໘. ອຏ຺ຐກນິປາໂຕ

[໔໑໗] ໑. ກຈ຺ຈານິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂອທາຕວຕ຺ຖາ ສຸຈິ ອລ຺ລເກສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມາຕຸໂປສກໍ ອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຸລທາຣໂກ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ປິຕຣິ ກາລກເຕ ມາຕຸເທວໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຸຂໂຘວນທນ຺ຕກຏ຺ຐທານນ຺ຫາປນປາທໂຘວນາທິເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກມ຺ເມນ ເຈວ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີຫິ ຈ ມາຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ‘‘ຕາຕ, ຕວ ອຎ຺ຎານິປິ ຆຣາວາສກິຈ຺ຈານິ ອຕ຺ຖິ, ເອກໍ ສມຊາຕິກໍ ກຸລກຸມາຣິກໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ສາ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອມ຺ມ, ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕສຸຂໍ ອປຈ຺ຈາສີສມາໂນ ຕຸມ຺ເຫ ອຸປຏ຺ຐຫາມິ, ໂກ ອຎ຺ໂຎ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ກຸລວຑ຺ຒນກມ຺ມໍ ນາມ ຕາຕ, ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຆຣາວາເສນ ອຕ຺ໂຖ, ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘູມກາເລ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຕ຺ວາປິ ມນໍ ອລຠມານາ ຕສ຺ສ ຉນ຺ທໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສມຊາຕິກໍ ກຸລກຸມາຣິກໍ ອາເນສິ. ໂສ ມາຕຣໍ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ສາປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສາມິໂກ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ມາຕຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ອຫມ຺ປິ ນໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ເອວມສ຺ສ ປິຍາ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ເມ ມາຕຣໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫີ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລທ຺ຘລທ຺ຘານິ ມຘຸຣຂາທນີຍາທີນິ ຕສ຺ສາເຍວ ເທຕິ. ສາ ອປຣຠາເຄ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ລທ຺ຘລທ຺ຘານິ ມຘຸຣຂາທນີຍາທີນິ ມຍ຺ຫຎ຺ເຎວ ເທຕິ, ອທ຺ຘາ ມາຕຣໍ ນີຫຣິຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ນີຫຣຓູປາຍມສ຺ສາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກໍ ທິວສໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ຕຍິ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ຕວ ມາຕາ ມໍ ອກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ມຫລ຺ລິກໍ ອຸຊ຺ຌາເປຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິກູລໍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາຄຸໍ ທທມານາ ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫໍ ວາ ອຕິສີຕລໍ ວາ ອຕິໂລຓໍ ວາ ອໂລຓໍ ວາ ເທຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຕິໂລຓາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ປູເຣຕ຺ວາ ສີໂຕທກໍ ປກ຺ຂິປຕິ. ປຸນ ‘‘ອຕິສີຕລາ, ອໂລຓາເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິທາເນວ ‘ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫາ, ອຕິໂລຓາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘ອຕິສີຕລາ, ອໂລຓາ’ຕິ ວທສິ, ກາ ຕໍ ໂຕເສຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ. ນ຺ຫາໂນທກມ຺ປິ ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ອາສິຎ຺ຈຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ປິຏ຺ຐິ ເມ ທຫຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ປູເຣຕ຺ວາ ສີໂຕທກໍ ປກ຺ຂິປຕິ. ‘‘ອຕິສີຕໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິທາເນວ ‘ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘ອຕິສີຕ’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ກາ ເອຕິສ຺ສາ ອວມານໍ ສຫິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິວິສ຺ສການໍ ກເຖສິ. ‘‘ອມ຺ມ, ມຎ຺ຈເກ ເມ ພຫູ ມງ຺ຄຸລາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ມຎ຺ຈກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ອຕ຺ຕໂນ ມຎ຺ຈກໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ‘‘ໂປຖິໂຕ ເມ’’ຕິ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕິ. ມຫາອຸປາສິກາ ທິຄຸເຓຫິ ມງ຺ຄຸເລຫິ ຂຊ຺ຊມານາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິສິນ຺ນາວ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ມງ຺ຄຸເລຫິ ຂາທິຕາມ຺ຫີ’’ຕິ ວທຕິ. ອິຕຣາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ເຕ ມຎ຺ຈໂກ ໂປຖິໂຕ, ກາ ອິມິສ຺ສາ ກິຈ຺ຈໍ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ປຏິວຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ນໍ ປຸຕ຺ເຕນ ອຸຊ຺ຌາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເຂຬສິງ຺ຆາຓິກາທີນິ ວິປ຺ປກິຣິຕ຺ວາ ‘‘ກາ ອິມໍ ສກລເຄຫໍ ອສຸຈິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມາຕາ ເຕ ເອວຣູປໍ ກໂຣຕິ, ‘ມາ ກຣີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ກລຫໍ ກໂຣຕິ, ອຫໍ ເອວຣູປາຍ ກາຬກຓ຺ຓິຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອກເຄເຫ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ເອຕໍ ວາ ຆເຣ ວສາເປຫິ, ມໍ ວາ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕ຺ວໍ ຕຣຸຓາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ມາຕາ ປນ ເມ ຊຣາທຸພ຺ພລາ, ອຫເມວສ຺ສາ ປຏິສຣຓໍ, ຕ຺ວໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລເຄຫໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຠີຕາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອິມໍ ມາຕຸ ອນ຺ຕເຣ ຠິນ຺ທິຕຸໍ, ເອກໍເສນສ຺ສ ມາຕາ ປິຍາ, ສເຈ ປນາຫໍ ກຸລຆຣໍ ຄມິສ຺ສໍ, ວິຘວວາສໍ ວສນ຺ຕີ ທຸກ຺ຂິຕາ ຠວິສ຺ສາມິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ສສ຺ສຸໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຣິມສທິສເມວ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ອເຖກທິວສໍ ໂສ ອຸໂປສໂກ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ‘‘ກິໍ, ອຸປາສກ, ຕ຺ວໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມສຸ ນ ປມຊ຺ຊສິ, ມາຕຸອຸປຏ຺ຐານກມ຺ມໍ ປູເຣສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ປນ ມມ ມາຕາ ມຍ຺ຫໍ ອຣຸຈິຍາເຍວ ເອກໍ ກຸລທາຣິກໍ ອາເນສິ, ສາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອນາຈາຣກມ຺ມໍ ອກາສີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ສຕ຺ຖຸ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິຕິ ຠຄວາ ສາ ອິຕ຺ຖີ ເນວ ມໍ ມາຕຸ ອນ຺ຕເຣ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ຂິ, ອິທານິ ນໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຕາວ ຕ຺ວໍ ອຸປາສກ, ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ນ ອກາສິ, ປຸພ຺ເພ ປເນຕິສ຺ສາ ວຈເນນ ຕວ ມາຕຣໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸນ ເຄຫໍ ອາເນຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຣິ ກາລກເຕ ມາຕຸເທວໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ມາຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄີຕິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຫໍ ເອວຣູປາຍ ກາຬກຓ຺ຓິຍາ ສທ຺ຘິໍ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ເອຕໍ ວາ ຆເຣ ວສາເປຫິ, ມໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສາ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມາຕຸເຍວ ເມ ໂທໂສ’’ຕິ ມາຕຣໍ ອາຫ ‘‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ນິຈ຺ຈໍ ອິມສ຺ມິໍ ຆເຣ ກລຫໍ ກໂຣສິ, ອິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຍຖາຣຸຈິເຕ ຐາເນ ວສາຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ໂຣທມານາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກໍ ສມິທ຺ຘກຸລໍ ນິສ຺ສາຍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ເຂນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ສສ຺ສຸຍາ ຆຣາ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລ ສຸຓິສາຍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສາ ‘‘ຕາຍ ກາຬກຓ຺ຓິຍາ ເຄເຫ ວສມານາຍ ຄພ຺ຠມ຺ປິ ນ ປຏິລຠິໍ, ອິທານິ ເມ ຄພ຺ໂຠ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຕິໂນ ຈ ປຏິວິສ຺ສການຎ຺ຈ ກເຖນ຺ຕີ ວິຈຣຕິ.

