໓. ອຸຠຍຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ຠາວິໂຕຕິ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ຈ ວຑ຺ຒິໂຕ ຈ. ພຫຸລີກໂຕຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຕ. ອຕ຺ໂຖຕິ ຫິຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຣຓີຍໂຕ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມຘິຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຕິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ຠວໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ, ອິຘໂລກປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຣາຍິກນ຺ຕິ ຘມ຺ມວເສນ ສມ຺ປເຣຕພ຺ພໂຕ ສມ຺ປຣາໂຍ, ປຣໂລໂກ, ສມ຺ປຣາເຍ ຠວໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ, ປຣໂລກປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ໂກ ປເນສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ນາມ ອຕ຺ໂຖ, ໂກ ວາ ສມ຺ປຣາຍິໂກຕິ? ສງ຺ເຂເປນ ຕາວ ຍໍ ອິຘໂລກສຸຂໍ, ຍຎ຺ເຈຕຣຫິ ອິຘໂລກສຸຂາວຫໍ, ອຍໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ອຕ຺ໂຖ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຄຫຏ຺ຐານໍ ຕາວ ອິຘ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ, ອນາກຸລກມ຺ມນ຺ຕຕາ, ອາໂຣຄ຺ຍສໍວິຘານໍ, ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາໂຍຄວິຫິຕານິ ສິປ຺ປາຍຕນວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານານິ ສງ຺ຄຫິຕປຣິຊນຕາຕິ ເອວມາທິ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ປນ ເຍ ອິເມ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ. ເຕສໍ ອກິຈ຺ຉລາໂຠ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຂາຍ ປຏິເສວນາ, ສງ຺ຂາຍ ປຣິວຊ຺ຊນາ, ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ປວິເວໂກ, ອສໍສຄ຺ໂຄຕິ ເອວມາທິ. ປຕິຣູປເທສວາສສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໂຍນິໂສມນສິກາຣາທໂຍ ປນ ອຸຠເຍສໍ ສາຘາຣຓາ ອຸຠຍານຸຣູປາ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອປ຺ປມາໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປມາໂທ ປມາທປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂກ ປເນສ ປມາໂທ ນາມ? ປມຊ຺ຊນາກາໂຣ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ປມາໂທ? ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ປຎ຺ຈສຸ ວາ ກາມຄຸເຓສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ໂວສ຺ສຄ຺ຄານຸປ຺ປາທນໍ ກຸສລານໍ ວາ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ອສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍຕາ ອສາຕຈ຺ຈກິຣິຍຕາ ອນຏ຺ຐິຕກິຣິຍຕາ ໂອລີນວຸຕ຺ຕິຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຉນ຺ທຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣຕາ ອນາເສວນາ ອຠາວນາ ອພຫຸລີກມ຺ມໍ ອນຘິຏ຺ຐານໍ ອນນຸໂຍໂຄປມາໂທ. ໂຍ ເອວຣູໂປ ປມາໂທ ປມຊ຺ຊນາ ປມຊ຺ຊິຕຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປມາໂທ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໔໖).

ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອປ຺ປມາໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ໂສ ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາໂສ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຍາ ເອຕໍ ນາມໍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໂຍເຄນ ປວຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ອປ຺ປມາໂທ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

‘‘ຠາວິໂຕ ພຫູລີກໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ປນາຍໍ ອປ຺ປມາໂທ ຠາເວຕພ຺ໂພຕິ? ນ ອປ຺ປມາທຠາວນາ ນາມ ວິສຸໍ ເອກຠາວນາ ອຕ຺ຖິ. ຍາ ຫິ ກາຈິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາ ກຸສລກິຣິຍາ, ສພ຺ພາ ສາ ອປ຺ປມາທຠາວນາຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິເສສໂຕ ປນ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ສຣຓຄມນໍ ກາຍິກວາຈສິກສໍວຣຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພາ ສີລຠາວນາ, ສພ຺ພາ ສມາຘິຠາວນາ, ສພ຺ພາ ປຎ຺ຎາຠາວນາ, ສພ຺ພາ ກຸສລຠາວນາ, ອນວຊ຺ຊຠາວນາ, ອປ຺ປມາທຠາວນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອປ຺ປມາໂທ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສກລມ຺ປິ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອປ຺ປມາທປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ‘‘ອຕິຕ຺ເຖນ ປກ຺ຂນ຺ໂທ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ອປ຺ປມາທປທສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ກຸສິນາຣາຍໍ ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ນິປນ຺ໂນ ອຠິສມ຺ໂພຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສາຍ ວສ຺ເສສຸ ອຕ຺ຕນາ ຠາສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ເອເກນ ປເທນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ – ‘‘ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທມທາສິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ການິຈິ ຊງ຺ຄລານໍ ປາຓານໍ ປທຊາຕານິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ຫຕ຺ຖິປເທ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິປທໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ ຍທິທໍ ມຫນ຺ຕຏ຺ເຐນ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພເຕ ອປ຺ປມາທມູລກາ ອປ຺ປມາທສໂມສຣຓາ, ອປ຺ປມາໂທ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໐).

ຄາຖາສຸ ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕີຕິ ທານາທິປຸຎ຺ຎກິຣິຍາສຸ ອປ຺ປມາທໍ ອປ຺ປມຊ຺ຊນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ສປ຺ປຎ຺ຎາ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ປສໍສນ຺ຕິ, ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ ໂຖເມນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ອຘິຄຓ຺ຫາຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ. ເກ ປນ ເຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ຖາຕິ ອາຫ – ‘‘ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຈ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ໂຍ ຈຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ’’ຕິ, ເອວເມຕ຺ຖ ປທໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຘາປິ ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຈ ໂຍ ອຕ຺ໂຖຕິ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ຕາວ ‘‘ອນວຊ຺ຊານິ ກມ຺ມານິ, ອນາກຸລາ ຈ ກມ຺ມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິວິຘິນາ ລທ຺ຘພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປນ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຈຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກຕິ ປນ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ຘມ຺ມຈຣິຍາວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຕ຺ຖາຠິສມຍາຕິ ທຸວິຘສ຺ສປິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຫິຕສ຺ສ ປຏິລາຠາ, ລທ຺ຘພ຺ເພນ ສມິຕິ ສງ຺ຄຕິ ສໂມຘານນ຺ຕິ ສມໂຍ, ລາໂຠ. ສມໂຍ ເອວ ອຠິສມໂຍ, ອຠິມຸຂຠາເວນ ວາ ສມໂຍ ອຠິສມໂຍຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຠິສມໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘິຕິສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຘີໂຣ. ຕຕິເຍນ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖ-ສທ຺ເທນ ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສາປິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏສມ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ກຖິຕາ. ຄາຖາຍໍ ປນ ວິວຏ຺ຏສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອປ຺ປມາໂທ ອມຕປທໍ, ປມາໂທ ມຈ຺ຈຸໂນ ປທໍ;

ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ນ ມີຍນ຺ຕິ, ເຍ ປມຕ຺ຕາ ຍຖາ ມຕາ.

‘‘ເອວໍ ວິເສສໂຕ ຎຕ຺ວາ, ອປ຺ປມາທມ຺ຫິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອປ຺ປມາເທ ປໂມທນ຺ຕິ, ອຣິຍານໍ ໂຄຈເຣ ຣຕາ.

‘‘ເຕ ຌາຍິໂນ ສາຕຕິກາ, ນິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມາ;

ຜຸສນ຺ຕິ ຘີຣາ ນິພ຺ພານໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໑-໒໓);

ຕສ຺ມາ ‘‘ອຕ຺ຖາຠິສມຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖວເສນປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.