໑. ໂລຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ເອກຘມ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖາຕິອາທິນາ ນເຍນ ຠຄວຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາຍ ໂອກາໂສ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສາ ປເນສາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ຍສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ຕາວ ວິຈາເຣສ຺ສາມ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ – ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ປຣຊ຺ຌາສໂຍ, ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ. ຍຖາ ຫິ ອເນກສຕອເນກສຫສ຺ສເຠທານິປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານິ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິປຏ຺ຐານນເຍນ ໂສຬສວິຘຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທິສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ ສມ຺ຠວຕິ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຈ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ຈ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຈ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ຈາຕິ ອຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິສມ຺ຠວໂຕ; ເອວໍ ຍທິປິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສເຍນປິ ສໍສຄ຺ຄເຠໂທ ສມ຺ຠວຕິ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທີຫິ ປນ ປຸຣໂຕ ຐິເຕຫິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສໍສຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ນິຣວເສໂສ ປຏ຺ຐານນໂຍ ນ ສມ຺ຠວຕິ. ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວາ ສມ຺ຠວນ຺ຕານໍ ເສສນິກ຺ເຂປານໍ ມູລນິກ຺ເຂປວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ນິກ຺ຂິປີຍຕີຕິ ນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕໍ ເອວ ນິກ຺ເຂໂປ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ. ອຖ ວາ ນິກ຺ຂິປນໍ ນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ, ສຸຕ຺ຕເທສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ກາຣຓຠູໂຕຕິ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ປຣຊ຺ຌາສເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຈ຺ຉາຍ ວໂສຕິ ປຸຈ຺ຉາວໂສ. ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ. ສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ວຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຖ-ກາຣສ຺ສ ຐ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ. ອຖ ວາ ນິກ຺ຂິປີຍຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເອເຕນາຕິ ນິກ຺ເຂໂປ, ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາທິ ເອວ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ. ປຸຈ຺ຉີຍຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ, ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ, ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ວຈນໍ ປຸຈ຺ຉາວສໍ, ຕເທວ ນິກ຺ເຂປສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກຕິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປິຈ ປເຣສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກາທິກາຣຓນິຣເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ວິສຸໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ, ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ຘມ຺ມຕນ຺ຕິຐປນຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕິຕເທສນຕ຺ຕາ. ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິການໍ ປນ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉານໍ ເທສນາປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ກຖໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອນວໂຣໂຘ, ປຸຈ຺ຉາວສິກຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິການໍ ວາ ປຣຊ຺ຌາສຍານຸໂຣເຘນ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ກຖໍ ປຣຊ຺ຌາສເຍ ອນວໂຣໂຘຕິ? ນ ໂຈເທຕພ຺ພເມຕໍ. ປເຣສຎ຺ຫິ ອຠິນີຫາຣປຣິປຸຈ຺ຉາທິວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສຸຕ຺ຕເທສນາກາຣຓຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຣຊ຺ຌາສຍປຸຈ຺ຉາວສິການໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ. ຕຖາ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕາທີນໍ (ທີ. ນ. ໑.໑ ອາທໂຍ) ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓອາມິສຸປ຺ປາທາທິເທສນານິມິຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຣສໍ ປຸຈ຺ຉໍ ວິນາ ອຊ຺ຌາສຍເມວ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເທສິໂຕ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ, ປຸຈ຺ຉາວເສນ ເທສິໂຕ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖຕິ.