ອປຣຠາເຄ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ສາມິກໍ ອາຫ ‘‘ຕວ ມາຕຣິ ເຄເຫ ວສມານາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ລຠິໍ, ອິທານິ ເມ ລທ຺ໂຘ, ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ຕສ຺ສາ ກາຬກຓ຺ຓິຠາວໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ອິຕຣາ ‘‘ມມ ກິຣ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕກາເລ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຘມ຺ໂມ ມໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ສເຈ ຫິ ຘມ຺ໂມ ມໂຕ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ມາຕຣໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ລເຠຍ຺ຍຸໍ, ສຸຂໍ ນ ຊີເວຍ຺ຍຸໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ເອກທິວສໍ ຕິລປິຏ຺ຐຎ຺ຈ ຕຓ຺ຑຸລຎ຺ຈ ປຈນຖາລິຎ຺ຈ ທພ຺ພິຎ຺ຈ ອາທາຍ ອາມກສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕີຫິ ມນຸສ຺ສສີເສຫິ ອຸທ຺ຘນໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ອຸທກໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສສີສໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ສາຏກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເກເສ ໂມເຈຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸເລ ໂຘວິຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈ ນາມ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ໂມ ມໂຕ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມສ຺ສ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸກາມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ພລໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວເສນ ມຫາມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິເກ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ສຸສາເນ ອາຫາຣໍ ປຈນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕ຺ວໍ ອິມິນາ ອິຘ ປກ຺ເກນ ຕິໂລທເນນ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑. ‘‘ໂອທາຕວຕ຺ຖາ ສຸຈິ ອລ຺ລເກສາ, ກຈ຺ຈານິ ກິໍ ກຸມ຺ຠິມຘິສ຺ສຍິຕ຺ວາ;

ປິຏ຺ຐາ ຕິລາ ໂຘວສິ ຕຓ຺ຑຸລານິ, ຕິໂລທໂນ ເຫຫິຕິ ກິສ຺ສເຫຕູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຈ຺ຈານີຕິ ຕໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ອາລປຕິ. ກຸມ຺ຠິມຘິສ຺ສຍິຕ຺ວາຕິ ປຈນຖາລິກໍ ມນຸສ຺ສສີສຸທ຺ຘນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ເຫຫິຕີຕິ ອຍໍ ຕິໂລທໂນ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ ຠວິສ຺ສຕິ, ກິໍ ອຕ຺ຕນາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓມຕ຺ຖີຕິ.

ອຖສ຺ສ ສາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕີ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒. ‘‘ນ ໂຂ ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂຠຊນຕ຺ຖາ, ຕິໂລທໂນ ເຫຫິຕິ ສາຘຸປກ຺ໂກ;

ຘມ຺ໂມ ມໂຕ ຕສ຺ສ ປຫຸຕ຺ຕມຊ຺ຊ, ອຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ ສຸສານມຊ຺ເຌ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍນຘມ຺ໂມ ເຈວ ຕິວິຘສຸຈຣິຕຘມ຺ໂມ ຈ. ຕສ຺ສ ປຫຸຕ຺ຕມຊ຺ຊາຕິ ຕສ຺ສາຫໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອິທໍ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຕ ສກ຺ໂກ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໓. ‘‘ອນຸວິຈ຺ຈ ກຈ຺ຈານິ ກໂຣຫິ ກິຈ຺ຈໍ, ຘມ຺ໂມ ມໂຕ ໂກ ນຸ ຕເວວ ສໍສິ;

ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕ ອຕຸລານຸຠາໂວ, ນ ມິຍ຺ຍຕີ ຘມ຺ມວໂຣ ກທາຈີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸວິຈ຺ຈາຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຊານິຕ຺ວາ. ໂກ ນຸ ຕເວວ ສໍສີຕິ ໂກ ນຸ ຕວ ເອວໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມວຣໍ ອຸຕ຺ຕມຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໔. ‘‘ທຬ຺ຫປ຺ປມາຓໍ ມມ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ເມ, ຘມ຺ໂມ ມໂຕ ນຕ຺ຖິ ມເມຕ຺ຖ ກງ຺ຂາ;

ເຍ ເຍວ ທານິ ປາປາ ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ເຕວ ທານິ ສຸຂິຕາ ຠວນ຺ຕິ.

໕. ‘‘ສຸຓິສາ ຫິ ມຍ຺ຫໍ ວຎ຺ຌາ ອໂຫສິ, ສາ ມໍ ວຘິຕ຺ວານ ວິຊາຍິ ປຸຕ຺ຕໍ;

ສາ ທານິ ສພ຺ພສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ອິສ຺ສຣາ, ອຫໍ ປນມ຺ຫິ ອປວິທ຺ຘາ ເອກິກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຬ຺ຫປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ ຖິຣໍ ນິສ຺ສໍສຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເອຕ຺ຖ ມມ ປມາຓນ຺ຕິ ວທຕິ. ເຍ ເຍຕິ ຕສ຺ສ ມຕຠາເວ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ເອວມາຫ. ວຘິຕ຺ວານາຕິ ໂປເຖຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ. ອປວິທ຺ຘາຕິ ຉຑ຺ຑິຕາ ອນາຖາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກິກາ ວສາມິ.

ຕໂຕ ສກ຺ໂກ ຉຏ຺ຐໍ ຄາຖມາຫ –

໖. ‘‘ຊີວາມິ ໂວຫໍ ນ ມໂຕຫມສ຺ມິ, ຕເວວ ອຕ຺ຖາຍ ອິຘາຄໂຕສ຺ມິ;

ຍາ ຕໍ ວຘິຕ຺ວານ ວິຊາຍິ ປຸຕ຺ຕໍ, ສຫາວ ປຸຕ຺ເຕນ ກໂຣມິ ຠສ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ.

ອິຕຣາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຘີ ອຫໍ ກິໍ ກເຖສິໍ, ມມ ນຕ຺ຕຸ ອມຣຓກາຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຕມໍ ຄາຖມາຫ –

໗. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ເຕ ຣຸຈ຺ຈຕິ ເທວຣາຊ, ມເມວ ອຕ຺ຖາຍ ອິຘາຄໂຕສິ;

ອຫຎ຺ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸຓິສາ ຈ ນຕ຺ຕາ, ສມ຺ໂມທມານາ ຆຣມາວເສມາ’’ຕິ.

ອຖສ຺ສາ ສກ຺ໂກ ອຏ຺ຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໘. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ເຕ ຣຸຈ຺ຈຕິ ກາຕິຍານິ, ຫຕາປິ ສນ຺ຕາ ນ ຊຫາສິ ຘມ຺ມໍ;

ຕຸວຎ຺ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸຓິສາ ຈ ນຕ຺ຕາ, ສມ຺ໂມທມານາ ຆຣມາວເສຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫຕາປິ ສນ຺ຕາຕິ ຍທິ ຕ຺ວໍ ໂປຖິຕາປິ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕາປິ ສມານາ ຕວ ທາຣເກສຸ ເມຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ນ ຊຫາສິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕຖາ ໂຫຕຸ, ອຫໍ ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຄຸເຓ ປສນ຺ໂນຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ສກ຺ໂກ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ກຈ຺ຈານິ ຕ຺ວໍ ມາ ຠາຍິ, ປຸຕ຺ໂຕ ຈ ເຕ ສຸຓິສາ ຈ ມມານຸຠາເວນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຕໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຐານເມວ ຄໂຕ. ເຕປິ ສກ຺ການຸຠາເວນ ຕສ຺ສາ ຄຸຓໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ໂນ ມາຕາ’’ຕິ ອນ຺ໂຕຄາເມ ມນຸສ຺ເສ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຸສານາຠິມຸຂໍ ຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ສຸສານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ອມ຺ຫາກໍ ໂທສໍ ຂມາຫີ’’ຕິ ຕໍ ຂມາເປສຸໍ. ສາປິ ນຕ຺ຕາຣໍ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕິ ເຕ ສມ຺ໂມທມານາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ.

໙. ‘‘ສາ ກາຕິຍານີ ສຸຓິສາຍ ສທ຺ຘິໍ, ສມ຺ໂມທມານາ ຆຣມາວສິຕ຺ຖ;

ປຸຕ຺ໂຕ ຈ ນຕ຺ຕາ ຈ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ, ເທວານມິນ຺ເທນ ອຘິຄ຺ຄຫີຕາ’’ຕິ. –

ອຍໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຄາຖາ.

