໓. ປຐມເວທນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒. ຕຕິເຍ ເວທນາຕິ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ເວທິຍນ຺ຕິ ອນຸຠວນ຺ຕີຕິ ເວທນາ. ຕາ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຂາ ເວທນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂ-ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ທຸກ຺ຂ-ສທ຺ໂທ ປນ ‘‘ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໗; ວິຠ. ໑໙໐) ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອາຄໂຕ. ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາລິ, ຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂານຸປຕິຕໍ ທຸກ຺ຂາວກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໐) ທຸກ຺ຂາຣມ຺ມເຓ. ‘‘ທຸກ຺ໂຂ ປາປສ຺ສ ອຸຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໑໗) ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈເຍ. ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສຸກຣາ ອກ຺ຂາເນນ ປາປຸຓິຕຸໍ, ຍາວ ທຸກ຺ຂາ ນິຣຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໐) ທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຍຏ຺ຐາເນ. ‘‘ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໒; ຘ. ສ. ໑໖໕) ທຸກ຺ຂເວທນາຍໍ. ອິຘາປິ ທຸກ຺ຂເວທນາຍເມວ.

ວຈນຕ຺ຖໂຕ ປນ ສຸຂຍຕີຕິ ສຸຂາ. ທຸກ຺ຂຍຕີຕິ ທຸກ຺ຂາ. ນ ທຸກ຺ຂາ ນ ສຸຂາຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ, ມກາໂຣ ປທສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕາສຸ ອິຏ຺ຐານຸຠວນລກ຺ຂຓາ ສຸຂາ, ອນິຏ຺ຐານຸຠວນລກ຺ຂຓາ ທຸກ຺ຂາ, ອຸຠຍວິປຣີຕານຸຠວນລກ຺ຂຓາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ. ຕສ຺ມາ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປາກຏາ, ນ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ. ຍທາ ຫິ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສກລສຣີຣໍ ເຠນ຺ຕໍ ມທ຺ທນ຺ຕໍ ຜຣມານໍ ສຕໂຘຕສປ຺ປິໍ ຂາທາເປນ຺ຕໍ ວິຍ, ສຕປາກເຕລໍ ມກ຺ເຂນ຺ຕໍ ວິຍ, ຆຏສຫສ຺ເສນ ປຣິຬາຫໍ ນິພ຺ພາປຍມານໍ ວິຍ ຈ ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາຣຍມານເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສກລສຣີຣໍ ໂຂເຠນ຺ຕໍ ມທ຺ທນ຺ຕໍ ຜຣມານໍ ຕຕ຺ຕຜາລໍ ປເວເສນ຺ຕໍ ວິຍ ວິລີນຕມ຺ພໂລຫໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕໍ ວິຍ ຈ ‘‘ອໂຫ ທຸກ຺ຂໍ, ອໂຫ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວິປ຺ປລາເປນ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປາກຏາ.

ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ປນ ທຸພ຺ພິຊານາ ທຸທ຺ທີປນາ ອນ຺ຘກາຣາ ອວິຠູຕາ. ສາ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອປຄເມ ສາຕາສາຕປຏິປກ຺ຂວເສນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣຠູຕາ ນຍໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ເສວ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ປຸພ຺ພາປຣໍ ສປໍສຸເກ ປເທເສ ອຸປຈຣິຕມຄ຺ຄວເສນ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ມິເຄນ ຄຕມຄ຺ໂຄ, ເອວໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂານຸຠວເນນປິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານຸຠວນຠາເວນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ປິຏ຺ຐິປາສາຓຄມນໍ ວິຍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓາຠາວໂຕ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຣານຸຠວນໍ, ສາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຕິ.

