໙. ປາປວຄ຺ໂຄ

໑. ຈູເຬກສາຏກພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ

ອຠິຕ຺ຖເຣຖ ກລ຺ຍາເຓຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈູເຬກສາຏກພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ວິປສ຺ສິທສພລສ຺ສ ກາລສ຺ມິຎ຺ຫິ ມຫາເອກສາຏກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນາມ ອໂຫສິ, ອຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຈູເຬກສາຏໂກ ນາມ. ຕສ຺ສ ຫິ ເອໂກ ນິວາສນສາຏໂກ ອໂຫສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາປິ ເອໂກ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ເອກເມວ ປາຣຸປນໍ, ພຫິ ຄມນກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ວາ ຕໍ ປາຣຸປຕິ. ອເຖກທິວສໍ ວິຫາເຣ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ໂຆສິເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຫ – ‘‘ໂຠຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ໂຆສິຕໍ, ກິໍ ທິວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ຄມິສ຺ສສິ, ອຸທາຫຸ ຣຕ຺ຕິໍ. ປາຣຸປນສ຺ສ ຫິ ອຠາເວນ ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ເອກໂຕ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ, ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ທິວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາຏກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທິວສຠາຄໍ ເຄເຫ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ນິສິນ຺ໂນວ ຘມ຺ມໍ ອສ຺ໂສສິ. ອຖສ຺ສ ສຣີຣໍ ຜຣມານາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູຊິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອິມໍ ສາຏກໍ ທສ຺ສາມິ, ເນວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ, ນ ມຍ຺ຫໍ ປາຣຸປນໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖສ຺ສ ມຈ຺ເຉຣຈິຕ຺ຕານໍ ສຫສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ປຸເນກໍ ສທ຺ຘາຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປຸນ ມຈ຺ເຉຣສຫສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອິຕິສ຺ສ ພລວມຈ຺ເຉຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ວິຍ ສທ຺ຘາຈິຕ຺ຕໍ ປຏິພາຫຕິເຍວ. ຕສ຺ສ ‘‘ທສ຺ສາມິ, ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ເສວ ປຐມຍາໂມ ອປຄໂຕ, ມຊ຺ຌິມຍາໂມ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ທາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ປຈ຺ຉິມຍາເມ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມມ ສທ຺ຘາຈິຕ຺ເຕນ ມຈ຺ເຉຣຈິຕ຺ເຕນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ເສວ ທ຺ເວ ຍາມາ ວີຕິວຕ຺ຕາ, ອິທໍ ມມ ເອຕ຺ຕກໍ ມຈ຺ເຉຣຈິຕ຺ຕໍ ວຑ຺ຒມານໍ ຈຕູຫິ ອປາເຍຫິ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ທສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ມຈ຺ເຉຣສຫສ຺ສໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສທ຺ຘາຈິຕ຺ຕໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ສາຏກໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຊິຕໍ ເມ, ຊິຕໍ ເມ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາສທ຺ທມກາສິ.

ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຸຈ຺ຉຖ ນໍ, ກິໍ ກິຣ ເຕນ ຊິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ, ສງ຺ຄຫມສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ສາຏກຍຸຄໍ ທາເປສິ. ໂສ ຕມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ອທາສິ. ປຸນ ຣາຊາ ທ຺ເວ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຏ຺ຐ ໂສຬສາຕິ ທ຺ວິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ທາເປສິ. ໂສ ຕານິປິ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຍຸຄານິ ທາເປສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິເຍວາ’’ຕິ ວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ເອກໍ ຍຸຄໍ ອຕ຺ຕໂນ, ເອກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາຕິ ທ຺ເວ ຍຸຄານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິໍສ ຍຸຄານິ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ອທາສິ. ຣາຊາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ທທນ຺ເຕ ປຸນ ທາຕຸກາໂມເຍວ ອໂຫສິ. ປຸພ຺ເພ ມຫາເອກສາຏໂກ ຈຕຸສຏ຺ຐິຍາ ສາຏກຍຸເຄສຸ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄເຫສິ, ອຍໍ ປນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ລທ຺ຘກາເລ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຣາຊາ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ຠເຓ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ກຕໍ, ອນ຺ເຕປຸເຣ ມມ ທ຺ເວ ກມ຺ພລານິ ອາຫຣາເປຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ຣາຊາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກ ທ຺ເວ ກມ຺ພເລ ທາເປສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ນ ອິເມ ມມ ສຣີເຣ ອຸປໂຍຄໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘສາສນສ຺ເສວ ເອເຕ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ເອກໍ ກມ຺ພລໍ ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສຍນສ຺ສ ອຸປຣິ ວິຕານໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິ, ເອກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ນິພທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ວິຕານໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິ. ຣາຊາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກມ຺ພລໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເກນ ປູຊາ ກຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເອກສາຏເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມມ ປສາທຏ຺ຐາເນເຍວ ປສີທຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫຕ຺ຖີ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສ຺ເສ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຫາປຓສຫສ຺ສານິ ຈຕສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຈຕສ຺ໂສ ທາສິໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຣິເສ ຈຕຸໂຣ ຄາມວເຣ’’ຕິ ເອວໍ ຍາວ ສພ຺ພສຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຈຕຸກ຺ກໍ ນາມ ອສ຺ສ ທາເປສິ.

ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ຈູເຬກສາຏກສ຺ສ ກມ຺ມໍ, ຕໍມຸຫຸຕ຺ຕເມວ ສພ຺ພຈຕຸກ຺ກໍ ລຠິ, ອິທານິ ກເຕນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ອຊ຺ຊເມວ ວິປາໂກ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ສຈາຍໍ ເອກສາຏໂກ ປຐມຍາເມ ມຍ຺ຫໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ຂິສ຺ສ, ສພ຺ພໂສຬສກໍ ອລຠິສ຺ສ. ສເຈ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ອສກ຺ຂິສ຺ສ, ສພ຺ພຏ຺ຐກໍ ອລຠິສ຺ສ. ພລວປຈ຺ຉິມຍາເມ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ປເນສ ສພ຺ພຈຕຸກ຺ກໍ ລຠິ. ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຫາເປຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ກາຕພ຺ພໍ. ທນ຺ຘໍ ກຕໍ ກຸສລຎ຺ຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທທມານໍ ທນ຺ຘເມວ ທທາຕິ, ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສມນນ຺ຕຣເມວ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໖. ‘‘ອຠິຕ຺ຖເຣຖ ກລ຺ຍາເຓ, ປາປາ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວາຣເຍ;

ທນ຺ຘຎ຺ຫິ ກໂຣໂຕ ປຸຎ຺ຎໍ, ປາປສ຺ມິໍ ຣມຕີ ມໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຠິຕ຺ຖເຣຖາຕິ ຕຸຣິຕຕຸຣິຕໍ ສີຆສີຆໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄິຫິນາ ວາ ຫິ ‘‘ສລາກຠຕ຺ຕທານາທີສຸ ກິຎ຺ຈິເທວ ກຸສລໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ‘‘ອຫໍ ປຸເຣ, ອຫໍ ປຸເຣ’’ຕິ ຕຸຣິຕຕຸຣິຕເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂອກາສໍ ອທຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ປຸເຣ, ອຫໍ ປຸເຣ’’ຕິ ຕຸຣິຕຕຸຣິຕເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ປາປາ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິປາປກມ຺ມໂຕ ວາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໂຕ ວາ ສພ຺ພຖາເມນ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວາຣເຍ. ທນ຺ຘຎ຺ຫິ ກໂຣໂຕຕິ ໂຍ ປນ ‘‘ທສ຺ສາມິ, ນ ທສ຺ສາມິ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເມ, ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ຈິກ຺ຂລ຺ລມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ທນ຺ຘໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ເອກສາຏກສ຺ສ ວິຍ ມຈ຺ເຉຣສຫສ຺ສໍ ປາປໍ ໂອກາສໍ ລຠຕິ. ອຖສ຺ສ ປາປສ຺ມິໍ ຣມຕີ ມໂນ, ກຸສລກມ຺ມກຣຓກາເລເຍວ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ກຸສເລ ຣມຕິ, ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປາປນິນ຺ນເມວ ໂຫຕີຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຈູເຬກສາຏກພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ເສຍ຺ຍສກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ປາປຎ຺ຈ ປຸຣິໂສຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍສກຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ຫິ ລາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ, ອຕ຺ຕໂນ ອນຠິຣຕິໍ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເຕນ ປຐມສງ຺ຆາທິເສສກມ຺ເມ ສມາທປິໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອນຠິຣຕິຍາ ຕໍ ກມ຺ມມກາສິ (ປາຣາ. ໒໓໔). ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກສ຺ມາ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ອກາສິ, ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຄຣຫິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມປິ ສມ຺ປຣາເຍປິ ທຸກ຺ຂສໍວຕ຺ຕນິກເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໗. ‘‘ປາປຎ຺ເຈ ປຸຣິໂສ ກຍິຣາ, ນ ນໍ ກຍິຣາ ປຸນປ຺ປຸນໍ;

ນ ຕມ຺ຫິ ຉນ຺ທໍ ກຍິຣາຖ, ທຸກ຺ໂຂ ປາປສ຺ສ ອຸຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສເຈ ປຸຣິໂສ ສກິໍ ປາປກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕງ຺ຂເຓເຍວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ໂອຬາຣິກ’’ນ຺ຕິ ນ ນໍ ກຍິຣາ ປຸນປ຺ປຸນໍ. ໂຍປິ ຕມ຺ຫິ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣຸຈິ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ວິໂນເທຕ຺ວາ ນ ກຍິຣາເຖວ. ກິໍ ກາຣຓາ? ທຸກ຺ໂຂ ປາປສ຺ສ ອຸຈ຺ຈໂຍ. ປາປສ຺ສ ຫິ ອຸຈ຺ຈໂຍ ວຸຑ຺ຒິ ອິຘໂລເກປິ ສມ຺ປຣາເຍປິ ທຸກ຺ຂເມວ ອາວຫຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ເສຍ຺ຍສກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ລາຊເທວຘີຕາວຕ຺ຖຸ

ປຸຎ຺ຎຎ຺ເຈຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ລາຊເທວຘີຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ຣາຊຄເຫ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ.

