺ປເກນ ກາຣເຓນ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຊຫິສ຺ສສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນາຫຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຣຓສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ອາຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ຕ຺ວໍ ມິລາຕສາໂຂ ວິຍ ຣຸກ຺ໂຂ ນິຣາຫາໂຣ ທຸພ຺ພໂລ ຠວິສ຺ສສີຕິ. ລທ຺ຘາຍນ຺ຕິ ລທ຺ຘອຍໍ ລທ຺ຘາຄມນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສມ຺ມ ຍກ຺ຂ, ຍໍ ອຫໍ ອຊ຺ຊ ອາຫຣິໍ, ອິທໍ ຕວ ນິຈ຺ຈຠິກ຺ຂໍ ສຸຈິໍ ປຓີຕໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຣເສນ ອຸເປຕໍ ລທ຺ຘາຄມນໍ ເທວສິກໍ ເຕ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ອາຫຣິໂຍຕິ ອາຫຣຓໂກ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ມໍ ຠກ຺ຂສິ, ອເຖວໍ ມຍິ ຠກ຺ຂິເຕ ຠິກ຺ຂຎ຺ຈ ເຕ ອາຫຣຓໂກ ອຎ຺ໂຎ ນໂຣ ອິຘ ສຸທຸລ຺ລໂຠ ຠວິສ຺ສຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ມາທິໂສ ຫິ ພາຣາຓສິຍໍ ອຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຍິ ປນ ຂາທິເຕ ສຸຕນຸປິ ນາມ ຍກ຺ເຂນ ຂາທິໂຕ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສ ໂສ ລຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠຕ຺ຕາຫຣຓກໍ ນ ລຠິສ຺ສສິ, ອຖ ເຕ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຠຊນໍ ທຸລ຺ລຠໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຣາຊານໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ລຠິສ຺ສສິ. ກສ຺ມາ? ຣຸກ຺ຂໂຕ ພຫິຠາເວນ. ສເຈ ປນິທໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມໍ ປຫິຓິສ຺ສສິ, ອຫໍ ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘໍ ຠຕ຺ຕໍ ເປເສສ຺ສາມິ, ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ຈ ເຕ ຂາທິຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມິ, ອຫມ຺ປິ ຕວ ສນ຺ຕິເກ ຐາເນ ນ ຐສ຺ສາມິ, ປາທຸກາສຸ ຐສ຺ສາມິ, ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາຍມ຺ປິ ເຕ ນ ຐສ຺ສາມິ, ອຕ຺ຕໂນ ຉຕ຺ຕຈ຺ຉາຍາຍເມວ ຐສ຺ສາມິ, ສເຈ ປນ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສສິ, ຂຄ຺ເຄນ ຕໍ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ, ອຫຎ຺ຫິ ອຊ຺ຊ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ສຊ຺ໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄໂຕຕິ. ເອວໍ ກິຣ ນໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕຊ຺ເຊສິ.

ຍກ຺ໂຂ ‘‘ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ມາຓໂວ ວທຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໙. ‘‘ມເມວ ສຸຕໂນ ອຕ຺ໂຖ, ຍຖາ ຠາສສິ ມາຓວ;

ມຍາ ຕ຺ວໍ ສມນຸຎ຺ຎາໂຕ, ໂສຕ຺ຖິໍ ປສ຺ສາຫິ ມາຕຣໍ.

໒໐. ‘‘ຂຄ຺ຄໍ ຉຕ຺ຕຎ຺ຈ ປາຕິຎ຺ຈ, ຄຈ຺ຉມາທາຍ ມາຓວ;

ໂສຕ຺ຖິໍ ປສ຺ສຕຸ ເຕ ມາຕາ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ປສ຺ສາຫິ ມາຕຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຕໂນຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາລປຕິ. ຍຖາ ຠາສສີຕິ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ຠາສສິ, ຕຖາ ໂຍ ເອສ ຕຍາ ຠາສິໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ເອໂສ ມເມວຕ຺ໂຖ, ມຍ຺ຫເມວ ວຑ຺ຒີຕິ.