ຍານິ ຠຄວາ ປເຣຫິ ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ກເຖຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ, ຕຸວຏ຺ຏກສຸຕ຺ຕນ຺ຕິເອວມາທີນິ (ສຸ. ນິ. ໙໒໑ ອາທໂຍ; ມ. ນິ. ໑.໖໔ ອາທໂຍ), ເຕສໍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຍານິ ປນ ‘‘ປຣິປກ຺ກາ ໂຂ ຣາຫຸລສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ, ຍໍນູນາຫໍ ຣາຫຸລໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາສວານໍ ຂເຍ ວິເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຂນ຺ຕິໍ ອຠິນີຫາຣໍ ພຸຊ຺ຌນຠາວຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຣຊ຺ຌາສຍວເສນ ກຖິຕານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕິເອວມາທີນິ (ມ. ນິ. ໒.໑໐໗ ອາທໂຍ; ໓.໔໑໖ ອາທໂຍ; ສໍ. ນິ. ໓.໕໙; ມຫາວ. ໑໙-໒໐), ເຕສໍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ປນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ຈ ຕຖາ ຕຖາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນີວຣຓາ ນີວຣຓາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ, ເອວໍ ປຸຏ຺ເຐນ ຠຄວຕາ ຍານິ ກຖິຕານິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕາທີນິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໘໖) ເຕສໍ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຍານິ ປນ ຕານິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຖິຕານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຘມ຺ມທາຍາທໍ, ປຸຕ຺ຕມໍສູປມໍ, ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘູປມນ຺ຕິເອວມາທີນິ (ມ. ນິ. ໑.໒໙; ສໍ. ນິ. ໒.໖໓), ເຕສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ.

ເອວມິເມສຸ ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂເປສຸ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ. ປຣຊ຺ຌາສຍວເສນ ເຫຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ເກສໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ? ໂລເຠ ອາທີນວທສ຺ສີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກຘມ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທີສຸ ເອກສທ຺ໂທ ອຕ຺ເຖວ ອຎ຺ຎຕ຺ເຖ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໗). ອຕ຺ຖິ ເສຏ຺ເຐ ‘‘ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໘; ປາຣາ. ໑໑). ອຕ຺ຖິ ອສຫາເຍ ‘‘ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໔໐໕). ອຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຍໍ ‘‘ເອໂກວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂໂຓ ຈ ສມໂຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໒໙). ອິຘາປິ ສງ຺ຂາຍເມວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ປຣິຍຕ຺ຕິສຈ຺ຈສມາຘິປຎ຺ຎາປກຕິປຸຎ຺ຎາປຕ຺ຕິສຸຎ຺ຎຕາເຎຍ຺ຍສຠາວາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໗໓) ປຣິຍຕ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໙໙) ສຈ຺ຈານິ. ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໓; ໓.໑໔໒) ສມາຘິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ, ສເວ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑.໕໗) ປຎ຺ຎາ. ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໙໘) ປກຕິ. ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒) ປຸຎ຺ຎໍ. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ວເທຍ຺ຍ ປາຣາຊິເກນ ວາ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໔໔໔) ອາປຕ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໒໑) ສຸຎ຺ຎຕາ. ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕) ເຎຍ຺ໂຍ. ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑) ສຠາໂວ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘາປິ ສຠາໂວ. ຕສ຺ມາ ເອກຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອກໍ ສໍກິເລສສຠາວນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອໂກ ຈ ໂສ ຘມ຺ໂມ ຈາຕິ ເອກຘມ຺ໂມ, ຕໍ ເອກຘມ຺ມໍ.

ຠິກ຺ຂເວຕິ ຠິກ຺ຂູ ອາລປຕິ. ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາລປຕິ, ນ ຘມ຺ມເມວ ເທເສຕີຕິ? ສຕິຊນນຕ຺ຖໍ. ຠິກ຺ຂູ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕາປິ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕາປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕາປິ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ປຐມໍ ອນາລປິຕ຺ວາ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ‘‘ອຍໍ ເທສນາ ກິໍນິທານາ, ກິໍປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອາລປິເຕ ປນ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕິຊນນຕ຺ຖໍ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາລປຕິ. ເຕນ ຈ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂນສີລຕາທິຄຸຓໂຍຄສິທ຺ເຘນ ວຈເນນ ຫີນາຘິກຊນເສວິຕໍ ວຸຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘຕທີນຠາວນິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອິມິນາ ກຣຸຓາວິປ຺ຜາຣໂສມ຺ມຫທຍນຍນນິປາຕປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ວຈເນນ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂາຠິມຸເຂ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຕນ ຈ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາທີປເກນ ວຈເນນ ເນສໍ ໂສຕຸກມ຺ຍຕໍ ຊເນຕິ. ເຕເນວ ຈ ສມ຺ໂພຘນຕ຺ເຖນ ສາຘຸກໍ ສວນມນສິກາເຣປິ ນິໂຍເຊຕິ. ສາຘຸກໍ ສວນມນສິກາຣາຍຕ຺ຕາ ຫິ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິ.