ອາຍສ຺ມາ ຫິ ມຫາກສ຺ສໂປ ປິປ຺ປລິຄຸຫາຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ວຸຏ຺ຐາຍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຠິກ຺ຂາຈາຣຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກໍ ສາລິເຂຕ຺ຕປາລິກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ສາລິສີສານິ ຄເຫຕ຺ວາ ລາເຊ ກຸຣຸມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສທ຺ຘາ ນຸ ໂຂ, ອສ຺ສທ຺ຘາ’’ຕິ ວີມໍສິຕ຺ວາ ‘‘ສທ຺ຘາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ, ໂນ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ວິສາຣທາ ກຸລຘີຕາ ມມ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ກຕ຺ວາ ຈ ປນ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມາທາຍ ສາລິເຂຕ຺ຕສມີເປເຍວ ອຏ຺ຐາສິ. ກຸລຘີຕາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາຍ ປີຕິຍາ ຜຸຏ຺ຐສຣີຣາ ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ລາເຊ ອາທາຍ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສ຺ສ ຠາຄິນີ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸໂມທນມກາສິ. ສາປິ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທິນ຺ນທານໍ ອາວຊ຺ຊມານາ ນິວຕ຺ຕິ. ຕາຍ ຈ ປນ ເກທາຣມຣິຍາທາຍ ຄມນມຄ຺ເຄ ເອກສ຺ມິໍ ພິເລ ໂຆຣວິໂສ ສປ຺ໂປ ນິປຊ຺ຊິ. ໂສ ເຖຣສ຺ສ ກາສາຍປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຊງ຺ຆໍ ຑໍສິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອິຕຣາ ທານໍ ອາວຊ຺ຊມານາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕີ ຕໍ ປເທສໍ ປາປຸຓິ. ສປ຺ໂປ ພິລາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປາເຕສິ. ສາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ຕິໍສໂຍຊນິເກ ກນກວິມາເນ ສຸຕ຺ຕປ຺ປພຸທ຺ຘາ ວິຍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິເຕນ ຕິຄາວຸເຕນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ເອກໍ ທິພ຺ພວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຣາສຫສ຺ສປຣິວຸຕາ ປຸພ຺ພກມ຺ມປກາສນຕ຺ຖາຍ ສຸວຓ຺ຓລາຊຠຣິເຕນ ໂອລມ຺ພເກນ ສຸວຓ຺ຓສຣເກນ ປຏິມຓ຺ຑິເຕ ວິມານທ຺ວາເຣ ຐິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ອຸປຘາເຣນ຺ຕີ ‘‘ອຍ຺ຍສ຺ສ ເມ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ນລາຊນິສ຺ສນ຺ເທນ ສາ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ.

ສາ ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕເກນ ກມ຺ເມນ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ນ ທານິ ມຍາ ປມຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຖາວຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປາໂຕວ ກນກມຍໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນິຎ຺ເຈວ ກຈວຣຉຑ຺ຑນກຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນຈິ ທຫເຣນ ວາ ສາມເຓເຣນ ວາ ວຕ຺ຕໍ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ສາ ທຸຕິຍທິວເສປິ ຕເຖວ ອກາສິ, ເຖໂຣປິ ຕເຖວ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ຕຕິຍທິວເສ ປນ ເຖໂຣ ຕສ຺ສາ ສມ຺ມຊ຺ຊນິສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາລຈ຺ຉິທ຺ທາທີຫິ ຈ ປວິຏ຺ຐໍ ສຣີໂຣຠາສໍ ທິສ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອສ ສມ຺ມຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາ ລາຊເທວຘີຕາ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ ມຍ຺ຫໍ ເອວໍນາມິກາ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາລິເຂຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂມານາ ລາເຊ ທຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕີ ສປ຺ເປນ ທຏ຺ຐາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສເທວໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ມຍາ ອຍ຺ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ, ອິທານິປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ‘ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຖາວຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຄຕາມ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຫິຍ຺ໂຍປິ ປເຣປິ ຕຍາເວຕໍ ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕໍ, ຕຍາວ ປານີຍໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາປິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອເປຫິ ເທວຘີເຕ, ຕຍາ ກຕໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕໍວ ໂຫຕຸ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມໍ ຐານໍ ມາ ອາຄມີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມາ ມໍ ນາເສຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ເມ ຖິຣໍ ກາຕຸໍ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ອເປຫິ ເທວຘີເຕ, ມາ ມໍ ອນາຄເຕ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນຫິ ຘມ຺ມກຖິເກຫິ ‘ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ເອກາ ເທວຘີຕາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປສີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ກຣິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິຘ ມາ ອາຄມິ, ປຏິກ຺ກມາ’’ຕິ. ສາ ‘‘ມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາເສຖາ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິເຍວ. ເຖໂຣ ‘‘ນາຍໍ ມມ ວຈນໍ ສຸຓາຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕຸວໍ ປມາຓໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ມາ ນາເສຖ, ຖາວຣໍ ກາຕຸໍ ເທຖາ’’ຕິ ໂຣທນ຺ຕີ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ.

ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ຕສ຺ສາ ໂຣທິຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ເທວຘີຕາຍ ສມ຺ມຸເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ເທວຘີເຕ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສ ສໍວຣກຣຓເມວ ຠາໂຣ, ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ປນ ‘ອຍໍ ໂນ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎກຣຓເມວ ຠາໂຣ. ປຸຎ຺ຎກຣຓຎ຺ຫິ ອິຘ ເຈວ ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ສຸຂເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໘. ‘‘ປຸຎ຺ຎຎ຺ເຈ ປຸຣິໂສ ກຍິຣາ, ກຍິຣາ ນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ;

ຕມ຺ຫິ ຉນ຺ທໍ ກຍິຣາຖ, ສຸໂຂ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສເຈ ປຸຣິໂສ ປຸຎ຺ຎໍ ກເຣຍ຺ຍ, ‘‘ເອກວາຣໍ ເມ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕໍ, ອລໍ ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ອໂນຣມິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣເຖວ. ຕສ຺ສ ອກຣຓກ຺ຂເຓປິ ຕມ຺ຫິ ປຸຎ຺ເຎ ຉນ຺ທໍ ຣຸຈິໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກໂຣເຖວ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສຸໂຂ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຈ຺ຈໂຍ. ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ຫິ ອຸຈ຺ຈໂຍ ວຸຑ຺ຒິ ອິຘໂລກປຣໂລກສຸຂາວຫນໂຕ ສຸໂຂຕິ.

ເທສນາວສາເນ ເທວຘີຕາ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ຐິຕາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓີຕິ.

ລາຊເທວຘີຕາວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ອນາຖປິຓ຺ຑິກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ

ປາໂປປິ ປສ຺ສຕີ ຠທ຺ຣນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຫິ ວິຫາຣເມວ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຈຕຸປຓ຺ຓາສໂກຏິຘນໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວິກິຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ເທວສິກໍ ຕີຓິ ມຫາອຸປຏ຺ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອາທາຍ ອາຄໂຕຕິ ສາມເຓຣາ ວາ ທຫຣາ ວາ ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ເມ ໂອໂລເກຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ໂຖ ນາມ ນ ຄຕປຸພ຺ໂພ. ປາໂຕວ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍາຄຸໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ກຕປາຕຣາໂສ ສປ຺ປິນວນີຕາທີນິ ເຠສຊ຺ຊານິ. ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນວຕ຺ຖາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ນິຈ຺ຈກາລເມວ ທິວເສ ທິວເສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ຣກ຺ຂຕິ. ອປຣຠາເຄ ຘນໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂວຫາຣູປຊີວິໂນປິສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິຘນໍ ອິຓໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ກຸລສນ຺ຕກາປິສ຺ສ ອຏ຺ຐາຣສຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໂຍ, ນທີຕີເຣ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕາ ອຸທເກນ ກູເລ ຠິນ຺ເນ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິສິໍສຸ. ເອວມສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຘນໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ. ໂສ ເອວໍຠູໂຕປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທຕິເຍວ, ປຓີຕໍ ປນ ກຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ທີຍຕິ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ກຸເລ ທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ທີຍຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ກຓາຊກໍ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຄຫປຕິ, ‘ລູຂໍ ທານໍ ເທມີ’ຕິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຓີເຕ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ທິນ຺ນທານໍ ລູຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອປິຈ ຕ຺ວໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ທານໍ ເທສິ, ອຫໍ ປນ ເວລາມກາເລ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ອຸນ຺ນງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ຕຍມາໂນປິ ຕິສຣຓຄຕມ຺ປິ ກຎ຺ຈິ ນາລຕ຺ຖໍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ ນາມ ເອວໍ ທຸລ຺ລຠາ. ຕສ຺ມາ ‘ລູຂໍ ເມ ທານ’ນ຺ຕິ ມາ ຈິນ຺ຕຍີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເວລາມສຸຕ຺ຕມສ຺ສ (ອ. ນິ. ໙.໒໐) ກເຖສິ. ອຖສ຺ສ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ສຕ຺ຖຣິ ເຈວ ສຕ຺ຖຸສາວເກສຸ ຈ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ເຕສຸ ເຕສໍ ເຕເຊນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ, ‘‘ຍຖາ ອິເມ ອິມໍ ເຄຫໍ ນ ປວິສນ຺ຕິ, ຕຖາ ຄຫປຕິໍ ປຣິຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ວຕ຺ຕຸກາມາປິ ອິສ຺ສຣກາເລ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອິທານິ ‘‘ປນາຍໍ ທຸຄ຺ຄໂຕ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ ເມ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ເສຏ຺ຐິ ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ອາຫ. ອຫໍ ເຕ ມຫາເສຏ຺ຐິ ຈຕຸຕ຺ຖທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ, ຕຸຍ຺ຫໍ ໂອວາທທານຕ຺ຖາຍ ອາຄຕາຕິ. ເຕນ ຫິ ໂອວເທຫີຕິ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ຕຍາ ປຈ຺ຉິມກາລໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາວ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາສເນ ພຫຸໍ ຘນໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓໍ, ອິທານິ ທຸຄ຺ຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາປິ ຕໍ ນ ມຸຎ຺ຈສິເຍວ, ເອວໍ ວຕ຺ຕມາໂນ ກຕິປາເຫເນວ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠິສ຺ສສິ, ກິໍ ເຕ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ, ອຕິປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ໂອຣມິຕ຺ວາ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊນ຺ໂຕ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐາເປຫີຕິ. ອຍໍ ເມ ຕຍາ ທິນ຺ນໂອວາໂທຕິ. ອາມ, ເສຏ຺ຐີຕິ. ຄຈ຺ຉ, ນາຫໍ ຕາທິສີນໍ ສເຕນປິ ສຫສ຺ເສນປິ ສຕສຫສ຺ເສນປິ ສກ຺ກາ ກມ຺ເປຕຸໍ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ກໍ ຕຍາ ມມ ເຄເຫ ວສມານາຍ, ສີຆໍ ສີຆໍ ເມ ຆຣາ ນິກ຺ຂມາຫີຕິ. ສາ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ທາຣເກ ອາທາຍ ນິກ຺ຂມິ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈ ປນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວສນຏ຺ຐານໍ ອລຠມານາ ‘‘ເສຏ຺ຐິໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນຄຣປຣິຄ຺ຄາຫກໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກຕາປຣາຘໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ມໍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ທາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ຕຍາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນາຫໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອຸສ຺ສຫາມີ’’ຕິ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິ. ສາ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕຫິປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ, ເທວ, ວສນຏ຺ຐານໍ ອລຠມານາ ທາຣເກ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອນາຖາ ວິຈຣາມິ, ວສນຏ຺ຐານໍ ເມ ທາເປຫີ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຍາຈິ.