ຕຕ຺ຖ ສາ ກາຕິຍານີຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ສາ ກຈ຺ຈານໂຄຕ຺ຕາ. ເທວານມິນ຺ເທນ ອຘິຄ຺ຄຫີຕາຕິ ເທວິນ຺ເທນ ສກ຺ເກນ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສູຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕທາ ມາຕຸໂປສໂກ ເອຕຣຫິ ມາຕຸໂປສໂກ ອໂຫສິ, ຠຣິຍາປິສ຺ສ ຕທາ ຠຣິຍາເຍວ, ສກ຺ໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ກຈ຺ຈານິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໔໑໘] ໒. ອຏ຺ຐສທ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິທໍ ປຸເຣ ນິນ຺ນມາຫູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ສຸຕໍ ຠິໍສນກໍ ອວິນິພ຺ໂຠຄສທ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ໂລຫກຸມ຺ຠິຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໔.໕໓ ອາທໂຍ) ກຖິຕສທິສເມວ. ອິຘ ປນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສໍ ສທ຺ທານໍ ສຸຕຕ຺ຕາ ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ນ ເຕ ເອເຕສໍ ສຸຕປຈ຺ຈຍາ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ເອວຣູປໍ ຠຍານກໍ ອວິນິພ຺ໂຠຄສທ຺ທໍ ຕ຺ວເມເວໂກ ສຸຓິ, ປຸພ຺ເພປິ ຣາຊາໂນ ເອວຣູປໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພຈຕຸກ຺ກຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕຸກາມາ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຍຎ຺ຎຫຣຓຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕສຕ຺ເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນຄເຣ ມາຆາຕເຠຣິໍ ຈຣາເປສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອສີຕິໂກຏິວິຠເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ມາຕາປິຕູນໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຕນວິໂລກນໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ວິຠວຊາຕໍ ທານມຸເຂ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ຈຣນ຺ໂຕ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິ. ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ສິຣິສຍເນ ນິສິນ຺ໂນ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ອຏ຺ຐ ສທ຺ເທ ອສ຺ໂສສິ – ປຐມໍ ຣາຊນິເວສນສາມນ຺ຕາ ອຸຍ຺ຍາເນ ເອໂກ ພໂກ ສທ຺ທມກາສິ, ທຸຕິຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສທ຺ເທ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ເນເຍວ ຫຕ຺ຖິສາລາຍ ໂຕຣຓນິວາສິນີ ກາກີ ສທ຺ທມກາສິ, ຕຕິຍໍ ຣາຊເຄເຫ ກຓ຺ຓິກາຍໍ ນິວຸຕ຺ຖຆຸຓປາຓໂກ ສທ຺ທມກາສິ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຣາຊເຄເຫ ໂປສາວນິຍໂກກິໂລ ສທ຺ທມກາສິ, ປຎ຺ຈມໍ ຕຕ຺ເຖວ ໂປສາວນິຍມິໂຄ ສທ຺ທມກາສິ, ຉຏ຺ຐໍ ຕຕ຺ເຖວ ໂປສາວນິຍວານໂຣ ສທ຺ທມກາສິ, ສຕ຺ຕມໍ ຕຕ຺ເຖວ ໂປສາວນິຍກິນ຺ນໂຣ ສທ຺ທມກາສິ, ອຏ຺ຐມໍ ຕສ຺ມິໍ ສທ຺ເທ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ເນເຍວ ຣາຊນິເວສນມຕ຺ຖເກນ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ເອກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ສທ຺ທມກາສິ.

ພາຣາຓສິຣາຊາ ອິເມ ອຏ຺ຐ ສທ຺ເທ ສຸຕ຺ວາ ຠີຕຕສິໂຕ ປຸນທິວເສ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຸຈ຺ຉິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ອນ຺ຕຣາໂຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠວິສ຺ສຕິ, ສພ຺ພຈຕຸກ຺ກຍຎ຺ຎໍ ຍຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ຍຖາຣຸຈິຕໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ຣາຊກຸລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍຎ຺ຎກມ຺ມໍ ອາຣຠິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ຍຎ຺ຎກາຣພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີ ມາຓໂວ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ອາຈຣິຍ, ເອວຣູປໍ ກກ຺ຂຬໍ ຜຣຸສໍ ອສາຕໍ ພຫູນໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິນາສກມ຺ມໍ ມາ ກຣີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ກິໍ ຊານາສິ, ສເຈປິ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຈ຺ຉມໍສໍ ຕາວ ພຫຸໍ ຂາທິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອາຈຣິຍ, ກຸຈ຺ຉິໍ ນິສ຺ສາຍ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກມ຺ມໍ ມາ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສສພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ລາຠນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິໍສຸ. ມາຓໂວ ເຕສໍ ຠເຍນ ‘‘ເຕນ ຫິ ຕຸມ຺ເຫວ ມຈ຺ຉມໍສຂາທນູປາຍໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິນຄເຣ ຣາຊານໍ ນິວາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຣາຊຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ເຕສຸ ອນຸກມ຺ປາ ນຕ຺ຖິ, ຣາຊາ ພຫູ ສຕ຺ເຕ ມາເຣຕ຺ວາ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊາເປຕິ, ກິໍ ໂວ ມຫາຊນສ຺ສ ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມາຓວ, ເອຕ຺ຖ ເນວ ຣາຊາ ອມ຺ເຫ ຊານາຕິ, ນ ມຍໍ ຣາຊານໍ ຊານາມາ’’ຕິ. ‘‘ຊານາຖ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ຎາ ສຸຕສທ຺ທານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ຊານນ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ກສ຺ມາ ນ ກເຖຖາ’’ຕິ? ‘‘ມາຓວ ກິໍ ສກ຺ກາ ‘ອຫໍ ຊານາມີ’ຕິ ນລາເຏ ສິງ຺ຄໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈຣິຕຸໍ, ສເຈ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ມາຓໂວ ເວເຄນ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສຸຕສທ຺ທານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຊານນໂກ ເອໂກ ຕາປໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ມງ຺ຄລສິລາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘ສເຈ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ກເຖສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ເວເຄນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາປສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ມຍາ ສຸຕສທ຺ທານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ກເຖຖ ຕໍ ເມ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ສຸຕປຈ຺ຈຍາ ຕວ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ໂປຣາຓຸຍ຺ຍາເນ ປນ ເຕ ເອໂກ ພໂກ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ໂຄຈຣໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປເຣໂຕ ປຐມໍ ສທ຺ທມກາສີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐. ‘‘ອິທໍ ປຸເຣ ນິນ຺ນມາຫຸ, ພຫຸມຈ຺ຉໍ ມໂຫທກໍ;

ອາວາໂສ ພກຣາຊສ຺ສ, ເປຕ຺ຕິກໍ ຠວນໍ ມມ;

ຕ຺ຍຊ຺ຊ ເຠເກນ ຍາເປມ, ໂອກໍ ນ ວິຊຫາມເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສາ ຫິ ປຸພ຺ເພ ອຸທກຕຸມ຺ເພນ ອຸທເກ ປວິສນ຺ເຕ ມໂຫທກາ ພຫຸມຈ຺ຉາ, ອິທານິ ປນ ອຸທກສ຺ສ ປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ມໂຫທກາ ຊາຕາ. ຕ຺ຍຊ຺ຊ ເຠເກນາຕິ ເຕ ມຍໍ ອຊ຺ຊ ມຈ຺ເຉ ອລຠນ຺ຕາ ມຓ຺ຑູກມຕ຺ເຕນ ຍາເປມ. ໂອກນ຺ຕິ ເອວໍ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປີຬິຕາປິ ວສນຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫາມ.

ອິຕິ, ມຫາຣາຊ, ໂສ ພໂກ ຊິຆຈ຺ຉາປີຬິໂຕ ສທ຺ທມກາສິ. ສເຈປິ ຕໍ ຊິຆຈ຺ຉາໂຕ ໂມເຈຕຸກາໂມ, ຕໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ໂສຘາເປຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຫີຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣຕຸໍ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ອາຓາເປສິ.

‘‘ຫຕ຺ຖິສາລໂຕຣເຓ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ເອກາ ກາກີ ວສມານາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໂສເກນ ທຸຕິຍໍ ສທ຺ທມກາສິ, ຕໂຕປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑. ‘‘ໂກ ທຸຕິຍໍ ອສີລິສ຺ສ, ພນ຺ຘຣສ຺ສກ຺ຂິ ເຠຈ຺ຉຕິ;

ໂກ ເມ ປຸຕ຺ເຕ ກຸລາວກໍ, ມຎ຺ຈ ໂສຕ຺ຖິໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ວຕ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ໂກ ນາມ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖິສາລາຍ ຫຕ຺ຖິເມຓ຺ໂຑ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພນ຺ຘໂຣ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອກກ຺ຂິກາໂຓ ໂສ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖິສາລາຍ ເຕ ທ຺ວາຣໂຕຣເຓ ເອກາ ກາກີ ກຸລາວກໍ ກຕ຺ວາ ອຓ຺ຑການິ ນິກ຺ຂິປິ. ຕານິ ປຣິຓຕານິ ກາກໂປຕກາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ຫຕ຺ຖິເມຓ຺ໂຑ ຫຕ຺ຖິໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສາລໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ຈ ປວິສນ຺ໂຕ ຈ ອງ຺ກຸສເກນ ກາກິມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕເກປິສ຺ສາ ປຫຣຕິ, ກຸລາວກມ຺ປິ ວິທ຺ຘໍເສຕິ. ສາ ເຕນ ທຸກ຺ເຂນ ປີຬິຕາ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂິເຠທນໍ ອາຍາຈນ຺ຕີ ເອວມາຫ, ສເຈ ເຕ ກາກິຍາ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ເອຕໍ ພນ຺ຘຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ກຸລາວກວິທ຺ຘໍສນໂຕ ວາເຣຫີຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ຫາເຣຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ອທາສິ.

