໑໐. ທຓ຺ຑວຄ຺ໂຄ

໑. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຕຣສວຄ຺ຄິເຍຫິ ເສນາສເນ ປຏິຊຄ຺ຄິເຕ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ນິກ຺ຂມຖ, ມຍໍ ມຫລ຺ລກຕຣາ, ອມ຺ຫາກໍ ເອຕໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ‘‘ນ ມຍໍ ທສ຺ສາມ, ອມ຺ເຫຫິ ປຐມໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຫຣິໍສຸ. ສຕ຺ຕຣສວຄ຺ຄິຍາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມາ’’ຕິ ອາໂຣຈິເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ໂຍ ກໂຣຕິ, ໂສ ອິມໍ ນາມ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປຫາຣທານສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຈິ. ໔໔໙ ອາທໂຍ) ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ‘ຍຖາ ອຫໍ, ຕເຖວ ອຎ຺ເຎປິ ທຓ຺ຑສ຺ສ ຕສນ຺ຕິ, ມຈ຺ຈຸໂນ ຠາຍນ຺ຕີ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປໂຣ ນ ປຫຣິຕພ຺ໂພ, ນ ຆາເຕຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໙. ‘‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສ຺ສ, ສພ຺ເພ ຠາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ;

ອຕ຺ຕານໍ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ, ນ ຫເນຍ຺ຍ ນ ຆາຕເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕີຕິ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນິ ທຓ຺ເຑ ປຕນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ທຓ຺ຑສ຺ສ ຕສນ຺ຕິ. ມຈ຺ຈຸໂນຕິ ມຣຓສ຺ສາປິ ຠາຍນ຺ຕິເຍວ. ອິມິສ຺ສາ ຈ ເທສນາຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ນິຣວເສສໍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ສາວເສໂສ. ຍຖາ ຫິ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູ’’ຕິ ເຠຣິຍາ ຈຣາປິຕາຍປິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ເອວມິຘ ‘‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຫຕ຺ຖາຊາເນຍ຺ໂຍ ອສ຺ສາຊາເນຍ຺ໂຍ ອຸສຠາຊາເນຍ຺ໂຍ ຂີຓາສໂວຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາວ ຕສນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິເມສຸ ຫິ ຂີຓາສໂວ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ປຫີນຕ຺ຕາ ມຣຓກສຕ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ຠາຍຕິ, ອິຕເຣ ຕໂຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ພລວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ສຕ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ນ ຠາຍນ຺ຕີຕິ. ນ ຫເນຍ຺ຍ ນ ຆາຕເຍຕິ ຍຖາ ອຫໍ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎປິ ສຕ຺ຕາຕິ ເນວ ປຣໍ ປຫເຣຍ຺ຍ ນ ປຫຣາເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕເຍວ ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ສຕ຺ຕຣສວຄ຺ຄິເຍ ປຫຣິໍສຸ. ເຕເນວ ກາຣເຓນ ເຕສໍ ຕລສຕ຺ຕິກໍ ອຸຄ຺ຄິຣິໍສຸ. ອິຘາປິ ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມາ’’ຕິ ອາໂຣຈິເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ໂຍ ກໂຣຕິ, ໂສ ອິມໍ ນາມ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຕລສຕ຺ຕິກສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຈິ. ໔໕໔ ອາທໂຍ) ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ‘ຍຖາ ອຫໍ, ຕເຖວ ອຎ຺ເຎປິ ທຓ຺ຑສ຺ສ ຕສນ຺ຕິ, ຍຖາ ຈ ມຍ຺ຫໍ, ຕເຖວ ເນສໍ ຊີວິຕໍ ປິຍ’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ປໂຣ ນ ປຫຣິຕພ຺ໂພ ນ ຆາເຏຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໐. ‘‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສ຺ສ, ສພ຺ເພສໍ ຊີວິຕໍ ປິຍໍ;

ອຕ຺ຕານໍ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ, ນ ຫເນຍ຺ຍ ນ ຆາຕເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ຊີວິຕໍ ປິຍນ຺ຕິ ຂີຓາສວໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕໍ ປິຍໍ ມຘຸຣໍ, ຂີຓາສໂວ ປນ ຊີວິເຕ ວາ ມຣເຓ ວາ ອຸເປກ຺ຂໂກວ ໂຫຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ສພ຺ພຫຸລກຸມາຣກວຕ຺ຖຸ

ສຸຂກາມານິ ຠູຕານີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລ ກຸມາຣເກ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສມ຺ພຫຸເລ ກຸມາຣເກ ເອກໍ ຆຣສປ຺ປຊາຕິກໍ ອຫິໍ ທຓ຺ຑເກນ ປຫຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸມາຣກາ ກິໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຫິໍ, ຠນ຺ເຕ, ທຓ຺ຑເກນ ປຫຣາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຑໍສນຠເຍນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ‘ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ອິມໍ ປຫຣນ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຸຂລາຠິໂນ ນ ຠວິສ຺ສຖ. ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕນ ຫິ ປຣໍ ປຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໓໑. ‘‘ສຸຂກາມານິ ຠູຕານິ, ໂຍ ທຓ຺ເຑນ ວິຫິໍສຕິ;

ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂເມສາໂນ, ເປຈ຺ຈ ໂສ ນ ລຠເຕ ສຸຂໍ.