ຍກ຺ຂສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມມ ກມ຺ມໍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ທມິໂຕ ເມ ຍກ຺ໂຂ, ພຫຸຎ຺ຈ ຘນໍ ລທ຺ຘໍ, ຣຎ຺ໂຎ ຈ ວຈນໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຍກ຺ຂສ຺ສ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂອສານຄາຖມາຫ –

໒໑. ‘‘ເອວໍ ຍກ຺ຂ ສຸຂີ ໂຫຫິ, ສຫ ສພ຺ເພຫິ ຎາຕິຠິ;

ຘນຎ຺ຈ ເມ ອຘິຄຕໍ, ຣຎ຺ໂຎ ຈ ວຈນໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. –

ວຕ຺ວາ ຈ ປນ ຍກ຺ຂໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ອກຸສລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ປເຣສໍ ໂລຫິຕມໍສຠກ຺ໂຂ ຍກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ມາ ກຣີ’’ຕິ ສີເລ ຈ ອານິສໍສໍ, ທຸສ຺ສີລ຺ເຍ ຈ ອາທີນວໍ ກເຖຕ຺ວາ ຍກ຺ຂໍ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ ອຣຎ຺ຎວາເສນ, ເອຫິ ນຄຣທ຺ວາເຣ ຕໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຠຕ຺ຕລາຠິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ຍກ຺ເຂນ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄາທີນິ ຍກ຺ຂໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ອຄມາສິ. ‘‘ສຸຕນຸ ມາຓໂວ ຍກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ອມຈ຺ຈປຣິວຸໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ຍກ຺ຂໍ ນຄຣທ຺ວາເຣ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຠຕ຺ຕລາຠິນໍ ກຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ນາຄເຣ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ອຍຎ຺ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ມາຕຸໂປສກຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕທາ ຍກ຺ໂຂ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ມາຓໂວ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ສຸຕນຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໓໙໙] ໔. ມາຕຸໂປສກຄິຊ຺ຌຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເຕ ກຖໍ ນຸ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ມາຕຸໂປສກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ສາມຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໒໙໖ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄິຊ຺ຌໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ວຸທ຺ເຘ ປຣິຫີນຈກ຺ຂຸເກ ມາຕາປິຕໂຣ ຄິຊ຺ຌຄຸຫາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂຄມໍສາທີນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂປເສສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ສຸສາເນ ເອໂກ ເນສາໂທ ອນິຍເມຕ຺ວາ ຄິຊ຺ຌານໍ ປາເສ ໂອຑ຺ເຑສິ. ອເຖກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຄມໍສາທິໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ສຸສານໍ ປວິຏ຺ໂຐ ປາເທນ ປາເສ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນ ຈິນ຺ເຕສິ, ວຸທ຺ເຘ ປຣິຫີນຈກ຺ຂຸເກ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຍາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ມມ ພທ຺ຘຠາວມ຺ປິ ອຊານນ຺ຕາ ອນາຖາ ນິປ຺ປຈ຺ຈຍາ ປພ຺ພຕຄຸຫາຍເມວ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ວິລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໒. ‘‘ເຕ ກຖໍ ນຸ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ວຸທ຺ຘາ ຄິຣິທຣີສຍາ;

ອຫໍ ພທ຺ໂຘສ຺ມິ ປາເສນ, ນິລີຍສ຺ສ ວສໍ ຄໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິລີຍສ຺ສາຕິ ເອວໍນາມກສ຺ສ ເນສາທປຸຕ຺ຕສ຺ສ.

ອຖ ເນສາທປຸຕ຺ໂຕ ຄິຊ຺ຌຣາຊສ຺ສ ປຣິເທວິຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒໓. ‘‘ກິໍ ຄິຊ຺ຌ ປຣິເທວສິ, ກາ ນຸ ເຕ ປຣິເທວນາ;

ນ ເມ ສຸໂຕ ວາ ທິຏ຺ໂຐ ວາ, ຠາສນ຺ໂຕ ມານຸສິໍ ທິໂຊ’’ຕິ.

ຄິຊ຺ໂຌ ອາຫ –

໒໔. ‘‘ຠຣາມິ ມາຕາປິຕໂຣ, ວຸທ຺ເຘ ຄິຣິທຣີສເຍ;

ເຕ ກຖໍ ນຸ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຫໍ ວສໍ ຄໂຕ ຕວາ’’ຕິ.

ເນສາໂທ ອາຫ –

໒໕. ‘‘ຍໍ ນຸ ຄິຊ຺ໂຌ ໂຍຊນສຕໍ, ກຸຓປານິ ອເວກ຺ຂຕິ;

ກສ຺ມາ ຊາລຎ຺ຈ ປາສຎ຺ຈ, ອາສຊ຺ຊາປິ ນ ພຸຊ຺ຌສີ’’ຕິ.

