໑໐. ນທີໂສຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໙. ທສເມ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິ ໂອປມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຍຖາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນທິຍາ ໂສເຕນ ໂອວຸຍ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ສີຆໂສຕາຍ ຫາຣຫາຣິນິຍາ ນທິຍາ ອຸທກເວເຄນ ເຫຏ຺ຐໂຕ ວຸຍ຺ເຫຍ຺ຍ ອໂຘ ຫຣິເຍຖ. ປິຍຣູປສາຕຣູເປນາຕິ ປິຍສຠາເວນ ສາຕສຠາເວນ ຈ ກາຣຓຠູເຕນ, ຕສ຺ສໍ ນທິຍໍ ຕສ຺ສາ ວາ ປຣຕີເຣ ມຓິສຸວຓ຺ຓາທິ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປິຍວຕ຺ຖຸ ວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ນທິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ໂສເຕນ ອວກຑ຺ເຒຍ຺ຍ. ກິຎ຺ຈາປີຕິ ອນຸຊານນອສມ຺ຠາວນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ກິໍ ອນຸຊານາຕິ, ກິໍ ນ ສມ຺ຠາເວຕິ? ເຕນ ປຸຣິເສນ ອຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ປິຍວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ອນຸຊານາຕິ, ຕຖາຄມນໍ ປນ ອາທີນວວນ຺ຕຕາຍ ນ ສມ຺ຠາເວຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອມ຺ໂຠ, ປຸຣິສ, ຍທິປິ ຕຍາ ອຘິປ຺ເປຕໍ ປິຍວຕ຺ຖຸ ຕຕ຺ຖ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ຄມເນ ປນ ອຍມາທີນໂວ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ເຫຏ຺ຐາ ຣຫທໍ ປຕ຺ວາ ມຣຓໍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍາສີຕິ.

ອຕ຺ຖິ ເຈຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ຣຫໂທຕິ ເອຕິສ຺ສາ ນທິຍາ ເຫຏ຺ຐາ ອນຸໂສຕຠາເຄ ອຕິວິຍ ຄມ຺ຠີຣວິຕ຺ຖໂຕ ເອໂກ ມຫາສໂຣ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ຈ ສມນ຺ຕໂຕ ວາຕາຠິຆາຕສມຸຏ຺ຐິຕາຫິ ມຓິມຍປພ຺ພຕກູຏສນ຺ນິຠາຫິ ມຫຕີຫິ ອູມີຫິ ວີຈີຫິ ສອູມິ, ວິສເມສຸ ຠູມິປ຺ປເທເສສຸ ສເວຄໍ ອນຸປກ຺ຂນ຺ທນ຺ເຕນ ອິມິສ຺ສາ ຕາວ ນທິຍາ ມໂຫເຆນ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອາວຏ຺ຏມານວິປຸລຊລຕາຍ ພລວາມຸຂສທິເສຫິ ສຫ ອາວຏ຺ເຏຫີຕິ ສາວຏ຺ໂຏ. ຕໍ ຣຫທໍ ໂອຕິຓ຺ຓສຕ຺ເຕເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ນິພທ຺ຘາມິສໂຄຈເຣ ກຕ຺ວາ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕນ ອຕິວິຍ ຠຍານກທສ຺ສເນນ ໂຆຣເຈຕສາ ທກຣກ຺ຂເສນ ສຄໂຫ ສຣກ຺ຂໂສ, ຈຓ຺ຑມຈ຺ຉມກຣາທິນາ ວາ ສຄໂຫ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຣກ຺ຂເສນ ສຣກ຺ຂໂສ.

