໑. ທຸກ຺ຂວິຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ທຸກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ທ຺ວີຫີຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຘມ຺ເມຫີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ທ຺ວີຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ທ຺ວີຫິ ອກຸສລຘມ຺ເມຫິ. ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ຍຸຕ຺ໂຕ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕີຕິ ຈຕູສຸປິ ອິຣິຍາປເຖສຸ ກິເລສທຸກ຺ເຂນ ເຈວ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ເຂນ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ. ສວິຆາຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕູປຆາເຕນ ເຈວ ກາຍູປຆາເຕນ ຈ ສວິຆາຕໍ. ສອຸປາຍາສນ຺ຕິ ກິເລສູປາຍາເສນ ເຈວ ສຣີຣເຂເທນ ຈ ພລວອາຍາສວເສນ ສອຸປາຍາສໍ. ສປຣິຬາຫນ຺ຕິ ກິເລສປຣິຬາເຫນ ເຈວ ກາຍປຣິຬາເຫນ ຈ ສປຣິຬາຫໍ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ. ອຖ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາຕິ ທຸຄ຺ຄຕິສງ຺ຂາຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອປາຍານໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ຄຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ອວສ຺ສໍຠາວິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ ອປິຫິຕທ຺ວາໂຣ. ກຕ຺ຖ ປນ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສູ’’ຕິ. ເຕນ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອສໍວຣມາຫ. ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄວເສນ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕີຕິ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຍ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ.

ກຖໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ກຖໍ ວາ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸປສາທໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕິ ວາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອປິຈ ຍທາ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ຠວງ຺ເຄ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘ ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸ ອາວຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ວິປາກມໂນຘາຕຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ສນ຺ຕີຣຓກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຊວນໍ ຊວຕິ. ຕຖາປິ ເນວ ຠວງ຺ຄສມເຍ, ນ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສມເຍ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຊວນກ຺ຂເຓ ປນ ສເຈ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ວາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ວາ ອຎ຺ຎາຓໍ ວາ ອກ຺ຂນ຺ຕິ ວາ ໂກສຊ຺ຊໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຫນ຺ໂຕປິ ໂສ ‘‘ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອສໍວໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ນຄເຣ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕຆຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຄພ຺ຠາທໂຍ ສຸສໍວຸຕາ ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ອໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ. ນຄຣທ຺ວາເຣຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ຍທິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມວ ຊວເນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ອສຕິ ຊວເນ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕຆຣທ຺ວາຣາທໂຍ ອສໍວຸຕາ, ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ ສຸໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ. ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ຫິ ປິຫິເຕສຸ ໂຈຣານໍ ປເວໂສ ນຕ຺ຖິ. ເອວເມວ ຊວເນ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ, ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ. ຕສ຺ມາ ຊວນກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ‘‘ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ສໍວໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກຖໍ ປນ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ກຖໍ ວາ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ? ໂຍ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຫິຈ຺ໂຉ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ມຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ. ມຫິຈ຺ຉປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ຍຖາ ນາມ ກຈ຺ຉປຸຏວາຓິໂຊ ປິຬນ຺ຘນຠຓ຺ຑກໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄປິ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ‘‘ອສຸກໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອສຸກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ມຸເຂນ ອຸຄ຺ໂຆເສຕິ, ເອວເມວ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ວາ ຄນ຺ຖໍ ວາ ຘຸຕງ຺ຄຄຸຓໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ອຣຎ຺ຎວາສມຕ຺ຕກມ຺ປິ ມຫາຊນສ຺ສ ຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ສມ຺ຠາເວຕິ, ສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ຈ ປນ ສກເຏຫິປິ ອຸປນີເຕ ປຈ຺ຈເຍ ‘‘ອລ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໂຍ ຫິ ປູເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ອຄ຺ຄິ ອຸປາທາເນນ, ສມຸທ຺ໂທ ອຸທເກນ, ມຫິຈ຺ໂຉ ປຈ຺ຈເຍຫີຕິ –

‘‘ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມຸທ຺ໂທ ຈ, ມຫິຈ຺ໂຉ ຈາປິ ປຸຄ຺ຄໂລ;

ພຫຸເກ ປຈ຺ຈເຍ ທິນ຺ເນ, ຕໂຍເປເຕ ນ ປູຣເຍຕິ’’.