‘‘ປາສາທກຓ຺ຓິກາຍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ເອໂກ ຆຸຓປາຓໂກ ວສຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເຜຄ຺ຄຸໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຂີເຓ ສາຣໍ ຂາທິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ໂສ ຠກ຺ຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຣິເທວມາໂນ ຕຕິຍໍ ສທ຺ທມກາສິ, ຕໂຕປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒. ‘‘ສພ຺ພາ ປຣິກ຺ຂຕາ ເຜຄ຺ຄຸ, ຍາວ ຕສ຺ສາ ຄຕີ ອຫຸ;

ຂີຓຠກ຺ໂຂ ມຫາຣາຊ, ສາເຣ ນ ຣມຕີ ຆຸໂຓ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວ ຕສ຺ສາ ຄຕີ ອຫູຕິ ຍາວ ຕສ຺ສາ ເຜຄ຺ຄຸຍາ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ອໂຫສິ, ສາ ສພ຺ພາ ຂາທິຕາ. ນ ຣມຕີຕິ ‘‘ມຫາຣາຊ, ໂສ ປາຓໂກ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄມນຏ຺ຐານມ຺ປິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຣິເທວຕິ, ນີຫຣາເປຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ອຸປາເຍນ ນໍ ນີຫຣາເປສິ.

‘‘ນິເວສເນ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ເອກາ ໂປສາວນິຍາ ໂກກິລາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ສາ ອຕ຺ຕນາ ນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພໍ ວນສຓ຺ຑໍ ສຣິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ‘ກທາ ນຸ ໂຂ ອິມມ຺ຫາ ປຎ຺ຊຣາ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຣມຓີຍໍ ວນສຓ຺ຑໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສທ຺ທມກາສິ, ຕໂຕປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓. ‘‘ສາ ນູນາຫໍ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຣຎ຺ໂຎ ມຸຕ຺ຕາ ນິເວສນາ;

ອຕ຺ຕານໍ ຣມຍິສ຺ສາມິ, ທຸມສາຂນິເກຕິນີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸມສາຂນິເກຕິນີຕິ ສຸປຸປ຺ຜິຕາສຸ ຣຸກ຺ຂສາຂາສຸ ສກນິເກຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ, ມຫາຣາຊ, ສາ ໂກກິລາ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ.

‘‘ນິເວສເນ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ເອໂກ ໂປສາວນິໂຍ ມິໂຄ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ໂສ ເອໂກ ຍູຖປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມິຄິໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ກິເລສວເສນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ປຎ຺ຈມໍ ສທ຺ທມກາສິ, ຕໂຕປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔. ‘‘ໂສ ນູນາຫໍ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຣຎ຺ໂຎ ມຸຕ຺ໂຕ ນິເວສນາ;

ອຄ຺ໂຄທການິ ປິສ຺ສາມິ, ຍູຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ວຊ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ໂຄທການີຕິ ອຄ຺ຄອຸທການິ, ອຎ຺ເຎຫິ ມິເຄຫິ ປຐມຕຣໍ ອປີຕານິ ອນຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທການິ ຍູຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກທາ ນຸ ໂຂ ປິວິສ຺ສາມີຕິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕມ຺ປິ ມິຄໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ‘‘ນິເວສເນ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ໂປສາວນິໂຍ ມກ຺ກໂຏ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂສປິ, ມຫາຣາຊ, ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ຍູຖປຕິ ມກ຺ກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ກາມຄິທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຠຣເຕນ ນາມ ລຸທ຺ເທນ ອິຘ ອານີໂຕ, ອິທານິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຉຏ຺ຐໍ ສທ຺ທມກາສິ, ຕໂຕປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຉຏ຺ຐໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕. ‘‘ຕໍ ມໍ ກາເມຫິ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ, ຣຕ຺ຕໍ ກາເມສຸ ມຸຈ຺ຉິຕໍ;

ອານຍີ ຠຣໂຕ ລຸທ຺ໂທ, ພາຫິໂກ ຠທ຺ທມຕ຺ຖຸ ເຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພາຫິໂກຕິ ພາຫິກຣຏ຺ຐວາສີ. ຠທ຺ທມຕ຺ຖຸ ເຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ໂສ ວານໂຣ ອາຫ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ ຠທ຺ທມຕ຺ຖຸ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ນນ຺ຕິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ວານຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ‘‘ນິເວສເນ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ໂປສາວນິໂຍ ກິນ຺ນໂຣ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂສ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຕໂນ ກິນ຺ນຣິຍາ ກຕຄຸຓໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ກິເລສາຕຸໂຣ ສທ຺ທມກາສິ. ໂສ ຫິ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກທິວສໍ ຕຸງ຺ຄປພ຺ພຕສິຂຣໍ ອາຣຸຫິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສສມ຺ປນ຺ນານິ ນານາປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນນ຺ຕາ ປິຬນ຺ຘນ຺ຕາ ສູຣິຍໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕໍ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສຸໍ, ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ໂອຕຣນ຺ຕານໍ ອນ຺ຘກາໂຣ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຣ ນໍ ກິນ຺ນຣີ ‘ສາມິ, ອນ຺ຘກາໂຣ ວຕ຺ຕຕິ, ອປກ຺ຂລນ຺ໂຕ ອປ຺ປມາເທນ ໂອຕຣາຫີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຕາເຣສິ, ໂສ ຕາຍ ຕໍ ວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ສທ຺ທມກາສິ, ຕໂຕປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓພເລນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖. ‘‘ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ, ຕຸງ຺ເຄ ອຸປຣິປພ຺ພເຕ;

ສາ ມໍ ສຓ຺ເຫນ ມຸທຸນາ, ມາ ປາທໍ ຂລິ ຍສ຺ມນີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍນ຺ຕິ ອນ຺ຘຠາວກາຣເກ ຕເມ. ຕຸງ຺ເຄຕິ ຕິຂິເຓ. ສຓ຺ເຫນ ມຸທຸນາຕິ ມຏ຺ເຐນ ມຸທຸເກນ ວຈເນນ. ມາ ປາທໍ ຂລິ ຍສ຺ມນີຕິ ຍ-ກາໂຣ ພ຺ຍຎ຺ຊນສນ຺ຘິວເສນ ຄຫິໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສາ ມໍ ກິນ຺ນຣີ ສຓ຺ເຫນ ມຸທເກນ ວຈເນນ ‘‘ສາມິ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫິ, ມາ ປາທໍ ຂລິ ອສ຺ມນິ, ຍຖາ ເຕ ອຸປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ປາໂທ ປາສາຓສ຺ມິໍ ນ ຂລຕິ, ຕຖາ ໂອຕຣາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຕາເຣສີຕິ.

ອິຕິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ກິນ຺ນເຣນ ກຕສທ຺ທກາຣຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຏ຺ຐໂມ ອຸທານສທ຺ໂທ ອໂຫສິ. ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣສ຺ມິໍ ກິຣ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣປຣິກ຺ຂຍໍ ຎຕ຺ວາ ‘ມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ, ຕສ຺ສ ເມ ມນຸສ຺ສາ ສຣີຣນິກ຺ເຂປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສາຘຸກີຬໍ ກີຬິຕ຺ວາ ຘາຕຸປູຊໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຖໍ ປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕວ ປາສາທສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕກາເລ ຂນ຺ຘຠາຣໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ນິພ຺ພານປຸຣປເວສນທີປນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘນ ວຸຕ຺ຕໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗. ‘‘ອສໍສຍໍ ຊາຕິຂຍນ຺ຕທສ຺ສີ, ນ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍໍ ປຸນຣາວຊິສ຺ສໍ;

ອຍມນ຺ຕິມາ ປຈ຺ຉິມາ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ, ຂີໂຓ ເມ ສໍສາໂຣ ປຸນພ຺ຠວາຍາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຊາຕິຍາ ຂຍນ຺ຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຊາຕິຂຍນ຺ຕທສ຺ສີ ອຫໍ ອສໍສຍໍ ປຸນ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍໍ ນ ອາວຊິສ຺ສໍ, ອຍໍ ເມ ອນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ປຈ຺ຉິມາ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ, ຂີໂຓ ເມ ປຸນພ຺ຠວາຍ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິສງ຺ຂາໂຕ ສໍສາໂຣຕິ.

