໘. ສງ຺ຆເຠທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ອຏ຺ຐເມ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ກຕໂຣຍໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ? ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປກຖາ – ເທວທຕ຺ໂຕ ຫິ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ທຸຄ຺ຄຫຓໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປິຕຣໍ ຣາຊານໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ເຕນ ມາຣາເປຕ຺ວາປິ ອຠິມາເຣ ປໂຍເຊຕ຺ວາປິ ສິລາປວິຊ຺ຌເນນ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາປິ ນ ຕາວຕາ ປາກໂຏ ຊາໂຕ, ນາຬາຄິຣິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປນ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອຖ ມຫາຊໂນ ‘‘ເອວຣູປມ຺ປິ ນາມ ປາປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊາ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ໂກລາຫລໍ ອກາສິ, ມຫາໂຆໂສ ອໂຫສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ອຕ຺ຕນາ ທີຍມານານິ ປຎ຺ຈ ຖາລິປາກສຕານິ ປຈ຺ຉິນ຺ທາເປສິ, ອຸປຏ຺ຐານມ຺ປິສ຺ສ ນາຄມາສິ. ນາຄຣາປິ ກຸລໍ ອຸປຄຕສ຺ສ ກຏຈ຺ຉຸຠຕ຺ຕມ຺ປິສ຺ສ ນາທໍສຸ. ໂສ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາໂຣ ໂກຫຎ຺ເຎນ ຊີວິຕຸກາໂມ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕູ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໐໙; ຈູຬວ. ໓໔໓) ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ພາລໍ ລູຂປ຺ປສນ຺ນໍ ຊນໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສເຕ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕເກ ສລາກໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາວ ເຕ ອາທາຍ ຄຍາສີສໍ ອຄມາສິ. ອຖ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ສຕ຺ຖຸ ອາຓາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ເຕ ອຣິຍຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອານຍິໍສຸ. ເຍ ປນສ຺ສ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິໍ ໂຣເຈຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຐິຕາ ສງ຺ເຆ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕ ຠິນ຺ເນ ຈ ສມນຸຎ຺ຎາ ອເຫສຸໍ, ເຕສໍ ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອໂຫສິ.

ເທວທຕ຺ໂຕປິ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ໂຣຄາຠິຠູໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ ມຣຓກາເລ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຎ຺ຈກສິວິກາຍ ນີຍມາໂນ ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິຕີເຣ ຐປິໂຕ ປຖວິຍາ ວິວເຣ ທິນ຺ເນ ປຕິຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ໂຍຊນສຕິໂກ ຈສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອໂຫສິ ກປ຺ປຏ຺ຐິໂຍ ຕາລກ຺ຂນ຺ຘປຣິມາເຓຫິ ອຍສູເລຫິ ວິນິວິທ຺ໂຘ. ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິການິ ຈ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ກຸລສຕານິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິຍໍ ຐິຕານິ ສຫ ພນ຺ຘເວຫິ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ. ເອກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ເຕນ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆເຠເທ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ. ເກຈິ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຕປ຺ປກ຺ຂິການຎ຺ຈ ຕຖາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ສງ຺ຆເຠເທ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທເສສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ເອໂກ ອກຸສໂລ ມຫາສາວຊ຺ຊຘມ຺ໂມ. ໂລເກຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຠທສໍວຕ຺ຕນິເກສຸ ຠຓ຺ຑນາທີສຸ ສງ຺ເຆ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸປິ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີສຸ ອຏ຺ຐາຣສເຠທກຣວຕ຺ຖູສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທີປນວເສນ ໂວຫຣນ຺ເຕສຸປິ ຕຕ຺ຖ ຣຸຈິຊນນຕ຺ຖໍ ອນຸສ຺ສາເວນ຺ເຕສຸປິ ອນຸສ຺ສາເວຕ຺ວາ ສລາກາຍ ຄາຫິຕາຍປິ ສງ຺ຆເຠໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ ໂຫຕິ, ສລາກາຍ ປນ ຄາຫິຕາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຕິເຣກາ ວາ ຍທາ ອາເວຓິກໍ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທາ ສງ຺ຆເຠໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ກເຕ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຆເຠໂທ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ? ກມ຺ມໍ, ອຸທ຺ເທໂສ, ໂວຫາໂຣ, ອນຸສ຺ສາວນາ, ສລາກຄ຺ຄາໂຫຕິ ອິເມສຸ ຫິ ປຎ຺ຈສຸ ສງ຺ຆສ຺ສ ເຠທກາຣເຓສຸ ກມ຺ມໍ ວາ ອຸທ຺ເທໂສ ວາ ປມາຓໍ, ໂວຫາຣານຸສ຺ສາວນສລາກຄ຺ຄາຫາ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄາຕິ.