ມຫິຈ຺ຉປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ວິຊາຕມາຕຸຍາປິ ມນໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເອວຣູໂປ ຫິ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນລາຠໂຕ ຈ ປຣິຫາຍຕິ. ເອວໍ ຕາວ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ລທ຺ຘມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ຄຘິໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອຊ຺ໂຌປນ຺ໂນ ອນາທີນວທສ຺ສາວີ ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ອາຫຣຫຕ຺ຖກອລໍສາຏກຕຕ຺ຖວຏ຺ຏກກາກມາສກຠຸຕ຺ຕວມິຕກພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວິຍ ອໂຍນິໂສ ອນຸປາເຍນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ ປຣິໂຠເຄ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ນາມ.

ໂຍ ປນ ‘‘ຍທິປິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸ ໂຫຕິ, ທາຍໂກ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ທາຍກສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອປ຺ໂປ, ທາຍໂກ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຎຕ຺ວາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປມາຓຊານນສ຺ສ ເຈວ, ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ, ເນວ ທວາຍ, ນ ມທາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໓໕໕) ‘‘ລທ຺ຘຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຄຘິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌປນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ຈ ອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂານປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ອາຫາຣປຣິຠຸຎ຺ຊນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣິໂຠເຄ ປມາຓຊານນສ຺ສ ຈ ວເສນ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ນາມ. ເອວໍ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຈ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄາຖາສຸ ປນ ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິອາທີສຸ ຈກ຺ຂຕີຕິ ຈກ຺ຂຸ, ຣູປໍ ອສ຺ສາເທຕິ, ສມວິສມໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຓາຕີຕິ ໂສຕໍ. ຆາຍຕີຕິ ຆານໍ. ຊີວິຕນິມິຕ຺ຕໍ ອາຫາຣຣໂສ ຊີວິຕໍ, ຕໍ ອວ຺ຫາຍຕີຕິ ຊິວ຺ຫາ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ອາໂຍຕິ ກາໂຍ. ມນເຕ ວິຊານາຕີຕິ ມໂນ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ ມຸນາຕີຕິ ມໂນ, ນາຬິຍາ ມິນມາໂນ ວິຍ ມຫາຕຸລາຍ ຘາຣຍມາໂນ ວິຍ ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠາວຕ຺ຖໂຕ ປນ ທຸວິຘໍ ຈກ຺ຂຸ – ມໍສຈກ຺ຂຸ ຈ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ຈ. ເຕສຸ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸ, ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ, ຎາຓຈກ຺ຂຸ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ, ຘມ຺ມຈກ຺ຂູຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໓) ອິທໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໂຘຕກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໓໒) ອິທໍ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໕) ອິທໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໔) ອິທໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໙໕; ມຫາວ. ໑໖) ອິທໍ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ນາມ.

ມໍສຈກ຺ຂຸປິ ທຸວິຘໍ – ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸ, ປສາທຈກ຺ຂູຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ອກ຺ຂິກູປເກ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອກ຺ຂິກູປກຏ຺ຐິເກນ, ອຸປຣິ ຠມຸກຏ຺ຐິເກນ, ອຸຠໂຕ ອກ຺ຂິກູເຏຫິ, ອນ຺ໂຕ ມຕ຺ຖລຸງ຺ເຄນ, ພຫິທ຺ຘາ ອກ຺ຂິໂລເມຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ມໍສປິຓ຺ໂຑ, ສງ຺ເຂປໂຕ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ – ວຓ຺ໂຓ, ຄນ຺ໂຘ, ຣໂສ, ໂອຊາສມ຺ຠໂວ ສຓ຺ຐານໍ ຊີວິຕໍ ຠາໂວ ກາຍປສາໂທ ຈກ຺ຂຸປສາໂທຕິ ຈຸທ຺ທສ ສມ຺ຠາຣາ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ຕໍນິສ຺ສິຕາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສໂອຊາສຓ຺ຐານສມ຺ຠວາຕິ ອິມານິ ທສ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາລີສໍ ໂຫນ຺ຕິ, ຊີວິຕໍ ຠາໂວ ກາຍປສາໂທ ຈກ຺ຂຸປສາໂທຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ເອກນ຺ຕກມ຺ມສມຸຏ຺ຐາເນວາຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາຍ ຣູປານໍ ວເສນ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ສມ຺ຠາຣາ. ຍໍ ໂລເກ ‘‘ເສຕໍ ວຏ຺ຏໍ ປຸຖຸລໍ ວິສຏໍ ວິປຸລໍ ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ໂຕ ນ ຈກ຺ຂຸໍ ສຎ຺ຊານາຕິ, ວຕ຺ຖຸໍ ຈກ຺ຂຸໂຕ ສຎ຺ຊານາຕິ, ໂຍ ມໍສປິຓ຺ໂຑ ອກ຺ຂິກູປເກ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ນ຺ຫາຣຸສຸຕ຺ຕເກນ ມຕ຺ຖລຸງ຺ເຄນ ອາພທ຺ໂຘ, ຍຕ຺ຖ ເສຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ ກຓ຺ຫມ຺ປິ ໂລຫິຕກມ຺ປິ ປຖວີປິ ອາໂປປິ ເຕໂຊປິ ວາໂຍປິ. ຍໍ ເສມ຺ຫຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ເສຕໍ, ປິຕ຺ຕຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ກຓ຺ຫໍ, ຣຸຫິຣຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ໂລຫິຕກໍ, ປຖວຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ປຕ຺ຖທ຺ຘໍ, ອາປຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ປຣິຑຍ຺ຫຕິ, ວາຍຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ສມ຺ຠມຕິ, ອິທໍ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸ ນາມ. ໂຍ ປນ ເອຕ຺ຖ ສິໂຕ ເອຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ໂຘ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປສາໂທ, ອິທໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ ນາມ. ອິທຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕິ.