ຄິຊ຺ຌຣາຊາ ອາຫ –

໒໖. ‘‘ຍທາ ປຣາຠໂວ ໂຫຕິ, ໂປໂສ ຊີວິຕສງ຺ຂເຍ;

ອຖ ຊາລຎ຺ຈ ປາສຎ຺ຈ, ອາສຊ຺ຊາປິ ນ ພຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

໒໗. ‘‘ຠຣສ຺ສຸ ມາຕາປິຕໂຣ, ວຸທ຺ເຘ ຄິຣິທຣີສເຍ;

ມຍາ ຕ຺ວໍ ສມນຸຎ຺ຎາໂຕ, ໂສຕ຺ຖິໍ ປສ຺ສາຫິ ຎາຕເກ.

໒໘. ‘‘ເອວໍ ລຸທ຺ທກ ນນ຺ທສ຺ສຸ, ສຫ ສພ຺ເພຫິ ຎາຕິຠິ;

ຠຣິສ຺ສໍ ມາຕາປິຕໂຣ, ວຸທ຺ເຘ ຄິຣິທຣີສເຍ’’ຕິ. –

ເນສາທປຸຕ຺ເຕນ ທຸຕິຍາ, ຄິຊ຺ເຌນ ຕຕິຍາຕິ ອິມາ ຄາຖາ ປຏິປາຏິຍາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ນູຕິ ຍໍ ນຸ ເອຕໍ ໂລເກ ກຖີຍຕິ. ຄິຊ຺ໂຌ ໂຍຊນສຕໍ, ກຸຓປານິ ອເວກ຺ຂຕີຕິ ໂຍຊນສຕໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐິຕານິປິ ກຸຓປານິ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ຍທິ ຕຖໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຊາລຎ຺ຈ ປາສຎ຺ຈ ອາສຊ຺ຊາປິ ນ ພຸຊ຺ຌສິ, ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາປິ ນ ຊານາສີຕິ.

ປຣາຠໂວຕິ ວິນາໂສ. ຠຣສ຺ສູຕິ ອິທໍ ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ຄິຊ຺ຌຣາຊາ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເທວຕິ, ມາຕາປິຕູນໍ ປຣິເທວຕິ, ນາຍໍ ມາເຣຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ອາຫ, ວຕ຺ວາ ຈ ປນ ປິຍຈິຕ຺ເຕນ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕນ ປາສໍ ໂມເຈສິ.

ອຖສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຣຓມຸຂາ ປມຸຕ຺ໂຕ ສຸຂິໂຕ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂອສານຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ມຸຂປູຣໍ ມໍສໍ ອາທາຍ ມາຕາປິຕູນໍ ອທາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ມາຕຸໂປສກຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ຕທາ ເນສາທປຸຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂນ ອໂຫສິ, ມາຕາປິຕໂຣ ມຫາຣາຊກຸລານິ, ຄິຊ຺ຌຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ມາຕຸໂປສກຄິຊ຺ຌຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໔໐໐] ໕. ທພ຺ຠປຸປ຺ຜຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອນຸຕີຣຈາຣີ ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸປນນ຺ທໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸເຓ ປຫາຍ ມຫາຕຓ຺ໂຫ ອໂຫສິ. ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວິຫາເຣ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຉຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປາຫນໍ ວາ ເອກສ຺ມິໍ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິໍ ວາ ອຸທກຕຸມ຺ພໍ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ສຍໍ ວສຕິ. ໂສ ເອກສ຺ມິໍ ຊນປທວິຫາເຣ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂູຫິ ນາມ ອປ຺ປິຈ຺ເຉຫິ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາກາເສ ຈນ຺ທໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສທີປກໍ ອຣິຍວໍສປຏິປທໍ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ມນາປານິ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕານິ ເຈວ ປໍສຸກູລຈີວຣານິ ຈ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ໂສ ຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ຍານກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກສ຺ສ ອຣຎ຺ຎວິຫາຣສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຠາເຄ ປາເທ ວລ຺ລິຍາ ປລິພຸທ຺ໂຘ ‘‘ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ທ຺ເວ ມຫລ຺ລກາ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕ ທ຺ເວ ຈ ຖູລສາຏເກ ເອກຎ຺ຈ ສຸຂຸມກມ຺ພລໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠາເຊຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເຖໂຣ ໂນ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຠາເຊຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ອິມໍ ໂນ ນິສ຺ສາຍ ວິວາໂທ ໂຫຕິ, ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ ຠາເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ທ຺ເວ ຖູລສາຏເກ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຠາເຊຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິນຍຘຣານໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ກມ຺ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ເຕປິ ເຖຣາ ກມ຺ພເລ ສາລຍາ ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິນຍຘຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ລພ຺ຠຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ວິນຍຘຣານໍ ເອວໍ ວິໂລປໍ ຂາທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ອຸປນນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ອາຠຕໍ ປຕ຺ຕຈີວຣຣາສິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາປຸຎ຺ໂຎສິ ຕ຺ວໍ ອາວຸໂສ, ພຫຸໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວທິໍສຸ. ໂສ ‘‘ກຸໂຕ ເມ ອາວຸໂສ, ປຸຎ຺ຎໍ, ອິມິນາ ເມ ອຸປາເຍນ ອິທໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ກເຖສິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ມຫາຕຓ຺ໂຫ ມຫາໂລໂຠ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປນນ຺ເທນ ປຏິປທາຍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຕໍ, ປຣສ຺ສ ປຏິປທໍ ກເຖນ຺ເຕນ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຐມໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປໂຣ ໂອວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຕານເມວ ປຐມໍ, ປຕິຣູເປ ນິເວສເຍ;

ອຖຎ຺ຎມນຸສາເສຍ຺ຍ, ນ ກິລິສ຺ເສຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໕໘) –

ອິມາຍ ຘມ຺ມປເທ ຄາຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປນນ຺ໂທ ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ມຫາຕຓ຺ໂຫ ມຫາໂລໂຠວ, ນ ຈ ປນ ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ອິເມສໍ ສນ຺ຕກໍ ວິລຸມ຺ປິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນທີຕີເຣ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອໂຫສິ. ຕທາ ເອໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ມາຍາວິໍ ນາມ ຠຣິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສິ. ອເຖກທິວສໍ ສິງ຺ຄາລີ ສິງ຺ຄາລໍ ອາຫ ‘‘ໂທຫໂຬ ເມ ສາມິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອລ຺ລໂຣຫິຕມຈ຺ຉໍ ຂາທິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ສິງ຺ຄາໂລ ‘‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ໂຫຫິ, ອາຫຣິສ຺ສາມິ ເຕ’’ຕິ ນທີຕີເຣ ຈຣນ຺ໂຕ ວລ຺ລິຍາ ປາເທ ປລິພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອນຸຕີຣເມວ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຄມ຺ຠີຣຈາຣີ ຈ ອນຸຕີຣຈາຣີ ຈາຕິ ທ຺ເວ ອຸທ຺ທາ ມຈ຺ເຉ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ຕີເຣ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຕສຸ ຄມ຺ຠີຣຈາຣີ ມຫນ຺ຕໍ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉໍ ທິສ຺ວາ ເວເຄນ ອຸທເກ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຄຓ຺ຫິ. ພລວາ ມຈ຺ໂຉ ປຣິກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ຍາສິ. ໂສ ຄມ຺ຠີຣຈາຣີ ອຸທ຺ໂທ ‘‘ມຫາມຈ຺ໂຉ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ໂນ ປໂຫສ຺ສຕິ, ເອຫິ ເມ ສຫາໂຍ ໂຫຫີ’’ຕິ ອິຕເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໙. ‘‘ອນຸຕີຣຈາຣີ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ສຫາຍມນຸຘາວ ມໍ;

ມຫາ ເມ ຄຫິໂຕ ມຈ຺ໂຉ, ໂສ ມໍ ຫຣຕິ ເວຄສາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຫາຍມນຸຘາວ ມນ຺ຕິ ສຫາຍ ອນຸຘາວ ມໍ, ສນ຺ຘິວເສນ ມ-ກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາຫໍ ອິມິນາ ມຈ຺ເຉນ ນ ສໍຫີຣາມິ, ເອວໍ ມໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐຂຓ຺ເຑ ຄເຫຕ຺ວາ ຕ຺ວໍ ອນຸຘາວາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໓໐. ‘‘ຄມ຺ຠີຣຈາຣີ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຫິ ຖາມສາ;

ອຫໍ ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສາມິ, ສຸປຓ຺ໂຓ ອຸຣຄາມິວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຖາມສາຕິ ຖາເມນ. ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສາມີຕິ ນີຫຣິສ຺ສາມິ. ສຸປຓ຺ໂຓ ອຸຣຄາມິວາຕິ ຄຣຸໂຬ ສປ຺ປໍ ວິຍ.