ພຫຸຊນາຫິຕາຍາຕິອາທີສຸ ໐.ມຫາຊນສ຺ສ ຌານມຄ຺ຄາທິສມ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ອຫິຕາຍ, ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ອສຸຂາຍ, ອປາຍູປປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ອນຕ຺ຖາຍ. ອກຸສລຘມ຺ມວເສນ ວາ ອຫິຕາຍ, ຫິຕມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຠາວາ ສຸຄຕິຍມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຸຄ຺ຄລນິທ຺ເທໂສ. ອປໂຣ ນໂຍ – ພຫຸຊນາຫິຕາຍາຕິ ພຫຸຊນສ຺ສ ມຫໂຕ ສຕ຺ຕກາຍສ຺ສ ອຫິຕຕ຺ຖາຍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກອນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຸຂາຍາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກອສຸຂຕ຺ຖາຍ, ທຸວິຘທຸກ຺ຂຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣມຕ຺ຖປຏິກ຺ເຂປາຍ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ປຣມຕ຺ໂຖ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ. ອຫິຕາຍາຕິ ມຄ຺ຄປຏິກ຺ເຂປາຍ. ນິພ຺ພານສມ຺ປາປກມຄ຺ຄໂຕ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ຫິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ທຸກ຺ຂາຍາຕິ ອຣິຍສຸຂວິຣາຘເນນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຕາຍ. ເຍ ຫິ ອຣິຍສຸຂໂຕ ວິຣທ຺ຘາ ຕໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ອຠພ຺ພາ, ເຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ເຂ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕິ, ອຣິຍສຸຂໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕; ອ. ນິ. ໕.໒໗).

ອິທານິ ‘‘ສງ຺ຆເຠໂທ’’ຕິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຫິຕາທີນໍ ເອກນ຺ຕເຫຕຸຠາວໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ເຆ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິນ຺ເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠິນ຺ເນຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ ຍຖາ ‘‘ອຘນານໍ ຘເນ ອນນຸປ຺ປທີຍມາເນ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໙໑), ເຠທເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠຓ຺ຑນານີຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ຕປ຺ປກ຺ຂິການຎ຺ຈ ‘‘ເອໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນໂສ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວທນານິ. ຠຓ຺ຑນຎ຺ຫິ ກລຫສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ. ປຣິຠາສາຕິ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ໂວ ອນຕ຺ຖໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຍຸປ຺ປາທນວເສນ ຕຊ຺ຊນາ. ປຣິກ຺ເຂປາຕິ ຊາຕິອາທິວເສນ ປຣິໂຕ ເຂປາ, ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ຂຸໍສນວມ຺ຠນາ. ປຣິຈ຺ຈຊນາຕິ ອຸກ຺ເຂປນິຍກມ຺ມກຣຓາທິວເສນ ນິສ຺ສາຣຓາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຆເຠເທ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ເຕ ວາ ຠຓ຺ຑນາທິເກ. ອປ຺ປສນ຺ນາຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານໍ ອນຠິຎ຺ຎາ. ນ ປສີທນ຺ຕີຕິ ‘‘ຘມ຺ມຈາຣິໂນ ສມຈາຣິໂນ’’ຕິອາທິນາ ຍ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ປສາທນາກາໂຣ, ຕຖາ ນ ປສີທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວາ ໂສຕພ຺ພໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ ນ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈ ຘມ຺ເມ ສຕ຺ຖຣິ ຈ ອປ຺ປສນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອວິຣຸຬ຺ຫສທ຺ຘານໍ ປສາທຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ.

ຄາຖາຍໍ ອາປາຍິໂກຕິອາທີສຸ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣຫຕາຍ ອາປາຍິໂກ. ຕຕ຺ຖປິ ອວີຈິສງ຺ຂາເຕ ມຫານິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເນຣຍິໂກ. ເອກໍ ອນ຺ຕຣກປ຺ປໍ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ. ສງ຺ຆເຠທສງ຺ຂາເຕ ວຄ຺ເຄ ຣໂຕຕິ ວຄ຺ຄຣໂຕ. ອຘມ຺ມິຍຕາຍ ອຘມ຺ໂມ. ເຠທກຣວຕ຺ຖູຫິ ສງ຺ຆເຠທສງ຺ຂາເຕ ເອວ ຈ ອຘມ຺ເມ ຐິໂຕຕິ ອຘມ຺ມຏ຺ໂຐ. ໂຍຄກ຺ເຂມາ ປຘໍສຕີຕິ ໂຍຄກ຺ເຂມໂຕ ຫິຕໂຕ ປຘໍສຕິ ປຣິຫາຍຕິ, ຈຕູຫິ ວາ ໂຍເຄຫິ ອນຸປທ຺ທຸຕຕ຺ຕາ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ, ຕໂຕ ປນສ຺ສ ຘໍສເນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ຎໂຕ ສໍຫຕຏ຺ເຐນ ສງ຺ຆໍ, ຕໂຕ ເອວ ເອກກມ຺ມາທິວິຘານໂຍເຄນ ສມຄ຺ຄໍ ສຫິຕໍ. ເຠຕ຺ວານາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ສງ຺ຆເຠເທນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປໍ. ໂສ ປເນຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປວ. ນິຣຍມ຺ຫີຕິ ອວີຈິມຫານິຣຍມ຺ຫິ.

ອຏ຺ຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.