ໂສຕາທີສຸປິ ໂສຕໍ ທິພ຺ພໂສຕໍ, ມໍສໂສຕນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕີ’’ຕິ ອິທໍ ທິພ຺ພໂສຕໍ ນາມ. ມໍສໂສຕໍ ປນ ສສມ຺ຠາຣໂສຕໍ ປສາທໂສຕນ຺ຕິ ທຸວິຘນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ຆານຊິວ຺ຫາ. ກາໂຍ ປນ ໂຈປນກາໂຍ, ກຣຊກາໂຍ, ສມູຫກາໂຍ, ປສາທກາໂຍຕິອາທິນາ ພຫຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ –

‘‘ກາເຍນ ສໍວຸຕາ ຘີຣາ, ອໂຖ ວາຈາຍ ສໍວຸຕາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໓໔) –

ອຍໍ ໂຈປນກາໂຍ ນາມ. ‘‘ອິມມ຺ຫາ ກາຍາ ອຎ຺ຎໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໖; ປຏິ. ມ. ໓.໑໔) ອຍໍ ກຣຊກາໂຍ ນາມ. ສມູຫກາໂຍ ປນ ວິຎ຺ຎາຓາທິສມູຫວເສນ ອເນກວິໂຘ ອາຄໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຉ ອິເມ, ອາວຸໂສ, ວິຎ຺ຎາຓກາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໑) ວິຎ຺ຎາຓສມູໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຉ ຜສ຺ສກາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໓; ມ. ນິ. ໑.໙໘) ຜສ຺ສາທິສມູໂຫ. ຕຖາ ‘‘ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິ ກາຍລຫຸຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໑໔) ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ. ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຖວິກາຍໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ອາໂປກາຍໍ ເຕໂຊກາຍໍ ວາໂຍກາຍໍ ເກສກາຍໍ ໂລມກາຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໕) ປຖວາທິສມູໂຫ. ‘‘ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໖) ອຍໍ ປສາທກາໂຍ. ອິຘາປິ ປສາທກາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ກາຍວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕິ. ມໂນຕິ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາປິ ທ຺ວາຣຠາວສ຺ສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣຠູຕໍ ສາວຊ຺ຊນໍ ຠວງ຺ຄໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕານິ ຍສ຺ສ ທ຺ວາຣານິ ອຄຸຕ຺ຕານິ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອຕານິ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານິ ທ຺ວາຣານິ ສຕິໂວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປມາທໍ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ ສຕິກວາເຏນ ອປິຫິຕານິ. ໂຠຊນມ຺ຫິ…ເປ… ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຈ ສໍວຣຣຫິໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ຈ ໂຣຄາທິວເສນ, ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ທຸຄ຺ຄຕິປຣິຍາປນ຺ນໍ ກາຍທຸກ຺ຂໍ ຣາຄາທິກິເລສສນ຺ຕາປວເສນ, ອິຈ຺ຉາວິຆາຕວເສນ ຈ ເຈໂຕທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາປິ ທຸກ຺ຂເມວ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ປາປຸຓາຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈຕເທວໍ, ຕສ຺ມາ ທຸວິເຘນປິ ທຸກ຺ຂຄ຺ຄິນາ ອິຘໂລເກ ຈ ປຣໂລເກ ຈ ຑຍ຺ຫມາເນນ ກາເຍນ ຑຍ຺ຫມາເນນ ເຈຕສາ ທິວາ ວາ ຍທິ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ນິຈ຺ຈກາລເມວ ຕາທິໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸກ຺ຂເມວ ວິຫຣຕິ, ນ ຕສ຺ສ ສຸຂວິຫາຣສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂານຕິກ຺ກເມ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.