ຍນ຺ຕິ ເອວໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ ຍໍ ຣຫທໍ. ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສາຕິ ອາລປນໍ. ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉສີຕິ ຕາຫິ ວາ ອູມີຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ, ເຕສຸ ວາ ອາວຏ຺ເຏສຸ ນິປຕິໂຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເຕສໍ ວາ ຈຓ຺ຑມຈ຺ຉມກຣາທີນໍ ມຸເຂ ນິປຕິໂຕ. ຕສ຺ສ ວາ ທກຣກ຺ຂສສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ຄໂຕ ມຣຓໍ ວາ ຄມິສ຺ສສິ, ອຖ ວາ ປນ ອາຍຸເສເສ ສຕິ ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕຫິ ອູມິອາທີຫິ ຊນິຕຆຏ຺ຏິຕວເສນ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ມຣຓປ຺ປມາຓໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉສິ. ປຏິໂສຕໍ ວາຍເມຍ຺ຍາຕິ ໂສ ປຸພ຺ເພ ອນຸໂສຕໍ ວຸຍ຺ຫມາໂນ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອນຕ຺ໂຖ ກິຣ ເມ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ, ມຈ຺ຈຸມຸເຂ ກິຣາຫໍ ປຣິວຕ຺ຕາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວຠໂຍ ສມ຺ຠມນ຺ໂຕ ທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸສ຺ສາຫໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍເມຍ຺ຍ ຕເຣຍ຺ຍ, ນ ຈິເຣເນວ ຕີຣໍ ສມ຺ປາປຸເຓຍ຺ຍ.

ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິເວຘານຸກູລສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ໂພຘນາຍ ອຸປມາ ກຕາ. ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຍເມວ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອິຘ ມຍາ ອຘິປ຺ເປໂຕ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ໂຖ, ຍສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍ ອຸປມາ ອາຫຏາ.

ຕຓ຺ຫາເຍຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕູຫິ ອາກາເຣຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ໂສຕສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ ອນຸກ຺ກມປຣິວຸຑ຺ຒິໂຕ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘໂຕ ໂອສີທາປນໂຕ ທຸຣຸຕ຺ຕຣຓໂຕ ຈ. ຍຖາ ຫິ ອຸປຣິ ມຫາເມເຆ ອຠິປ຺ປວຸຏ຺ເຐ ອຸທກໍ ປພ຺ພຕກນ຺ທຣປທຣສາຂາໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕໂຕ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ກຸສຸພ຺ເຠ ປູເຣຕ຺ວາ ຕໂຕ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ກຸນ຺ນທິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕໂຕ ມຫານທິໂຍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ເອໂກຆໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານໍ ‘‘ນທີໂສໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວເມວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາທິວເສນ ອເນກເຠເທສຸ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ໂລໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິວຸຑ຺ຒິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ຕຓ຺ຫາໂສໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ຈ ນທີໂສໂຕ ອາຄມນໂຕ ຍາວ ສມຸທ຺ທປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕາວ ສຕິ ວິຈ຺ເຉທປຈ຺ຈຍາຠາເວ ອວິຈ຺ຉິຊ຺ຊມາໂນ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາໂສໂຕປິ ອາຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສຕິ ວິຈ຺ເຉທປຈ຺ຈເຍ ອວິຈ຺ຉິຊ຺ຊມາໂນ ອປາຍສມຸທ຺ທາຠິມຸໂຂ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍຖາ ປນ ນທີໂສໂຕ ຕທນ຺ໂຕຄເຘ ສຕ຺ເຕ ໂອສີທາເປຕິ, ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ມຣຓໍ ວາ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ປາເປຕິ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາໂສໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ໂສຕນ຺ໂຕຄເຕ ສຕ຺ເຕ ໂອສີທາເປຕິ, ປຎ຺ຎາສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ກຸສລມູລຈ຺ເຉທເນນ ສໍກິເລສຘມ຺ມສມາປຊ຺ຊເນນ ຈ ມຣຓໍ ວາ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ປາເປຕິ.

ຍຖາ ຈ ນທິຍາ ໂສໂຕ ມໂຫຆຠາເວນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ອຸຬຸມ຺ປໍ ວາ ນາວໍ ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ເນຕຸຎ຺ຈ ເຉກໍ ປຸຣິສໍ ນິສ຺ສາຍ ປຣຕີຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ກຕ຺ວາ ຕຊ຺ຊໍ ວາຍາມໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຕຣິຕພ຺ໂພ, ນ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາຕິ ທຸຣຸຕ຺ຕໂຣ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາໂສໂຕປິ ກາໂມຆຠໂວຆຠູໂຕ ສີລສໍວຣໍ ປູເຣຕຸໍ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ‘‘ນິປເກນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ນິສ຺ສາຍ ສມຖວິປສ຺ສນານາວໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສມ຺ມາວາຍາມໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຕຣິຕພ຺ໂພ, ນ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາຕິ ທຸຣຸຕ຺ຕໂຣ. ເອວໍ ອນຸກ຺ກມປຣິວຸຑ຺ຒິໂຕ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘໂຕ ໂອສີທາປນໂຕ ທຸຣຸຕ຺ຕຣຓໂຕຕິ ຈຕູຫິ ອາກາເຣຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ນທີໂສຕສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປນ຺ຕິ ປິຍຊາຕິກໍ ປິຍສຠາວໍ ປິຍຣູປໍ, ມຘຸຣຊາຕິກໍ ມຘຸຣສຠາວໍ ສາຕຣູປໍ, ອິຏ຺ຐສຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ເນຕນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ເອຕໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ມຍໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຫຓໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຍ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕານີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ. ຕຕ຺ຖ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຘ. ປ. ໓໖໒) ວຸຕ຺ຕໍ ອິທໍ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນາມ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໘; ຘ. ສ. ໑໖໑) ອາຄຕໍ ອິທໍ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນາມ. ‘‘ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອມນສິກາຣາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໗) ເອວມາຄຕໍ ອິທໍ ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນາມ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ຘມ຺ມາ, ພາຫິຣາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໒໐) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນາມ. ອິຘາປິ ເອຕເທວ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕານິເຍວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ. ອຖ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ເຖນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ, ພຫິທ຺ຘາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ເຕສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ເຕສຸ ຠວານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ, ຈກ຺ຂາທີນິ. ເຕສໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ.

ອາຍຕນານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຍຕນໂຕ, ອາຍານໍ ຕນນໂຕ, ອາຍຕສ຺ສ ຈ ນຍນໂຕ ອາຍຕນານີຕິ. ຈກ຺ຂາທີສຸ ຫິ ຕໍຕໍທ຺ວາຣວຕ຺ຖຸກາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ສເກນ ສເກນ ອນຸຠວນາທິນາ ກິຈ຺ເຈນ ອາຍຕນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ຆຏນ຺ຕິ ວາຍມນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ອາຍຠູເຕ ຘມ຺ເມ ເອຕານິ ຕໂນນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ຕິ, ຍຎ຺ຈ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ປວຕ຺ຕໍ ອຕິວິຍ ອາຍຕໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ, ຕໍ ນຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພຖາປິເມ ຘມ຺ມາ ອາຍຕນໂຕ, ອາຍານໍ ຕນນໂຕ, ອາຍຕສ຺ສ ຈ ນຍນໂຕ ອາຍຕນານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອປິຈ ນິວາສຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ອາກຣຏ຺ເຐນ, ສໂມສຣຓຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ, ກາຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ອາຍຕນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ໂລເກ ‘‘ອິສ຺ສຣາຍຕນໍ ເທວາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສຸວຓ຺ຓາຍຕນໍ ຣຊຕາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ອາກໂຣ. ສາສເນ ປນ ‘‘ມໂນຣເມ ອາຍຕເນ, ເສວນ຺ຕິ ນໍ ວິຫງ຺ຄມາ’’ຕິອາທີສຸ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານໍ. ‘‘ທກ຺ຂິຓາປໂຖ ຄຸນ຺ນໍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ. ‘‘ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໕໘; ອ. ນິ. ໓.໑໐໒) ກາຣຓໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຈກ຺ຂາທີສຸ ຈ ເຕ ເຕ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ນິວສນ຺ຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຈກ຺ຂາທໂຍ ເຕສໍ ນິວາສຏ຺ຐານໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ເຕ ອາກິຓ຺ຓາ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ເຕ ເນສໍ ອາກໂຣ, ສໂມສຣຓຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາເວນ ສໂມສຣຓໂຕ, ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ ຈ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຠາເວນ ເຕສໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ກາຣຓຎ຺ຈ ຕທຠາເວ ເຕສໍ ອຠາວໂຕຕິ. ອິຕິ ນິວາສຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ອາກຣຏ຺ເຐນ, ສໂມສຣຓຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ, ກາຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ຈກ຺ຂາທີນິ ອາຍຕນານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານ’’ນ຺ຕິ.

ຍທິປິ ຣູປາທໂຍປິ ຘມ຺ມາ ‘‘ຣູປໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ, ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ປິຍຣູປສາຕຣູປຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ຈກ຺ຂາທິເກ ປນ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ‘‘ມມ ຈກ຺ຂຸ ມມ ໂສຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຘິກສິເນຫວຕ຺ຖຸຠາເວນ ຈກ຺ຂາທໂຍ ສາຕິສຍໍ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປນ຺ຕິ ນິທ຺ເທສໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂອຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຘາຕຸ, ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນາ ໂອຣມ຺ຠາຄາ, ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ເຕສໍ ຫິຕາຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍາ. ຍສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ ພນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ສໍໂຍຊນານິ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາສກາມຣາຄພ຺ຍາປາທານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕ ຫິ ກາມຠວູປຄານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍາ ຫຸຕ຺ວາ ຣູປາຣູປຘາຕຸໂຕ ເຫຏ຺ຐາຠາເວນ ນິຫີນຠາເວນ ໂອຣມ຺ຠາຄຠູເຕນ ກາມຠເວນ ສຕ຺ເຕ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ. ເອເຕເນວ ເຕສໍ ເຫຏ຺ຐາຣຫທສທິສຕາ ທີປິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອູມິຠຍນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຘຸປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ, ອູມິ ເອວ ຠຍນ຺ຕິ ອູມິຠຍໍ. ກຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ໂກໂຘ, ສ຺ເວວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ຈ ອຠິປ຺ປມທ຺ທນປເວຘນຸປ຺ປາທເນນ ທຬ຺ຫໍ ອາຍາສນຏ຺ເຐນ ອຸປາຍາໂສ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອເນກວາຣໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສມເວຕໍ ສຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນາປາທເນນ ໂກຘຸປາຍາສສ຺ສ ອູມິສທິສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຖາ ກາມຄຸຓານໍ ກິເລສາຠິຠູເຕ ສຕ຺ເຕ ອິໂຕ ຈ ເອຕ຺ໂຕ, ເອຕ຺ໂຕ ຈ ອິໂຕຕິ ເອວໍ ມນາປິຍຣູປາທິວິສຍສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ຕນິ ສໍສາເຣຕ຺ວາ ຍຖາ ຕໂຕ ພຫິຠູເຕ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອວໍ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ພ຺ຍສນາປາທເນນ ອາວຏ຺ຏສທິສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍຖາ ປນ ຄຫຣກ຺ຂໂສປິ ອາຣກ຺ຂຣຫິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຈຣຠູມິຄຕໍ ປຸຣິສໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອໂຄຈເຣ ຐິຕມ຺ປິ ຣກ຺ຂສມາຍາຍ ໂຄຈຣໍ ເນຕ຺ວາ ເຠຣວຣູປທສ຺ສນາທິນາ ອວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ວາວິສິຕ຺ວາ ວຓ຺ຓພລໂຠຄຍສສຸເຂຫິປິ ວິໂຍເຊນ຺ໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທຕິ, ເອວໍ ມາຕຸຄາໂມປິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣຣຫິຕໍ ອວີຣປຸຣິສໍ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕຠູເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຫາວຠາວວິລາເສຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຄເຫຕ຺ວາ ວີຣຊາຕິຍມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປາທີຫິ ປໂລຠນວເສນ ອິຕ຺ຖິມາຍາຍ ອນ຺ວາວິສິຕ຺ວາ ອວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣຘມ຺ເມ ສີລາທໂຍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄຸຓວຓ຺ຓາທີຫິ ວິໂຍເຊຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທຕິ, ເອວໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຄຫຣກ຺ຂສສທິສຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາວຏ຺ຏນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນໍ, ຄຫຣກ຺ຂໂສຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕຸຄາມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ປຏິໂສໂຕຕິ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ສຫ ອຸປຈາເຣນ ປຐມຊ຺ຌານໍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ຈ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ນາມ. ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ປຐມໍ ຌານໍ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາ;

ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ.

ອິເມສໍ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊາທີນໍ ຕຓ຺ຫາໂສຕສ຺ສ ປຏິໂລມໂຕ ປຏິໂສຕສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອວິເສເສນ ຫິ ຘມ຺ມວິນໂຍ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ, ຘມ຺ມວິນໂຍ ຈ ຕຓ຺ຫາໂສຕສ຺ສ ປຏິໂສຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຏິໂສຕຄາມິໍ ນິປຸຓໍ, ຄມ຺ຠີຣໍ ທຸທ຺ທສໍ ອຓຸໍ;

ຣາຄຣຕ຺ຕາ ນ ທກ຺ຂນ຺ຕິ, ຕໂມຂນ຺ເຘນ ອາວຸຕາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໖໕; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒);

ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍສ຺ສ. ຕສ຺ສ ກາໂມຆາທິເຠທຕຓ຺ຫາໂສຕສນ຺ຕຣຓສ຺ສ ຫຕ຺ເຖຫິ ປາເທຫິ ຈຕຸຣງ຺ຄນທີໂສຕສນ຺ຕຣຓວາຍາມສ຺ສ ສທິສຕາ ປາກຏາເຍວ. ຕຖາ ນທີໂສຕສ຺ສ ຕີເຣ ຐິຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ກາມາທິໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ໂອຆໍ ຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຣຕີຣຠູເຕ ນິພ຺ພານຖເລ ຐິຕສ຺ສ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ຠຄວໂຕ ສທິສຠາໂວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ…ເປ… ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ນທີໂສໂຕ ວິຍ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຕຓ຺ຫາໂສໂຕ, ເຕນ ວຸຍ຺ຫມາໂນ ປຸຣິໂສ ວິຍ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ປຣິພ຺ຠມນໂຕ ຕຓ຺ຫາໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມາໂນ ສຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ປິຍຣູປສາຕຣູປວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຠິນິເວໂສ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຈກ຺ຂາທີສຸ ອຠິນິເວໂສ, ສອູມິສາວຏ຺ຏສຄຫຣກ຺ຂໂສ ເຫຏ຺ຐາຣຫໂທ ວິຍ ໂກຘຸປາຍາສປຎ຺ຈກາມຄຸຓມາຕຸຄາມສມາກຸໂລ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນສມູໂຫ, ຕມຕ຺ຖໍ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນທີໂສຕສ຺ສ ປຣຕີເຣ ຐິໂຕ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ວິຍ ສກລໍ ສໍສາຣາທີນວໍ ສພ຺ພຎ຺ຈ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາໂສຕສ຺ສ ປຣຕີຣຠູເຕ ນິພ຺ພານຖເລ ຐິໂຕ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຠຄວາ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມາເນ ປຸຣິເສ ອນຸກມ຺ປາຍ ຣຫທສ຺ສ ຣຫທາທີນວສ຺ສ ຈ ອາຈິກ຺ຂນໍ ວິຍ ຕຓ຺ຫາໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ມຫາກຣຸຓາຍ ຠຄວໂຕ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ຕທາທີນວສ຺ສ ຈ ວິຠາວນາ, ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ອນຸໂສຕຄາມິໂນ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຣຫເທ ມຣຓປ຺ປຕ຺ຕິມຣຓມຕ຺ຕທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອປາຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ສຸຄຕິຍໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ, ຕສ຺ສ ປນ ວຈນໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍາມກຣຓໍ ວິຍ ເຕນ ຈ ວາຍາເມນ ປຣຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຍຖິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານຄມນໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາທີສຸ ອາທີນວໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາໂສຕສ຺ສ ປຏິໂສຕປພ຺ພຊ຺ຊາທິເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ, ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ຈ ເຕເນວ ວີຣິຍາຣມ຺ເຠນ ຕຓ຺ຫາໂສຕາຕິກ຺ກມນໍ ນິພ຺ພານຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຍຖາຣຸຈິ ສຸຂວິຫາໂຣຕິ.

ຄາຖາສຸ ສຫາປິ ທຸກ຺ເຂນ ຊເຫຍ຺ຍ ກາເມຕິ ຌານມຄ຺ຄາຘິຄມຕ຺ຖໍ ສມຖວິປສ຺ສນານຸໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍທິປິ ເຕສໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ສຸເຂນ ວີຖິໍ ໂອຕຣຕິ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາຍ ກິເລສານໍ ພລວຠາວໂຕ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວາ ອຕິກ຺ຂຠາວໂຕ. ຕຖາ ສຕິ ສຫາປິ ທຸກ຺ເຂນ ຊເຫຍ຺ຍ ກາເມ, ປຐມຊ຺ຌາເນນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ກິເລສກາເມ ປຊເຫຍ຺ຍ. ເອເຕນ ທຸກ຺ຂປຏິປເທ ຌານມຄ຺ເຄ ທສ຺ເສຕິ.

ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອາຍຕິໍ ປຕ຺ຖຍາໂນຕິ ອນາຄາມິຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາກງ຺ຂມາໂນ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິປິ ເອຕຣຫິ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ຌານປຸຣິມມຄ຺ເຄ ອຘິຄຈ຺ຉາມິ, ອິເມ ປນ ນິສ຺ສາຍ ອຸປຣິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕກິຈ຺ໂຈ ປຫີນສພ຺ພທຸກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ສຫາປິ ທຸກ຺ເຂນ ຌານາທີຫິ ກາເມ ປຊເຫຍ຺ຍາຕິ. ອຖ ວາ ໂຍ ກາມວິຕກ຺ກພຫຸໂລ ປຸຄ຺ຄໂລ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສີລວິໂສຘນໍ ຌານາທີນໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປຕ຺ຕິໍ ວາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ອສ຺ສຸມຸໂຂ ໂຣທມາໂນ ຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຫາປິ ທຸກ຺ເຂນ ຊເຫຍ຺ຍ ກາເມ’’ຕິ. ໂສ ຫິ ກິຈ຺ເຉນປິ ກາເມ ປຊຫນ຺ໂຕ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອາຍຕິໍ ປຕ຺ຖຍາໂນ’’ຕິ.

ສມ຺ມປ຺ປຊາໂນຕິ ວິປສ຺ສນາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ມເທວ ປຊານນ຺ໂຕ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຜສ຺ສເຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ຄຜລາຘິຄມນກາເລ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພານໍ ຜສ຺ສເຍ ຜຸເສຍ຺ຍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍ. ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຫິ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ. ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວາ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕໍຕໍຜລສມາປຕ຺ຕິກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ຜລຈິຕ຺ຕໍ ຜສ຺ສເຍ ຜຸເສຍ຺ຍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ, ນິພ຺ພາໂນຄຘາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ ເວທຄູຕິ ໂສ ເວທສງ຺ຂາເຕນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ຄຕຕ຺ຕາ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເວທຄູ. ໂລກນ຺ຕຄູຕິ ຂນ຺ຘໂລກສ຺ສ ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄໂຕ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.