ເອວເມຕ຺ຖ ສຸຂທຸກ຺ຂອທຸກ຺ຂມສຸຂຠາເວນ ຕິຘາ ວຸຕ຺ຕາປິ ກຕ຺ຖຈິ ສຸຂທຸກ຺ຂຠາເວນ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ – ‘‘ທ຺ເວປິ ມຍາ, ອານນ຺ທ, ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ, ປຣິຍາເຍນ ສຸຂາ ເວທນາ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໘໙). ກຕ຺ຖຈິ ຕິສ຺ໂສປິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສຸຂທຸກ຺ຂອທຸກ຺ຂມສຸຂຠາເວນ ‘‘ສຸຂາ ເວທນາ ຐິຕິສຸຂາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂາ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຐິຕິທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມສຸຂາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ຎາຓສຸຂາ ອຎ຺ຎາຓທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕). ກຕ຺ຖຈິ ສພ຺ພາປິ ທຸກ຺ຂຠາເວນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໙).

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ຍທິ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ຍຖາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕາ, ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ເອທິເສສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອຠິຘມ຺ເມ ຈ ເອວໍ ອວຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ, ‘‘ທ຺ເວປິ ມຍາ, ອານນ຺ທ, ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ? ສນ຺ຘາຍຠາສິຕເມຕໍ, ຕສ຺ມາ ສາ ປຣິຍາຍເທສນາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ສງ຺ຂາຣານິຈ຺ຈຕໍ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ສງ຺ຂາຣວິປຣິຓາມຕໍ, ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິ’’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໙).

‘‘ທ຺ເວປິ ມຍາ, ອານນ຺ທ, ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິ ຈ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໙).

ເອຕ຺ຖ ຫິ ສຸຂາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຕິ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເວທນານໍ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ທຸກ຺ຂຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສເຍນ ປນ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຉນ຺ທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຣິຍາເຍນ ທຸກ຺ຂຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສາ ຕາທິສີ ປຣິຍາຍເທສນາ. ອຍໍ ປນ ເວທນຕ຺ຕຍເທສນາ ສຠາວກຖາຕິ ກຕ຺ວາ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອາຈຣິຍານໍ ສມານກຖາ.

ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂຕາທ຺ວຍວຈນໂຕ ປຣິຍາຍເທສນາວ ເວທນຕ຺ຕຍເທສນາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ມາ ເຫວ’’ນ຺ຕິສ຺ສ ວຈນີໂຍ, ຍສ຺ມາ ຠຄວຕາ ສພ຺ພາສໍ ເວທນານໍ ທຸກ຺ຂຠາໂວ ອຘິປ຺ປາຍວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ຂາຣານິຈ຺ຈຕໍ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ສງ຺ຂາຣວິປຣິຓາມຕໍ ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິ’’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ປເນຕ຺ຖ ເວທນຕ຺ຕຍເທສນາ ປຣິຍາຍເທສນາ ສິຍາ, ‘‘ອິທໍ ມຍາ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປິຈາຍເມວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ໂກ, ປນາວຸໂສ, ເວທນຕ຺ຕຍເທສນາຍ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ? ສເຈ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ມຸທຸກາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ສຸຂາ, ອຘິມຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂາ, ມຊ຺ຌິມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຕິ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສເຍນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາສຸ ຫິ ນ ສຕ຺ຕານໍ ສຸຂາທິວຑ຺ຒີ’’ຕິ. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ໂກ ປນາວຸໂສ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ສຠາໂວ, ເຍນ ‘‘ສພ຺ພາ ເວທນາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ? ຍທິ ຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ສຕ຺ຕາ ວິໂຍຄເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂສ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ສຠາໂວ. ຍາຍ ຈ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ສຕ຺ຕາ ອວິໂຍຄເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍາຍ ນ ອຸຠຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສາ ກຖໍ ທຸກ຺ຂເວທນາ ສິຍາ? ອຖ ຍາ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍສ຺ສ ອຸປຆາຕກາຣີ, ສາ ທຸກ຺ຂາ. ຍາ ອນຸຄ຺ຄຫກາຣີ, ສາ ກຖໍ ທຸກ຺ຂາ ສິຍາ. ອຖ ປນ ຍທຣິຍາ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ໂສ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ສຠາໂວ, ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ເວທນໍ ອຣິຍາ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ສາ ຈ ອຠິຓ຺ຫສຠາວາຕິ ກຖໍ ຕາສໍ ເວທນານໍ ມຸທຸມຊ຺ຌິມາຘິມຕ຺ຕທຸກ຺ຂຠາໂວ ສິຍາ? ຍທິ ຈ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ເອວ ເວທນານໍ ທຸກ຺ຂຠາໂວ ສິຍາ, ‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂຕາໂຍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາ, ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາ, ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕) ອຍໍ ທຸກ຺ຂຕານໍ ວິຠາຄເທສນາ ນິປ຺ປໂຍຊນາ ສິຍາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ສຸຕ຺ຕເມວ ປຏິພາຫິຕໍ ສິຍາ, ປຸຣິເມສຸ ຈ ຕີສຸ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນສຸ ມຸທຸກາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ ສຸຂເວທນາວຈນໂຕ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ອຣູປຊ຺ຌາເນສຸ ຈ ມຊ຺ຌິມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນາວຈນໂຕ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຸຣິມາ ຕິສ຺ໂສ ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີຫິ ຈ ສນ຺ຕຕຣາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຖໍ ວາ ສນ຺ຕຕຣປ຺ປຓີຕຕຣາສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ອຘິກຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊຕິ? ຕສ຺ມາ ເວທນຕ຺ຕຍເທສນາຍ ປຣິຍາຍເທສນາຠາໂວ ນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ.

ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ສຸຂນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໔໙; ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໖), ຕໍ ກຖນ຺ຕິ? ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ຈ ຍຖາຠູຕານວໂພເຘນ ຍາ ເອກນ຺ຕໂຕ ສຸຂສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ທຸກ຺ຂນິມິຕ຺ເຕ ສຸຂນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມ຺ປິ ‘‘ສຸຂາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນາ ທຸກ຺ຂໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໕໓) ອິທໍ ປນ ກຖນ຺ຕິ? ອິທໍ ປນ ວິປຣິຓາມທສ຺ສເນ ສນ຺ນິໂຍຊນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ວິຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປາຍຠາວໂຕ ສຸຂເວທນາຍ ພຫຸທຸກ຺ຂານຸຄຕຠາວໂຕ ຈ. ຕຖາ ຫິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ອເນເກຫິ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ອນຸພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ປຓ຺ຑິຕາ ສຸຂມ຺ປິ ທຸກ຺ຂມິຈ຺ເຈວ ປຏິປນ຺ນາ.

ເອວມ຺ປິ ນຕ຺ເຖວ ສຸຂາ ເວທນາ, ສຸຂເຫຕູນໍ ນິຍມາຠາວໂຕ. ເຍ ຫິ ສຸຂເວທນາຍ ເຫຕຸສມ຺ມຕາ ຆາສຈ຺ຉາທນາທໂຍ, ເຕ ເອວ ອຘິມຕ຺ຕໍ ອກາເລ ຈ ປຏິເສວິຍມານາ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ເຫຕຸຠາວມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ຈ ເຍເນວ ເຫຕຸນາ ສຸຂໍ, ເຕເນວ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ນ ເຕ ສຸຂເຫຕູ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕຣາປຄເມ ປນ ອວິຎ຺ຎູນໍ ສຸຂສຎ຺ຎາ ຍຖາ ຈິຣຕຣໍ ຐານາທິອິຣິຍາປຖສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ຕທຎ຺ຎອິຣິຍາປຖສມາໂຍເຄ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຠາຣໍ ວຫໂຕ ຠາຣນິກ຺ເຂເປ ເຈວ ວູປສເມ ຈ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ເຖວ ສຸຂນ຺ຕິ? ຕຍິທໍ ສມ຺ມເທວ ສຸຂເຫຕຸໍ ອປຣິຎ຺ຎາຍ ຕສ຺ສ ນິຍມາຠາວປຣິກປ຺ປນໍ. ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕເມວ ຫິ ເກວລໍ ສຸຂເຫຕຸໍ ມນສິກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສຣີຣສ຺ສ ອວຕ຺ຖາວິເສສໍ ສມຸທິຕໍ ປນ ເອກຊ຺ຌໍ ຕທຸຠຍໍ ສຸຂາທິເຫຕູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍາທິສຎ຺ຈ ຕທຸຠຍໍ ສຸຂເວທນາຍ ເຫຕຸ, ຕາທິສໍ ນ ກທາຈິປິ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ເຫຕຸ ໂຫຕີຕິ ວວຕ຺ຖິຕາ ເອວ ສຸຂາທິເຫຕຸ. ຍຖາ ນາມ ເຕໂຊຘາຕຸ ສາລິຍວຑາກສສ຺ສາທີນໍ ຍາທິສມວຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ວາ ສາຕມຘຸຣຠາວເຫຕຸ ໂຫຕິ, ນ ຕາທິສເມວ ປຕ຺ວາ ກທາຈິປິ ອສາຕອມຘຸຣຠາວເຫຕຸ ໂຫຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ທຸກ຺ຂາປຄເມວ ກທາຈິ ສຸຂເວທນນ຺ຕຣໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຸເຂເຍວ ສຸຂສຎ຺ຎາ, ນ ທຸກ຺ຂາປຄມມຕ຺ເຕ ຍຖາ ອທ຺ຘານຄມນປຣິສ຺ສມກິລນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ພາຫເນ ອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕເນ ຈ, ອຎ຺ຎຖາ ກາລນ຺ຕເຣປິ ປຣິສ຺ສມາປຄເມ ຕາທິສີ ສຸຂສຎ຺ຎາ ສິຍາ. ທຸກ຺ຂາປຄມມຕ຺ເຕ ປນ ສຸຂນ຺ຕິ ປຣິກປ຺ປນາ ເວທນາວິເສສສ຺ສ ອນຸປລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ເອກນ຺ເຕເນວ ເຈຕໍ ເອວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ຍໂຕ ປຓີຕປ຺ປຓີຕານິເຍວ ອາຣມ຺ມຓານິ ມຫຕາ ອາຍາເສນ ສຕ຺ຕາ ອຠິປຕ຺ຖຍນ຺ຕິ, ນ ຈ ເນສໍ ເຍນ ເກນຈິ ຍຖາລທ຺ຘມຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈເຍນ ປຕິກາຣໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາເທນາຕິ. ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຫິ ຕຓ຺ຫາອຸປາທິ, ຕຖາຠາເວ ຈ ສຸຄນ຺ຘມຘຸຣສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາທິວຕ຺ຖູນໍ ອິຕຣີຕຣຠາເວນ ສຸຂວິເສສສຎ຺ຎາ ຊາຍມານາ ກຕມສ຺ສ ທຸກ຺ຂວິເສສສ຺ສ ອປຄມເນ ຆານຊິວ຺ຫາກາຍທ຺ວາເຣສຸ, ໂສຕທ຺ວາເຣ ຈ ທິພ຺ພສງ຺ຄີຕສທິສປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍສທ຺ທາວຘາຣເຓ. ຕສ຺ມາ ນ ທຸກ຺ຂເວທນາຍເມວ ທຸກ຺ຂນ຺ຕຣາປຄເມ ສຸຂສຎ຺ຎາ, ນາປິ ເກວເລ ທຸກ຺ຂາປຄມມຕ຺ເຕຕິ ອາຄມໂຕ ຍຸຕ຺ຕິໂຕປິ ວວຕ຺ຖິຕາ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາຕິ ຠຄວໂຕ ເວທນຕ຺ຕຍເທສນາ ນີຕຕ຺ຖາເຍວ, ນ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖາຕິ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຸເປຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ, ໂນ ເຈ, ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຍຖາສຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ເອວເມຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຏິປກ຺ຂສຠາວວວຕ຺ຖິຕລກ຺ຂຓາ ເອວ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ຠຄວຕາ ເທສິຕາ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມິການໍ ໂຍຄາວຈຣານໍ ເວທນາມຸເຂນ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ທຸວິຘຎ຺ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ສງ຺ເຂປມນສິກາຣວເສນ ວາ ວິຕ຺ຖາຣມນສິກາຣວເສນ ວາ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານາທິວເສນ ວາ ກເຖຕິ. ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປນ ກເຖນ຺ໂຕ ຜສ຺ສວເສນ ວາ ເວທນາວເສນ ວາ ຈິຕ຺ຕວເສນ ວາ ກເຖຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ອາປາຖຄເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ອາວຊ຺ຊໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ຜສ຺ໂສ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ເວທນາ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຊານນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ຍຖາປາກຏໍ ຜສ຺ສາທິມຸເຂນ ຕິຘາ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຜສ຺ໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ໂສປິ ‘‘ນ ເກວລໍ ຜສ຺ໂສວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວມານາ ເວທນາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຎ຺ຊານມານາ ສຎ຺ຎາປິ, ເຈຕຍມານາ ເຈຕນາປິ, ວິຊານມານໍ ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍສ຺ສ ເວທນາ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ໂສປິ ‘‘ນ ເກວລໍ ເວທນາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຜຸສມາໂນ ຜສ຺ໂສປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຎ຺ຊານມານາ ສຎ຺ຎາປິ, ເຈຕຍມານາ ເຈຕນາປິ, ວິຊານມານໍ ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ໂສປິ ‘‘ນ ເກວລໍ ວິຎ຺ຎາຓເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສມາໂນ ຜສ຺ໂສປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນຸຠວມານາ ເວທນາປິ, ສຎ຺ຊານມານາ ສຎ຺ຎາປິ, ເຈຕຍມານາ ເຈຕນາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ໂສ ‘‘ອິເມ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ຘມ຺ມາ ກິໍນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ ປຊານາຕິ. ວຕ຺ຖຸ ນາມ ກຣຊກາໂຍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ປນ ເມ ວິຎ຺ຎາຓໍ ເອຕ຺ຖສິຕໍ ເອຕ຺ຖປຏິພທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໕; ມ. ນິ. ໒.໒໕໒). ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ຠູຕາ ເຈວ ອຸປາທາຣູປານິ ຈ, ເອວເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ຣູປໍ, ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ນາມນ຺ຕິ ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ. ຣູປຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ນາມໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນາມຣູປວິນິມຸຕ຺ຕາ ຫິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ນາມຣູປໍ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ກິໍເຫຕຸກາ’’ຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ອວິຊ຺ຊາທິເຫຕຸກາ’’ຕິ, ຕໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈໂຍ ເຈວ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ອິທໍ, ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ນຕ຺ຖິ, ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ຊມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປວເສນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຏິປາຏິຍາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ໂສ ‘‘ອຊ຺ຊ ອຊ຺ຊາ’’ຕິ ປຏິເວຘໍ ອາກງ຺ຂມາໂນ ຕຖາຣູເປ ສມເຍ ອຸຕຸສປ຺ປາຍໍ, ປຸຄ຺ຄລສປ຺ປາຍໍ, ໂຠຊນສປ຺ປາຍໍ, ຘມ຺ມສ຺ສວນສປ຺ປາຍໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນວ ວິປສ຺ສນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເອວໍ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ຠຄວາ ເວທນາວເສນ ພຸຊ຺ຌນການໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເວທນາວເສນ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຖ –

‘‘ລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອນຸສໂຍ ຕຖາ;

ຐານໍ ປວຕ຺ຕິກາໂລ ຈ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ທ຺ວິຘາທິຕາ’’ຕິ. –

ອິທໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຜສ຺ໂສ. ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ’’ຕິ ຫິ ວຈນໂຕ ຜສ຺ໂສ ເວທນາຍ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ເວທນາຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ນິຈ຺ຈມ຺ມຄາວີອຸປມາຍ ອຸປມິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂເວທນີໂຍ ຜສ຺ໂສ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ທຸກ຺ຂເວທນີໂຍ ຜສ຺ໂສ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນີໂຍ ຜສ຺ໂສ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ອາສນ຺ນກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວທນາ ກສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ? ‘‘ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ປທຏ຺ຐານໍ ອຠິປຕ຺ຖນີຍຠາວໂຕ. ສຸຂາ ເວທນາ ຕາວ ຕຓ຺ຫາຍ ປທຏ຺ຐານໍ ໂຫຕຸ, ອິຕຣາ ປນ ກຖນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ ສຸຂສມງ຺ຄີປິ ຕາວ ຕໍສທິສໍ ຕໂຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ສຸຂໍ ອຠິປຕ຺ເຖຕິ, ກິມງ຺ຄ ປນ ທຸກ຺ຂສມງ຺ຄີຠູໂຕ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ຈ ສນ຺ຕຠາເວນ ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕິສ຺ໂສປິ ເວທນາ ຕຓ຺ຫາຍ ປທຏ຺ຐານໍ.

ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຫິ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ ສຸຂເວທນາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ, ເຕ ເອວ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຠູຕາ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຠູຕາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ. ວິປາກໂຕ ຕທາກາຣຄ຺ຄຫຓໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນຸສໂຍຕິ ອິມາສຸ ຕີສຸ ເວທນາສຸ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ, ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ປຏິຆານຸສໂຍ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສຸຂາຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ເວທນາຍ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕).

ທິຏ຺ຐິມານານຸສຍາ ເຈຕ຺ຖ ຣາຄປກ຺ຂິຍາ ກາຕພ຺ພາ. ສຸຂາຠິນນ຺ທເນນ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ‘‘ສສ຺ສຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສກ຺ກາເຍ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ, ມານຊາຕິກາ ຈ ມານໍ ຊປ຺ເປນ຺ຕິ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ. ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ ປນ ອວິຊ຺ຊາປກ຺ຂິໂກ ກາຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໒໘໘-໒໘໙) ‘‘ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’ຕິ. ອນຸສຍານຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕາເນ ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ຖາມຄມນໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ມຄ຺ເຄນ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ອນຸຣູປກາຣຓລາເຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣໂຫ ຣາໂຄ, ຕຕ຺ຖ ສຍິໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ຐານນ຺ຕິ ກາໂຍ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ເວທນາຍ ຐານໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາຍິກໍ ສຸຂໍ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ສາຕໍ ສຸຂໍ ເວທຍິຕໍ (ຘ. ສ. ໔໔໙). ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຈຕສິກໍ ສຸຂໍ ເຈໂຕສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ສາຕໍ ສຸຂໍ ເວທຍິຕ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໔໗໑) ຈ.

ປວຕ຺ຕິກາໂລຕິ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂໂຓ, ປວຕ຺ຕນາກລນຎ຺ຈ. ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓນ ຫິ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານໍ ສຸຂທຸກ຺ຂຠາໂວ ວວຕ຺ຖິໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ສຸຂາ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ເວທນາ ຐິຕິສຸຂາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂາ, ທຸກ຺ຂາ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ເວທນາ ຐິຕິທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມສຸຂາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕).

ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ສຸຂໍ, ນຕ຺ຖິຠາໂວ ທຸກ຺ຂໍ. ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ທຸກ຺ຂໍ, ນຕ຺ຖິຠາໂວ ສຸຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ປວຕ຺ຕນາກລນໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອາກລນໍ ອນາກລນຎ຺ຈ ຊານນໍ ອຊານນຎ຺ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂຠາວວວຕ຺ຖານໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ເວທນາ ຎາຓສຸຂາ ອຎ຺ຎາຓທຸກ຺ຂາ’’ຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ເອຕາ ຫິ ສຸຂາທໂຍ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ ປຎ຺ຈຘາ ວິຠຕ຺ຕາ. ກາຍິກຎ຺ຫິ ສາຕໍ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສາຕໍ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ. ມານສໍ ປນ ສາຕໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສາຕໍ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ. ທຸວິຘມ຺ປິ ເນວ ສາຕໍ ນາສາຕໍ ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຣຓໍ – ຍຖາ ກາຍິກເຈຕສິກາ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາ ‘‘ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເອວໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຕິ? ເຠທາຠາວໂຕ. ຍເຖວ ຫິ ອນຸຄ຺ຄຫສຠາວາ ພາຘກສຠາວາ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາ ອຎ຺ຎຖາ ກາຍສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ພາຘກຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຎຖາ, ນ ເອວໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ, ຕສ຺ມາ ເຠທາຠາວໂຕ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ຕາ.