ອຖ ນໍ ໂສ ‘‘ອຫມ຺ປິ ຕວ ກາຣຓາ ເສຏ຺ຐິໍ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເອກໍ ປນ ເຕ ອຸປາຍໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ, ເທວ, ກເຖຫີຕິ. ຄຈ຺ຉ, ເສຏ຺ຐິໂນ ອາຍຸຕ຺ຕກເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ໂວຫາຣູປຊີວີຫິ ຄຫິຕໍ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິຘນໍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ໂສເຘຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉຄພ຺ເຠ ປູເຣຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐໍ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ອສ຺ສາມິກໍ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕຸຈ຺ຉຄພ຺ເຠ ປູເຣຕ຺ວາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຂມາເປຫີຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕໍ ສພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ໂອຠາສຍມານາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ ເຕ ຈຕຸຕ຺ຖທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຘິວຕ຺ຖາ ອນ຺ຘພາລເທວຕາ, ມຍາ ອນ຺ຘພາລຕາຍ ຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ກຖິຕໍ, ຕໍ ເມ ຂມຖ. ສກ຺ກສ຺ສ ຫິ ເມ ວຈເນນ ຈຕຸປຓ຺ຓາສໂກຏິຘນໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉຄພ຺ຠປູຣຓໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕໍ, ວສນຏ຺ຐານໍ ອລຠມານາ ກິລມາມີຕິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ເທວຕາ ‘ທຓ຺ຑກມ຺ມຎ຺ຈ ເມ ກຕ’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ໂທສໍ ປຏິຊານາຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ນໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ຕາຍ ກຕກມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈສິ. ເທວຕາ ສຕ຺ຖຸ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ມຍາ ອນ຺ຘພາລຕາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຸເຓ ອຊານິຕ຺ວາ ປາປກໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເມ ຂມຖາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ມຫາເສຏ຺ຐິໍ ຂມາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ກລ຺ຍາຓປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກວເສນ ເສຏ຺ຐິຎ຺ເຈວ ເທວຕຎ຺ຈ ໂອວທນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘ, ຄຫປຕິ, ປາປປຸຄ຺ຄໂລປິ ຍາວ ປາປໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ, ຕາວ ຠທ຺ຣມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ປາປໍ ປຈ຺ຈຕິ, ຕທາ ປາປເມວ ປສ຺ສຕິ. ຠທ຺ຣປຸຄ຺ຄໂລປິ ຍາວ ຠທ຺ຣໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ, ຕາວ ປາປານິ ປສ຺ສຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ຠທ຺ຣໍ ປຈ຺ຈຕິ, ຕທາ ຠທ຺ຣເມວ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໑໙. ‘‘ປາໂປປິ ປສ຺ສຕີ ຠທ຺ຣໍ, ຍາວ ປາປໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ;

ຍທາ ຈ ປຈ຺ຈຕີ ປາປໍ, ອຖ ປາໂປ ປາປານິ ປສ຺ສຕິ.

໑໒໐. ‘‘ຠທ຺ໂຣປິ ປສ຺ສຕີ ປາປໍ, ຍາວ ຠທ຺ຣໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ;

ຍທາ ຈ ປຈ຺ຈຕີ ຠທ຺ຣໍ, ອຖ ຠທ຺ໂຣ ຠທ຺ຣານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປາໂປຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິນາ ປາປກມ຺ເມນ ຍຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄໂລ. ໂສປິ ຫິ ປຸຣິມສຸຈຣິຕານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ອນຸຠວມາໂນ ຠທ຺ຣມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ. ຍາວ ປາປໍ ນ ປຈ຺ຈຕີຕິ ຍາວສ຺ສ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ວາ ສມ຺ປຣາເຍ ວາ ວິປາກໍ ນ ເທຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ວາ ສມ຺ປຣາເຍ ວາ ວິປາກໍ ເທຕິ, ອຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ, ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠນ຺ໂຕ ໂສ ປາໂປ ປາປານິເຍວ ປສ຺ສຕິ. ທຸຕິຍຄາຖາຍປິ ກາຍສຸຈຣິຕາທິນາ ຠທ຺ຣກມ຺ເມນ ຍຸຕ຺ໂຕ ຠທ຺ໂຣ. ໂສປິ ຫິ ປຸຣິມທຸຈ຺ຈຣິຕານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວມາໂນ ປາປໍ ປສ຺ສຕິ. ຍາວ ຠທ຺ຣໍ ນ ປຈ຺ຈຕີຕິ ຍາວສ຺ສ ຕໍ ຠທ຺ຣໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ວາ ສມ຺ປຣາເຍ ວາ ວິປາກໍ ນ ເທຕິ. ຍທາ ປນ ຕໍ ວິປາກໍ ເທຕິ, ອຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ລາຠສກ຺ກາຣາທິສຸຂໍ, ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສຸຂໍ ອນຸຠວມາໂນ ໂສ ຠທ຺ໂຣ ຠທ຺ຣານິເຍວ ປສ຺ສຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ສາ ເທວຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອສຎ຺ຎຕປຣິກ຺ຂາຣຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ມາວມຎ຺ເຎຖ ປາປສ຺ສາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອສຎ຺ຎຕປຣິກ຺ຂາຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຎ຺ຈປີຐາທິເຠທໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ພຫິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຉຑ຺ເຑຕິ. ປຣິກ຺ຂາໂຣ ວສ຺ເສນປິ ອາຕເປນປິ ອຸປຈິກາທີຫິປິ ວິນສ຺ສຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ນນຸ, ອາວຸໂສ, ປຣິກ຺ຂາໂຣ ນາມ ປຏິສາມິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອປ຺ປກໍ ມຍາ ກຕໍ, ອາວຸໂສ, ເອຕໍ, ນ ເອຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ປິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເຖວ ກໂຣຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ປຸຈ຺ຉິໂຕປິ ‘‘ກິໍ ເອຕໍ ຠຄວາ ອປ຺ປກໍ ມຍາ ກຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ນາສ຺ສ ປິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕເຖວ ອວມຎ຺ຎນ຺ໂຕ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂູຫິ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປາປກມ຺ມໍ ນາມ ‘ອປ຺ປກ’ນ຺ຕິ ນ ອວມຎ຺ຎິຕພ຺ພໍ. ອຊ຺ໂຌກາເສ ຐປິຕຎ຺ຫິ ວິວຏມຸຂໍ ຠາຊນໍ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ກິຎ຺ຈາປິ ເອກພິນ຺ທຸນາ ນ ປູຣຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວສ຺ສນ຺ເຕ ປນ ປູຣເຕວ, ເອວເມວໍ ປາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຫນ຺ຕໍ ປາປຣາສິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໑. ‘‘ມາວມຎ຺ເຎຖ ປາປສ຺ສ, ນ ມນ຺ທໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ;

ອຸທພິນ຺ທຸນິປາເຕນ, ອຸທກຸມ຺ໂຠປິ ປູຣຕິ;

ພາໂລ ປູຣຕິ ປາປສ຺ສ, ໂຖກໍ ໂຖກມ຺ປິ ອາຈິນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມາວມຎ຺ເຎຖາຕິ ນ ອວຊາເນຍ຺ຍ. ປາປສ຺ສາຕິ ປາປໍ. ນ ມນ຺ທໍ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ເມ ປາປກໍ ກຕໍ, ກທາ ເອຕໍ ວິປຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປາປໍ ນາວຊາເນຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທກຸມ຺ໂຠປີຕິ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຸລາລຠາຊນໍ ຍຖາ ຕໍ ເອເກກສ຺ສາປິ ອຸທກພິນ຺ທຸໂນ ນິປາເຕນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປູຣຕິ, ເອວໍ ພາລປຸຄ຺ຄໂລ ໂຖກໍ ໂຖກມ຺ປິ ປາປໍ ອາຈິນນ຺ໂຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ປາປສ຺ສ ປູຣຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຊ຺ໂຌກາເສ ເສຍ຺ຍໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຏິປາກຕິກໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ອິມໍ ນາມ ອາປຕ຺ຕິມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໐໘-໑໑໐) ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປສີຕິ.

ອສຎ຺ຎຕປຣິກ຺ຂາຣຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ພິຬາລປາທກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ

ມາວມຎ຺ເຎຖ ປຸຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ພິຬາລປາທກເສຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ວຄ຺ຄພນ຺ຘເນນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວມາຫ –

‘‘ອຸປາສກາ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕນາວ ທານໍ ເທຕິ, ປຣໍ ນ ສມາທເປຕິ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ໂຠຄສມ຺ປທໍ ລຠຕິ, ໂນ ປຣິວາຣສມ຺ປທໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕນາ ທານໍ ນ ເທຕິ, ປຣໍ ສມາທເປຕິ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປຣິວາຣສມ຺ປທໍ ລຠຕິ, ໂນ ໂຠຄສມ຺ປທໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕນາ ຈ ນ ເທຕິ, ປຣຎ຺ຈ ນ ສມາທເປຕິ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເນວ ໂຠຄສມ຺ປທໍ ລຠຕິ, ນ ປຣິວາຣສມ຺ປທໍ, ວິຆາສາໂທ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕນາ ຈ ເທຕິ, ປຣຎ຺ຈ ສມາທເປຕິ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ໂຠຄສມ຺ປທຎ຺ເຈວ ລຠຕິ, ປຣິວາຣສມ຺ປທຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ອເຖໂກ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍມິທໍ ກາຣຓໍ, ອຫໍ ທານິ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິສໍວຕ຺ຕນິກໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄມນກາເລ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສ຺ເວ ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ກິຕ຺ຕເກຫິ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຕ຺ໂຖຕິ? ສພ຺ພຠິກ຺ຂູຫິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ. ໂສປິ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ມຍາ ສ຺ວາຕນາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ໂຍ ຍຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຕການໍ ຍາຄຸອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ເທຕຸ, ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຈາເປຕ຺ວາ ທານໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ໂຕ ວິຈຣິ.