໑໓໒. ‘‘ສຸຂກາມານິ ຠູຕານິ, ໂຍ ທຓ຺ເຑນ ນ ຫິໍສຕິ;

ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂເມສາໂນ, ເປຈ຺ຈ ໂສ ລຠເຕ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ທຓ຺ເຑນາຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຓ຺ເຑນ ວາ ເລຑ຺ຑຸອາທີຫິ ວາ ວິເຫເຐຕິ. ເປຈ຺ຈ ໂສ ນ ລຠເຕ ສຸຂນ຺ຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣໂລເກ ມນຸສ຺ສສຸຂໍ ວາ ທິພ຺ພສຸຂໍ ວາ ປຣມຕ຺ຖຠູຕໍ ວາ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ນ ລຠຕິ. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ເປຈ຺ຈ ໂສ ລຠເຕຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣໂລເກ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ສຸຂໍ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ປຎ຺ຈສຕາປິ ເຕ ກຸມາຣກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ສມ຺ພຫຸລກຸມາຣກວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ໂກຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ມາໂວຈ ຜຣຸສໍ ກຎ຺ຈີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕສ຺ສ ກິຣ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ວິຈຣຕິ. ຕໍ ເຖໂຣ ນ ປສ຺ສຕິ, ມຫາຊໂນ ປນ ປສ຺ສຕິ. ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣໂຕປິສ຺ສ ມນຸສ຺ສາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂຫຕຸ, ອຍໍ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫາຍິກາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ທທນ຺ຕິ.

ກິໍ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ? ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ເອກມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສທິສາ ອຕິວິຍ ສມຄ຺ຄາ ອເຫສຸໍ. ທີຆາຍຸກພຸທ຺ຘກາເລ ຈ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ວາ ອນຸຉມາສໍ ວາ ຠິກ຺ຂູ ອຸໂປສຖຕ຺ຖາຍ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕປິ ‘‘ອຸໂປສຖຄ຺ຄໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວສນຏ຺ຐານາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເຕ ເອກາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວຕາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອຕິວິຍ ສມຄ຺ຄາ, ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ອິເມ ຠິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ຈິນ຺ຕິຕສມນນ຺ຕຣເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສຸ ເອເກນ, ‘‘ອາວຸໂສ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອາຄເມຫິ, ສຣີຣກິຈ຺ເຈນມ຺ຫິ ອຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສາ ເທວຕາ ເອກໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິວຓ຺ຓໍ ມາເປຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນກາເລ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ເກສກລາປໍ, ເອເກນ ນິວາສນໍ ສຓ຺ຐາປຍມານາ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ໂສ ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕມາຄມຍມາໂນ ປນ ປຸຣໂຕ ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລກຍມາໂນ ຕໍ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ປສ຺ສິ. ສາ ເຕນ ທິຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ອິຕໂຣ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕກາເລ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສີລໍ ເຕ ຠິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖາວຸໂສ, ມຍ຺ຫໍ ເອວຣູປ’’ນ຺ຕິ. ອິທາເນວ ເຕ ມຍາ ປຈ຺ຉໂຕ ນິກ຺ຂມມານາ ຕຣຸຓອິຕ຺ຖີ ອິທໍ ນາມ ກໂຣນ຺ຕີ ທິຏ຺ຐາ, ຕ຺ວໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ເອວຣູປ’’ນ຺ຕິ ກິໍ ວເທສີຕິ. ໂສ ອສນິຍາ ມຕ຺ຖເກ ອວຕ຺ຖໂຏ ວິຍ ມາ ມໍ, ອາວຸໂສ, ນາເສຫິ, ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ເອວຣູປນ຺ຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ມຍາ ສາມໍ ອກ຺ຂີຫິ ທິຏ຺ຐໍ, ກິໍ ຕວ ສທ຺ທຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທຓ຺ຑໂກ ວິຍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ, ອຸໂປສຖຄ຺ເຄປິ ‘‘ນາຫໍ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສີທິ. ອິຕໂຣ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສີເລ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຬໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖສິ. ໂສປິ ‘‘ມຍາ ສາມໍ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເທວຕາ ຕໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠາຣິຍໍ ມຍາ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສີລເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ມຍາ ປນ ວີມໍສນວເສເນຕໍ ກຕໍ, ກໂຣຖ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ອກາສິ, ນ ປນ ເຖເຣ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ມຸທຸຈິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ເອຕ຺ຕກໍ ເທວຕາຍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ.

ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ປນ ເຕ ເຖຣາ ຍຖາສຸຂໍ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເທວຕາ ອປີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ຕເຖວ ປຎ຺ຎາຍິ. ເຕເນວສ຺ສ ໂກຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕໍ ຕຖາວິຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ອິມໍ ທຸສ຺ສີລໍ ຕວ ວິຫາຣາ ນີຫຣ. ອິມຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ເສສຠິກ຺ຂູນໍ ອຍໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖາ ວິຫາເຣ ນຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ ອຸປາສກາຕິ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖາວ ຊານິສ຺ສຕີຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິສາຂາຍປິ ຕເຖວ ກເຖສຸໍ. ສາປິ ເນສໍ ຕເຖວ ປຏິວຈນໍ ອທາສິ.