ອຎ຺ເຎສຸປິ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ປຣິສປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ກສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ເອວ ອາມນ຺ເຕສີຕິ? ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐາສນ຺ນສທາສນ຺ນິຫິຕຠາວໂຕ. ສພ຺ພປຣິສສາຘາຣຓາ ຫິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ, ປຣິສາຍ ຈ ເຊຏ຺ຐາ ຠິກ຺ຂູ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ, ເສຏ຺ຐາ ອນຄາຣິຍຠາວໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຈຣິຍານຸວິຘາຍກຕ຺ຕາ ສກລສາສນປຏິຄ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ຈ, ອາສນ຺ນາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນສຸ ສມີປວຸຕ຺ຕິຍາ, ສທາສນ຺ນິຫິຕາ ສຕ຺ຖຸສນ຺ຕິກາວຈຣຕ຺ຕາ. ອປິຈ ເຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຠາຊນໍ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ, ວິເສສໂຕ ຈ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ອຍໍ ເທສນາຕິ ເຕ ເອວ ອາລປິ.

ປຊຫຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຫານໍ ນາມ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ, ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ, ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ທີປາໂລເກເນວ ຕມສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ອໂລຠາທີຫິ ໂລຠາທິກສ຺ສ, ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທິວິປສ຺ສນາຎາເຓຫິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ປຫານໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ໂລຠາທິມລສ຺ສ, ສີເລນ ປາຓາຕິປາຕາທິທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ, ສທ຺ຘາທີຫິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິກສ຺ສ, ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ອເຫຕຸວິສມເຫຕຸທິຏ຺ຐີນໍ, ຕສ຺ເສວ ອປຣຠາເຄນ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນ ກຖໍກຖີຠາວສ຺ສ, ກລາປສມ຺ມສເນນ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ຄາຫສ຺ສ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນ ອມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ, ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ, ວຍທສ຺ສເນນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ, ຠຍທສ຺ສເນນ ສຠເຍສຸ ອຠຍສຎ຺ຎາຍ, ອາທີນວທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສເນນ ອຠິຣຕິສຎ຺ຎາຍ, ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາເຓນ ອມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ອນຸເປກ຺ຂາຍ, ອນຸໂລເມນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາ, ນິພ຺ພາເນນ ປຏິໂລມຠາວສ຺ສ, ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ປຫານໍ, ເອຕໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ນາມ.