ອຖ ນໍ ເອໂກ ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຓທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນເກ ຠິກ຺ຂູ ອນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປນ ສກລຄາມໍ ສມາທເປນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ຕຍາ ຄຫິຕຠາຊນໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ຕີຫິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖເກ ຕຓ຺ຑຸເລ ອທາສິ, ຕຖາ ມຸຄ຺ເຄ, ຕຖາ ມາເສຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພິຬາລປາທກເສຏ຺ຐິ ນາມ ຊາໂຕ, ສປ຺ປິຜາຓິຕາທີນິ ເທນ຺ໂຕປິ ກຣຓ຺ຑໍ ກຸເຏ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ໂກຓໍ ກຕ຺ວາ ພິນ຺ທຸໍ ພິນ຺ທຸໍ ປຄ຺ຆຣາຍນ຺ໂຕ ໂຖກໂຖກເມວ ອທາສິ. ອຸປາສໂກ ອວເສເສຫິ ທິນ຺ນໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ອິມິນາ ທິນ຺ນໍ ວິສຸໍເຍວ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ເສຏ຺ຐິ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອສ ມຍາ ທິນ຺ນໍ ວິສຸໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ເອກໍ ຈູຬຸປຏ຺ຐາກໍ ປຫິຓິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຍໍ ເອສ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕປູວານໍ ອຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ທ຺ເວ ຕຓ຺ຑຸເລ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຄ຺ຄມາເສປິ ເຕລຜາຓິຕາທິພິນ຺ທູນິປິ ສພ຺ພຠາຊເນສຸ ປກ຺ຂິປິ. ຈູຬຸປຏ຺ຐາໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ເມ ໂສ ປຣິສມຊ຺ເຌ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສິສ຺ສຕິ, ມມ ນາເມ ຄຫິຕມຕ຺ເຕເຍວ ນໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິວາສນນ຺ຕເຣ ຉຸຣິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ມຫາຊນໍ ສມາທເປຕ຺ວາ ອິມໍ ທານໍ ທິນ຺ນໍ, ຕຕ຺ຖ ສມາທປິຕມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ພຫູນິປິ ໂຖການິປິ ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ອທໍສຸ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕູ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ເສຏ຺ຐິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ‘ອສຸເກນ ນາມ ອຈ຺ຉຣາຍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ທິນ຺ນານີຕິ ມມ ນາເມ ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ອິມໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຄໂຕ, ອຍໍ ປນ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກໍ ກຕ຺ວາ ‘ເຍຫິປິ ນາຬິອາທີຫິ ມິນິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ, ເຍຫິປິ ອຈ຺ຉຣາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ, ສພ຺ເພສໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕູ’ຕິ ວທຕິ. ສຈາຫໍ ເອວຣູປໍ ນ ຂມາເປສ຺ສາມິ, ເທວທຓ຺ໂຑ ມມ ມຕ຺ຖເກ ປຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ຂມາຫິ ເມ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຈ ເຕນ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ທານເວຍ຺ຍາວຏິກໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ອຕີຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ກິຣ ເສຏ຺ຐີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອຸປາສກ, ປຸຎ຺ຎໍ ນາມ ‘ອປ຺ປກ’ນ຺ຕິ ນ ອວມຎ຺ຎິຕພ຺ພໍ, ມາທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ‘ອປ຺ປກ’ນ຺ຕິ ນ ອວມຎ຺ຎິຕພ຺ພໍ. ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິວຏຠາຊນໍ ວິຍ ອຸທເກນ ອນຸກ຺ກເມນ ປຸຎ຺ເຎນ ປູຣນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໒. ‘‘ມາວມຎ຺ເຎຖ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ, ນ ມນ຺ທໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ;

ອຸທພິນ຺ທຸນິປາເຕນ, ອຸທກຸມ຺ໂຠປິ ປູຣຕິ;

ຘີໂຣ ປູຣຕິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ, ໂຖກໍ ໂຖກມ຺ປິ ອາຈິນ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ໂສ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປກມຕ຺ຕໍ ມຍາ ກຕໍ, ນ ມນ຺ທໍ ວິປາກວເສນ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ກຫໍ ມໍ ທກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ວາ ຕໍ ກຫໍ ທກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ກທາ ເອຕໍ ວິປຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຎ຺ຎໍ ມາວມຎ຺ເຎຖ ນ ອວຊາເນຍ຺ຍ. ຍຖາ ຫິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອຸທພິນ຺ທຸນິປາເຕນ ວິວຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ກຸລາລຠາຊນໍ ປູຣຕິ, ເອວໍ ຘີໂຣ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ໂຖກໍ ໂຖກມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎໍ ອາຈິນນ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ປູຣຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ໂສ ເສຏ຺ຐິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ພິຬາລປາທກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ມຫາຘນວາຓິຊວຕ຺ຖຸ

ວາຓິໂຊວາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຫາຘນວາຓິຊໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕສ຺ສ ກິຣ ວາຓິຊສ຺ສ ເຄເຫ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ໂອຕາຣໍ ຄເວສມານາ ໂອຕາຣໍ ນ ລຠິໍສຸ. ອປເຣນ ສມເຍນ ວາຓິໂຊ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ອຫໍ ອສຸກຏ຺ຐານໍ ນາມ ວາຓິຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມິ, ເຍ, ອຍ຺ຍາ, ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ, ເຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕຸ, ມຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂາຍ ນ ກິລມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຕປິ ໂຈຣາ ‘‘ໂສ ກິຣ ວາຓິໂຊ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏວິຍໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ວາຓິໂຊປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏວິມຸເຂ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາສໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍປິ ທິວເສ ໂຄຓສກຏາທີນິ ສໍວິທຫິ, ເຕສໍ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ເທຕິເຍວ. ໂຈຣາ ຕສ຺ມິໍ ອຕິຈິຣາຍນ຺ເຕ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂມນທິວສໍ ຎຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ປຫິຓິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ສຫາຍກໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກທາ ວາຓິໂຊ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ທ຺ວີຫຕີຫຈ຺ຈເຍນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ປນ ປຸຈ຺ຉສີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ໂສ ‘‘ມຍໍ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອຏວິຍໍ ຐິຕາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິ. ອິຕໂຣ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉ, ສີຆໍ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂຈເຣ ວາເຣມິ, ອຸທາຫຸ ວາຓິຊ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ເມ ໂຈເຣຫິ, ວາຓິຊໍ ນິສ຺ສາຍ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ຊີວນ຺ຕິ, ວາຓິຊສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກທາ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຕຕິຍທິວເສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ກໂຣຖ, ອຏວິຍໍ ກິຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ຐິຕາ, ມາ ຕາວ ຄມິຕ຺ຖາຕິ. ຕ຺ວໍ ກຖໍ ຊານາສີຕິ? ເຕສໍ ອນ຺ຕເຣ ມມ ສຫາໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ເມ ກຖາຍ ຎາຕນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ‘ກິໍ ເມ ເອຕ຺ໂຕ ຄເຕນາ’ຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຄຫເມວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມິໍ ຈິຣາຍນ຺ເຕ ປຸນ ເຕຫິ ໂຈເຣຫິ ເປສິໂຕ ປຸຣິໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສຫາຍກໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຄຫເມວ ກິຣ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈຣານໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈຣາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐໍສຸ, ຕສ຺ມິໍ ຈິຣຍນ຺ເຕ ປຸນປິ ເຕ ໂຈຣາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປຸຣິສໍ ເປເສສຸໍ. ໂສ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ວາຓິຊສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ວາຓິໂຊ ‘‘ອິຘາປິ ເມ ເວກລ຺ລໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເນວ ເອຕ຺ໂຕ ຄມິສ຺ສາມິ, ນ ອິໂຕ, ອິເຘວ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຈຣາ ກິຣ ມໍ ວິລຸມ຺ປິຕຸກາມາ ມຄ຺ເຄ ຐິຕາ, ‘ປຸນ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ຐິຕາ, ອຫໍ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ອິໂຕ ວາ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຖກໍ ອິເຘວ ຠວິສ຺ສາມິ, ຠທນ຺ຕາ ອິເຘວ ວສິຕຸກາມາ ວສນ຺ຕຸ, ຄນ຺ຕຸກາມາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມຍໍ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາຓິຊໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນເທວ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາຘນວາຓິເຊນ ສທ຺ຘິໍ ນ ຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາຘນວາຓິຊສ຺ສ ວິລຸມ຺ປນຕ຺ຖາຍ ທ຺ວີສຸປິ ມຄ຺ເຄສຸ ໂຈຣາ ປຣິຍຸຏ຺ຐິໍສຸ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຐິໂຕ, ມຍໍ ປນ ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາຘນວາຓິໂຊ ໂຈຣານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຣິວຊ຺ຊຕິ, ຊີວິຕຸກາໂມ ວິຍ ປຸຣິໂສ ຫລາຫລໍ ວິສໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ຠິກ຺ຂຸນາປິ ‘ຕໂຍ ຠວາ ໂຈເຣຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕມຄ຺ຄສທິສາ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປາປໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໓. ‘‘ວາຓິໂຊວ ຠຍໍ ມຄ຺ຄໍ, ອປ຺ປສຕ຺ໂຖ ມຫທ຺ຘໂນ;

ວິສໍ ຊີວິຕຸກາໂມວ, ປາປານິ ປຣິວຊ຺ຊເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠຍນ຺ຕິ ຠາຍິຕພ຺ພໍ, ໂຈເຣຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ສປ຺ປຏິຠຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ມຫາຘນວາຓິໂຊ ອປ຺ປສຕ຺ໂຖ ສປ຺ປຏິຠຍໍ ມຄ຺ຄໍ, ຍຖາ ຈ ຊີວິຕຸກາໂມ ຫລາຫລໍ ວິສໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ເອວໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອປ຺ປມຕ຺ຕການິປິ ປາປານິ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ສມ຺ປຕ຺ຕມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ມຫາຘນວາຓິຊວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ຕເນສາທວຕ຺ຖຸ

