໓. ອາສວກ຺ຂຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໒. ຕຕິເຍ ຊານໂຕຕິ ຊານນ຺ຕສ຺ສ. ປສ຺ສໂຕຕິ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ຍທິປິ ອິມານິ ທ຺ເວປິ ປທານິ ເອກຕ຺ຖານິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ຊານໂຕ’’ຕິ ຎາຓລກ຺ຂຓໍ ອຸປາທາຍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ຊານນລກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ຎາຓໍ. ‘‘ປສ຺ສໂຕ’’ຕິ ຎາຓປ຺ປຠາວໍ ອຸປາທາຍ. ທສ຺ສນປ຺ປຠາວຎ຺ຫິ ອຸປາທາຍ ຎາຓສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈກ຺ຂຸມາ ວິຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປານິ, ຎາເຓນ ວິວເຏ ຘມ຺ເມ ປສ຺ສຕິ. ອຖ ວາ ຊານໂຕຕິ ອນຸໂພຘຎາເຓນ ຊານໂຕ. ປສ຺ສໂຕຕິ ປຏິເວຘຎາເຓນ ປສ຺ສໂຕ. ປຏິໂລມໂຕ ວາ ທສ຺ສນມຄ຺ເຄນ ປສ຺ສໂຕ, ຠາວນາມຄ຺ເຄນ ຊານໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຎາຕຕີຣຓປຫານປຣິຎ຺ຎາຫິ ຊານໂຕ, ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕວິປສ຺ສນາຍ ປສ຺ສໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍນ ຊານໂຕ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມເຍນ ປສ຺ສໂຕ. ຕທຸຠເຍ ຈ ສຕິ ປຫານຠາວນາຠິສມຍາ ສິທ຺ຘາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍທາ ເຈຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕທາ ‘‘ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ’’ຕິ ປທານໍ ເຫຕຸອຕ຺ຖທີປນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍທາ ປນ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕທາ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈຕ຺ຖທີປນຕາ.

ອາສວານໍ ຂຍນ຺ຕິ ‘‘ຊານໂຕ, ອຫໍ ຠິກ຺ຂເວ, ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕; ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໑; ໕.໑໐໙໕) ເອວມາຄເຕ ສພ຺ພາສວສໍວຣປຣິຍາເຍ ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘) ຈ ສຸຕ຺ຕປເທສຸ ອາສວານໍ ປຫານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕກ຺ຂໂຍ ອສມຸປ຺ປາໂທ ຂີຓາກາໂຣ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘) ຜລໍ.

‘‘ປຣວຊ຺ຊານຸປສ຺ສິສ຺ສ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎິໂນ;

ອາສວາ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອາຣາ ໂສ ອາສວກ຺ຂຍາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໕໓); –

ອາທີສຸ ນິພ຺ພານໍ.

‘‘ເສຂສ຺ສ ສິກ຺ຂມານສ຺ສ, ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ;

ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາ;

ຕໂຕ ອຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຎາຓໍ ເວ ໂຫຕິ ຕາທິໂນ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໓.໘໖; ອິຕິວຸ. ໖໒) –

ເອວມາຄເຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສຸຕ຺ເຕ ອິຘ ຈ ມຄ຺ໂຄ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຫໍ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມໍ ວທາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂນ ອຊານໂຕ ໂນ ອປສ຺ສໂຕຕິ ໂຍ ປນ ນ ຊານາຕິ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂນ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ເຍ ອຊານໂຕ ອປສ຺ສໂຕປິ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ປຸຣິເມນ ວາ ປທທ຺ວເຍນ ອຸປາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ອນຸປາຍປຏິເສໂຘ. ສງ຺ເຂເປນ ເຈຕ຺ຖ ຎາຓໍ ອາສວກ຺ຂຍກຣໍ, ເສສໍ ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ຍໍ ຊານໂຕ ຍໍ ປສ຺ສໂຕ ອາສວກ຺ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ຊານນາ ພຫຸວິຘາ. ທພ຺ພຊາຕິໂກ ເອວ ຫິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຉຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ຊານາຕິ, ໂກຈິ ຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຕສ຺ສ ອີທິສານິ ກມ຺ມານິ ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສາ ຊານນາ ‘‘ມຄ຺ຄຜລານໍ ປທຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ໂຍ ປນ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທີນິ ກາຕຸໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ຊານໂຕ ອາສວາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຊານໂຕ ຍໍ ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕເທວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສຸຕ຺ເຕ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ໂຍນິໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໖) ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ ກຕາ. ອິຘ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕; ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໑; ໕.໑໐໙໕) ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວຘວເສນ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍວເສນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອາສເວສຸ ຈ ປຐມມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ຐາສໂວ ຂີຍຕິ, ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ກາມາສໂວ, ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ຠວາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ ຈ ຂີຍຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຄາຖາສຸ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓນ຺ຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຍໍ ນິພ຺ພາເນ ຜເລ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມໍ. ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ອາສວານໍ ສໍໂຍຊນານຎ຺ຈ ຂເຍ ຂຍກເຣ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ຎາຓໍ. ‘‘ຂີຓາ ສໍໂຍຊນາ ອິຕິ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອິຘາປິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ປຫີນກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓານິ ວຸຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຫິ ອິຘ ນຕ຺ຖິ ອຣຫຕ຺ຕຜລາຘິຄມສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕຕິ ນິພ຺ພານາຘິຄເມນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກິຈ຺ຈໍ ອຘິກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານກິຈ຺ຈມ຺ປິ ອຘິກເມວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຕ຺ເວວິທໍ ກຸສີເຕນາ’’ຕິ ໂອສານຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຕ຺ເວວິທນ຺ຕິ ນ ຕຸ ເອວ ອິທໍ. ຕຸສທ຺ໂທ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ພາເລນມວິຊານຕາຕິ ມກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອິທໍ ເສກ຺ຂມຄ຺ເຄນ ອເສກ຺ຂມຄ຺ເຄນ ຈ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖາທິສພ຺ພຄນ຺ຖານໍ ປໂມຈນໍ ປໂມຈນສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ຍຖາຠູຕໍ ອວິຊານຕາ ຕໂຕ ເອວ ພາເລນ ອວິທ຺ທສຸນາ ຍຖາ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ກຸສີເຕນ ນິພ຺ພີຣິເຍນາປິ, ຕສ຺ມາ ຕທຘິຄມາຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ໂນ ກຸສີຕສ຺ສ’’ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໘).

‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖ, ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ຘຸນາຖ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນໍ, ນຬາຄາຣໍວ ກຸຎ຺ຊໂຣ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໕; ເນຕ຺ຕິ. ໒໙; ມິ. ປ. ໕.໑.໔);

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.