ຍໍ ປນ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ປວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓໂຕ ຆຏປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ເສວາລສ຺ສ ເຕສໍ ເຕສໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ເອຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໒໗໗; ວິຠ. ໖໒໘) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍສ຺ສ ກິເລສຄຓສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ອິທໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ຜລກ຺ຂເຓ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕໍ ກິເລສານໍ, ເອຕໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ປຫີນສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ເອຕໍ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານໍ ນາມ. ເອວໍ ປຎ຺ຈວິເຘ ປຫາເນ ອນາຄາມິກຠາວກຣສ຺ສ ປຫານສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ອິຘ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ປຊຫຖາຕິ ປຣິຈ຺ຈຊຖ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຫນ຺ຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ໂວຕິ ອຍໍ ໂວສທ຺ໂທ ປຈ຺ຈຕ຺ຕອຸປໂຍຄກຣຓສາມິວຈນປທປູຣຓສມ຺ປທາເນສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ປນ ໂວ ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໖) ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ອາຄໂຕ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓາເມມິ ໂວ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໕໗) ອຸປໂຍເຄ. ‘‘ນ ໂວ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໕໗) ກຣເຓ. ‘‘ສພ຺ເພສໍ ໂວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໕) ສາມິວຈເນ. ‘‘ເຍ ຫິ ໂວ ອຣິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໕) ປທປູຣເຓ. ‘‘ວນປຕ຺ຖປຣິຍາຍໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໙໐) ສມ຺ປທາເນ. ອິຘາປິ ສມ຺ປທາເນ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປາຏິໂຠໂຄຕິ ປຏິຠູ. ໂສ ຫິ ຘາຣຓກໍ ປຏິຈ຺ຈ ຘນິກສ຺ສ, ຘນິກໍ ປຏິຈ຺ຈ ຘາຣຓກສ຺ສ ປຏິນິຘິຠູໂຕ ຘນິກສນ຺ຕກສ຺ສ ຕໂຕ ຫຣຓາທິສງ຺ຂາເຕນ ຠຸຎ຺ຊເນນ ໂຠໂຄຕິ ປຏິໂຠໂຄ, ປຏິໂຠໂຄ ເອວ ປາຏິໂຠໂຄ. ອນາຄາມິຕາຍາຕິ ອນາຄາມິຠາວຕ຺ຖາຍ. ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຫິ ກາມຠວສ຺ສ ອນາຄມນໂຕ ອນາຄາມີ. ໂຍ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຘິຄເມນ ອນາຄາມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສຜໂລ ໂສ ຕຕິຍມຄ຺ໂຄ ອນາຄາມິຕາ ນາມ. ອິຕິ ຠຄວາ ເວເນຍ຺ຍທມນກຸສໂລ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸກູລໍ ຕຕິຍມຄ຺ຄາຘິຄມໍ ລຫຸນາ ອຸປາເຍນ ເອກຘມ຺ມປູຣຓຕາມຕ຺ເຕນ ຖິຣໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຍຖາ ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຠິນ຺ນຠູມິກາປິ ຫິ ປຏິຆສໍໂຍຊນາທໂຍ ຕຕິຍມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ກິເລສາ ກາມຣາຄປ຺ປຫານໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ປາຏິໂຠຄຠາເວ ຐເປສິ? ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນາຄາມິມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ. ປສ຺ສຕິ ຫິ ຠຄວາ ‘‘ມຍາ ‘ເອກຘມ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖ, ອຫໍ ໂວ ປາຏິໂຠໂຄ ອນາຄາມິຕາຍາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອທ຺ຘາ ຕໍ ເອກຘມ຺ມໍ ປຫາຍ ສກ຺ກາ ຕຕິຍຠູມິໍ ສມຘິຄນ຺ຕຸໍ, ຍໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສາມິ ປຐມມາຫ ‘ອຫໍ ປາຏິໂຠໂຄ’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ຕທຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ອນາຄາມິຕາຍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຕານໍ ປາຏິໂຠຄຠາເວ ຐເປສິ.

ກຕມໍ ເອກຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕມນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ. ປຸຈ຺ຉາ ຈ ນາເມສາ ປຎ຺ຈວິຘາ – ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ, ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ, ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ, ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ, ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ຕຸລນາຍ ຕີຣຓາຍ ວິຠູຕຕ຺ຖາຍ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ. ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຕໍ ໂຫຕິ ທິຏ຺ຐໍ ຕຸລິຕໍ ຕີຣິຕໍ ວິຠູຕໍ ວິຠາວິຕໍ. ໂສ ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ. ປກຕິຍາ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ ໂຫຕິ ວິມຕິປກ຺ຂນ຺ໂທ ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕ – ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ, ໂສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ. ຠຄວາ ຫິ ອນຸມຕິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໙; ມຫາວ. ໒໑), ອຍໍ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ. ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາຣາ ຠູຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໑) ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມາ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ ພຸທ຺ຘານໍ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ຕີສຸ ຫິ ອທ຺ຘາສຸ ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຂຕໍ ອທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ອສງ຺ຂຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ເນສໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ເນສໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາປິ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມາ ປນ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ອກຖໍກຖີ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ວິຄຕສໍສຍາ, ເຕນ ເນສໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາປິ ນຕ຺ຖິ. ອິຕຣາ ປນ ທ຺ເວ ປຸຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖິ, ຕາສຸ ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ຕາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ປຸຏ຺ຐມຕ຺ຖໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂລຠໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ລຸພ຺ຠນ຺ຕິ ເຕນ, ສຍໍ ວາ ລຸພ຺ຠຕິ, ລຸພ຺ຠນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ໂລໂຠ. ສ຺ວາຍໍ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂໂຓ ມກ຺ກຏາເລໂປ ວິຍ, ອຠິສງ຺ຄຣໂສ ຕຕ຺ຕກປາເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕມໍສເປສິ ວິຍ, ອປຣິຈ຺ຈາຄປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ເຕລຎ຺ຊນຣາໂຄ ວິຍ, ສໍໂຍຊນິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທທສ຺ສນປທຏ຺ຐາໂນ, ຕຓ຺ຫານທິຠາເວນ ວຑ຺ຒມາໂນ ຍຕ຺ຖ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສີຆໂສຕາ ນທີ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອປາຍເມວ ຕໍ ສຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ໂລຠສທ຺ໂທ ສພ຺ພໂລຠສາມຎ຺ຎວຈໂນ, ອິຘ ປນ ກາມຣາຄວຈໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ອນາຄາມິມຄ຺ຄວຊ຺ໂຌ.