ປາຓິມ຺ຫິ ເຈຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ຕໍ ນາມ ເນສາທໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຣາຊຄເຫ ກິຣ ເອກາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕຠູມິກປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິ ສິຣິຄພ຺ເຠ ອາຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ປຣິຈາຣິກໍ ທຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູຫິ ວາສິຍມານາ ເອກທິວສໍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວາຕປາເນນ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ປຎ຺ຈ ປາສສຕານິ ປຎ຺ຈ ສູລສຕານິ ອາທາຍ ມິເຄ ວຘິຕ຺ວາ ຊີວມານໍ ເອກໍ ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ຕໍ ນາມ ເນສາທໍ ປຎ຺ຈ ມິຄສຕານິ ວຘິຕ຺ວາ ເຕສໍ ມໍເສນ ມຫາສກຏໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສກຏຘຸເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ມໍສວິກ຺ກິຓນຕ຺ຖາຍ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ປຣິຈາຣິກາຍ ຫຕ຺ເຖ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເອຕສ຺ສ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ທຕ຺ວາ ຄມນກາລໍ ຎຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ທຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກທາ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ອຊ຺ຊ ມໍສໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ອສຸກທ຺ວາເຣນ ນາມ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ເຕນ ກຖິຕກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອາໂຣເຈສິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ອຕ຺ຕນາ ຄເຫຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຖາຠຣຓຊາຕໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ມລິນວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກຸຏໍ ອາທາຍ ທາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ວິຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສປິ ປາໂຕວ ສກຏໍ ປາເຊນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ສາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ປາຍາສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຕໍ ‘ອສຸກສ຺ສ ນາມ ຘີຕາ’ຕິ ນ ຊານາມິ, ມາ ມໍ ອນຸພນ຺ຘິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫ. ນ ມໍ ຕ຺ວໍ ປກ຺ໂກສສິ, ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕ຺ວໍ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສກຏໍ ປາເຊຫີຕິ. ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ນິວາເຣຕິເຍວ. ອຖ ນໍ ສາ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ສິຣີ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ນິວາເຣຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ນິສ຺ສໍສເຍນ ອາຄມນກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ສກຏໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສາ ມາຕາປິຕໂຣ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິເຍສາເປຕ຺ວາ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ມຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ກຣິໍສຸ. ສາປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ເຕ ວຍປ຺ປຕ຺ເຕ ຆຣພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘິ.

ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ຕໍ ສປຸຕ຺ຕໍ ສສຸຓິສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ເຕສໍ ປນ຺ນຣສນ຺ນມ຺ປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ປາໂຕວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ປາສຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ທິວສໍ ປາເສ ພທ຺ໂຘ ເອກມິໂຄປິ ນາໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປາສມູເລ ປທວລຎ຺ຊໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ເອກສ຺ສ ຄຸມ຺ພສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຉາຍາຍໍ ນິສີທິ. ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ໂຕ ປາໂຕວ ຘນຸໍ ອາທາຍ ປາສຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາເສ ໂອໂລກຍມາໂນ ປາເສ ພທ຺ຘໍ ເອກມ຺ປິ ມິຄໍ ອທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປທວລຎ຺ຊໍ ອທ຺ທສ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂກ ມຍ຺ຫໍ ພທ຺ຘມິເຄ ໂມເຈນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີ’’ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖຣິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄຸມ຺ພມູເລ ນິສິນ຺ນໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິມິນາ ມມ ມິຄາ ໂມຈິຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມາເຣສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຘນຸໍ ອາກຑ຺ຒິ. ສຕ຺ຖາ ຘນຸໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ທຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ນາທາສິ. ໂສ ສຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸມ຺ປິ ໂອໂຣເປຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຜາສຸກາຫິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຫິ ວິຍ ມຸຂໂຕ ເຂເຬນ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕນ ກິລນ຺ຕຣູໂປ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປິຕາ ໂນ ຈິຣາຍຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕາຕາ, ປິຕຸ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ມາຕຣາ ເປສິຕາ ຘນູນິ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ຕຖາຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂນ ປິຕຸ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຕປິ ຊນາ ຘນູນິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ຍຖາ ເນສໍ ປິຕາ ຐິໂຕ, ຕເຖວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ມາຕາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ປຸຕ຺ຕາປິ ຈິຣາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຫິ ສຸຓິສາຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ຕຖາຐິເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອິເມ ຘນູນິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐິຕາ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ – ‘‘ມາ ເມ ປິຕຣໍ ນາເສຖ, ມາ ເມ ປິຕຣໍ ນາເສຖາ’’ຕິ ມຫາສທ຺ທມກາສິ. ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ໂຕ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນຏ຺ໂຐ ວຕມ຺ຫິ, ສສຸໂຣ ກິຣ ເມ ເອສ, ອໂຫ ມຍາ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ປຸຕ຺ຕາວິສ຺ສ ‘‘ອຍ຺ຍໂກ ກິຣ ໂນ ເອສ, ອໂຫ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ. ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ສສຸໂຣ ເມ’’ຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປສິ, ປຸຕ຺ຕາປິສ຺ສ ‘‘ອຍ຺ຍໂກ ໂນ’’ຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປສຸໍ. ອຖ ເຕ ເນສໍ ມາຕາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ‘‘ຂິປ຺ປໍ ຘນູນິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ເມ ຂມາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ.

ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕໍ ຎຕ຺ວາ ຘນຸໍ ໂອຕາເຣຕຸໍ ອທາສິ. ເຕ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຂມຖ ໂນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຂມາເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ສຕ຺ຖາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ເທສນາວສາເນ ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ເຈວ ສຸຓິສາຫິ ຈ ອຕ຺ຕປຎ຺ຈທສໂມ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສຕ຺ຖາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຫໍ ຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ, ອານນ຺ທາຕິ. ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມສ຺ສ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ອກາຣໂກ ກໂຕຕິ. ອາມານນ຺ທ, ໂສ ອຕ຺ຕປຎ຺ຈທສໂມ ອຈລສທ຺ຘາຍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຕີສຸ ຣຕເນສຸ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມສ຺ສ ອກາຣໂກ ຊາໂຕຕິ. ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ – ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຣິຍາປິສ຺ສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາ ກຸລເຄເຫ ກຸມາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ຕາຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ຕສ຺ສ ກິຣ ຠຣິຍາ ກຸມາຣິກກາເລ ເອວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ປຸຕ຺ເຕ ລຠິ, ສາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ສາມິເກນ ‘ຘນຸໍ ອາຫຣ, ສເຣ ອາຫຣ, ສຕ຺ຕິໍ ອາຫຣ, ສູລໍ ອາຫຣ, ຊາລໍ ອາຫຣາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ຕານິ ອທາສິ. ໂສປິ ຕາຍ ທິນ຺ນານິ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂສຕາປນ຺ນາປິ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສຕາປນ຺ນາ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສາ ປນ ‘ສາມິກສ຺ສ ວຈນໍ ກໂຣມີ’ຕິ ຕຖາ ອກາສິ. ‘ອິທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣຕູ’ຕິ ຕສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ. ປາຓິຕລສ຺ມິຎ຺ຫິ ວເຓ ອສຕິ ວິສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ວິສໍ ອນຸຑຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວເມວໍ ອກຸສລເຈຕນາຍ ອຠາເວນ ປາປໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຘນຸອາທີນິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທທໂຕປິ ປາປໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໔. ‘‘ປາຓິມ຺ຫິ ເຈ ວໂຓ ນາສ຺ສ, ຫເຣຍ຺ຍ ປາຓິນາ ວິສໍ;

ນາພ຺ພຓໍ ວິສມນ຺ເວຕິ, ນຕ຺ຖິ ປາປໍ ອກຸພ຺ພໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາສ຺ສາຕິ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຫເຣຍ຺ຍາຕິ ຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຍສ຺ມາ ນາພ຺ພຓໍ ວິສມນ຺ເວຕິ ອວຓຎ຺ຫິ ປາຓິໍ ວິສໍ ອນ຺ເວຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວເມວ ຘນຸອາທີນິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕສ຺ສາປິ ອກຸສລເຈຕນາຍ ອຠາເວນ ປາປໍ ອກຸພ຺ພໂຕ ປາປໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອວຓໍ ປາຓິໍ ວິສໍ ວິຍ ນາສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປາປໍ ອນຸຄຈ຺ຉຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອປເຣນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ຕສ຺ສ ສປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສສຸຓິສສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສູປນິສ຺ສໂຍ, ເກນ ກາຣເຓນ ເນສາທກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີເຕ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ຘາຕຸເຈຕິຍໍ ສໍວິທຫນ຺ຕາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ເຈຕິຍສ຺ສ ມຕ຺ຕິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ກິໍ ອຸທກ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຫຣິຕາລມໂນສິລາ ມຕ຺ຕິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕິລເຕລໍ ອຸທກ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຫຣິຕາລມໂນສິລາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕິລເຕເລນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ອິຏ຺ຐກາຍ ຆເຏຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ເຓນ ຂຈິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຈິນິໍສຸ, ພຫິມຸເຂ ປນ ເອກຄ຺ຆນສຸວຓ຺ຓອິຏ຺ຐກາວ ອເຫສຸໍ. ເອເກກາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາ ອໂຫສິ. ເຕ ຍາວ ຘາຕຸນິຘານາ ເຈຕິເຍ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຘາຕຸນິຘານກາເລ ພຫຸນາ ຘເນນ ອຕ຺ໂຖ, ກໍ ນຸ ໂຂ ເຊຏ຺ຐກໍ ກໂຣມາ’’ຕິ.