‘‘ອິທຎ຺ຈ ປນ ໂສ ອຸທານໍ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ອຸຍ຺ຍານວນໍ ອາຄມ຺ມ ເອກສ຺ສ ສຸປຸປ຺ຜິຕສ຺ສ ສາລສ຺ສ ມູເລ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ເອຫິ, ມຫາຣາຊ, ສຣີຣກິຈ຺ຈມສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ທິສ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ພລກາເຍນ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ຍຎ຺ຎໍ ຫາເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕທານໍ ທຕ຺ວາ ນຄເຣ ມາຆາຕເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ສາຘຸກີຬໍ ກີຬິຕ຺ວາ ສພ຺ພຄນ຺ຘຈິຕເກ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຣີຣໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ຈຕຸມຫາປເຖ ຖູປໍ ກາເຣສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫີ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕເມວ ປວິສິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣສຸ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ສຸຕກາຣຓາ ຕວ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຍຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຊນສ຺ສ ຊີວິຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ຊີວິຕທານໍ ທາເປຕ຺ວາ ນຄເຣ ຘມ຺ມເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ມາຓໂວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຏ຺ຐສທ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໔໑໙] ໓. ສຸລສາຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິທໍ ສຸວຓ຺ຓກາຍູຣນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ທາສິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ອຸສ຺ສວທິວເສ ທາສິຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິນິໍ ປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓເທວິໍ ອາຠຣຓໍ ຍາຈິ. ສາ ຕສ຺ສາ ສຕສຫສ຺ສມູລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຠຣຓໍ ອທາສິ. ສາ ຕໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ທາສິຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ປາວິສິ. ອເຖໂກ ໂຈໂຣ ຕສ຺ສາ ອາຠຣເຓ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອາຠຣຓໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ມຈ຺ຉມໍສສຸຣາທີນິ ອທາສິ. ສາ ‘‘ກິເລສວເສນ ເທຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ກີຬິຕ຺ວາ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ນິປນ຺ເນ ທາສິຄເຓ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂສ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິມໍ ຐານໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ໂຖກໍ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕຣາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສກ຺ກາ ຣຫສ຺ສກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ, ອຍໍ ປນ ນິສ຺ສໍສຍໍ ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘນຠຓ຺ຑໍ ຫຣິຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂຫຕຸ, ສິກ຺ຂາເປສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ສຸຣາມເທນ ເມ ສຸກ຺ຂໍ ສຣີຣໍ, ປານີຍໍ ຕາວ ມໍ ປາເຍຫີ’’ຕິ ເອກໍ ກູປໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ເມ ປານີຍໍ ໂອສິຎ຺ຈາ’’ຕິ ຣຊ຺ຊຸຎ຺ຈ ຆຏຎ຺ຈ ທສ຺ເສສິ. ໂຈໂຣ ຣຊ຺ຊຸໍ ກູເປ ໂອຕາເຣສິ, ອຖ ນໍ ໂອນມິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕໍ ມຫພ຺ພລທາສີ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ອາຓິສທໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ກູເປ ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕເກນ ມຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ເອກໍ ມຫນ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐກໍ ມຕ຺ຖເກ ອາສຸມ຺ຠິ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ. ສາປິ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສາມິນິຍາ ອາຠຣຓໍ ທທມານາ ‘‘ມນມ຺ຫິ ອຊ຺ຊ ອິມໍ ອາຠຣຓໍ ນິສ຺ສາຍ ມຕາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ, ສາປິ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ, ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອິທາເນວ ສາ ທາສີ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ, ປຸພ຺ເພປິ ສມນ຺ນາຄຕາວ, ນ ຈ ອິທາເນວ ຕາຍ ໂສ ມາຣິໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ນໍ ມາເຣສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ສຸລສາ ນາມ ນຄຣໂສຠິນີ ປຎ຺ຈສຕວຓ຺ຓທາສິປຣິວາຣາ ອໂຫສິ, ສຫສ຺ເສນ ຣຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ສຕ຺ຕຸໂກ ນາມ ໂຈໂຣ ອໂຫສິ ນາຄພໂລ, ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອິສ຺ສຣຆຣານິ ປວິສິຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິໍ ວິລຸມ຺ປຕິ. ນາຄຣາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປກ຺ໂກສິໍສຸ. ຣາຊາ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄຸມ຺ພໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ໂຈຣໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ສີສມສ຺ສ ຉິນ຺ທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ເກ ຈຕຸກ຺ເກ ກສາຫິ ຕາເຬຕ຺ວາ ອາຆາຕນໍ ເນນ຺ຕິ. ‘‘ໂຈໂຣ ກິຣ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ສກລນຄຣໍ ສງ຺ຂຸຠິ. ຕທາ ສຸລສາ ວາຕປາເນ ຐຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອິມໍ ໂຈໂຣຕິ ຄຫິຕປຸຣິສໍ ໂມເຈຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອິທໍ ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ອິມິນາວ ສທ຺ຘິໍ ສມຄ຺ຄວາສໍ ກປ຺ເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ກຓເວຣຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໔.໖໙ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກສ຺ສ ສຫສ຺ສໍ ເປເສຕ຺ວາ ຕໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທມານາ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິ. ໂຈໂຣ ຕິຓ຺ຓໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ເຖນ ປລາຍິຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ, ສຸລສາຍ ປິຬນ຺ຘນຠຓ຺ຑໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ອຄ຺ຆຕິ, ສຸລສໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອິທໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຫໍ ຕທາ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ນີຍມາໂນ ອສຸກປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຣຸກ຺ຂເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ປຏິສ຺ສຸຓິໍ, ສາ ມໍ ພລິກມ຺ມໍ ອລຠມານາ ຠາຍາເປຕິ, ພລິກມ຺ມມສ຺ສາ ກໂຣມາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາມິ, ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເປເສຫີ’’ຕິ. ‘‘ຠທ຺ເທ, ເປເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ມຍໍ ອຸໂຠປິ ສພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິຕາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາມິ, ຕຖາ ກໂຣມາ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ຕຖາ ກາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາທໍ ຄຕກາເລ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ມຫາຊນໍ ທິສ຺ວາ ເທວຕາ ພລິກມ຺ມໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ມຍໍ ອຸໂຠວ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ເທມາ’’ຕິ. ໂສ ຕາຍ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໂຕ ຕໍ ພລິປາຕິໍ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ສນ຺ນທ຺ຘປຎ຺ຈາວຸໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ເອກໍ ສຕໂປຣິສປປາຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊາຕຣຸກ຺ຂມູເລ ພລິຠາຊນໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ນາຫໍ ພລິກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ, ຕໍ ປນ ມາເຣຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘນໍ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕມ຺ຫິ, ຕວ ປິຬນ຺ຘນໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣສາຏເກນ ຠຓ຺ຑິກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມິ, ມໍ ກສ຺ມາ ມາເຣສີ’’ຕິ? ‘‘ຘນກາຣຓາ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ມຍາ ກຕຄຸຓໍ ອນຸສ຺ສຣ, ອຫໍ ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນີຍມານໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ເຕນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ລຠາເປສິໍ, ເທວສິກໍ ສຫສ຺ສໍ ລຠມານາປິ ອຎ຺ຎໍ ປຸຣິສໍ ນ ໂອໂລເກມິ, ເອວຎ຺ຫິ ຕວ ອຸປກາຣິກໍ ມາ ມໍ ມາເຣຫິ, ພຫຸຎ຺ຈ ເຕ ຘນໍ ທສ຺ສາມິ, ຕວ ທາສີ ຈ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍາຈນ຺ຕີ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘. ‘‘ອິທໍ ສຸວຓ຺ຓກາຍູຣໍ, ມຸຕ຺ຕາ ເວຬຸຣິຍາ ພຫູ;

ສພ຺ພໍ ຫຣສ຺ສຸ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ມຎ຺ຈ ທາສີຕິ ສາວຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາຍູຣນ຺ຕິ ຄີວາຍໍ ປິຬນ຺ຘນປສາຘນໍ ກາຍູຣໍ. ສາວຍາຕິ ມຫາຊນມຊ຺ເຌ ສາເວຕ຺ວາ ທາສິໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຕໂຕ ສຕ຺ຕຸເກນ –

໑໙. ‘‘ໂອໂຣປຍສ຺ສຸ ກລ຺ຍາຓິ, ມາ ພາຬ຺ຫໍ ປຣິເທວສິ;

ນ ຈາຫໍ ອຠິຊານາມິ, ອຫນ຺ຕ຺ວາ ຘນມາຠຕ’’ນ຺ຕິ. –

ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ທຸຕິຍຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕາຍ ສຸລສາ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂຈໂຣ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ອຸປາເຍນ ນໍ ປຐມຕຣໍ ປປາເຕ ປາເຕຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໒໐. ‘‘ຍໂຕ ສຣາມິ ອຕ຺ຕານໍ, ຍໂຕ ປຕ຺ຕາສ຺ມິ ວິຎ຺ຎຸຕໍ;

ນ ຈາຫໍ ອຠິຊານາມິ, ອຎ຺ຎໍ ປິຍຕຣໍ ຕຍາ.

໒໑. ‘‘ເອຫິ ຕໍ ອຸປຄູຫິສ຺ສໍ, ກຣິສ຺ສຎ຺ຈ ປທກ຺ຂິຓໍ;

ນ ຫິ ທານິ ປຸນ ອຕ຺ຖິ, ມມ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ສງ຺ຄໂມ’’ຕິ.

ສຕ຺ຕຸໂກ ຕສ຺ສາຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸ, ຠທ຺ເທ, ເອຫິ ອຸປຄູຫສ຺ສຸ ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສຸລສາ ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຄູຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຕໍ, ສາມິ, ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປາທປິຏ຺ຐິຍໍ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ພາຫຸປສ຺ເສ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມປສ຺ສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທມານາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ນາຄພລາ ຄຓິກາ ໂຈຣໍ ທ຺ວີສຸ ປຈ຺ຉາປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ສຕໂປຣິເສ ນຣເກ ຂິປິ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ປຕ຺ວາ ມຣິ. ຕໍ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວຕາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໒. ‘‘ນ ຫິ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ, ປຸຣິໂສ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອິຕ຺ຖີປິ ປຓ຺ຑິຕາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈກ຺ຂຓາ.

໒໓. ‘‘ນ ຫິ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ, ປຸຣິໂສ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອິຕ຺ຖີປິ ປຓ຺ຑິຕາ ໂຫຕິ, ລຫຸໍ ອຕ຺ຖໍ ວິຈິນ຺ຕິກາ.

໒໔. ‘‘ລຫຸຎ຺ຈ ວຕ ຂິປ຺ປຎ຺ຈ, ນິກຏ຺ເຐ ສມເຈຕຍິ;

ມິຄໍ ປຸຓ຺ຓາຍເຕເນວ, ສຸລສາ ສຕ຺ຕຸກໍ ວຘິ.

໒໕. ‘‘ໂຍຘ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ອຕ຺ຖໍ, ນ ຂິປ຺ປມນຸພຸຊ຺ຌຕິ;

ໂສ ຫຎ຺ຎຕິ ມນ຺ທມຕິ, ໂຈໂຣວ ຄິຣິຄພ຺ຠເຣ.

໒໖. ‘‘ໂຍ ຈ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ອຕ຺ຖໍ, ຂິປ຺ປເມວ ນິໂພຘຕິ;

ມຸຈ຺ຈເຕ ສຕ຺ຕຸສມ຺ພາຘາ, ສຸລສາ ສຕ຺ຕຸກາມິວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາ ໂຫຕີຕິ ອິຕ຺ຖີປິ ປຓ຺ຑິຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈກ຺ຂຓາ ໂຫຕິ, ອຖ ວາ ອິຕ຺ຖີ ປຓ຺ຑິຕາ ເຈວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈກ຺ຂຓາ ຈ ໂຫຕິ. ລຫຸໍ ອຕ຺ຖໍ ວິຈິນ຺ຕິກາຕິ ລຫຸໍ ຂິປ຺ປໍ ອຕ຺ຖໍ ວິຈິນ຺ຕິກາ. ລຫຸຎ຺ຈ ວຕາຕິ ອທນ຺ຘຎ຺ຈ ວຕ. ຂິປ຺ປຎ຺ຈາຕິ ອຈິເຣເນວ. ນິກຏ຺ເຐ ສມເຈຕຍີຕິ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕາວ ຕສ຺ສ ມຣຓູປາຍໍ ຈິນ຺ເຕສິ. ປຸຓ຺ຓາຍເຕເນວາຕິ ປູຣິຕຘນຸສ຺ມິໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ເຉໂກ ມິຄລຸທ຺ທໂກ ສກຓ຺ຑປຸຓ຺ຓຘນຸສ຺ມິໍ ຂິປ຺ປໍ ມິຄໍ ວຘຕິ, ເອວໍ ສຸລສາ ສຕ຺ຕຸກໍ ວຘີຕິ. ໂຍຘາຕິ ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ. ນິໂພຘຕີຕິ ຊານາຕິ. ສຕ຺ຕຸກາມິວາຕິ ສຕ຺ຕຸກາ ອິວ, ຍຖາ ສຸລສາ ມຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ສຸລສາ ໂຈຣໍ ວຘິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຊນສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ກຫ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ມາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ນຄຣເມວ ປາວິສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ເຕ ອຸໂຠປິ ອິເມເຍວ ອເຫສຸໍ, ເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຸລສາຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໔໒໐] ໔. ສຸມງ຺ຄລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຠຸສມ຺ຫິ ກຸທ຺ໂຘຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຣາໂຊວາທສຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ຣຎ຺ຎາ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຕສ຺ສ ສຸມງ຺ຄໂລ ນາມ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ອໂຫສິ. ອເຖໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຕເມນໍ ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຣາຊາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣເສຫິ ຂາທນີຍໂຠຊນີເຍຫິ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ປເວເສຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາທີນິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ສຸມງ຺ຄລໍ ນາມ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣໍ ກຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິພທ຺ຘໍ ຣາຊເຄເຫ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈິຣໍ ວສິ, ສຸມງ຺ຄໂລປິ ນໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ.

ອເຖກທິວສໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ສຸມງ຺ຄລໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ກຕິປາຫໍ ອສຸກຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ວສິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສຸມງ຺ຄໂລປິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ກຕິປາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ສາຍໍ ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ຕໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ປຈ຺ຈາຄມິ. ສຸມງ຺ຄໂລ ຕສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘປິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ປາສາຓຜລເກ ນິສີທິ. ຕໍ ທິວສໍ ປນ ອຸຍ຺ຍານປາລສ຺ສ ຆຣໍ ປາຫຸນກາ ອາຄມິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ‘‘ອຸຍ຺ຍາເນ ອຠຍລທ຺ຘໍ ມິຄໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘນຸໍ ອາທາຍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິຄໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາມິໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສຣໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ສີສໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຸມງ຺ຄລາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຄຕຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘ມິໂຄ’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ວິຊ຺ຌິໍ, ຂມຖ ເມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ ທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສສິ, ເອຫິ ສຣໍ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຣໍ ລຸຎ຺ຈິ, ມຫຕີ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ‘‘ສເຈ ຣາຊາ ຊານິສ຺ສຕິ, ນາເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໂຕວ ປລາຍິ. ຕາວເທວ ‘‘ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ ເທວຕານຸຠາເວນ ສກລນຄຣໍ ເອກໂກລາຫລໍ ຊາຕໍ.

ປຸນທິວເສ ມນຸສ຺ສາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ມາເຣຕ຺ວາ ປລາໂຕ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ກຖຍິໍສຸ. ຣາຊາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ສຣີຣປູຊໍ ກຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ຌາເປຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ອາທາຍ ເຈຕິຍໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ປູເຊນ຺ໂຕ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ສຸມງ຺ຄໂລປິ ເອກສໍວຈ຺ຉຣໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ມຍິ ຣຎ຺ໂຎ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອມຈ຺ໂຈປິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖສິ. ຣາຊາ ອສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ປຸນ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອນຕ຺ຕມນຠາວໍ ສຸມງ຺ຄລສ຺ສ ກເຖສິ. ໂສ ທຸຕິຍສໍວຈ຺ຉເຣປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເຖວ ຣາຊາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ຕຕິຍສໍວຈ຺ຉເຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອາຄມິ. ອມຈ຺ໂຈ ຣຎ຺ໂຎ ຈິຕ຺ຕມຸທຸຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ຣາຊທ຺ວາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາຄຕຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖສິ. ຣາຊາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸມງ຺ຄລ, ກສ຺ມາ ຕຍາ ມມ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ມາຣິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ, ເທວ, ‘ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ມາເຣມີ’ຕິ ມາເຣສິໍ, ອປິຈ ໂຂ ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ອິທໍ ນາມ ອກາສິ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ເຕນ ຫິ ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ປຸນ ອຸຍ຺ຍານປາລເມວ ອກາສິ.

ອຖ ນໍ ໂສ ອມຈ຺ໂຈ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ເທວ, ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ທ຺ເວ ວາເຣ ສຸມງ຺ຄລສ຺ສ ຄຸຓໍ ສຸຕ຺ວາປິ ກິຎ຺ຈິ ນ ກຖຍິຕ຺ຖ, ກສ຺ມາ ປນ ຕຕິຍວາເຣ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອນຸກມ຺ປິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ຣາຊາ ‘‘ຕາຕ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ກຸທ຺ເຘນ ສຫສາ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕນາຫໍ ປຸພ຺ເພ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕິຍວາເຣ ສຸມງ຺ຄເລ ມມ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມຸທຸຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ’’ນ຺ຕິ ຣາຊວຕ຺ຕໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໒໗. ‘‘ຠຸສມ຺ຫິ ກຸທ຺ໂຘຕິ ອເວກ຺ຂິຍານ, ນ ຕາວ ທຓ຺ຑໍ ປຓເຍຍ຺ຍ ອິສ຺ສໂຣ;

ອຏ຺ຐານໂສ ອປ຺ປຕິຣູປມຕ຺ຕໂນ, ປຣສ຺ສ ທຸກ຺ຂານິ ຠຸສໍ ອຸທີຣເຍ.

໒໘. ‘‘ຍໂຕ ຈ ຊາເນຍ຺ຍ ປສາທມຕ຺ຕໂນ, ອຕ຺ຖໍ ນິຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ປຣສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ;

ຕທາຍມຕ຺ໂຖຕິ ສຍໍ ອເວກ຺ຂິຍ, ອຖສ຺ສ ທຓ຺ຑໍ ສທິສໍ ນິເວສເຍ.

໒໙. ‘‘ນ ຈາປິ ຌາເປຕິ ປຣໍ ນ ອຕ຺ຕນໍ, ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ໂຍ ນຍເຕ ນຍານຍໍ;

ໂຍ ທຓ຺ຑຘາໂຣ ຠວຕີຘ ອິສ຺ສໂຣ, ສ ວຓ຺ຓຄຸຕ຺ໂຕ ສິຣິຍາ ນ ຘໍສຕິ.

໓໐. ‘‘ເຍ ຂຕ຺ຕິຍາ ເສ ອນິສມ຺ມກາຣິໂນ, ປເຓນ຺ຕິ ທຓ຺ຑໍ ສຫສາ ປມຸຈ຺ຉິຕາ;

ອວຓ຺ຓສໍຍຸຕາ ຊຫນ຺ຕິ ຊີວິຕໍ, ອິໂຕ ວິມຸຕ຺ຕາປິ ຈ ຍນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິໍ.

໓໑. ‘‘ຘມ຺ເມ ຈ ເຍ ອຣິຍປ຺ປເວທິເຕ ຣຕາ, ອນຸຕ຺ຕຣາ ເຕ ວຈສາ ມນສາ ກມ຺ມຸນາ ຈ;

ເຕ ສນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈສມາຘິສຓ຺ຐິຕາ, ວຊນ຺ຕິ ໂລກໍ ທຸຠຍໍ ຕຖາວິຘາ.

໓໒. ‘‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ນຣປມທານມິສ຺ສໂຣ, ສເຈປິ ກຸຊ຺ຌາມິ ຐເປມິ ອຕ຺ຕນໍ;

ນິເສຘຍນ຺ໂຕ ຊນຕໍ ຕຖາວິຘໍ, ປເຓມິ ທຓ຺ຑໍ ອນຸກມ຺ປ ໂຍນິໂສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອເວກ຺ຂິຍານາຕິ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຊານິຕ຺ວາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕາຕ, ປຖວິສ຺ສໂຣ ຣາຊາ ນາມ ‘‘ອຫໍ ຠຸສໍ ກຸທ຺ໂຘ ພລວໂກຘາຠິຠູໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາທິເຠທໍ ທຓ຺ຑໍ ປຣສ຺ສ ນ ປຓເຍຍ຺ຍ ນ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ກິໍກາຣຓາ? ກຸທ຺ໂຘ ຫິ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກໍ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາເນນ ອກາຣເຓນ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊຠາວສ຺ສ ອນນຸຣູປໍ ‘‘ອິມໍ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ອາຫຣຖ, ອິທຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປຣສ຺ສ ຠຸສໍ ທຸກ຺ຂານິ ພລວທຸກ຺ຂານິ ອຸທີຣເຍ.

ຍໂຕຕິ ຍທາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍທາ ປນ ຣາຊາ ປຣສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ອຖ ປຣສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ອຕ຺ຖໍ ນິຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ອຸປປຣິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຕທາ ເອວໍ ນິຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ນາເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ເອຕສ຺ສ ໂທໂສ’’ຕິ ສຍໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ອຖສ຺ສ ອປຣາຘກາຣກສ຺ສ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກເຫຕຸ ອຏ຺ເຐວ, ໂສຬສວຕ຺ຖຸກເຫຕຸ ໂສຬເສວ ກຫາປເຓ ຄຓ຺ຫມາໂນ ທຓ຺ຑໍ ສທິສໍ ກຕໂທສານຸຣູປໍ ນິເວສເຍ ຐເປຍ຺ຍ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ.

ອມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ຉນ຺ທາທີຫິ ອຄຕິກິເລເສຫິ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຠິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍ ນຍານຍໍ ນຍເຕ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ໂສ ເນວ ປຣໍ ຌາເປຕິ, ນ ອຕ຺ຕານໍ. ຉນ຺ທາທິວເສນ ຫິ ອເຫຕຸກໍ ທຓ຺ຑໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ປຣມ຺ປິ ເຕນ ທຓ຺ເຑນ ຌາເປຕິ ທຫຕິ ປີເຬຕິ, ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ຕໂຕນິທາເນນ ປາເປນ. ອຍໍ ປນ ນ ປຣໍ ຌາເປຕິ, ນ ອຕ຺ຕານໍ. ໂຍ ທຓ຺ຑຘາໂຣ ຠວຕີຘ ອິສ຺ສໂຣຕິ ໂຍ ອິຘ ປຖວິສ຺ສໂຣ ຣາຊາ ອິຘ ສຕ຺ຕໂລເກ ໂທສານຸຈ຺ຉວິກໍ ທຓ຺ຑໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ທຓ຺ຑຘາໂຣ ໂຫຕິ. ສ ວຓ຺ຓຄຸຕ຺ໂຕຕິ ຄຸຓວຓ຺ເຓນ ເຈວ ຍສວຓ຺ເຓນ ຈ ຄຸຕ຺ໂຕ ຣກ຺ຂິໂຕ ສິຣິຍາ ນ ຘໍສຕິ ນ ປຣິຫາຍຕິ. ອວຓ຺ຓສໍຍຸຕາ ຊຫນ຺ຕີຕິ ອຘມ຺ມິກາ ໂລລຣາຊາໂນ ອວຓ຺ເຓນ ຍຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ຊຫນ຺ຕິ.

ຘມ຺ເມ ຈ ເຍ ອຣິຍປ຺ປເວທິເຕຕິ ເຍ ຣາຊາໂນ ອາຈາຣອຣິເຍຫິ ຘມ຺ມິກຣາຊູຫິ ປເວທິເຕ ທສວິເຘ ຣາຊຘມ຺ເມ ຣຕາ. ອນຸຕ຺ຕຣາ ເຕຕິ ເຕ ວຈສາ ມນສາ ກມ຺ມຸນາ ຈ ຕີຫິປິ ເອເຕຫິ ອນຸຕ຺ຕຣາ ເຊຏ຺ຐກາ. ເຕ ສນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈສມາຘິສຓ຺ຐິຕາຕິ ເຕ ອຄຕິປຫາເນນ ກິເລສສນ຺ຕິຍຎ຺ຈ ສຸສີລ຺ຍສງ຺ຂາເຕ ໂສຣຈ຺ເຈ ຈ ເອກຄ຺ຄຕາສມາຘິມ຺ຫິ ຈ ສຓ຺ຐິຕາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຘມ຺ມິກຣາຊາໂນ. ວຊນ຺ຕິ ໂລກໍ ທຸຠຍນ຺ຕິ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂລກໂຕ ເທວໂລກໍ, ເທວໂລກໂຕ ມນຸສ຺ສໂລກນ຺ຕິ ອຸຠຍໂລກເມວ ວຊນ຺ຕິ, ນິຣຍາທີສຸ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນຣປມທານນ຺ຕິ ນຣານຎ຺ຈ ນາຣີນຎ຺ຈ. ຐເປມິ ອຕ຺ຕນນ຺ຕິ ກຸທ຺ໂຘປິ ໂກຘວເສນ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ໂປຣາຓກຣາຊູຫິ ຐປິຕນຍສ຺ມິໍເຍວ ຘມ຺ເມ ຐເປມິ, ວິນິຈ຺ຉຍຘມ຺ມໍ ນ ຠິນ຺ທາມີຕິ.

ເອວໍ ຉຫິ ຄາຖາຫິ ຣຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ກຖິເຕ ສພ຺ພາປິ ຣາຊປຣິສາ ຕຸຏ຺ຐາ ‘‘ອຍໍ ສີລາຈາຣຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ອນຸຣູປາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຄຸເຓ ກເຖສຸໍ. ສຸມງ຺ຄໂລ ປນ ປຣິສາຍ ກຖິຕາວສາເນ ອຸຏ຺ຐາຍ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຣຎ຺ໂຎ ຖຸຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໓. ‘‘ສິຣີ ຈ ລກ຺ຂີ ຈ ຕເວວ ຂຕ຺ຕິຍ, ຊນາຘິປ ມາ ວິຊຫິ ກຸທາຈນໍ;

ອກ຺ໂກຘໂນ ນິຈ຺ຈປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ, ອນີໂຆ ຕຸວໍ ວສ຺ສສຕານິ ປາລຍ.

໓໔. ‘‘ຄຸເຓຫິ ເອເຕຫິ ອຸເປຕ ຂຕ຺ຕິຍ, ຐິຕມຣິຍວຕ຺ຕີ ສຸວໂຈ ອໂກຘໂນ;

ສຸຂີ ອນຸປ຺ປີຬ ປສາສ ເມທິນິໍ, ອິໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕປິ ຈ ຍາຫິ ສຸຄ຺ຄຕິໍ.

໓໕. ‘‘ເອວໍ ສຸນີເຕນ ສຸຠາສິເຕນ, ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ອຸປາຍໂສ ນຍໍ;

ນິພ຺ພາປເຍ ສງ຺ຂຸຠິຕໍ ມຫາຊນໍ, ມຫາວ ເມໂຆ ສລິເລນ ເມທິນິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຣີ ຈ ລກ຺ຂີ ຈາຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ. ອນີໂຆຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ. ອຸເປຕ ຂຕ຺ຕິຍາຕິ ອຸເປໂຕ ຂຕ຺ຕິຍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຐິຕມຣິຍວຕ຺ຕີຕິ ຐິຕອຣິຍວຕ຺ຕິ, ອຣິຍວຕ຺ຕິ ນາມ ທສຣາຊຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ໂປຣາຓຣາຊວຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຐິຕຣາຊຘມ຺ໂມ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸປ຺ປີຬ ປສາສ ເມທິນິນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປີຬໍ ປສາສ ເມທິນິຎ຺ຈ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ສຸນີເຕນາຕິ ສຸນເຍນ ສຸຏ຺ຐຸ ກາຣເຓນ. ຘມ຺ເມນາຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ເມນ. ຎາເຍນາຕິ ປຸຣິມປທສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຸປາຍໂສຕິ ອຸປາຍໂກສລ຺ເລນ. ນຍນ຺ຕິ ນຍນ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມິກຣາຊາ. ນິພ຺ພາປເຍຕິ ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂໍ ທຣຖໍ ອປເນນ຺ໂຕ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂສງ຺ຂຸຠິຕມ຺ປິ ມຫາຊນໍ ມຫາເມໂຆ ສລິເລນ ເມທິນິໍ ວິຍ ນິພ຺ພາເປຍ຺ຍ, ຕ຺ວມ຺ປິ ຕເຖວ ນິພ຺ພາເປຫີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ສຕ຺ຖາ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ໂອວາທວເສນ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ສຸມງ຺ຄໂລ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຸມງ຺ຄລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໔໒໑] ໕. ຄງ຺ຄມາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອງ຺ຄາຣຊາຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກທິວສຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ອຸໂປສຖິເກ ອຸປາສເກ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາສກາ ສາຘຸຣູປໍ ໂວ ກຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ເຕຫິ, ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ໂກໂຘ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ, ອຸໂປສຖວາໂສ ວສິຕພ຺ໂພ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ຫິ ເອກໍ ອຸປຑ຺ຒຸໂປສຖກມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຍສໍ ລຠິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ສຸຈິປຣິວາໂຣ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ ອສີຕິໂກຏິຘນວິຠໂວ ທານາທິປຸຎ຺ຎາຠິຣໂຕ. ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕທາຣາປິ ປຣິຊໂນປິ ອນ຺ຕມໂສ ຕສ຺ມິໍ ຆເຣ ວຈ຺ຉປາລກາປິ ສພ຺ເພ ມາສສ຺ສ ຉ ທິວເສ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ທລິທ຺ທກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ຊີວຕິ. ໂສ ‘‘ຠຕິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ‘‘ກິໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ຠຕິຍາ ກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເສຏ຺ຐິ ອຎ຺ເຎສໍ ຠຕິການໍ ອາຄຕທິວເສເຍວ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສີລໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ສີລຣກ຺ຂຓອາຈິກ຺ຂເຓ ສຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ອຕ຺ຕໂນ ຠຕິໍ ຊານິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸວໂຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກິລມຖໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ, ປາໂຕວ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຍໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ນຄເຣ ຉຓໍ ໂຆເສສຸໍ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ທາສິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສຖທິວໂສ, ເຄເຫ ກມ຺ມກຣານໍ ປາໂຕວ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ເທຫິ, ກາລສ຺ເສວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຄມາສິ, ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສຖິໂກ ຠເວຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ໂກຈິ ນາໂຣເຈສິ. ເສສກມ຺ມກຣາ ປາໂຕວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖິກາວ ອເຫສຸໍ. ເສຏ຺ຐິປິ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ສປຣິຊໂນ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐຫິ, ສພ຺ເພປິ ອຸໂປສຖິກາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີລໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກລທິວສໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນເວລາຍ ອາຄໂຕ. ອຖສ຺ສ ຠຕ຺ຕກາຣິກາ ຫຕ຺ຖໂຘວນໍ ທຕ຺ວາ ປາຕິຍໍ ຠຕ຺ຕໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຸປນາເມສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ອິມາຍ ເວລາຍ ມຫາສທ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອຊ຺ຊ ກຫໍ ຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສພ຺ເພ ອຸໂປສຖໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານານິ ຄຕາ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ເອຕ຺ຕການໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຫໍ ເອໂກ ທຸສ຺ສີໂລ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວສິສ຺ສາມິ, ອິທານິ ອຸໂປສຖງ຺ເຄສຸ ອຘິຏ຺ຐິເຕສຸ ໂຫຕິ ນຸ ໂຂ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ, ໂນ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ຕາຕ ປາໂຕວ ອນຘິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ສກລໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ, ອຸປຑ຺ຒຸໂປສຖກມ຺ມໍ ປນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສ ‘‘ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ໂຫຕູ’’ຕິ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສມາທິນ຺ນສີໂລ ຫຸຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ວສໂນກາສໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສີລໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖສ຺ສ ສກລທິວສໍ ນິຣາຫາຣຕາຍ ປຈ຺ຉິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ສຕ຺ຖກວາຕາ ສມຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິນາ ນານາວິຘານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ‘‘ອຸໂປສຖໍ ນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ, ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ກຕ຺ວາ ສມາທິຍິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ພລວເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ສຕິໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອິທານິ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ໂອສາຣເກ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ພາຣາຓສິຣາຊາ ຣຖວຣຄໂຕ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຐານໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສິຣິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຈວິຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒຸໂປສຖກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ລທ຺ຘຄພ຺ຠປຣິຫາຣາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ‘‘ອຸທຍກຸມາໂຣ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິ, ຊາຕິສ຺ສຣຎາເຓນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຜລໍ ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ໂສ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ມຫນ຺ຕໍ ສິຣິວິຠວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕເທວ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.