ທ຺ວິຘາທິຕາຕິ ສພ຺ພາປິ ຫິ ເວທນາ ເວທຍິຕຏ຺ເຐນ ເອກວິຘາປິ ນິສ຺ສຍເຠເທນ ທຸວິຘາ – ກາຍິກາ ເຈຕສິກາຕິ, ສຸຂາ, ທຸກ຺ຂາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຕິ ຕິວິຘາ, ຈຕຸໂຍນິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ, ຄຕິວເສນ ຈ ປຎ຺ຈວິຘາ, ທ຺ວາຣວເສນ ຈ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ຉພ຺ພິຘາ, ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍເຄນ ສຕ຺ຕວິຘາ, ອຏ຺ຐໂລກຘມ຺ມປຈ຺ຈຍຕາຍ ອຏ຺ຐວິຘາ, ສຸຂາທີນໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອຕີຕາທິວິຠາເຄນ ນວວິຘາ, ຕາ ເອວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາເຠເທນ ອຏ຺ຐາຣສວິຘາ, ຕຖາ ຣູປາທີສຸ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ສຸຂາທິວເສນ ຕິສ຺ໂສ ຕິສ຺ໂສ ກຕ຺ວາ. ຣູປາຣມ຺ມຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຸຂາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທຸກ຺ຂາປິ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາປິ, ເອວໍ ອິຕເຣສຸປິ. ອຖ ວາ ອຏ຺ຐາຣສມໂນປວິຈາຣວເສນ ອຏ຺ຐາຣສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ ຣູປໍ ອຸປວິຈຣຕິ, ໂທມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ, ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານິຍໍ ຣູປໍ ອຸປວິຈຣຕິ, ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປວິຈຣຕິ, ໂທມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ, ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານິຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປວິຈຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໖໒).

ເອວໍ ອຏ຺ຐາຣສວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຉ ເຄຫສ຺ສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ, ຉ ເຄຫສ຺ສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ, ຉ ເຄຫສ຺ສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ, ຕຖາ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕາ ໂສມນສ຺ສາທໂຍຕິ ເອວໍ ຉຕ຺ຕິໍສວິຘາ. ອຕີເຕ ຉຕ຺ຕິໍສ, ອນາຄເຕ ຉຕ຺ຕິໍສ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉຕ຺ຕິໍສາຕິ ອຏ຺ຐຸຕ຺ຕຣສຕມ຺ປິ ຠວນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ທ຺ວິຘາທິຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຄາຖາສຸ ສມາຫິໂຕຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ສມາຫິໂຕ. ເຕນ ສມຖຠາວນານຸໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎາທິນາ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມ຺ປຊາໂນ. ເຕນ ວິປສ຺ສນານຸໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ສໂຕຕິ ສໂຕກາຣີ. ເຕນ ສມຖວິປສ຺ສນານເຍນ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເວທນາ ຈ ປຊານາຕີຕິ ‘‘ອິມາ ເວທນາ, ເອຕ຺ຕກາ ເວທນາ’’ຕິ ສຠາວໂຕ ວິຠາຄໂຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓໂຕ ຈ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວເຘນ ປຊານາຕິ. ເວທນານຎ຺ຈ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ. ຍຕ຺ຖ ເຈຕາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ເວທນາ ຍຕ຺ຖ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ. ຂຍຄາມິນນ຺ຕິ ເວທນານໍ ຂຍຄາມິນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຎ຺ຈ ປຊານາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເວທນານໍ ຂຍາຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ເວທນານໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘາ. ນິຈ຺ຉາໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ, ປຫີນຕຓ຺ໂຫ, ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ, ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພາເນນ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.