ອຖ ທ຺ເວປິ ເຕ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຖເລ ຐເປຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ຠາເຊຫິ, ຕ຺ວໍ ຠາເຊຫີ’’ຕິ ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ຠາເຊຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຐເປຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສິງ຺ຄາໂລ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸໂຠປິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ສມ຺ມ, ທພ຺ຠປຸປ຺ຜມຈ຺ໂຉ ອມ຺ເຫຫິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ, ຕໍ ໂນ ຠາເຊຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສມຠາຄໍ ໂນ ຠາເຊຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໓໑. ‘‘ວິວາໂທ ໂນ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ, ທພ຺ຠປຸປ຺ຜ ສຸໂຓຫິ ເມ;

ສເມຫິ ເມຘຄໍ ສມ຺ມາ, ວິວາໂທ ວູປສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທພ຺ຠປຸປ຺ຜາຕິ ທພ຺ຠປຸປ຺ຜສມານວຓ຺ຓຕາຍ ຕໍ ອາລປນ຺ຕິ. ເມຘຄນ຺ຕິ ກລຫໍ.

ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາໂລ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ທີເປນ຺ໂຕ –

໓໒. ‘‘ຘມ຺ມຏ຺ໂຐຫໍ ປຸເຣ ອາສິໍ, ພຫູ ອຑ຺ຑາ ເມ ຕີຣິຕາ;

ສເມມິ ເມຘຄໍ ສມ຺ມາ, ວິວາໂທ ວູປສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ. –

ອິທໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ຠາເຊນ຺ໂຕ –

໓໓. ‘‘ອນຸຕີຣຈາຣິ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ, ສີສໍ ຄມ຺ຠີຣຈາຣິໂນ;

ອຈ຺ຈາຍໍ ມຊ຺ຌິໂມ ຂຓ຺ໂຑ, ຘມ຺ມຏ຺ຐສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. –

ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ອຍມຕ຺ໂຖ – ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ຣາຊູນໍ ວິນິຈ຺ຉຍາມຈ຺ໂຈ ອາສິໍ, ເຕນ ມຍາ ວິນິຈ຺ຉເຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ພຫູ ອຑ຺ຑາ ຕີຣິຕາ, ເຕສໍ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາທີນໍ ພຫູ ອຑ຺ຑາ ຕີຣິຕາ ວິນິຈ຺ຉິຕາ, ສ຺ວາຫໍ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ສມຊາຕິການໍ ຈຕຸປ຺ປທານໍ ອຑ຺ຑໍ ຕີເຣຕຸໍ ກິໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອຫໍ ໂວ ສເມມິ ເມຘຄໍ, ສມ຺ມາ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິວາໂທ ວູປສມ຺ມຕູຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ມຈ຺ຉໍ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ອນຸຕີຣຈາຣິ ຕ຺ວໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ຄຓ຺ຫ, ສີສໍ ຄມ຺ຠີຣຈາຣິໂນ ໂຫຕຸ. ອຈ຺ຈາຍໍ ມຊ຺ຌິໂມ ຂຓ຺ໂຑຕິ ອປິຈ ອຍໍ ມຊ຺ຌິໂມ ໂກຏ຺ຐາໂສ. ອຖ ວາ ອຈ຺ຈາຕິ ອຕິຈ຺ຈ, ອິເມ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອຍໍ ມຊ຺ຌິໂມ ຂຓ຺ໂຑ ຘມ຺ມຏ຺ຐສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍສາມິກສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ເອວໍ ຕໍ ມຈ຺ຉໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກລຫໍ ອກຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐຎ຺ຈ ສີສຎ຺ຈ ຂາທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຂຓ຺ຑໍ ມຸເຂນ ຑໍສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ປລາຍິ. ເຕ ສຫສ຺ສໍ ປຣາຊິຕາ ວິຍ ທຸມ຺ມຸຂາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໓໔. ‘‘ຈິຣມ຺ປິ ຠກ຺ໂຂ ອຠວິສ຺ສ, ສເຈ ນ ວິວເທມເສ;

ອສີສກໍ ອນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ, ສິງ຺ຄາໂລ ຫຣຕິ ໂຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ.