໙. ນວກນິປາໂຕ

[໔໒໗] ໑. ຄິຊ຺ຌຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປຣິສງ຺ກຸປໂຖ ນາມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ເອໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຖກາເມຫິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ເຈວ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ຈ ‘‘ເອວໍ ເຕ ອຠິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ອາໂລກິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ວິໂລກິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ສມິຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ປສາຣິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ນິວາເສຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ປາຣຸປິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ປຕ຺ໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາເຣນ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸນາ ຊາຄຣິຍມນຸຍຸຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ນາມ ຊານິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ຄມິກວຕ຺ຕໍ ນາມ, ອິມານິ ຈຸທ຺ທສ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານິ, ອສີຕິ ມຫາວຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ເຕ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ອິເມ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄຄຸຓາ ນາມ, ເອເຕ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂອວທິຍມາໂນ ທຸພ຺ພໂຈ ອໂຫສິ ອກ຺ຂໂມ ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ ອນຸສາສນິໍ. ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ນ ວທາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ມໍ ກສ຺ມາ ວທຖ, ອຫເມວ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ວາ ອນຕ຺ຖໍ ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອວຈນີຍໍ ອກາສິ. ອຖສ຺ສ ທຸພ຺ພຈຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ອຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ທຸພ຺ພໂຈສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖກາມານໍ ວຈນໍ ນ ກໂຣສິ, ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ເວຣມ຺ຠວາຕມຸເຂ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ໂຓ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄິຊ຺ຌໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ປຸຕ຺ໂຕ ປນສ຺ສ ສຸປຕ຺ໂຕ ນາມ ຄິຊ຺ຌຣາຊາ ອເນກສຫສ຺ສຄິຊ຺ຌປຣິວາໂຣ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ໂສ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສສິ, ຖາມສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປນ ອຕິທູຣໍ ອຸປ຺ປຕຕິ. ອຖ ນໍ ປິຕາ ‘‘ຕາຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂອວທິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ເອກທິວສໍ ປນ ວຸຏ຺ເຐ ເທເວ ຄິຊ຺ເຌຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ເສເສ ໂອຫາຍ ອຕິຠູມິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຣມ຺ຠວາຕມຸຂໍ ປຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓຠາວໍ ປາປຸຓິ. ສຕ຺ຖາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑. ‘‘ປຣິສງ຺ກຸປໂຖ ນາມ, ຄິຊ຺ຌປນ຺ໂຖ ສນນ຺ຕໂນ;

ຕຕ຺ຣາສິ ມາຕາປິຕໂຣ, ຄິຊ຺ໂຌ ໂປເສສິ ຊິຓ຺ຓເກ;

ເຕສໍ ອຊຄຣເມທໍ, ອຈ຺ຈຫາສິ ພຫຸຕ຺ຕໂສ.

໒. ‘‘ປິຕາ ຈ ປຸຕ຺ຕໍ ອວຈ, ຊານໍ ອຸຈ຺ຈໍ ປປາຕິນໍ;

ສຸປຕ຺ຕໍ ຖາມສມ຺ປນ຺ນໍ, ເຕຊສ຺ສິໍ ທູຣຄາມິນໍ.

໓. ‘‘ປຣິປ຺ລວນ຺ຕໍ ປຖວິໍ, ຍທາ ຕາຕ ວິຊານຫິ;

ສາຄເຣນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ກໍວ ປຣິມຓ຺ຑລໍ;

ຕໂຕ ຕາຕ ນິວຕ຺ຕສ຺ສຸ, ມາສ຺ສຸ ເອຕ຺ໂຕ ປຣໍ ຄມິ.

໔. ‘‘ອຸທປຕ຺ໂຕສິ ເວເຄນ, ພລີ ປກ຺ຂີ ທິຊຸຕ຺ຕໂມ;

ໂອໂລກຍນ຺ໂຕ ວກ຺ກງ຺ໂຄ, ປພ຺ພຕານິ ວນານິ ຈ.

໕. ‘‘ອທ຺ທສ຺ສ ປຖວິໍ ຄິຊ຺ໂຌ, ຍຖາສາສິ ປິຕຸສ຺ສຸຕໍ;

ສາຄເຣນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ກໍວ ປຣິມຓ຺ຑລໍ.

໖. ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂສ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ, ປຣເມວຈ຺ຈວຕ຺ຕຖ;

ຕຎ຺ຈ ວາຕສິຂາ ຕິກ຺ຂາ, ອຈ຺ຈຫາສິ ພລິໍ ທິຊໍ.

໗. ‘‘ນາສກ຺ຂາຕິຄໂຕ ໂປໂສ, ປຸນເທວ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ;

ທິໂຊ ພ຺ຍສນມາປາທິ, ເວຣມ຺ຠານໍ ວສໍ ຄໂຕ.

໘. ‘‘ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ຈ ທາຣາ ຈ, ເຍ ຈຎ຺ເຎ ອນຸຊີວິໂນ;

ສພ຺ເພ ພ຺ຍສນມາປາທຸໍ, ອໂນວາທກເຣ ທິເຊ.

໙. ‘‘ເອວມ຺ປິ ອິຘ ວຸຑ຺ຒານໍ, ໂຍ ວາກ຺ຍໍ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ;

ອຕິສີມຈໂຣ ທິຕ຺ໂຕ, ຄິຊ຺ໂຌວາຕີຕສາສໂນ;

ສ ເວ ພ຺ຍສນໍ ປປ຺ໂປຕິ, ອກຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຣິສງ຺ກຸປໂຖຕິ ສງ຺ກຸປໂຖ. ມນຸສ຺ສາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ຂາຓຸເກ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ເຕສຸ ຣຊ຺ຊຸໂຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕນ ໂສ ຄິຊ຺ຌປພ຺ພເຕ ຊງ຺ຆມຄ຺ໂຄ ‘‘ສງ຺ກຸປໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຄິຊ຺ຌປນ຺ໂຖຕິ ຄິຊ຺ຌປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ມຫາມຄ຺ໂຄ. ສນນ຺ຕໂນຕິ ໂປຣາໂຓ. ຕຕ຺ຣາສີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄິຊ຺ຌປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ສງ຺ກຸປເຖ ເອໂກ ຄິຊ຺ໂຌ ອາສິ, ໂສ ຊິຓ຺ຓເກ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສສິ. ອຊຄຣເມທນ຺ຕິ ອຊຄຣານໍ ເມທໍ. ອຈ຺ຈຫາສີຕິ ອຕິວິຍ ອາຫຣິ. ພຫຸຕ຺ຕໂສຕິ ພຫຸໂສ. ຊານໍ ອຸຈ຺ຈໍ ປປາຕິນນ຺ຕິ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ອຕິອຸຈ຺ຈໍ ຐານໍ ລງ຺ຆຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຸຈ຺ເຈ ປປາຕີ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕ. ເຕຊສ຺ສິນ຺ຕິ ປຸຣິສເຕຊສມ຺ປນ຺ນໍ. ທູຣຄາມິນນ຺ຕິ ເຕເນວ ເຕເຊນ ທູຣຄາມິໍ. ປຣິປ຺ລວນ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປລປຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຸທເກ ອຸປ຺ລວມານໍ. ວິຊານຫີຕິ ວິຊານາສິ. ຈກ຺ກໍວ ປຣິມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ເຕ ປເທເສ ຐິຕສ຺ສ ສມຸທ຺ເທນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຊມ຺ພຸທີໂປ ຈກ຺ກມຓ຺ຑລໍວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໂຕ ຕາຕ ນິວຕ຺ຕາຫີຕິ ໂອວທນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ອຸທປຕ຺ໂຕສີຕິ ປິຕຸ ໂອວາທໍ ອກຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ຄິຊ຺ເຌຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຕິໂຕ ເຕ ໂອຫາຍ ປິຕຣາ ກຖິຕຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ໂອໂລກຍນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ. ວກ຺ກງ຺ໂຄຕິ ວງ຺ກຄີໂວ. ຍຖາສາສິ ປິຕຸສ຺ສຸຕນ຺ຕິ ຍຖາສ຺ສ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກາ ສຸຕໍ ອາສິ, ຕເຖວ ອທ຺ທສ, ‘‘ຍຖາສ຺ສາສີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ປຣເມວຈ຺ຈວຕ຺ຕຖາຕິ ປິຕຣາ ອກ຺ຂາຕຏ຺ຐານໂຕ ປຣໍ ອຕິວຕ຺ໂຕວ. ຕຎ຺ຈ ວາຕສິຂາ ຕິກ຺ຂາຕິ ຕໍ ອໂນວາທກໍ ພລິມ຺ປິ ສມານໍ ທິຊໍ ຕິຂິຓເວຣມ຺ຠວາຕສິຂາ ອຈ຺ຈຫາສິ ອຕິຫຣິ, ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ອກາສິ. ນາສກ຺ຂາຕິຄໂຕຕິ ນາສກ຺ຂິ ອຕິຄໂຕ. ໂປໂສຕິ ສຕ຺ໂຕ. ອໂນວາທກເຣຕິ ຕສ຺ມິໍ ທິເຊ ປຓ຺ຑິຕານໍ ໂອວາທໍ ອກໂຣນ຺ເຕ ສພ຺ເພປິ ເຕ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ອກຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒສາສນນ຺ຕິ ວຸຑ຺ຒານໍ ຫິຕກາມານໍ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ເອວເມວ ພ຺ຍສນໍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓາຕິ. ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ມາ ຄິຊ຺ຌສທິໂສ ຠວ, ອຕ຺ຖກາມານໍ ວຈນໍ ກໂຣຫີຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ເອວໍ ໂອວທິໂຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸວໂຈ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ທຸພ຺ພຈຄິຊ຺ໂຌ ເອຕຣຫິ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ຄິຊ຺ຌປິຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຄິຊ຺ຌຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໔໒໘] ໒. ໂກສມ຺ພິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປຸຖຸສທ຺ໂທຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ໂກສມ຺ພິໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຆສິຕາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສມ຺ພິຍໍ ຠຓ຺ຑນກາຣເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໔໕໑ ອາທໂຍ) ອາຄຕເມວ, ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ຕທາ ກິຣ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ເອກສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສິໍສຸ ວິນຍຘໂຣ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກ ຈ. ເຕສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກ ເອກທິວສໍ ສຣີຣວລຎ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ອຸທກໂກຏ຺ຐເກ ອາຈມນອຸທກາວເສສໍ ຠາຊເນ ຐເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ປຈ຺ຉາ ວິນຍຘໂຣ ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ໂຐ ຕໍ ອຸທກໍ ທິສ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຍາ ອຸທກໍ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິຠາວໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມາວຸໂສ ນ ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕິ, ອາວຸໂສ, ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ປຏິກຣິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອສຕິຍາ ກຕໍ, ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ອໂຫສິ. ວິນຍຘໂຣປິ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສິຕການໍ ‘‘ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊມາໂນປິ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສິຕເກ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ອາປຕ຺ຕິຠາວໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ອຍໍ ວິນຍຘໂຣ ປຸພ຺ເພ ‘ອນາປຕ຺ຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ‘ອາປຕ຺ຕີ’ຕິ ວທຕິ, ມຸສາວາທີ ເອໂສ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມຸສາວາທີ’’ຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ວຑ຺ຒຍິໍສຸ. ຕໂຕ ວິນຍຘໂຣ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນນ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມໍ ອກາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ ອຸປາສກາປິ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ອເຫສຸໍ. ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫິກາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍປິ ອາຣກ຺ຂເທວຕາປິ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ອເຫສຸໍ. ຕາສໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕາ ອາກາສຏ຺ຐເທວຕາປິ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສພ຺ເພ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ທ຺ເວ ປກ຺ຂາ ອເຫສຸໍ. ຍາວ ອກນິຏ຺ຐຠວນາ ປນ ອິທໍ ໂກລາຫລໍ ອຄມາສິ.

ອເຖໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸກ຺ເຂປການໍ ‘‘ຘມ຺ມິເກເນວ ກມ຺ເມນ ອຍໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕການໍ ອຘມ຺ມິເກນ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ລທ຺ຘິໍ, ອຸກ຺ເຂປເກຫິ ວາຣິຍມານານມ຺ປິ ເຕສໍ ຕໍ ອນຸປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຈຣຓຠາວຎ຺ຈ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ‘‘ສມຄ຺ຄາ ກິຣ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ທ຺ເວ ວາເຣ ເປເສຕ຺ວາ ‘‘ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ຠນ຺ເຕ ສມຄ຺ຄາ ຠວິຕຸ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕຕິຍວາເຣ ‘‘ຠິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸກ຺ເຂປການໍ ອຸກ຺ເຂປເນ, ອິຕເຣສຎ຺ຈ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອາທີນວໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ປຸນ ເຕສໍ ຕຕ຺ເຖວ ເອກສີມາຍໍ ອຸໂປສຖາທີນິ ກາເຣຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄາທີສຸ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ‘‘ອາສນນ຺ຕຣິກາຍ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິປິ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຘມ຺ມວາທິນາ ຠຄວໂຕ ວິເຫສໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ‘‘ອາຄເມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມສາມິ, ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ, ມຍໍ ເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ –

ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ນາມ ກາສິຣາຊາ ອໂຫສີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕນ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ຣຊ຺ຊໍ ອຈ຺ຉນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ມາຣິຕຠາວຎ຺ເຈວ ທີຆາວຸກຸມາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິເຕ ທິນ຺ເນ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕສໍ ສມຄ຺ຄຠາວຎ຺ຈ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ເຕສຎ຺ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊູນໍ ອາທິນ຺ນທຓ຺ຑານໍ ອາທິນ຺ນສຕ຺ຖານໍ ເອວຣູປໍ ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິຘ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຠຖ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕາ ສມານາ ຂມາ ຈ ຠເວຍ຺ຍາຖ ໂສຣຕາ ຈາ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນ’’ນ຺ຕິ ວາເຣຕ຺ວາ ອໂນຣມນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຣິຍາທິຓ຺ຓຣູປາ ໂຂ ອິເມ ໂມຆປຸຣິສາ, ນ ຍິເມ ສຸກຣາ ສຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໐. ‘‘ປຸຖຸສທ຺ໂທ ສມຊໂນ, ນ ພາໂລ ໂກຈິ ມຎ຺ຎຖ;

ສງ຺ຆສ຺ມິໍ ຠິຊ຺ຊມານສ຺ມິໍ, ນາຎ຺ຎໍ ຠິຍ຺ໂຍ ອມຎ຺ຎຣຸໍ.

໑໑. ‘‘ປຣິມຸຏ຺ຐາ ປຓ຺ຑິຕາຠາສາ, ວາຈາໂຄຈຣຠາຓິໂນ;

ຍາວິຈ຺ຉນ຺ຕິ ມຸຂາຍາມໍ, ເຍນ ນີຕາ ນ ຕໍ ວິທູ.

໑໒. ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມໍ, ອຊິນິ ມໍ ອຫາສິ ເມ;

ເຍ ຈ ຕໍ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເວຣໍ ເຕສໍ ນ ສມ຺ມຕິ.

໑໓. ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມໍ, ອຊິນິ ມໍ ອຫາສິ ເມ;

ເຍ ຈ ຕໍ ນຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເວຣໍ ເຕສູປສມ຺ມຕິ.

໑໔. ‘‘ນ ຫິ ເວເຣນ ເວຣານິ, ສມ຺ມນ຺ຕີຘ ກຸທາຈນໍ;

ອເວເຣນ ຈ ສມ຺ມນ຺ຕິ, ເອສ ຘມ຺ໂມ ສນນ຺ຕໂນ.

໑໕. ‘‘ປເຣ ຈ ນ ວິຊານນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ຍມາມເສ;

ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊານນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາ.

໑໖. ‘‘ອຏ຺ຐິຈ຺ຉິນ຺ນາ ປາຓຫຣາ, ຄວາສ຺ສຘນຫາຣິໂນ;

ຣຏ຺ຐໍ ວິລຸມ຺ປມານານໍ, ເຕສມ຺ປິ ໂຫຕິ ສງ຺ຄຕິ;

ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ຫາກ ໂນ ສິຍາ.

໑໗. ‘‘ສເຈ ລເຠຖ ນິປກໍ ສຫາຍໍ, ສທ຺ຘິໍຈຣໍ ສາຘຸວິຫາຣິຘີຣໍ;

ອຠິຠຸຍ຺ຍ ສພ຺ພານິ ປຣິສ຺ສຍານິ, ຈເຣຍ຺ຍ ເຕນຕ຺ຕມໂນ ສຕີມາ.

໑໘. ‘‘ໂນ ເຈ ລເຠຖ ນິປກໍ ສຫາຍໍ, ສທ຺ຘິໍຈຣໍ ສາຘຸວິຫາຣິຘີຣໍ;

ຣາຊາວ ຣຏ຺ຐໍ ວິຊິຕໍ ປຫາຍ, ເອໂກ ຈເຣ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄ.

໑໙. ‘‘ເອກສ຺ສ ຈຣິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາ;

ເອໂກ ຈເຣ ນ ປາປານິ ກຍິຣາ, ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸ ມຫາສທ຺ໂທ ອສ຺ສາຕິ ປຸຖຸສທ຺ໂທ. ສມຊໂນຕິ ສມາໂນ ເອກສທິໂສ ຊໂນ, ສພ຺ໂພວາຍໍ ຠຓ຺ຑນກາຣກຊໂນ ສມນ຺ຕໂຕ ສທ຺ທນິຈ຺ຉາຣເຓນ ປຸຖຸສທ຺ໂທ ເຈວ ສທິໂສ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ພາໂລ ໂກຈິ ມຎ຺ຎຖາຕິ ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ເອໂກປິ ‘‘ອຫໍ ພາໂລ’’ຕິ ນ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖ, ສພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕມານິໂນ, ສພ຺ໂພວາຍໍ ຠຓ຺ຑນກາຣໂກ ຊໂນເຍວ. ນາຎ຺ຎໍ ຠິຍ຺ໂຍ ອມຎ຺ຎຣຸນ຺ຕິ ໂກຈິ ເອໂກປິ ‘‘ອຫໍ ພາໂລ’’ຕິ ນ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖ, ຠິຍ຺ໂຍ ຈ ສງ຺ຆສ຺ມິໍ ຠິຊ຺ຊມາເນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອກໍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກາຣຓາ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ກາຣຓໍ ນ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຣິມຸຏ຺ຐາຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໂນ. ປຓ຺ຑິຕາຠາສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຑິຕມາເນນ ປຓ຺ຑິຕສທິສາ. ວາຈາໂຄຈຣຠາຓິໂນຕິ ຣາ-ກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສາເທໂສ ກໂຕ, ວາຈາໂຄຈຣາ ຈ ນ ສຕິປຏ຺ຐານາທິອຣິຍຘມ຺ມໂຄຈຣາ, ຠາຓິໂນ ຈ. ກຖໍ ຠາຓິໂນ? ຍາວິຈ຺ຉນ຺ຕິ ມຸຂາຍາມນ຺ຕິ, ຍາວ ມຸຂໍ ປສາເຣຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາວ ປສາເຣຕ຺ວາ ອຄ຺ຄປາເທຫິ ຐຕ຺ວາ ຠາຓິໂນ, ເອໂກປິ ສງ຺ຆຄາຣເວນ ມຸຂສງ຺ໂກຈນໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ນີຕາຕິ ເຍນ ຠຓ຺ຑເນນ ອິມໍ ນິລ຺ລຊ຺ຊຠາວໍ ນີຕາ. ນ ຕໍ ວິທູຕິ ເອວໍ ‘‘ອາທີນວໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ນ ຊານນ຺ຕິ.

ເຍ ຈ ຕໍ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຕໍ ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ອາກາຣໍ ເຍ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ. ສນນ຺ຕໂນຕິ ໂປຣາໂຓ. ປເຣຕິ ປຓ຺ຑິເຕ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ປເຣ ນາມ. ເຕ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ໂກລາຫລໍ ກໂຣນ຺ຕາ ‘‘ມຍໍ ຍມາມເສ ອຸປຍມາມ ນສ຺ສາມ, ສຕຕໍ ສມິຕໍ ມຈ຺ຈຸສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊານນ຺ຕີຕິ ເຍ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາ ‘‘ມຍໍ ມຈ຺ຈຸສມີປໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວິຊານນ຺ຕິ. ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ຊານນ຺ຕາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເມຘຄານໍ ກລຫານໍ ວູປສມາຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ອຏ຺ຐິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ອຍໍ ຄາຖາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕຎ຺ຈ ທີຆາວຸກຸມາຣຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສມ຺ປິ ໂຫຕິ ສງ຺ຄຕິ. ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນ ໂຫຕິ? ເຍສໍ ໂວ ເນວ ມາຕາປິຕູນໍ ອຏ຺ຐີນິ ຉິນ຺ນານິ, ນ ປາຓາ ຫຏາ, ນ ຄວາສ຺ສຘນານິ ຫຏານິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສຎ຺ຫິ ນາມ ອາທິນ຺ນທຓ຺ຑານໍ ອາທິນ຺ນສຕ຺ຖານໍ ຣາຊູນໍ ເອວຣູປາ ສງ຺ຄຕິ ສມາຄໂມ ອາວາຫວິວາຫສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ເອກໂຕ ປານໂຠຊນໍ ໂຫຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ເອວຣູເປ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເວຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຖ, ໂກ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວຕິ.

ສເຈ ລເຠຖາຕິອາທິຄາຖາໂຍ ປຓ຺ຑິຕສຫາຍສ຺ສ ຈ ພາລສຫາຍສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ອຠິຠຸຍ຺ຍ ສພ຺ພານິ ປຣິສ຺ສຍານີຕິ ສພ຺ເພ ປາກຏປຣິສ຺ສເຍ ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສເຍ ຈ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕມໂນ ສຕິມາ ຈເຣຍ຺ຍ. ຣາຊາວ ຣຏ຺ຐໍ ວິຊິຕໍ ປຫາຍາຕິ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊິຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ມຫາຊນກຣາຊາ ຈ ອຣິນ຺ທມຣາຊາ ຈ ປຫາຍ ເອກໂກວ ຈຣິໍສຸ, ເອວໍ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄຕິ ມາຕງ຺ໂຄ ອຣຎ຺ເຎ ນາໂຄວ. ມາຕງ຺ໂຄຕິ ຫຕ຺ຖີ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນາໂຄຕິ ມຫນ຺ຕາຘິວຈນເມຕໍ. ຍຖາ ຫິ ມາຕຸໂປສໂກ ມາຕງ຺ຄນາໂຄ ອຣຎ຺ເຎ ເອກໂກ ຈຣິ, ນ ຈ ປາປານິ ອກາສິ, ຍຖາ ຈ ສີລວຫຕ຺ຖິນາໂຄ. ຍຖາ ຈ ປາລິເລຍ຺ຍໂກ, ເອວໍ ເອໂກ ຈເຣ, ນ ຈ ປາປານິ ກຍິຣາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສຕ຺ຖາ ເອວໍ ກເຖຕ຺ວາປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ເຄ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ພາລກໂລຓກຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄຸຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເອກີຠາເວ ອານິສໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ສາມຄ຺ຄິວາເສ ອານິສໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕໂຕ ປາລິເລຍ຺ຍກວນສຓ຺ຑໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຕມາສໍ ວສິຕ຺ວາ ປຸນ ໂກສມ຺ພິໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິເມວ ອຄມາສິ. ໂກສມ຺ພິວາສິໂນປິ ອຸປາສກາ ‘‘ອິເມ ໂຂ ອຍ຺ຍາ, ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣກາ, ອິເມຫິ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ຠຄວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ, ອິເມສໍ ເນວ ອຠິວາທນາທີນິ ກຣິສ຺ສາມ, ນ ອຸປຄຕານໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທສ຺ສາມ, ເອວໍ ອິເມ ປກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ເວຣໍ ວິຣມິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວາ ປສາເທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສມ຺ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ຕເຖວ ອກໍສຸ. ເຕ ເຕນ ທຓ຺ຑກມ຺ເມນ ປີຬິຕາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຂມາເປສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ອໂຫສິ, ມາຕາ ມຫາມາຍາ, ທີຆາວຸກຸມາໂຣ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂກສມ຺ພິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໔໒໙] ໓. ມຫາສຸວຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ທຸໂມ ຍທາ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂກສລຊນປເທ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫາສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ເນ ຐາເນ ເສນາສນໍ ກຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕສ຺ສ ວສ຺ສູປຄຕສ຺ສ ປຐມມາເສເຍວ ໂສ ຄາໂມ ຌາຍິ, ມນຸສ຺ສານໍ ພີຊມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວສິຏ຺ຐໍ ນາໂຫສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ໂສ ສປ຺ປາຍເສນາສເນປິ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ກິລມນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ອາຄຕໍ ສຕ຺ຖາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ນ ກິລມນ຺ໂຕສິ, ເສນາສນສປ຺ປາຍຎ຺ຈ ອໂຫສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕສ຺ສ ເສນາສນໍ ສປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ສມເຓນ ນາມ ເສນາສນສປ຺ປາເຍ ສຕິ ໂລລຸປ຺ປຈາຣໍ ປຫາຍ ກິຎ຺ຈິເທວ ຍຖາລທ຺ຘໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສນ຺ຕຸຏ຺ເຐນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສສຸກ຺ຂຣຸກ຺ເຂ ຈຸຓ຺ຓໍ ຂາທນ຺ຕາປິ ໂລລຸປ຺ປຈາຣໍ ປຫາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ມິຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ຄມິໍສຸ, ຕ຺ວໍ ປນ ກສ຺ມາ ‘ປິຓ຺ຑປາໂຕ ປຣິຕ຺ໂຕ ລູໂຂ’ຕິ ສປ຺ປາຍເສນາສນໍ ປຣິຈ຺ຈຊີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຫິມວນ຺ເຕ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ເອກສ຺ມິໍ ອຸທຸມ຺ພຣວເນ ອເນກສຕສຫສ຺ສາ ສຸກາ ວສິໍສຸ. ຕຕ຺ຣ ເອໂກ ສຸວຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຜເລສຸ ຂີເຓສຸ ຍເທວ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ອງ຺ກຸໂຣ ວາ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຕໂຈ ວາ ປປຏິກາ ວາ, ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ອປ຺ປິຈ຺ຉສນ຺ຕຸຏ຺ຐຠາວຄຸເຓນ ສກ຺ກສ຺ສ ຠວນໍ ກມ຺ປິ. ສກ຺ໂກ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ວີມໍສນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ສຸກ຺ຂາເປສິ. ຣຸກ຺ໂຂ ຂາຓຸກມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ໂທ ວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕ ອາໂກຏິຍມາໂນ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ສ ຉິທ຺ເທຫິ ຈຸຓ຺ຓານິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ສຸວຣາຊາ ຕານິ ຈຸຓ຺ຓານິ ຂາທິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ວາຕາຕປໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ອຸທຸມ຺ພຣຂາຓຸເກ ນິສີທິ. ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ມິຕ຺ຕຘມ຺ມຄຸຓໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ວຣມສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອຸທຸມ຺ພຣໍ ອມຕຜລໍ ກຣິຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອໂກ ຫໍສຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຊໍ ອສຸຣກຎ຺ຎໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ຕໍ ອຸທຸມ຺ພຣວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ເອກຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໐. ‘‘ທຸໂມ ຍທາ ໂຫຕິ ຜລູປປນ຺ໂນ, ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ນໍ ວິຫງ຺ຄມາ ສມ຺ປຕນ຺ຕາ;

ຂີຓນ຺ຕິ ຎຕ຺ວານ ທຸມໍ ຜລຈ຺ຈເຍ, ທິໂສທິສໍ ຍນ຺ຕິ ຕໂຕ ວິຫງ຺ຄມາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສຸວຣາຊ, ຣຸກ຺ໂຂ ນາມ ຍທາ ຜລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕໍ ສາຂໂຕ ສາຂໍ ສມ຺ປຕນ຺ຕາວ ວິຫງ຺ຄມາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ຂີຓໍ ຎຕ຺ວາ ຜລານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຕໂຕ ຣຸກ຺ຂໂຕ ທິໂສທິສໍ ວິຫງ຺ຄມາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ນໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕຸໍ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒໑. ‘‘ຈຣ ຈາຣິກໍ ໂລຫິຕຕຸຓ຺ຑ ມາ ມຣິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ສຸວ ສຸກ຺ຂທຸມມ຺ຫິ ຌາຍສິ;

ຕທິງ຺ຆ ມໍ ພ຺ຣູຫິ ວສນ຺ຕສນ຺ນິຠ, ກສ຺ມາ ສຸວ ສຸກ຺ຂທຸມໍ ນ ຣິຎ຺ຈສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຌາຍສີຕິ ກິໍກາຣຓາ ສຸກ຺ຂຂາຓຸມຕ຺ຖເກ ຌາຍນ຺ໂຕ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐສິ. ອິງ຺ຆາຕິ ໂຈທນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ວສນ຺ຕສນ຺ນິຠາຕິ ວສນ຺ຕກາເລ ວນສຓ຺ໂຑ ສຸວຄຓສໂມກິຓ຺ໂຓ ວິຍ ນີໂລຠາໂສ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕໍ ‘‘ວສນ຺ຕສນ຺ນິຠາ’’ຕິ ອາລປຕິ. ນ ຣິຎ຺ຈສີຕິ ນ ຉຑ຺ເຑສິ.

ອຖ ນໍ ສຸວຣາຊາ ‘‘ອຫໍ ຫໍສ ອຕ຺ຕໂນ ກຕຎ຺ຎຸກຕເວທິຕາຍ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ນ ຊຫາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໒. ‘‘ເຍ ເວ ສຂີນໍ ສຂາໂຣ ຠວນ຺ຕິ, ປາຓຈ຺ຈເຍ ທຸກ຺ຂສຸເຂສຸ ຫໍສ;

ຂີຓໍ ອຂີຓມ຺ປິ ນ ຕໍ ຊຫນ຺ຕິ, ສນ຺ໂຕ ສຕໍ ຘມ຺ມມນຸສ຺ສຣນ຺ຕາ.

໒໓. ‘‘ໂສຫໍ ສຕໍ ອຎ຺ຎຕໂຣສ຺ມິ ຫໍສ, ຎາຕີ ຈ ເມ ໂຫຕິ ສຂາ ຈ ຣຸກ຺ໂຂ;

ຕໍ ນຸສ຺ສເຫ ຊີວິກຕ຺ໂຖ ປຫາຕຸໍ, ຂີຓນ຺ຕິ ຎຕ຺ວານ ນ ເຫສ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ເວ ສຂີນໍ ສຂາໂຣ ຠວນ຺ຕີຕິ ເຍ ສຫາຍານໍ ສຫາຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຂີຓໍ ອຂີຓມ຺ປີຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍໍ ໂຠຄປຣິກ຺ຂເຍນ ຂີຓມ຺ປິ ອຂີຓມ຺ປິ ນ ຊຫນ຺ຕິ. ສຕໍ ຘມ຺ມມນຸສ຺ສຣນ຺ຕາຕິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ປເວຓິໍ ອນຸສ຺ສຣມານາ. ຎາຕີ ຈ ເມຕິ ຫໍສຣາຊ, ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ ສມ຺ປິຍາຍນຕ຺ເຖນ ມຍ຺ຫໍ ຎາຕິ ຈ ສມາຈິຓ຺ຓຈຣຓຕາຍ ສຂາ ຈ. ຊີວິກຕ຺ໂຖຕິ ຕມຫໍ ຊີວິກາຍ ອຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຫາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ.

ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ໂຐ ປສໍສິຕ຺ວາ ວຣໍ ທາຕຸກາໂມ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໔. ‘‘ສາຘຸ ສກ຺ຂິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ເມຕ຺ຕິ ສໍສຕິ ສນ຺ຖໂວ;

ສເຈຕໍ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈສິ, ປາສໍໂສສິ ວິຊານຕໍ.

໒໕. ‘‘ໂສ ເຕ ສຸວ ວຣໍ ທມ຺ມິ, ປຕ຺ຕຍານ ວິຫງ຺ຄມ;

ວຣໍ ວຣສ຺ສຸ ວກ຺ກງ຺ຄ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນສິຈ຺ຉສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາຘູຕິ ສມ຺ປຫໍສນໍ. ສກ຺ຂິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ເມຕ຺ຕິ ສໍສຕິ ສນ຺ຖໂວຕິ ສຂິຠາໂວ ຈ ເມຕ຺ຕິ ຈ ປຣິສມຊ຺ເຌ ສນ຺ຖໂວ ຈາຕິ ຕຍາ ມິຕ຺ຕໍ ກຕໍ ສາຘຸ ໂຫຕິ ລທ຺ຘກໍ ຠທ຺ທກເມວ. ສເຈຕໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສເຈ ເອຕໍ ມິຕ຺ຕຘມ຺ມໍ. ວິຊານຕນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ວິຎ຺ຎູນໍ ປສໍສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໂກສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເຕຕິ ໂສ ອຫໍ ຕຸຍ຺ຫໍ. ວຣສ຺ສູຕິ ອິຈ຺ຉສ຺ສຸ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນສິຈ຺ຉສີຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນສາ ອິຈ຺ຉສິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ວຣໍ ທທາມິ ເຕຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸວຣາຊາ ວຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໖. ‘‘ວຣຎ຺ຈ ເມ ຫໍສ ຠວໍ ທເທຍ຺ຍ, ອຍຎ຺ຈ ຣຸກ຺ໂຂ ປຸນຣາຍຸໍ ລເຠຖ;

ໂສ ສາຂວາ ຜລິມາ ສໍວິຣູຬ຺ໂຫ, ມຘຸຕ຺ຖິໂກ ຕິຏ຺ຐຕຸ ໂສຠມາໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາຂວາຕິ ສາຂສມ຺ປນ຺ໂນ. ຜລິມາຕິ ຜເລນ ອຸເປໂຕ. ສໍວິຣູຬ຺ໂຫຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ວິຣູຬ຺ຫປຕ຺ໂຕ ຕຣຸຓປຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ. ມຘຸຕ຺ຖິໂກຕິ ສໍວິຊ຺ຊມານມຘຸຣຜເລສຸ ປກ຺ຂິຕ຺ຕມຘຸ ວິຍ ມຘຸຣຜໂລ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖສ຺ສ ສກ຺ໂກ ວຣໍ ທທມາໂນ ອຏ຺ຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໗. ‘‘ຕໍ ປສ຺ສ ສມ຺ມ ຜລິມໍ ອຸຬາຣໍ, ສຫາວ ເຕ ໂຫຕຸ ອຸທຸມ຺ພເຣນ;

ໂສ ສາຂວາ ຜລິມາ ສໍວິຣູຬ຺ໂຫ, ມຘຸຕ຺ຖິໂກ ຕິຏ຺ຐຕຸ ໂສຠມາໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຫາວ ເຕ ໂຫຕຸ ອຸທຸມ຺ພເຣນາຕິ ຕວ ອຸທຸມ຺ພເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສຫ ເອກໂຕວ ວາໂສ ໂຫຕຸ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສຸຊາຍ ຈ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາໂຕ ຫຕ຺ເຖນ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທຸມ຺ພຣຂາຓຸກໍ ປຫຣິ. ຕາວເທວ ສາຂາວິຏປສຈ຺ຉນ຺ໂນ ມຘຸຣຜໂລ ຣຸກ຺ໂຂ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຸຓ຺ຑມຓິປພ຺ພໂຕ ວິຍ ວິລາສສມ຺ປນ຺ໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ສຸວຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ສກ຺ກສ຺ສ ຖຸຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນວມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໘. ‘‘ເອວໍ ສກ຺ກ ສຸຂີ ໂຫຫິ, ສຫ ສພ຺ເພຫິ ຎາຕິຠິ;

ຍຖາຫມຊ຺ຊ ສຸຂິໂຕ, ທິສ຺ວານ ສຜລໍ ທຸມ’’ນ຺ຕິ.

ສກ຺ໂກປິ ຕສ຺ສ ວຣໍ ທຕ຺ວາ ອຸທຸມ຺ພຣໍ ອມຕຜລໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ສຸຊາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຐານເມວ ຄໂຕ. ຕມຕ຺ຖໍ ທີປຍມານາ ໂອສາເນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຄາຖາ ຐປິຕາ –

໒໙. ‘‘ສຸວສ຺ສ ຈ ວຣໍ ທຕ຺ວາ, ກຕ຺ວານ ສຜລໍ ທຸມໍ;

ປກ຺ກາມິ ສຫ ຠຣິຍາຍ, ເທວານໍ ນນ຺ທນໍ ວນ’’ນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປິ ອໂລລຸປ຺ປຈາຣາ ອເຫສຸໍ. ຕ຺ວໍ ປນ ກສ຺ມາ ເອວຣູເປ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂລລຸປ຺ປຈາຣໍ ຈຣສິ, ຄຈ຺ຉ ຕຕ຺ເຖວ ວສາຫີ’’ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕທາ ສກ຺ໂກ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ສຸວຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ມຫາສຸວຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໔໓໐] ໔. ຈູຬສຸວຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖຣິ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຖາຄໂຕ ຂຕ຺ຕິຍສຸຂຸມາໂລ ພຸທ຺ຘສຸຂຸມາໂລ ມຫນ຺ເຕນ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕປິ ເວຣຎ຺ຊພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ນິມນ຺ຕິໂຕ ເຕມາສໍ ວສນ຺ໂຕ ມາຣາວຏ຺ຏນວເສນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ເອກທິວສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ໂລລຸປ຺ປຈາຣໍ ປຫາຍ ເຕມາສໍ ປຕ຺ຖປຸລກປິຏ຺ໂຐທເກນ ຍາເປນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ອຄມາສິ, ອໂຫ ຕຖາຄຕານໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉສນ຺ຕຸຏ຺ຐຠາໂວ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອິທານິ ໂລລຸປ຺ປຈາຣປ຺ປຫານໍ, ປຸພ຺ເພປິ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ໂລລຸປ຺ປຈາຣໍ ປຫາສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ. ສພ຺ພມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

໓໐. ‘‘ສນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂາ ຫຣິປຕ຺ຕາ, ທຸມາ ເນກຜລາ ພຫູ;

ກສ຺ມາ ນຸ ສຸກ຺ເຂ ໂກຬາເປ, ສຸວສ຺ສ ນິຣໂຕ ມໂນ.

໓໑. ‘‘ຜລສ຺ສ ອຸປຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫາ, ເນກວສ຺ສຄເຓ ພຫູ;

ອຜລມ຺ປິ ວິທິຕ຺ວານ, ສາວ ເມຕ຺ຕິ ຍຖາ ປຸເຣ.

໓໒. ‘‘ສຸກ຺ຂຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂໍ ໂກຬາປໍ, ໂອປຕ຺ຕມຜລໍ ທຸມໍ;

ໂອຫາຍ ສກຸຓາ ຍນ຺ຕິ, ກິໍ ໂທສໍ ປສ຺ສເສ ທິຊ.

໓໓. ‘‘ເຍ ຜລຕ຺ຖາ ສມ຺ຠຊນ຺ຕິ, ອຜໂລຕິ ຊຫນ຺ຕິ ນໍ;

ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຎ຺ຎາ ທຸມ຺ເມຘາ, ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ປກ຺ຂປາຕິໂນ.

໓໔. ‘‘ສາຘຸ ສກ຺ຂິ ກຕໍ ໂຫຕິ, ເມຕ຺ຕິ ສໍສຕິ ສນ຺ຖໂວ;

ສເຈຕໍ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈສິ, ປາສໍໂສສິ ວິຊານຕໍ.

໓໕. ‘‘ໂສ ເຕ ສຸວ ວຣໍ ທມ຺ມິ, ປຕ຺ຕຍານ ວິຫງ຺ຄມ;

ວຣໍ ວຣສ຺ສຸ ວກ຺ກງ຺ຄ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນສິຈ຺ຉສິ.

໓໖. ‘‘ອປິ ນາມ ນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ສປຕ຺ຕໍ ສຜລໍ ທຸມໍ;

ທລິທ຺ໂທວ ນິຘິໍ ລທ຺ຘາ, ນນ຺ເທຍ຺ຍາຫໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

໓໗. ‘‘ຕໂຕ ອມຕມາທາຍ, ອຠິສິຎ຺ຈິ ມຫີຣຸຫໍ;

ຕສ຺ສ ສາຂາ ວິຣູຫິໍສຸ, ສີຕຈ຺ຉາຍາ ມໂນຣມາ.

໓໘. ‘‘ເອວໍ ສກ຺ກ ສຸຂີ ໂຫຫິ, ສຫ ສພ຺ເພຫິ ຎາຕິຠິ;

ຍຖາຫມຊ຺ຊ ສຸຂິໂຕ, ທິສ຺ວານ ສຜລໍ ທຸມໍ.

໓໙. ‘‘ສຸວສ຺ສ ຈ ວຣໍ ທຕ຺ວາ, ກຕ຺ວານ ສຜລໍ ທຸມໍ;

ປກ຺ກາມິ ສຫ ຠຣິຍາຍ, ເທວານໍ ນນ຺ທນໍ ວນ’’ນ຺ຕິ. –

ປຎ຺ຫປຏິປຎ຺ຫາປິ ອຕ຺ໂຖປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ, ອນຸຕ຺ຕານປທເມວ ປນ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

ຫຣິປຕ຺ຕາຕິ ນີລປຕ຺ຕສຈ຺ຉນ຺ນາ. ໂກຬາເປຕິ ວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕ ອາໂກຏິຕສທ຺ທໍ ວິຍ ມຸຎ຺ຈມາເນ ນິສ຺ສາເຣ. ສຸວສ຺ສາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸວຣາຊສ຺ສ ກສ຺ມາ ເອວຣູເປ ຣຸກ຺ເຂ ມໂນ ນິຣໂຕ. ຜລສ຺ສາຕິ ຜລໍ ອສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ. ເນກວສ຺ສຄເຓຕິ ອເນກວສ຺ສຄເຓ. ພຫູຕິ ສມາເນປິ ອເນກສເຕ ນ ທ຺ເວ ຕໂຍ, ອຖ ໂຂ ພຫູວ. ວິທິຕ຺ວານາຕິ ຫໍສຣາຊ ອິທານິ ອມ຺ຫາກໍ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຜລໍ ວິທິຕ຺ວາປິ ຍຖາ ປຸເຣ ເອເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເມຕ຺ຕິ, ສາວ ເມຕ຺ຕິ, ຕຎ຺ຫິ ມຍໍ ນ ຠິນ຺ທາມ, ເມຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕາ ຫິ ອນຣິຍາ ອສປ຺ປຸຣິສາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ໂອປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອວປຕ຺ຕໍ ນິປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຕິຕປຕ຺ຕໍ. ກິໍ ໂທສໍ ປສ຺ສເສຕິ ອຎ຺ເຎ ສກຸຓາ ເອຕໍ ໂອຫາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ເອວໍ ຄມເນ ກິໍ ນາມ ໂທສໍ ປສ຺ສສິ. ເຍ ຜລຕ຺ຖາຕິ ເຍ ປກ຺ຂິໂນ ຜລຕ຺ຖາຍ ຜລກາຣຓາ ສມ຺ຠຊນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຜໂລຕິ ຎຕ຺ວາ ເອຕໍ ຊຫນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຎາ, ປຣໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິເຍວ ວາ ຐິຕາ ເອເຕສໍ ປຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຎ຺ຎາ. ປກ຺ຂປາຕິໂນຕິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ວຸຑ຺ຒິໍ ປຈ຺ຈາສີສມານາ ມິຕ຺ຕປກ຺ຂໍ ປາເຕນ຺ຕິ ນາເສນ຺ຕີຕິ ປກ຺ຂປາຕິໂນ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕປກ຺ເຂເຍວ ວາ ປຕນ຺ຕີຕິ ປກ຺ຂປາຕິໂນ.

ອປິ ນາມ ນນ຺ຕິ ຫໍສຣາຊ, ສເຈ ເມ ມໂນຣໂຖ ນິປ຺ຜຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕຍາ ທິນ຺ໂນ ວໂຣ ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອປິ ນາມ ອຫໍ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ສປຕ຺ຕໍ ສຜລໍ ປຸນ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຕໂຕ ທລິທ຺ໂທ ນິຘິໍ ລຠິຕ຺ວາວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເອຕໍ ອຠິນນ຺ເທຍ຺ຍໍ, ຕໍ ທິສ຺ວາວ ປໂມເທຍ຺ຍໍ. ອມຕມາທາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຐິໂຕ ຄງ຺ໂຄທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິສິຎ຺ຈຍີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ຊາຕເກ ອິມາຍ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຄາຖາ ໂຫນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສກ຺ໂກ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ສຸວຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຈູຬສຸວຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໔໓໑] ໕. ຫຣິຕຈຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສຸຕໍ ເມຕໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອກໍ ອລງ຺ກຕມາຕຸຄາມໍ ທິສ຺ວາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕໍ ທີຆເກສນຂໂລມໍ ວິພ຺ຠມິຕຸກາມໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ອຣຸຈິຍາ ອານີຕໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອລງ຺ກຕມາຕຸຄາມໍ ທິສ຺ວາ ກິເລສວເສນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ກິເລໂສ ນາມ ຄຸຓວິທ຺ຘໍສໂກ ອປ຺ປສ຺ສາໂທ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຕິ, ເອສ ປນ ກິເລໂສ ກິໍກາຣຓາ ຕໍ ນ ກິລເມສ຺ສຕິ? ນ ຫິ ສິເນຣຸໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຫຣຓວາໂຕ ປຸຣາຓປຓ຺ຓສ຺ສ ລຊ຺ຊຕິ, ອິມຎ຺ຫິ ກິເລສໍ ນິສ຺ສາຍ ໂພຘິຎາຓສ຺ສ ອນຸປທໍ ຈຣມານາ ປຎ຺ຈອຠິຎ຺ຎອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ວິສຸທ຺ຘມຫາປຸຣິສາປິ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຌານໍ ອນ຺ຕຣຘາເປສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ນິຄເມ ອສີຕິໂກຏິວິຠເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ກຎ຺ຈນຉວິຕາຍ ປນສ຺ສ ‘‘ຫຣິຕຈກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຘນວິໂລກນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຘນເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຘນສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກາ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ມຍາປິ ມຣຓມຸເຂ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ເຓນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈິຣໍ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ຍາເປຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຕາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ພາຣາຓສິຍໍ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສມຸສ຺ສິຕເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ຣາຊປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ອນຸໂມທນາວສາເນ ອຕິເຣກຕຣໍ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ວສ຺ສາວາສຏ຺ຐານໍ ອຸປຘາເຣມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ຕໍ ອາທາຍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາທີນິ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ປຣິຈາຣກໍ ກຕ຺ວາ ທຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິພທ຺ຘໍ ຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ຕຕ຺ຖ ວສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ກຸປິຕໍ ວູປສເມຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ມາ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ ມຫາສຕ຺ຕໍ ເທວິຍາ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ສຫຕ຺ຖາ ປຣິວິສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ສາ ໂຠຊນໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຈິຣາຍມາເນ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫຕ຺ວາ ສຓ຺ຫໍ ມຏ຺ຐສາຏກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ສຣີເຣ ວາຕໍ ປຫຣາເປນ຺ຕີ ຂຸທ຺ທກມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ. ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ທິວາຕຣໍ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ຠິກ຺ຂາຠາຊນໍ ອາທາຍ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ປາປຸຓິ. ເທວິຍາ ຕສ຺ສ ວາກຈິຣສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິຍາ ມຏ຺ຐສາຏໂກ ຠສ຺ສິ, ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸໍ ປຏິຫຎ຺ຎິ. ອຖສ຺ສ ອເນກວສ຺ສໂກຏິສຕສຫສ຺ສກາເລ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນິວຸຕ຺ຖກິເລໂສ ກຣຓ຺ຑເກ ສຍິຕອາສີວິໂສ ວິຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຌານໍ ອນ຺ຕຣຘາເປສິ. ໂສ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວິໍ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫິ, ຕາວເທວ ສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ໂລກຘມ຺ມໍ ເສວິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວສິກໍ ຕເຖວ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ໂລກຘມ຺ມປຏິເສວນໍ ສກລນຄເຣ ປາກຏໍ ຊາຕໍ. ອມຈ຺ຈາ ‘‘ຫຣິຕຈຕາປໂສ ເອວມກາສີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓໍ ປຫິຓິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ມໍ ຠິນ຺ທິຕຸກາມາ ເອວໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເທວິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ກິຣ ມມ ອຍ຺ໂຍ ຫຣິຕຈຕາປໂສ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ໂລກຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ເທວາ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາປິ ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ‘‘ຕເມວ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໐. ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມ, ກາເມ ຠຸຎ຺ຊຕິ ຫາຣິໂຕ;

ກຈ຺ເຈຕໍ ວຈນໍ ຕຸຈ຺ຉໍ, ກຈ຺ຈິ ສຸທ຺ໂຘ ອິຣິຍ຺ຍສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຈ຺ເຈຕນ຺ຕິ ກຈ຺ຈິ ເອຕໍ ‘‘ຫາຣິໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ອມ຺ເຫຫິ ສຸຕໍ ວຈນໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ອຠູຕໍ, ກຈ຺ຈິ ຕ຺ວໍ ສຸທ຺ໂຘ ອິຣິຍ຺ຍສິ ວິຫຣສີຕິ.

ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ ‘ນາຫໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ມມ ສທ຺ທຫິສ຺ສເຕວ, ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສຈ຺ຈສທິສີ ປຕິຏ຺ຐາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຸຊ຺ຌິຕສຈ຺ຈາ ຫິ ໂພຘິມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂພຘິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ມຍາ ສຈ຺ຈເມວ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ເອກຈ຺ເຈສຸ ຐາເນສຸ ປາຓາຕິປາໂຕປິ ອທິນ຺ນາທານມ຺ປິ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣປິ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປານມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວ, ອຕ຺ຖເຠທກວິສໍວາທນໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ມຸສາວາໂທ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຈ຺ຈເມວ ກເຖນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໔໑. ‘‘ເອວເມຕໍ ມຫາຣາຊ, ຍຖາ ເຕ ວຈນໍ ສຸຕໍ;

ກຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນສ຺ມິ, ໂມຫເນຍ຺ເຍສຸ ມຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂມຫເນຍ຺ເຍສູຕິ ກາມຄຸເຓສຸ. ກາມຄຸເຓສຸ ຫິ ໂລໂກ ມຸຍ຺ຫຕິ, ເຕ ຈ ໂລກໍ ໂມຫຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ‘‘ໂມຫເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໔໒. ‘‘ອທຸ ປຎ຺ຎາ ກິມຕ຺ຖິຍາ, ນິປຸຓາ ສາຘຸຈິນ຺ຕິນີ;

ຍາຍ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ຣາຄໍ, ກິໍ ມໂນ ນ ວິໂນທເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອທູຕິ ນິປາໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຠນ຺ເຕ, ຄິລານສ຺ສ ນາມ ເຠສຊ຺ຊໍ, ປິປາສິຕສ຺ສ ປານີຍໍ ປຏິສຣຓໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປເນສາ ນິປຸຓາ ສາຘູນໍ ອຕ຺ຖານໍ ຈິນ຺ຕິນີ ປຎ຺ຎາ ກິມຕ຺ຖິຍາ, ຍາຍ ປຸນ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ຣາຄໍ ກິໍ ມໂນ ນ ວິໂນທເຍ, ກິໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິໂນເທຕຸໍ ນາສກ຺ຂີຕິ.

ອຖສ຺ສ ກິເລສພລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຫາຣິໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໔໓. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ອຕິພລາ ຠຸສາ;

ຣາໂຄ ໂທໂສ ມໂທ ໂມໂຫ, ຍຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ນ ຄາຘຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຕສຸ ມໂຫເຆ ປຕິຕາ ວິຍ ປຎ຺ຎາ ຄາຘໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ນ ລຠຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ປຎ຺ຈມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໔. ‘‘ອຣຫາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ສຸທ຺ໂຘ ຈຣຕິ ຫາຣິໂຕ;

ເມຘາວີ ປຓ຺ຑິໂຕ ເຈວ, ອິຕິ ໂນ ສມ຺ມໂຕ ຠວ’’ນ຺ຕິ.