ປຸນ ຠິກ຺ຂເວຕິ ອາລປນໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄາຫກຠາເວນ ອຠິມຸຂີຠູຕານໍ ຕຕ຺ຖ ອາທຣຊນນຕ຺ຖໍ. ປຊຫຖາຕິ ອິມິນາ ປຫານາຠິສມໂຍ ວິຫິໂຕ, ໂສ ຈ ປຣິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາຠິສມເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອວ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ວິສຸນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານານິ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ກິຈ຺ຈານິ ວິຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ‘‘ໂລຠໍ ປຊຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຫາເນກຏ຺ຐຠາວໂຕ ໂທສາທີນມ຺ປິ ປຫານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈວິສເຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກິຈ຺ເຈ ປຫານາຠິສມເຍ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສາ ສຫກາຣີກາຣຓຠູຕານໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ເສສມຄ຺ຄງ຺ຄານມ຺ປິ ສມຸທຍສຈ຺ຈວິສຍກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ອຣິຍມຄ຺ຄພ຺ຍາປາໂຣ ອິຘ ກຖິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິມິນາ ນເຍນ ສຕິປຏ຺ຐານາທີນມ຺ປິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ອິຘ ວຸຕ຺ຕຠາໂວ ຍຖາຣຫໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ໂພ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ໂລຠໍ ປຊຫຖາຕິ ເອເຕນ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ. ສາ ຈ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານາ, ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ຈ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານາຕິ ອວິນາຠາເວນ ຕິສ຺ໂສປິ ປຣິຎ຺ຎາ ໂພຘິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ສຫ ຜເລນ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ປກາສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ໂລຠໍ ປຊຫຖາຕິ ສຫ ຜເລນ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ເທສິຕາ. ສາ ຈ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິສນ຺ນິສ຺ສຍາ…ເປ… ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິສີລວິສຸທ຺ຘິສນ຺ນິສ຺ສຍາ ຈາຕິ ນານນ຺ຕຣິກຠາເວນ ສຫ ຜເລນ ສພ຺ພາປິ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ວິຠາວິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອວເມຕາຍ ວິສຸທ຺ຘິກ຺ກມຠາວນາຍ ປຣິຎ຺ຎາຕ຺ຕຍສມ຺ປາທເນນ ໂລຠໍ ປຊຫິຕຸກາເມນ –

‘‘ອນຕ຺ຖຊນໂນ ໂລໂຠ, ໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປໂນ;

ຠຍມນ຺ຕຣໂຕ ຊາຕໍ, ຕໍ ຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ລຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ລຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂລໂຠ ສຫເຕ ນຣໍ’’. (ອິຕິວຸ. ໘໘);

ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕິ, ສນ຺ຘິມ຺ປິ ຉິນ຺ທຕິ, ນິລ຺ໂລປມ຺ປິ ຫຣຕິ, ເອກາຄາຣິກມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ປຣິປນ຺ເຖປິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸສາປິ ຠຓຕິ. ຕທປິ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຊານຕໍ ອປສ຺ສຕໍ ອເວທຍຕໍ ຕຓ຺ຫານຸຄຕານໍ ປຣິຕສ຺ສິຕໍ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕເມວ (ອ. ນິ. ໓.໕໔).