ອເຖໂກ ຄາມວາສິໂກ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອຫໍ ເຊຏ຺ຐໂກ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘາຕຸນິຘາເນ ເອກໍ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໍ ປກ຺ຂິປິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣຏ຺ຐວາສິໂນ ‘‘ອຍໍ ນຄຣເສຏ຺ຐິ ຘນເມວ ສໍຫຣຕິ, ເອວຣູເປ ເຈຕິເຍ ເຊຏ຺ຐໂກ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຄາມວາສີ ປນ ໂກຏິຘນໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐໂກ ຊາໂຕ’’ຕິ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ທ຺ເວ ໂກຏິໂຍ ທຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐໂກ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທ຺ເວ ໂກຏິໂຍ ອທາສິ. ອິຕໂຣ ‘‘ອຫເມວ ເຊຏ຺ຐໂກ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕິສ຺ໂສ ໂກຏິໂຍ ອທາສິ. ເອວໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນຄຣວາສີ ອຏ຺ຐ ໂກຏິໂຍ ອທາສິ. ຄາມວາສິໂນ ປນ ເຄເຫ ນວໂກຏິຘນເມວ ອຕ຺ຖິ, ນຄຣວາສິໂນ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ. ຕສ຺ມາ ຄາມວາສີ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ນວ ໂກຏິໂຍ ທສ຺ສາມິ, ອຍໍ ‘ທສ ໂກຏິໂຍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ອຖ ເມ ນິທ຺ຘນຠາໂວ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕກຎ຺ຈ ຘນໍ ທສ຺ສາມິ, ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ທາໂສ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຕ ປຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕ ສຸຓິສາໂຍ ຠຣິຍຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ຣຏ຺ຐວາສິໂນ ‘‘ຘນໍ ນາມ ສກ຺ກາ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ, ອຍໍ ປນ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ອຕ຺ຕານໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ, ອຍເມວ ເຊຏ຺ຐໂກ ໂຫຕູ’’ຕິ ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຣິໍສຸ. ອິຕິ ເຕ ໂສຬສປິ ຊນາ ເຈຕິຍສ຺ສ ທາສາ ອເຫສຸໍ. ຣຏ຺ຐວາສິໂນ ປນ ເຕ ຠຸຊິສ຺ເສ ອກໍສຸ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເຈຕິຍເມວ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສຸ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວໂລເກ ວສນ຺ເຕສຸ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຠຣິຍາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ກຸມາຣິກາວ ຫຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ. ອທິຏ຺ຐສຈ຺ຈສ຺ສ ປນ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ຠາຣິຍາຕິ ຕສ຺ສາ ສາມິໂກ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕມາໂນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເນສາທກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສຫ ທສ຺ສເນເນວ ເສຏ຺ຐິຘີຕຣໍ ປຸພ຺ພສິເນໂຫ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ປຸພ຺ເພວ ສນ຺ນິວາເສນ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຫິເຕນ ວາ;

ເອວໍ ຕໍ ຊາຍເຕ ເປມໍ, ອຸປ຺ປລໍວ ຍໂຖທເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໗໔);

ສາ ປຸພ຺ພສິເນເຫເນວ ເນສາທກຸລໍ ອຄມາສິ. ປຸຕ຺ຕາປິສ຺ສາ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເອວ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ສຸຓິສາໂຍປິສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ເຕສໍເຍວ ເຄຫໍ ອຄມໍສຸ. ເອວໍ ເຕ ສພ຺ເພປິ ຕທາ ເຈຕິຍໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສານຸຠາເວນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ຕາຕິ.

ກຸກ຺ກຸຏມິຕ຺ຕເນສາທວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ໂກກສຸນຂລຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກກໍ ນາມ ສຸນຂລຸທ຺ທກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເອກທິວສໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ຘນຸໍ ອາທາຍ ສຸນຂປຣິວຸໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ກາຬກຓ຺ຓິ ເມ ທິຏ຺ໂຐ, ອຊ຺ຊ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຖໂຣປິ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ປຸນ ວິຫາຣໍ ປາຍາສິ. ອິຕໂຣປິ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸນ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊາຫໍ ອິມໍ ກາຬກຓ຺ຓິໍ ທິສ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄໂຕ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠິໍ, ອິທານິ ເມ ປຸນປິ ອຠິມຸໂຂ ຊາໂຕ, ສຸນເຂຫິ ນໍ ຂາທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ສຸນເຂ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເຖໂຣປິ ‘‘ມາ ເອວໍ ກຣິ ອຸປາສກາ’’ຕິ ຍາຈິ. ໂສ ‘‘ອຊ຺ຊາຫໍ ຕວ ສມ຺ມຸຂີຠູຕຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈິ ນາລຕ຺ຖໍ, ປຸນປິ ເມ ສມ຺ມຸຂີຠາວມາຄໂຕສິ, ຂາທາເປສ຺ສາເມວ ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສຸນເຂ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຖໂຣ ເວເຄນ ເອກໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປຸຣິສປ຺ປມາເຓ ຐາເນ ນິສີທິ. ສຸນຂາ ຣຸກ຺ຂໍ ປຣິວາເຣສຸໍ. ລຸທ຺ທໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫໂຕປິ ເຕ ໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕໍ ສຣຕຸຓ຺ເຑນ ປາທຕເລ ວິຊ຺ຌິ. ເຖໂຣ ‘‘ມາ ເອວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ຕໍ ຍາຈິເຍວ. ອິຕໂຣ ຕສ຺ສ ຍາຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິຊ຺ຌິເຍວ. ເຖໂຣ ເອກສ຺ມິໍ ປາທຕເລ ວິຊ຺ຌິຍມາເນ ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ປາທໍ ໂອລມ຺ພິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວິຊ຺ຌິຍມາເນ ຕມ຺ປິ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ເອວມສ຺ສ ໂສ ຍາຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາວ ທ຺ເວປິ ປາທຕລານິ ວິຊ຺ຌິເຍວ. ເຖຣສ຺ສ ສຣີຣໍ ອຸກ຺ກາຫິ ອາທິຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ເວທນານຸວຕ຺ຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສຕິໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ປາຣຸຕຈີວຣໍ ຠສ຺ສນ຺ຕມ຺ປິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ຕໍ ປຕມານໍ ໂກກໍ ສີສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕເມວ ປຕິ. ສຸນຂາ ‘‘ເຖໂຣ ປຕິໂຕ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຈີວຣນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກໍ ລຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕາ ອຏ຺ຐິມຕ຺ຕາວເສສໍ ກຣິໍສຸ. ສຸນຂາ ຈີວຣນ຺ຕຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ອຖ ເນສໍ ເຖໂຣ ເອກໍ ສຸກ຺ຂທຓ຺ຑກໍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຂິປິ. ສຸນຂາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສາມິໂກວ ອມ຺ເຫຫິ ຂາທິໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິໍສຸ. ເຖໂຣ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາເທສິ ‘‘ມມ ຈີວຣນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອສ ນຏ຺ໂຐ, ອໂຣຄໍ ນຸ ໂຂ ເມ ສີລ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສາຍ ໂສ ອຸປາສໂກ ນຏ຺ໂຐ, ກຈ຺ຈິ ເມ ອໂຣຄໍ ສີລໍ, ອຕ຺ຖິ ເມ ສມຓຠາໂວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອໂຣຄໍ ເຕ ສີລໍ, ອຕ຺ຖິ ເຕ ສມຓຠາໂວ, ໂສ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐສ຺ສ ປທຸສ຺ສິຕ຺ວາ ວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ, ນ ເກວລຎ຺ຈ ອິທາເນວ, ອຕີເຕປິ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐານໍ ປທຸສ຺ສິຕ຺ວາ ວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ກິເຣໂກ ເວຊ຺ໂຊ ເວຊ຺ຊກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ຄາມໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ສມ຺ພຫຸເລ ກຸມາຣເກ ກີຬນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ສປ຺ເປນ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ຕິກິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂພິເລ ສີສໍ ນິຫຣິຕ຺ວາ ນິປນ຺ນໍ ສປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ໂຠ, ກຸມາຣກາ ເອໂສ ສາຬິກໂປຕໂກ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອເຖໂກ ກຸມາຣໂກ ສປ຺ປໍ ຄີວາຍໍ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສປ຺ປຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວິຣວນ຺ໂຕ ອວິທູເຣ ຐິຕສ຺ສ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຂິປິ. ສປ຺ໂປ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ຂນ຺ຘຏ຺ຐິກໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ, ເອວເມສ ໂກໂກ ສຸນຂລຸທ຺ທໂກ ປຸພ຺ເພປິ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐສ຺ສ ປທຸສ຺ສິຕ຺ວາ ວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕເຍວາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໕. ‘‘ໂຍ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐສ຺ສ ນຣສ຺ສ ທຸສ຺ສຕິ, ສຸທ຺ຘສ຺ສ ໂປສສ຺ສ ອນງ຺ຄຓສ຺ສ;

ຕເມວ ພາລໍ ປຈ຺ເຈຕິ ປາປໍ, ສຸຂຸໂມ ຣໂຊ ປຏິວາຕໍວ ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ວາ ອທຸຏ຺ຐສ຺ສ. ນຣສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ທຸສ຺ສຕີຕິ ອປຣຊ຺ຌຕິ. ສຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ນິຣປຣາຘສ຺ເສວ. ໂປສສ຺ສາຕິ ອິທມ຺ປິ ອປເຣນາກາເຣນ ສຕ຺ຕາຘິວຈນເມວ. ອນງ຺ຄຓສ຺ສາຕິ ນິກ຺ກິເລສສ຺ສ. ປຈ຺ເຈຕີຕິ ປຕິເອຕິ. ປຏິວາຕນ຺ຕິ ຍຖາ ເອເກນ ປຸຣິເສນ ປຏິວາເຕ ຐິຕໍ ປຫຣິຕຸກາມຕາຍ ຂິຕ຺ໂຕ ສຸຂຸໂມ ຣໂຊຕິ ຕເມວ ປຸຣິສໍ ປຈ຺ເຈຕິ, ຕສ຺ເສວ ອຸປຣິ ປຕຕິ, ເອວເມວ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປທຸຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປາຓິປ຺ປຫຣາທີນິ ທທນ຺ໂຕ ປທຸສ຺ສຕິ, ຕເມວ ພາລໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ, ສມ຺ປຣາເຍ ວາ ນິຣຍາທີສຸ ວິປຈ຺ຈມານໍ ຕໍ ປາປໍ ວິປາກທຸກ຺ຂວເສນ ປຈ຺ເຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ໂກກສຸນຂລຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

໑໐. ມຓິກາຣກຸລູປກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຄພ຺ຠເມເກຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຓິກາຣກຸລູປກໍ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເຖໂຣ ເອກສ຺ສ ມຓິກາຣສ຺ສ ກຸເລ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ຠຸຎ຺ຊິ. ຕສ຺ມິໍ ກຸເລ ຊຍມ຺ປຕິກາ ມາຕາປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ໂສ ມຓິກາໂຣ ເຖຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ມໍສໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເອກໍ ມຓິຣຕນໍ ‘‘ອິມໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຫິຓຕູ’’ຕິ ເປເສສິ. ມຓິກາໂຣ ສໂລຫິເຕເນວ ຫຕ຺ເຖນ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເປຬາຍ ອຸປຣິ ຐເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຘວນຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ເຄເຫ ໂປສາວນິຍໂກຎ຺ຈສກຸໂຓ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ໂລຫິຕຄນ຺ເຘນ ມໍສສຎ຺ຎາຍ ຕໍ ມຓິໍ ເຖຣສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຄິລິ. ມຓິກາໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓິໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ມຓິ ເກນ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ຠຣິຍຎ຺ຈ ປຸຕ຺ຕເກ ຈ ປຏິປາຏິຍາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕຫິ ‘‘ນ ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຖເຣນ ຄຫິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຖເຣນ ມຓິ ຄຫິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສາ, ສາມິ, ມາ ເອວໍ ອວຈ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ມຍາ ເຖຣສ຺ສ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຊ຺ຊໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ, ນ ໂສ ມຓິໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ມຓິກາໂຣ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຓິຣຕນໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ນ ຄຓ຺ຫາມິ, ອຸປາສກາຕິ. ຠນ຺ເຕ, ນ ອິຘ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫຫິເຍວ ຄຫິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ເທຖ ເມ ມຓິຣຕນນ຺ຕິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຸນ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ເຖເຣເນວ ມຓິ ຄຫິໂຕ, ປີເຬຕ຺ວາ ນໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ, ສາມິ, ມາ ໂນ ນາສຍິ, ວຣໍ ອມ຺ເຫຫິ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ນ ຈ ເຖຣໍ ເອວຣູປໍ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ສພ຺ເພວ ມຍໍ ທາສຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ມຓິມູລໍ ນ ອຄ຺ຆາມາ’’ຕິ ຣຊ຺ຊຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສີສໍ ເວເຐຕ຺ວາ ທຓ຺ເຑນ ຆຏ຺ເຏສິ. ເຖຣສ຺ສ ສີສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓນາສາຫິ ຈ ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣິ, ອກ຺ຂີນິ ນິກ຺ຂມນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ, ໂສ ເວທນາປມຕ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ປຕິ. ໂກຎ຺ໂຈ ໂລຫິຕຄນ຺ເຘນາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂລຫິຕໍ ປິວິ. ອຖ ນໍ ມຓິກາໂຣ ເຖເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນໂກຘເວເຄນ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຂິປິ. ໂສ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕາໂນ ອໂຫສິ.

ເຖໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ອຸປາສກ, ສີເສ ເວຐນໍ ຕາວ ເມ ສິຖິລໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ໂກຎ຺ຈໍ ໂອໂລເກຫິ ‘‘ມໂຕ ວາ, ໂນ ວາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ – ‘‘ເອໂສ ວິຍ ຕ຺ວມ຺ປິ ມຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. ອຸປາສກ, ອິມິນາ ໂສ ມຓິ ຄິລິໂຕ, ສເຈ ອຍໍ ນ ອມຣິສ຺ສາ, ນ ເຕ ອຫໍ ມຣນ຺ໂຕປິ ມຓິໍ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ອຸທຣໍ ຜາເລຕ຺ວາ ມຓິໍ ທິສ຺ວາ ປເວເຘນ຺ໂຕ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ເຖຣສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ຂມຖ, ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຊານນ຺ເຕນ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຸປາສກ, ເນວ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ນ ມຍ຺ຫໍ, ວຏ຺ຏສ຺ເສເວສ ໂທໂສ, ຂມາມິ ເຕຕິ. ຠນ຺ເຕ, ສເຈ ເມ ຂມຖ, ປກຕິນິຍາເມເນວ ເມ ເຄເຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ. ‘‘ອຸປາສກ, ນ ທານາຫໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປເຣສໍ ເຄຫສ຺ສ ອນ຺ໂຕຉທນໍ ປວິສິສ຺ສາມິ, ອນ຺ໂຕເຄຫປເວສນສ຺ເສວ ຫິ ອຍໍ ໂທໂສ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາເທສຸ ອາວຫນ຺ເຕສຸ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐິໂຕວ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘຸຕງ຺ຄໍ ສມາທາຍ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ປຈ຺ຈຕິ ມຸນິໂນ ຠຕ຺ຕໍ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ກຸເລ ກຸເລ;

ປິຓ຺ຑິກາຍ ຈຣິສ຺ສາມິ, ອຕ຺ຖິ ຊງ຺ຆພລໍ ມມາ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໒໔໘) –

ອິທຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ເຖໂຣ ເຕເນວ ພ຺ຍາຘິນາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ໂກຎ຺ໂຈ ມຓິກາຣສ຺ສ ຠຣິຍາຍ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ມຓິກາໂຣ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ມຓິກາຣສ຺ສ ຠຣິຍາ ເຖເຣ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕາຍ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ເຕສໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ຄພ຺ເຠ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ປາປກາຣິໂນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ກຕກລ຺ຍາຓາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອນາສວາ ປນ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໖. ‘‘ຄພ຺ຠເມເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນິຣຍໍ ປາປກມ຺ມິໂນ;

ສຄ຺ຄໍ ສຸຄຕິໂນ ຍນ຺ຕິ, ປຣິນິພ຺ພນ຺ຕິ ອນາສວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄພ຺ຠນ຺ຕິ ອິຘ ມນຸສ຺ສຄພ຺ໂຠວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ມຓິກາຣກຸລູປກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ທສມໍ.

໑໑. ຕໂຍຊນວຕ຺ຖຸ

ນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕໂຍ ຊເນ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສຕ຺ຖຣິ ກິຣ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອກໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ຄາມວາສິໂນ ເຕ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອາທາຍ ອາສນສາລາຍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ທຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕເວລໍ ອາຄມຍມານາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຘູປຍມານາຍ ເອກິສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຠາຊນໂຕ ອຄ຺ຄິຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຉທນໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕໂຕ ເອກໍ ຕິຓກຣຬໍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຊລມານໍ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອໂກ ກາໂກ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຄີວໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຕິຓວລ຺ລິເວຐິໂຕ ຌາຍິຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ເຌ ປຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ, ປສ຺ສຖາວຸໂສ, ກາເກນ ປຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ, ອິມິນາ ກຕກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຕ຺ຖາຣາ ໂກ ຊານິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາຣມສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ອປເຣສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ນາວໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ນາວາ ສມຸທ຺ເທ ນິຈ຺ຈລາ ອຏ຺ຐາສິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກາຬກຓ຺ຓິນາ ເອຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສລາກໍ ວິຈາເຣສຸໍ. ນາວິກສ຺ສ ຈ ຠຣິຍາ ປຐມວເຍ ຐິຕາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ, ສລາກາ ຕສ຺ສາ ປາປຸຓິ. ‘‘ສລາກໍ ປຸນ ວິຈາເຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍາວຕຕິຍໍ ວິຈາເຣສຸໍ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ຕສ຺ສາ ເອວ ປາປຸຓິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກິໍ, ສາມີ’’ຕິ ນາວິກສ຺ສ ມຸຂໍ ໂອໂລເກສຸໍ. ນາວິໂກ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ເອກິສ຺ສາ ອຕ຺ຖາຍ ມຫາຊນໍ ນາເສຕຸໍ, ອຸທເກ ນໍ ຂິປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທເກ ຂິປິຍມານາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ວິຣວໍ ອກາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນາວິໂກ ໂກ ອຕ຺ໂຖ ອິມິສ຺ສາ ອາຠຣເຓຫິ ນຏ຺ເຐຫິ, ສພ຺ພາຠຣຓານິ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກໍ ປິໂລຕິກໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຖ ນໍ, ອຫໍ ປເນຕໍ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ປ຺ລວມານໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນໍ ອຫໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຕຖາ ເອກໍ ວາລຸກກຸຏໍ ຄີວາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ເທ ຂິປຖາຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ຕມ຺ປິ ປຕິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ວິລຸມ຺ປິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ໂກ ອຎ຺ໂຎ ເອຕິສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ກຕກມ຺ມໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ນາວາໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ອປເຣປິ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສາຍໍ ເອກໍ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຈ ເລເຓ ສຕ຺ຕ ມຎ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕເທວ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິປນ຺ນານໍ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ກູຏາຄາຣມຕ຺ໂຕ ປາສາໂຓ ປວຏ຺ຏມາໂນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເລຓທ຺ວາຣໍ ປິທຫິ. ເນວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ມຍໍ ອິມໍ ເລຓໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠິກ຺ຂູນໍ ປາປຍິມ຺ຫາ, ອຍຎ຺ຈ ມຫາປາສາໂຓ ເລຓທ຺ວາຣໍ ປິທຫນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ, ອປເນສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕຫິ ຄາເມຫິ ມນຸສ຺ເສ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ວາຍມນ຺ຕາປິ ຐານາ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐຠິກ຺ຂູປິ ວາຍມິໍສຸເຍວ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສຕ຺ຕາຫໍ ປາສາຓໍ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ອາຄນ຺ຕຸກາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕາ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິໍສຸ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປາສາໂຓ ສຍເມວ ປວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ອປຄໂຕ. ຠິກ຺ຂູ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອິມໍ ປາປໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຕ຺ຖາຣາ ໂກ ຊານິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕ ປຸຣິເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເອກໂຕວ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ສຕ຺ຖາຣາ ກຕປຏິສນ຺ຖາຣາ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐານຸຠູຕານິ ກາຣຓານິ ປຏິປາຏິຍາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາປິ ເຕສໍ ປຏິປາຏິຍາ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ຕາວ ກາໂກ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມເມວ ອນຸໂຠສິ. ອຕີຕກາເລ ຫິ ພາຣາຓສິຍໍ ເອໂກ ກສ຺ສໂກ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຓໍ ທເມນ຺ໂຕ ທເມຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ຫິສ຺ສ ໂຄໂຓ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ, ໂປເຖຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາປິໂຕປິ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນປິ ຕເຖວ ນິປຊ຺ຊິ. ໂສ ວາຍມິຕ຺ວາ ຕໍ ທເມຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຂໍ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສສີ’ຕິ ປລາລປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປລາເລນ ຕສ຺ສ ຄີວໍ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິມທາສິ, ໂຄໂຓ ຕຕ຺ເຖວ ຌາຍິຕ຺ວາ ມໂຕ. ຕທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕນ ກາເກນ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ. ໂສ ຕສ຺ສ ວິປາເກນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິປາກາວເສເສນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກາກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອວເມວ ອາກາເສ ຌາຍິຕ຺ວາວ ມໂຕ’’ຕິ.

ສາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖີ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມເມວ ອນຸໂຠສິ. ສາ ຫິ ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ເອກສ຺ສ ຄຫປຕິກສ຺ສ ຠຣິຍາ ອຸທກຫຣຓໂກຏ຺ຏນປຈນາທີນິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສຫຕ຺ເຖເນວ ອກາສິ. ຕສ຺ສາ ເອໂກ ສຸນໂຂ ຕໍ ເຄເຫ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກຸຣຸມານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕວ ນິສີທຕິ. ເຂຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ຫຣນ຺ຕິຍາ ທາຣຸປຓ຺ຓາທີນໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ທຫຣມນຸສ຺ສາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສຸນຂລຸທ຺ທໂກ, ອຊ຺ຊ ມຍໍ ມໍເສນ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑນ຺ຕິ. ສາ ເຕສໍ ກຖາຍ ມງ຺ກຸ ຫຸຕ຺ວາ ສຸນຂໍ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ປລາເປຕິ, ສຸນໂຂ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸນ ອນຸພນ຺ຘຕິ. ໂສ ກິຣສ຺ສາ ຕຕິເຍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຠຕ຺ຕາ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ສິເນຫໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ຊາຍາ ວາ ປຕິ ວາ ອຠູຕປຸພ຺ພາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອວິທູເຣ ປນ ອຕ຺ຕຠາເວ ຎາຕເກສຸ ອຘິມຕ຺ໂຕ ສິເນໂຫ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຸນໂຂ ຕໍ ວິຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ສາ ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ສາມິກສ຺ສ ຍາຄຸໍ ຫຣມານາ ຣຊ຺ຊຸໍ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ, ສຸນໂຂ ຕາເຍວ ສທ຺ຘິໍ ຄໂຕ. ສາ ສາມິກສ຺ສ ຍາຄຸໍ ທຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉກຸຏໍ ອາທາຍ ເອກໍ ອຸທກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຏໍ ວາລຸກາຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສມີເປ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ສຸນຂສ຺ສ ສທ຺ທມກາສິ. ສຸນໂຂ ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ອຊ຺ຊ ມຘຸຣກຖາ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ຈາເລນ຺ໂຕ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ສາ ຕໍ ຄີວາຍໍ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກາຍ ຣຊ຺ຊຸໂກຏິຍາ ກຸຏໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກໍ ຣຊ຺ຊຸໂກຏິໍ ສຸນຂສ຺ສ ຄີວາຍໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຸຏໍ ອຸທກາຠິມຸຂໍ ປວຏ຺ເຏສິ. ສຸນໂຂ ກຸຏໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ອຸທເກ ປຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ກາລມກາສິ. ສາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິປາກາວເສເສນ ອຕ຺ຕຠາວສເຕ ວາລຸກກຸຏໍ ຄີວາຍໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ກາລມກາສີຕິ.

ຕຸມ຺ເຫຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມເມວ ອນຸຠູຕໍ. ອຕີຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ພາຣາຓສິວາສິໂນ ສຕ຺ຕ ໂຄປາລກທາຣກາ ເອກສ຺ມິໍ ອຏວິປເທເສ ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ຄາວິໂຍ ວິຈຣນ຺ຕາ ເອກທິວສໍ ຄາວິໂຍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອກໍ ມຫາໂຄຘໍ ທິສ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ໂຄຘາ ປລາຍິຕ຺ວາ ເອກໍ ວມ຺ມິກໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ສ ປນ ວມ຺ມິກສ຺ສ ສຕ຺ຕ ຉິທ຺ທານິ, ທາຣກາ ‘‘ມຍໍ ທານິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ສ຺ເວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອເກໂກ ເອເກກໍ ສາຂຠງ຺ຄມຸຏ຺ຐິໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຕປິ ຊນາ ສຕ຺ຕ ຉິທ຺ທານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕ ປຸນທິວເສ ຕໍ ໂຄຘໍ ອມນສິກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປເທເສ ຄາວິໂຍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຄາວິໂຍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໍ ວມ຺ມິກໍ ທິສ຺ວາ ສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ‘‘ກາ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ສາ ໂຄຘາຍ ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ປິທຫິຕານິ ຉິທ຺ທານິ ວິວຣິໍສຸ. ໂຄຘາ ຊີວິເຕ ນິຣາລຍາ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິຈມ຺ມາວເສສາ ປເວຘມານາ ນິກ຺ຂມິ. ເຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອນຸກມ຺ປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມາ ນໍ ມາເຣຖ, ສຕ຺ຕາຫໍ ຉິນ຺ນຠຕ຺ຕາ ຊາຕາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສຸເຂນ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ. ເຕ ໂຄຘາຍ ອມາຣິຕຕ຺ຕາ ນິຣເຍ ຕາວ ນ ປຈ຺ຈິໍສຸ. ເຕ ປນ ສຕ຺ຕ ຊນາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈຸທ຺ທສສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ຉິນ຺ນຠຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ຕທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສຕ຺ຕຫິ ໂຄປາລເກຫິ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ເຕຫິ ປຸຏ຺ຐປຸຏ຺ຐໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ອເຖໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ປາປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕສ຺ສປິ ສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທສ຺ສາປິ ປພ຺ພຕນ຺ຕຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສາປິ ໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາກາສາທີສຸປິ ເອກປເທໂສປິ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ຐິໂຕ ປາປກມ຺ມໂຕ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໗. ‘‘ນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ນ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ, ນ ປພ຺ພຕານໍ ວິວຣໍ ປວິສ຺ສ;

ນ ວິຊ຺ຊຕີ ໂສ ຊຄຕິປ຺ປເທໂສ, ຍຕ຺ຖຏ຺ຐິໂຕ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ປາປກມ຺ມາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສເຈ ຫິ ໂກຈິ ‘‘ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ປາປກມ຺ມໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ວາ ນິສີເທຍ຺ຍ, ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສຄມ຺ຠີຣໍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ວາ ປວິເສຍ຺ຍ, ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ວາ ນິສີເທຍ຺ຍ, ເນວ ປາປກມ຺ມໂຕ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ປຸຣຕ຺ຖິມາທີສຸ ຊຄຕິປເທເສສຸ ປຖວີຠາເຄສຸ ນ ໂສ ວາລຄ຺ຄມຕ຺ໂຕປິ ໂອກາໂສ ອຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ຐິໂຕ ປາປກມ຺ມໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ, ສມ຺ປຕ຺ຕມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ຕໂຍຊນວຕ຺ຖຸ ເອກາທສມໍ.

໑໒. ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສກ຺ຍວຕ຺ຖຸ

ນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ‘‘ອຍໍ ມມ ຘີຕຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຈ, ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເວຣິຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ ຈາ’’ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ສຕ຺ຖຣິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ‘‘ນ ທານິສ຺ສ ນິມນ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄມນມຄ຺ຄໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ສຸຣໍ ປິວນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖຣິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸເຕ ຕໍ ຐານໍ ອາຄເຕ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉາຕິ ຕສ຺ສ ວເທຖ, ນາຍໍ ມຍາ ມຫລ຺ລກຕໂຣ, ນາສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ມາຕຸລສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ມຄ຺ຄໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕິ. ໂສປິ ເອກໍ ຈຣປຸຣິສໍ ເປເສສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສິຕສ຺ສ ປາຕຸກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສສິ, ອານນ຺ທ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ປສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຠາຣິຍໍ ເຕນ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ມາທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອເທນ຺ເຕນ, ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ໂສປານປາທມູເລ ປຖວິໍ ປວິສິສ຺ສຕີຕິ. ຈຣປຸຣິໂສ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ມມ ຠາຄິເນຍ຺ເຍນ ນິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ຍຖາສຸຕໍ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ທານິ ມມ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ກຖາຍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ອທ຺ຘາ ຍໍ ໂສ ວທຕິ, ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ນໍ ອິທານິ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ. ໂສ ຫິ ມໍ ‘ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປຖວິໍ ປວິສິສ຺ສຕີ’ຕິ ອນິຍເມນ ອວຕ຺ວາ ‘ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ໂສປານປາທມູເລ ປຖວິໍ ປວິສິສ຺ສຕີ’’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍາຫໍ ຕໍ ຐານໍ ນ ຄມິສ຺ສາມິ, ອຖ ນໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຖວິໍ ອປວິສິຕ຺ວາ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປໂຠຄຊາຕໍ ສພ຺ພໍ ສຕ຺ຕຠູມິກປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ໂສປານໍ ຫຣາເປຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫາເປຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ມລ຺ເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ປມາເທນ ເຫຏ຺ຐາ ໂອໂຣຫິຕຸກາໂມ ໂຫມິ, ນິວາເຣຍ຺ຍາຖ ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ປາສາທຕເລ ສິຣິຄພ຺ເຠ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ນ ເກວລໍ ປາສາທຕເລ ເວຫາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອາກາເສ ວາ ນິສີທຕຸ, ນາວາຍ ວາ ສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕຸ, ປພ຺ພຕນ຺ຕຣໍ ວາ ປວິສຕຸ, ພຸທ຺ຘານໍ ກຖາຍ ທ຺ວິຘາຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຍາ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນເຍວ ໂສ ປຖວິໍ ປວິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໘. ‘‘ນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ນ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ, ນ ປພ຺ພຕານໍ ວິວຣໍ ປວິສ຺ສ;

ນ ວິຊ຺ຊຕີ ໂສ ຊຄຕິປ຺ປເທໂສ, ຍຕ຺ຖຏ຺ຐິຕໍ ນປ຺ປສເຫຍ຺ຍ ມຈ຺ຈູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ ນປ຺ປສເຫຍ຺ຍ, ມຈ຺ຈູຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຐິຕໍ ມຣຓໍ ນປ຺ປສເຫຍ຺ຍ ນາຠິຠເວຍ຺ຍ, ເກສຄ຺ຄມຕ຺ໂຕປິ ປຖວິປ຺ປເທໂສ ນຕ຺ຖິ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຕ຺ຖຸ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄສ຺ສ ນິຣຸທ຺ຘເວລາຍ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ມງ຺ຄລສ຺ໂສ ອຸທ຺ທາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ປຫຣິ. ໂສ ອຸປຣິ ນິສິນ຺ໂນວສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມງ຺ຄລສ຺ໂສ ອຸທ຺ທາໂມ’’ຕິ. ໂສ ປນສ຺ໂສ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາວ ສນ຺ນິສີທຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານາ ອຸຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາຣາຠິມຸໂຂ ອໂຫສິ, ທ຺ວາຣານິ ສຍເມວ ວິວຏານິ, ໂສປານໍ ສກຏ຺ຐາເນເຍວ ຐິຕໍ. ທ຺ວາເຣ ຐິຕາ ມລ຺ລາ ຕໍ ຄີວາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາຠິມຸຂໍ ຂິປິໍສຸ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສຕ຺ຕສຸປິ ຕເລສຸ ທ຺ວາຣານິ ສຍເມວ ວິວຏານິ, ໂສປານານິ ຍຖາຐາເນ ຐິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມລ຺ລາ ຕໍ ຄີວາຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາຠິມຸຂໍ ຂິປິໍສຸ. ອຖ ນໍ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ໂສປານປາທມູລໍ ສມ຺ປຕ຺ຕເມວ ມຫາປຖວີ ວິວຣມານາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ, ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ.

ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສກ຺ຍວຕ຺ຖຸ ທ຺ວາທສມໍ.

ປາປວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນວໂມ ວຄ຺ໂຄ.