‘‘ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ, ທີຆມທ຺ຘານ ສໍສຣໍ;

ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວໍ, ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ’’. (ອິຕິວຸ. ໑໕, ໑໐໕);

‘‘ນຕ຺ຖິ ຣາຄສໂມ ອຄ຺ຄິ, ນຕ຺ຖິ ໂທສສໂມ ກລິ’’. (ຘ. ປ. ໒໐໒, ໒໕໑);

‘‘ກາມຣາເຄນ ຑຍ຺ຫາມິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເມ ປຣິຑຍ຺ຫຕິ’’. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໒);

‘‘ເຍ ຣາຄຣຕ຺ຕານຸປຕນ຺ຕິ ໂສຕໍ, ສຍໍກຕໍ ມກ຺ກຏໂກວ ຊາລ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໔໗) ຈ –

ເອວມາທິສຸຕ຺ຕປທານຸສາເຣນ ນານານເຍຫິ ໂລຠສ຺ສ ອາທີນວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ຉ ຘມ຺ມາ ກາມຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ, ອສຸຠຠາວນານຸໂຍໂຄ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສປ຺ປາຍກຖາຕິ. ທສວິຘຎ຺ຫິ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ກາມຣາໂຄ ປຫີຍຕິ, ກາຍຄຕາສຕິຠາວນາວເສນ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິວເສນ ອວິຎ຺ຎາຓເກ ອສຸເຠ ອສຸຠຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ, ມນຈ຺ຉຏ຺ເຐສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສໍວຣຓວເສນ ສຕິກວາເຏນ ປິຫິຕທ຺ວາຣສ຺ສາປິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາ ອາໂລປານໍ ໂອກາເສ ສຕິ ອຸທກໍ ປິວິຕ຺ວາ ຍາປນສີລຕາຍ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນປິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ, ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໓);

ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາຣເຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ທສອສຸຠນິສ຺ສິຕສປ຺ປາຍກຖາຍປິ ປຫີຍຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸລີກາໂຣ, ອຍມາຫາໂຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ.

ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາມຣາຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ຕໍ ອນວເສສໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂລຠໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຘມ຺ມໍ ປຊຫຖ, ອຫໍ ໂວ ປາຏິໂຠໂຄ ອນາຄາມິຕາຍາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ ‘‘ໂກ ປເນຕ຺ຖ ໂລໂຠ ປຫີຍຕິ, ກິໍ ອຕີໂຕ, ອຖ ອນາຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ນ ຕາວ ອຕີໂຕ ໂລໂຠ ປຫີເຍຍ຺ຍ, ນ ອນາຄໂຕ ວາ ເຕສໍ ອຠາວໂຕ. ນ ຫິ ນິຣຸທ຺ຘໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວາຍາໂມ ຈ ອຜໂລ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ, ເອວມ຺ປິ ອຜໂລ ວາຍາໂມ ຕສ຺ສ ສຣສຠງ຺ຄຕ຺ຕາ, ສໍກິລິຏ຺ຐາ ຈ ມຄ຺ຄຠາວນາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ໂລໂຠ ສິຍາ, ນ ຈາຍໍ ນໂຍ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂລໂຠ ປຫີຍຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ອິຘ ຕຣຸຓຣຸກ຺ໂຂ ອສຎ຺ຊາຕຜໂລ, ຕໍ ປຸຣິໂສ ກຸຐາຣິຍາ ມູເລ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຉເທ ອສຕິ ຍານິ ຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ຕານິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຊາຕານິ ເອວ ນ ຊາເຍຍ຺ຍຸໍ, ເອວເມວ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມ ອສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣໂຫ ໂລໂຠ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ປຈ຺ຈຍຆາຕສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິປສ຺ສນາຍ ຫິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານຕາຍ ຠູມິ ນາມ. ສາ ຠູມິ ເຕນ ລທ຺ຘາຕິ ກຕ຺ວາ ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ໂນ. ອາຣມ຺ມຓາຘິຄ຺ຄຫິຕຸປ຺ປນ຺ໂນ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸປ຺ປນ຺ໂນ ອສມູຫຕຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຈ ອຍເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ. ອິທານິ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ວຸຈ຺ຈມານໍ. ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເກນ ປນ ວຸຈ຺ຈຕິ? ຠຄວຕາ ວ. ອຎ຺ເຎສຸ ຫິ ຕາທິເສສຸ ຐາເນສຸ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ອຸປນິພນ຺ຘຄາຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຘ ປນ ຠຄວຕາ ວ ຄາຖາຣຸຈິການໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄາຖາ ຠາສິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ເຍນ ໂລເຠນ ລຸທ຺ຘາເສ, ສຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິນ຺ຕິ ເຍນ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂເຓນ ຕໂຕ ເອວ ອຠິສງ຺ຄຣເສນ ໂລເຠນ ລຸທ຺ຘາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣສຸ ອາຍຕເນສຸ ຄິທ຺ຘາ ຄຘິຕາ. ເສຕິ ຫິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ປນ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ເສ-ກາຣາຄມໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຖາ ລຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວ ກາຍສຸຈຣິຕາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ສຸຈຣິຕໍ ອກຕ຺ວາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ຈ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕວິສຕ຺ຕຕາຍ ສຕ຺ຕາຕິ ລທ຺ຘນາມາ ປາຓິໂນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ທຸຄ຺ຄຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ນິຣຍໍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ເປຕ຺ຕິວິສຍຎ຺ຈ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ຕໍ ໂລຠໍ ສມ຺ມທຎ຺ຎາຍ, ປຊຫນ຺ຕິ ວິປສ຺ສິໂນຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ໂລຠໍ ສຠາວໂຕ ສມຸທຍໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓໂຕຕິ ອິເມຫິ ອາກາເຣຫິ ສມ຺ມາ ອວິປຣີຕໍ ເຫຕຸນາ ຎາເຍນ ອຎ຺ຎາຍ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ຣູປາທິເກ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈາທີຫິ ວິວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ປສ຺ສນໂຕ ວິປສ຺ສິໂນ ອວສິຏ຺ຐກິເລເສ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານວເສນ ປຊຫນ຺ຕິ, ນ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ເທນ຺ຕິ. ປຫາຍ ນ ປຸນາຍນ຺ຕິ, ອິມໍ ໂລກໍ ກຸທາຈນນ຺ຕິ ເອວໍ ສຫເຊກຏ຺ຐປຫາເນກຏ຺ເຐຫິ ອວສິຏ຺ຐກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ໂລຠໍ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຊຫິຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຉາ ອິມໍ ກາມຘາຕຸສງ຺ຂາຕໍ ໂລກໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ກທາຈິປິ ນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ. ອິຕິ ຠຄວາ ອນາຄາມິຜເລນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖຕິ ນິທານາວສານໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ຄາຖາປຣິໂຍສານາ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ປກາສິໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ອປິ-ສທ຺ໂທ ອິທານິ ວກ຺ຂມານສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສມ຺ປິຓ຺ຑໂນ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ສຣູເປເນວ ອາຄຕໍ, ປຫານາປເທເສນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ອິຕຣໍ ສຈ຺ຈທ຺ວຍຎ຺ຈ ຕທຸຠຍເຫຕຸຕາຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຄາຖາຍ ປນ ທຸກ຺ຂສມຸທຍມຄ຺ຄສຈ຺ຈານິ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ຎາຍນ຺ຕິ, ອິຕຣໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ເອເສວ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ສຸຕ຺ເຕສຸ.

ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍາ ຂຸທ຺ທກນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ອິຕິວຸຕ຺ຕກວຓ຺ຓນາຍ ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.