ຠິກ຺ຂູປິ ເຕຫິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕວຈນາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ໂກຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສພ຺ເພສໍ ອຍສໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິຊິຕາ ນີຫຣຖາ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ ໂສ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ວິຫາເຣ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກຕຣສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຖ, ອຫໍ ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ເສນາສນໍ ປຸຣິເສຫິ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ມຫາສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປມຸເຂ ອຏ຺ຐາສິ. ຕມ຺ປິສ຺ສ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ຐິຕໍ ຣາຊາ ອທ຺ທສ. ເຖໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຣາຊາ ເຖຣໍ ນ ວນ຺ທິ, ຕມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິໍ ນາທ຺ທສ. ໂສ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣປິ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈປິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອທິສ຺ວາວ ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອທ຺ທສໍ, ກຫໍ ສາ’’ຕິ? ‘‘ນ ປສ຺ສາມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ຐິຕາ ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ອຫໍ ນ ປສ຺ສາມິ’’ຈ຺ເຈວາຫ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິໂຕ ຕາວ ນິກ຺ຂມຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖເຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປມຸເຂ ຐິເຕ ປຸນ ສາ ເຖຣສ຺ສ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ອຸປຣິຕລໍ ອຠິຣຸຫິ, ຕສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຖໂຣ ນິສີທິ. ປຸນ ຣາຊາ ຕໍ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ອທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຫໍ ສາ ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸນ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ມຫາຣາຊາຕິ. ‘‘ກິໍ ກເຖຖ, ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ອິທາເນວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ຐິຕາ ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ມຫາຣາຊ, ມຫາຊໂນປິ ‘‘ເມ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອິຕ຺ຖີ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ວທຕິ, ອຫໍ ປນ ນ ປສ຺ສາມີຕິ. ຣາຊາ ‘‘ປຏິຣູປເກນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸນ ເຖຣໍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິໂຕ ຕາວ ໂອຕຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປມຸເຂ ຐິເຕ ປຸນ ຕໍ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸປຣິຕລໍ ອຠິຣຸຫິ. ປຸນ ນາທ຺ທສ. ໂສ ປຸນ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ນ ປສ຺ສາມິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຏິຣູປກເມເວຕ’’ນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູເປ ສໍກິເລເສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ວິຈຣນ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ນິພທ຺ຘໍ ມມ ເຄຫໍ ປວິສຖ, ອຫເມວ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ຠິກ຺ຂູ ‘‘ປສ຺ສຖາວຸໂສ, ຣຎ຺ໂຎ ປາປກິຣິຍໍ, ‘ເອຕໍ ວິຫາຣໂຕ ນີຫຣາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄໂຕ’’ຕິ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ຕມ຺ປິ ເຖຣໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ທຸສ຺ສີລ, ອິທານິສິ ຣາຊໂກຓ຺ໂຑ ຊາໂຕ’’ຕິ. ໂສປິ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ທຸສ຺ສີລາ, ຕຸມ຺ເຫ ໂກຓ຺ຑາ, ຕຸມ຺ເຫ ອິຕ຺ຖິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂກຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣ ອມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ອມ຺ເຫ ‘ທຸສ຺ສີລາ’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ວເທສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ກຖິຕກາຣຓາ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ກສ຺ມາ ກເຖຖາ’’ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ອິຕ຺ຖິໍ ວິຈຣນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອິເມ ກິຣ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ອິຕ຺ຖິໍ ວິຈຣນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ວທນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ກເຖສິ, ເອເຕ ຕາວ ທິສ຺ວາ ກເຖນ຺ຕິ. ຕ຺ວໍ ອທິສ຺ວາວ ອິເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ກສ຺ມາ ກເຖສິ, ນນຸ ປຸພ຺ເພ ຕເວວ ປາປິກໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ອິທໍ ຊາຕໍ, ອິທານິ ກສ຺ມາ ປຸນ ປາປິກໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາສີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິມິນາ ປຸພ຺ເພ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອິທໍ ປາປກມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ໂຕ, ອິທານິ ເຕ ປຸນ ຕຖາຣູປໍ ປາປິກໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ມາ ປຸນ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຫິ, ນິສ຺ສທ຺ໂທ ມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ຉິນ຺ນກໍສຖາລສທິໂສ ໂຫຫິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໓໓. ‘‘ມາໂວຈ ຜຣຸສໍ ກຎ຺ຈິ, ວຸຕ຺ຕາ ປຏິວເທຍ຺ຍຸ ຕໍ;

ທຸກ຺ຂາ ຫິ ສາຣມ຺ຠກຖາ, ປຏິທຓ຺ຑາ ຜຸເສຍ຺ຍຸ ຕໍ.

໑໓໔. ‘‘ສເຈ ເນເຣສິ ອຕ຺ຕານໍ, ກໍໂສ ອຸປຫໂຕ ຍຖາ;

ເອສ ປຕ຺ໂຕສິ ນິພ຺ພານໍ, ສາຣມ຺ໂຠ ເຕ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມາໂວຈ ຜຣຸສໍ ກຎ຺ຈີຕິ ກຎ຺ຈິ ເອກປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ຜຣຸສໍ ມາ ອວຈ. ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕຍາ ປເຣ ‘‘ທຸສ຺ສີລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ປຏິວເທຍ຺ຍຸໍ. ສາຣມ຺ຠກຖາຕິ ເອສາ ກຣຓຸຕ຺ຕຣາ ຍຸຄຄ຺ຄາຫກຖາ ນາມ ທຸກ຺ຂາ. ປຏິທຓ຺ຑາຕິ ກາຍທຓ຺ຑາທີຫິ ປຣໍ ປຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຕາທິສາ ປຏິທຓ຺ຑາ ຈ ຕວ ມຕ຺ຖເກ ປເຕຍ຺ຍຸໍ. ສເຈ ເນເຣສີຕິ ສເຈ ອຕ຺ຕານໍ ນິຈ຺ຈລໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ. ກໍໂສ ອຸປຫໂຕ ຍຖາຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕລມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕກໍສຖາລໍ ວິຍ. ຕຎ຺ຫິ ຫຕ຺ຖປາເທຫິ ວາ ທຓ຺ຑເກນ ວາ ປຫຏມ຺ປິ ສທ຺ທໍ ນ ກໂຣຕິ, ເອສ ປຕ຺ໂຕສີຕິ ສເຈ ເອວຣູໂປ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ອິມໍ ປຏິປທໍ ປູຣຍມາໂນ ອິທານິ ອປ຺ປຕ຺ໂຕປິ ເອໂສ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ. ສາຣມ຺ໂຠ ເຕ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຈ ປນ ‘‘ຕ຺ວໍ ທຸສ຺ສີໂລ, ຕຸມ຺ເຫ ທຸສ຺ສີລາ’’ຕິເອວມາທິໂກ ອຸຕ຺ຕຣກຣຓວາຈາລກ຺ຂໂຓ ສາຣມ຺ໂຠປິ ເຕ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ນ ຠວິສ຺ສຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ, ໂກຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣປິ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫີຕິ.

ໂກຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຸໂປສຖິກອິຕ຺ຖີນໍ ວຕ຺ຖຸ

ຍຖາ ທຓ຺ເຑນາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ປຸພ຺ພາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິສາຂາທີນໍ ອຸປາສິການໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ມຫາອຸໂປສຖທິວເສ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອຸໂປສຖິກາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຄມິໍສຸ. ວິສາຂາ ຕາສຸ ມຫລ຺ລກິຕ຺ຖິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ, ‘‘ອມ຺ມາ, ກິມຕ຺ຖໍ ອຸໂປສຖິກາ ຊາຕຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຕາຫິ ‘‘ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຊ຺ຌິມິຕ຺ຖິໂຍ ປຸຈ຺ຉິ, ຕາຫິ ‘‘ສປຕ຺ຕິວາສາ ມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຣຸຓິຕ຺ຖິໂຍ ປຸຈ຺ຉິ, ຕາຫິ ‘‘ປຐມຄພ຺ເຠ ປຸຕ຺ຕປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຸມາຣິກາໂຍ ປຸຈ຺ຉິ, ຕາຫິ ‘‘ຕຣຸຓຠາເວເຍວ ປຕິກຸລຄມນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕາສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ວິສາເຂ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕິອາທໂຍ ນາມ ທຓ຺ຑຫຕ຺ຖກໂຄປາລກສທິສາ, ຊາຕິ ຊຣາຍ ສນ຺ຕິກໍ, ຊຣາ ພ຺ຍາຘິໂນ ສນ຺ຕິກໍ, ພ຺ຍາຘິ ມຣຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕ຺ວາ ມຣຓໍ ກຸຐາຣິຍາ ຉິນ຺ທນ຺ຕາ ວິຍ ຊີວິຕໍ ຉິນ຺ທຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ວິວຏ຺ຏໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວຏ຺ຏເມວ ປນ ປຕ຺ເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໕. ‘‘ຍຖາ ທຓ຺ເຑນ ໂຄປາໂລ, ຄາໂວ ປາເຊຕິ ໂຄຈຣໍ;

ເອວໍ ຊຣາ ຈ ມຈ຺ຈຸ ຈ, ອາຍຸໍ ປາເຊນ຺ຕິ ປາຓິນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປາເຊຕີຕິ ເຉໂກ ໂຄປາໂລ ເກທາຣນ຺ຕຣໍ ປວິສນ຺ຕິໂຍ ຄາໂວ ທຓ຺ເຑນ ນິວາເຣຕ຺ວາ ເຕເນວ ໂປເຖນ຺ໂຕ ສຸລຠຕິໂຓທກໍ ໂຄຈຣໍ ເນຕິ. ອາຍຸໍ ປາເຊນ຺ຕີຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ເຂເປນ຺ຕິ. ໂຄປາລໂກ ວິຍ ຫິ ຊຣາ ຈ ມຈ຺ຈຸ ຈ, ໂຄຄໂຓ ວິຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂຄຈຣຠູມິ ວິຍ ມຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິ ຕາວ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຊຣາຍ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ, ຊຣາ ພ຺ຍາຘິໂນ ສນ຺ຕິກໍ, ພ຺ຍາຘິ ມຣຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ. ຕເມວ ມຣຓໍ ກຸຐາຣິຍາ ເຉທໍ ວິຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນໍ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອຸໂປສຖິກອິຕ຺ຖີນໍ ວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອຊຄຣເປຕວຕ຺ຖຸ

ອຖ ປາປານິ ກມ຺ມານີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຊຄຣເປຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຄິຊ຺ຌກູຏໂຕ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ປຎ຺ຈວີສຕິໂຍຊນິກໍ ອຊຄຣເປຕໍ ນາມ ອທ຺ທສ. ຕສ຺ສ ສີສໂຕ ອຄ຺ຄິຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຣິຍນ຺ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສີສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸຠຍໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ໂອຕຣນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສິ. ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖເຣນ ສິຕກາຣຓໍ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອກາໂລ, ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ມໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຕກາເລ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ອາຫ – ‘‘ຕຕ຺ຣາຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອກໍ ເປຕໍ ອທ຺ທສໍ, ຕສ຺ສ ເອວຣູໂປ ນາມ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ອຫໍ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘ນ ວຕ ເມ ເອວຣູໂປ ອຕ຺ຕຠາໂວ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’ຕິ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສິ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຈກ຺ຂຸຠູຕາ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທີນິ (ປາຣາ. ໒໒໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐໒) ວທນ຺ໂຕ ເຖຣສ຺ສ ກຖໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ເອໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປໂຕ ໂພຘິມຓ຺ເຑເຍວ ທິຏ຺ໂຐ, ‘ເຍ ຈ ປນ ເມ ວຈນໍ ນ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ຕໍ ອຫິຕາຍ ອສ຺ສາ’ຕິ ນ ກເຖສິໍ, ອິທານິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ສກ຺ຂິໍ ລຠິຕ຺ວາ ກເຖມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ປຸຏ຺ໂຐ ພ຺ຍາກາສິ –

ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ສຸມງ຺ຄລເສຏ຺ຐິ ນາມ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາຫິ ຠູມິໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ວີສຕິອຸສຠຏ຺ຐາເນ ຕຕ຺ຕເກເນວ ຘເນນ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕາວຕ຺ຕເກເນວ ວິຫາຣມຫໍ ກາເຣສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ປາໂຕວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນຄຣທ຺ວາເຣ ເອກິສ຺ສາ ສາລາຍ ກາສາວໍ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ກລລມກ຺ຂິເຕຫິ ປາເທຫິ ນິປນ຺ນໍ ເອກໍ ໂຈຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກລລມກ຺ຂິຕປາໂທ ຣຕ຺ຕິໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ທິວາ ນິປນ຺ນມນຸສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂຈໂຣ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ, ຊານິສ຺ສາມິ ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເຂຕ຺ຕໍ ຌາເປສິ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວເຊ ຄຸນ຺ນໍ ປາເທ ຉິນ຺ທິ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເຄຫໍ ຌາເປສິ, ໂສ ເອຕ຺ຕເກນາປິ ໂກປໍ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຈູຬູປຏ຺ຐາເກນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ ເສຏ຺ຐິໂນ ປິຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຕສ຺ສ ປິຍຕຣໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ, ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ຌາເປຕ຺ວາ ໂກປໍ ນິພ຺ພາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຣິ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ເຐ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍຆເຏ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ອຄ຺ຄິໍ ອທາສິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ຄນ຺ຘກຸຏິ ກິຣ ຌາຍຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຌາມກາເລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ຌາມໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ວາລຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂທມນສ຺ສໍ ອກຕ຺ວາ ວາມພາຫຸໍ ສມຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ມຫາອປ຺ໂຜຏນໍ ອປ຺ໂຜເຏສິ. ອຖ ນໍ ສມີເປ ຐິຕາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກສ຺ມາ, ສາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກຕຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ຌາມກາເລ ອປ຺ໂຜເຏສີ’’ຕິ? ໂສ ອາຫ – ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ເມ, ຕາຕາ, ອຄ຺ຄິອາທີຫິ ອສາຘາຣເຓ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ຘນໍ ນິທຫິຕຸໍ ລທ຺ຘໍ, ‘ປຸນປິ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ກາຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ອປ຺ໂຜເຏສິ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ປຸນ ຕຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວີສຕິສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາຣສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ທານໍ ອທາສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂຈໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອິມໍ ອມາເຣຕ຺ວາ ມງ຺ກຸກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ໂຫຕຸ, ມາເຣສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ນິວາສນນ຺ຕເຣ ຉຸຣິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ວິຫາເຣ ວິຈຣນ຺ໂຕປິ ໂອກາສໍ ນ ລຠິ. ມຫາເສຏ຺ຐິປິ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ເອເກນ ປຸຣິເສນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເຂຕ຺ຕໍ ຌາປິຕໍ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວເຊ ຄຸນ຺ນໍ ປາທາ ຉິນ຺ນາ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເຄຫໍ ຌາປິຕໍ, ອິທານິ ຄນ຺ຘກຸຏິປິ ເຕເນວ ຌາປິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ທາເນ ປຐມໍ ປຕ຺ຕິໍ ຕສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈໂຣ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕ ເມ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ເອວໍ ອປຣາຘກາຣເກ ມຍິ ອິມສ຺ສ ໂກປມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ທາເນ ມຍ຺ຫເມວ ປຐມໍ ປຕ຺ຕິໍ ເທຕິ, ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ທຸພ຺ຠາມິ, ເອວຣູປໍ ເມ ປຸຣິສໍ ອຂມາເປນ຺ຕສ຺ສ ເທວທຓ຺ໂຑປິ ເມ ມຕ຺ຖເກ ປເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ຂມາຫິ ເມ, ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ສາມິ, ເອວໍ ອຍຸຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ມຍາ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ເມ ຂມາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ຕຍາ ເມ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຕ຺ວໍ ມຍາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ກສ຺ມາ ເມ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເອວມກາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕນ ເຕນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ເມ ກາຣເຓນ ໂກໂປ ອຸປ຺ປາທິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕໍ ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຕາຕ, ວຸຕ຺ຕໍ ມຍາ, ຕໍ ເມ ຂມາຫີ’’ຕິ ໂຈຣໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ຕາຕ, ຂມາມິ ເຕ, ຄຈ຺ຉ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ສເຈ ເມ, ສາມິ, ຂມສິ, ສປຸຕ຺ຕທາຣໍ ມໍ ເຄເຫ ທາສໍ ກໂຣຫີຕິ. ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ມຍາ ເອຕ຺ຕເກ ກຖິເຕ ເອວຣູປໍ ເຉທນໍ ອກາສິ, ເຄເຫ ວສນ຺ເຕນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ນ ສກ຺ກາ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕຸໍ, ນ ເມ ຕຍາ ເຄເຫ ວສນ຺ເຕນ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ຂມາມິ ເຕ, ຄຈ຺ຉ, ຕາຕາຕິ. ໂຈໂຣ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິປາກາວເສເສນ ອິທານິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ປຈ຺ຈຕີຕິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ພາລາ ນາມ ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ນ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ປນ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ເມຫິ ຑຍ຺ຫມານາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ທາວຄ຺ຄິສທິສາວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໖. ‘‘ອຖ ປາປານິ ກມ຺ມານິ, ກຣໍ ພາໂລ ນ ພຸຊ຺ຌຕິ;

ເສຫິ ກມ຺ເມຫິ ທຸມ຺ເມໂຘ, ອຄ຺ຄິຑຑ຺ໂຒວ ຕປ຺ປຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຖ ປາປານີຕິ ນ ເກວລໍ ພາໂລ ໂກຘວເສນ ປາປານິ ກໂຣຕິ, ກໂຣນ຺ໂຕປິ ປນ ນ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ປາປໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອພຸຊ຺ຌນໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເອວຣູໂປ ນາມ ວິປາໂກ’’ຕິ ອຊານນຕາຍ ‘‘ນ ພຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສຫີຕິ ໂສ ເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກຫິ ກມ຺ເມຫິ ທຸມ຺ເມໂຘ ນິປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິຑຑ຺ໂຒວ ຕປ຺ປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອຊຄຣເປຕວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ທຓ຺ເຑນາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ຊານາຖາວຸໂສ, ‘ເກນ ກາຣເຓນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ມຫາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’ຕິ. ມຍໍ ນ ຊານາມ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ຊານາຖາຕິ. ອາມ, ຊານາມ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ນາມ ເອກໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ໂສ ຫິ ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວຕາຫິ ກຕກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ກເຖຕິ ‘ອິທໍ ນາມ ກຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠນ຺ຕີ’ຕິ. ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ກເຖຕິ ‘ອິທໍ ນາມ ກຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອຠິຫຣນ຺ຕິ, ສເຈ ຕໍ ມາເຣຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ໂສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອມ຺ຫາກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ສພ຺ເພ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ຕໍ ມາຣາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາເກ ສມາທເປຕ຺ວາ ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຸຣິສຆາຕກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຈຣນ຺ເຕ ໂຈເຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ກາຬສິລາຍໍ ວສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ມາເຣຖາ’’ຕິ ເຕສໍ ກຫາປເຓ ອທໍສຸ. ໂຈຣາ ຘນໂລເຠນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣໍ ມາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຣິວາເຣສຸໍ. ເຖໂຣ ເຕຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກຸຎ຺ຈິກຈ຺ຉິທ຺ເທນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຕ ໂຈຣາ ຕໍ ທິວສໍ ເຖຣໍ ອທິສ຺ວາ ປຸເນກທິວສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ເຖໂຣ ຎຕ຺ວາ ກຓ຺ຓິກາມຓ຺ຑລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ເອວໍ ເຕ ປຐມມາເສປິ ມຊ຺ຌິມມາເສປິ ເຖຣໍ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ປຈ຺ຉິມມາເສ ປນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ອາກຑ຺ຒນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ນ ອປຄຈ຺ຉິ. ໂຈຣາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸລກຓມຕ຺ຕານິສ຺ສ ອຏ຺ຐີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ຠິນ຺ທິໍສຸ. ອຖ ນໍ ‘‘ມໂຕ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເອກສ຺ມິໍ ຄຸມ຺ພປິຏ຺ເຐ ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ເຖໂຣ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຌານເວຐເນນ ເວເຐຕ຺ວາ ຖິຣໍ ກຕ຺ວາ ອາກາເສນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສສິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ? ‘‘ກາຬສິລາປເທສໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ຍາຫິ. ຕາທິສສ຺ສ ຫິ ເມ ສາວກສ຺ສ ອິທານິ ທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ໂສ ‘‘ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພານທິວເສ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ນານປ຺ປກາຣາ ອິທ຺ຘິໂຍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກາຬສິລາຏວິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ‘‘ເຖຣໍ ກິຣ ໂຈຣາ ມາເຣສຸ’’ນ຺ຕິ ອຍມ຺ປິ ກຖາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປຕ຺ຖຣິ. ຣາຊາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ໂຈເຣ ປຣິເຍສນຕ຺ຖາຍ ຈຣປຸຣິເສ ປໂຍເຊສິ. ເຕສຸປິ ໂຈເຣສຸ ສຸຣາປາເນ ສຸຣໍ ປິວນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ເອກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປາເຕສິ. ໂສ ຕໍ ສນ຺ເຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ທຸພ຺ພິນີຕ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ເມ ປິຏ຺ຐິໍ ປາເຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ກິໍ ປນ ຫເຣ ທຸຏ຺ຐໂຈຣ, ຕຍາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ປຐມໍ ປຫໂຏຕິ? ກິໍ ປນ ມຍາ ປຫຏຠາວໍ ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສີຕິ? ອິຕິ ເນສໍ ‘‘ມຍາ ປຫໂຏ, ມຍາ ປຫໂຏ’’ຕິ ວທນ຺ຕານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ຈຣປຸຣິສາ ເຕ ສພ຺ເພ ໂຈເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ໂຈເຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ເຖໂຣ ມາຣິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ຕຸມ຺ເຫ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕາ’’ຕິ? ‘‘ນຄ຺ຄສມຓເກຫິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ປຎ຺ຈສເຕ ນຄ຺ຄສມຓເກ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕຫິ ໂຈເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊງ຺ຄເຓ ນາຠິປ຺ປມາເຓສຸ ອາວາເຏສຸ ນິຂຓາເປຕ຺ວາ ປລາເລຫິ ປຏິຈ຺ຉາທາເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທາເປສິ. ອຖ ເນສໍ ຌາມຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຍນງ຺ຄເລຫິ ກສາເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ກາຣາເປສິ.

ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອນນຸຣູປເມວ ມຣຓໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອິມສ຺ເສວ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອນນຸຣູປໍ ມຣຓໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພ ປນ ເຕນ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອນຸຣູປເມວ ມຣຓໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ປນສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖສິ –

ອຕີເຕ ກິຣ ພາຣາຓສິວາສີ ເອໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຍເມວ ໂກຏ຺ຏນປຈນາທີນິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ນໍ, ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ເອກໂກວ ເຄເຫ ຈ ອຣຎ຺ເຎ ຈ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິລມສິ, ເອກໍ ເຕ ກຸມາຣິກໍ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ນ ມຍ຺ຫໍ ເອວຣູປາຍຕ຺ໂຖ, ອຫໍ ຍາວ ຕຸມ຺ເຫ ຊີວຖ, ຕາວ ໂວ ສຫຕ຺ຖາ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ກຸມາຣິກໍ ອານຍິໍສຸ. ສາ ກຕິປາຫເມວ ເຕ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ ທສ຺ສນມ຺ປິ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕີ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕວ ມາຕາປິຕູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ພຫິຄຕກາເລ ມກຈິວາກຂຓ຺ຑານິ ຈ ຍາຄຸເຜຓຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາກິຣິຕ຺ວາ ເຕນາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ອາຫ – ‘‘ອິເມສໍ ອນ຺ຘມຫລ຺ລການໍ ເອຕໍ ກມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ເຄຫໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກາ ເອເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕາຍ ນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຖຍມານາຍ ເອວຣູໂປປິ ປູຣິຕປາຣມີ ສຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠິຊ຺ຊິ. ໂສ ‘‘ໂຫຕຸ, ຊານິສ຺ສາມິ ເນສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເຕ ໂຠເຊຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ ອາຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕ ຍານກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຏວິມຊ຺ຌໍ ປຕ຺ຕກາເລ, ‘‘ຕາຕ, ຣສ຺ມິໂຍ ຄຓ຺ຫາຖ, ຄາໂວ ປໂຕທສຎ຺ຎາຍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂຈຣາ ວສນ຺ຕິ, ອຫໍ ໂອຕຣາມີ’’ຕິ ປິຕຸ ຫຕ຺ເຖ ຣສ຺ມິໂຍ ທຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສທ຺ທໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຈຣານໍ ອຸຏ຺ຐິຕສທ຺ທມກາສິ. ມາຕາປິຕໂຣ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂຈຣາ ອຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ, ‘‘ຕາຕ, ມຍໍ ມຫລ຺ລກາ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕານເມວ ຣກ຺ຂາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ມາຕາປິຕໂຣ ຕຖາວິຣວນ຺ເຕປິ ໂຈຣສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ອຏວິຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມິ.

ສຕ຺ຖາ ອິທໍ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອເນກວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິປາກາວເສເສນ ອຕ຺ຕຠາວສເຕ ເອວເມວ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສໍຈຸຓ຺ຓິໂຕ ມຣຓໍ ປຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມານຸຣູປເມວ ມຣຓໍ ລທ຺ຘໍ, ປຎ຺ຈຫິ ໂຈຣສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ລຠິໍສຸ. ອປ຺ປທຸຏ຺ເຐສຸ ຫິ ປທຸສ຺ສນ຺ໂຕ ທສຫິ ກາຣເຓຫິ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓາຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໓໗. ‘‘ໂຍ ທຓ຺ເຑນ ອທຓ຺ເຑສຸ, ອປ຺ປທຸຏ຺ເຐສຸ ທຸສ຺ສຕິ;

ທສນ຺ນມຎ຺ຎຕຣໍ ຐານໍ, ຂິປ຺ປເມວ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

໑໓໘. ‘‘ເວທນໍ ຜຣຸສໍ ຊານິໍ, ສຣີຣສ຺ສ ວ ເຠທນໍ;

ຄຣຸກໍ ວາປິ ອາພາຘໍ, ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປໍ ວ ປາປຸເຓ.

໑໓໙. ‘‘ຣາຊໂຕ ວາ ອຸປສຄ຺ຄໍ, ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ວ ທາຣຸຓໍ;

ປຣິກ຺ຂຍໍ ວ ຎາຕີນໍ, ໂຠຄານໍ ວ ປຠງ຺ຄຸຣໍ.

໑໔໐. ‘‘ອຖ ວາສ຺ສ ອຄາຣານິ, ອຄ຺ຄິ ຑຫຕິ ປາວໂກ;

ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ, ນິຣຍໍ ໂສປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອທຓ຺ເຑສູຕິ ກາຍທຓ຺ຑາທິຣຫິເຕສຸ ຂີຓາສເວສຸ. ອປ຺ປທຸຏ຺ເຐສູຕິ ປເຣສຸ ວາ ອຕ຺ຕນິ ວາ ນິຣປຣາເຘສຸ. ທສນ຺ນມຎ຺ຎຕຣໍ ຐານນ຺ຕິ ທສສຸ ທຸກ຺ຂກາຣເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກາຣຓໍ. ເວທນນ຺ຕິ ສີສໂຣຄາທິເຠທໍ ຜຣຸສໍ ເວທນໍ. ຊານິນ຺ຕິ ກິຈ຺ຉາຘິຄຕສ຺ສ ຘນສ຺ສ ຊານິໍ. ເຠທນນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖຈ຺ເຉທາທິກໍ ສຣີຣເຠທນໍ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ປກ຺ຂຫຕເອກຈກ຺ຂຸກປີຐສປ຺ປິກຸຓີຠາວກຸຏ຺ຐໂຣຄາທິເຠທໍ ຄຣຸກາພາຘໍ ວາ. ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປນ຺ຕິ ອຸມ຺ມາທໍ. ອຸປສຄ຺ຄນ຺ຕິ ຍສວິໂລປເສນາປຕິຏ຺ຐານາທິອຈ຺ຉິນ຺ທນາທິກໍ ຣາຊໂຕ ອຸປສຄ຺ຄໍ ວາ. ອພ຺ຠກ຺ຂານນ຺ຕິ ອທິຏ຺ຐອສຸຕອຈິນ຺ຕິຕປຸພ຺ພໍ ‘‘ອິທໍ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທາທິກມ຺ມໍ, ອິທໍ ວາ ຣາຊາປຣາຘິຕກມ຺ມໍ ຕຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ທາຣຸຓໍ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ວາ. ປຣິກ຺ຂຍໍ ວ ຎາຕີນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອວສ຺ສໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ຖານໍ ຎາຕີນໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ວາ. ປຠງ຺ຄຸຣນ຺ຕິ ປຠງ຺ຄຸຠາວໍ ປູຕິຠາວໍ. ຍໍ ຫິສ຺ສ ເຄເຫ ຘຎ຺ຎໍ, ຕໍ ປູຕິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ສຸວຓ຺ຓໍ ອງ຺ຄາຣຠາວໍ, ມຸຕ຺ຕາ ກປ຺ປາສຏ຺ຐິຠາວໍ, ກຫາປຓໍ ກປາລຂຓ຺ຑາທິຠາວໍ, ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທາ ກາຓກຸຓາທິຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຄ຺ຄິ ຑຫຕີຕິ ເອກສໍວຈ຺ຉເຣ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຑາຫເກ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ອສນິອຄ຺ຄິ ວາ ປຕິຕ຺ວາ ຑຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນວ ຘມ຺ມຕາຍ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ປາວໂກ ວາ ຑຫຕິເຍວ. ນິຣຍນ຺ຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອິເມສໍ ທສນ຺ນໍ ຐານານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຕ຺ວາປິ ເອກໍເສນ ສມ຺ປຣາເຍ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິຣຍໍ ໂສປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ພຫຸຠຓ຺ຑິກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ນ ນຄ຺ຄຈຣິຍາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຠຓ຺ຑິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກິເຣໂກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຠຣິຍາຍ ກາລກຕາຍ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ປພ຺ພຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວຓຎ຺ຈ ອຄ຺ຄິສາລຎ຺ຈ ຠຓ຺ຑຄພ຺ຠຎ຺ຈ ກາເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ຠຓ຺ຑຄພ຺ຠໍ ສປ຺ປິມຘຸເຕລາທີຫິ ປູເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ທາເສ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິກໍ ອາຫາຣໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ພຫຸຠຓ຺ໂຑ ຈ ພຫຸປຣິກ຺ຂາໂຣ ຈ ອໂຫສິ. ຣຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎໍ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ໂຫຕິ, ທິວາ ອຎ຺ຎໍ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ໂຫຕິ, ທິວາ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວສຕິ. ຕສ຺ເສກທິວສໍ ຈີວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ສຸກ຺ຂາເປນ຺ຕສ຺ສ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສິມານິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ຕິຈີວຣານິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ປນ ເອວໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອວໍ ພຫຸປຣິກ຺ຂາໂຣ ຊາໂຕ’’ຕິ ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຕິພຫຸຠຓ຺ໂຑ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຫ – ‘‘ກສ຺ມາ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມຍາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ເອວໍ ພຫຸຠຓ຺ໂຑ ຊາໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຕາວຕ຺ຕເກເນວ ກຸປິໂຕ ‘‘ອິມິນາ ທານິ ນີຫາເຣນ ຈຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາຣຸປນໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຣິສມຊ຺ເຌ ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠຍມາໂນ ນນຸ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຄເວສໂກ ທກຣກ຺ຂສກາເລປິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ຄເວສມາໂນ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ວິຫາສິ, ກສ຺ມາ ອິທານິ ເອວໍ ຄຣຸເກ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ປາຣຸປນໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຫາຍ ຐິໂຕສີຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍສຸ. ຠຄວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກເຖສິ –

ອຕີເຕ ກິຣ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ມຫິໍສກຸມາໂຣຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ຈນ຺ທກຸມາໂຣ ນາມ ອໂຫສິ. ເຕສໍ ມາຕຣິ ກາລກຕາຍ ຣາຊາ ອຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ສາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ສູຣິຍກຸມາໂຣຕິສ຺ສ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ ວຣໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ສາປິ ໂຂ, ‘‘ເທວ, ອິຈ຺ຉິຕກາເລ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ຣາຊານໍ ອາຫ – ‘‘ເທເວນ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕກາເລ ວໂຣ ທິນ຺ໂນ, ອິທານິ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ເທຫີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ມມ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘາ ວິຍ ຊລນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກາ ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈມານເມວ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ປຸຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ປຸຕ຺ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ອຫໍ ສູຣິຍກຸມາຣສ຺ສ ຊາຕກາເລ ວຣໍ ອທາສິໍ, ອິທານິສ຺ສ ມາຕາ ຣຊ຺ຊໍ ຍາຈຕິ, ອຫໍ ຕສ຺ສ ນ ທາຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ມາຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ອຣຎ຺ເຎ ວສິຕ຺ວາ ມມຈ຺ຈເຍນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຕຣນ຺ເຕ ຣາຊງ຺ຄເຓ ກີຬມາໂນ ສູຣິຍກຸມາໂຣ ທິສ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິ. ເຕສໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິຏ຺ຐກາເລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ສູຣິຍກຸມາຣໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ເອຕໍ ສຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ປທຸມິນິປຓ຺ເຓຫິ ອຸທກໍ ອາຫຣາ’’ຕິ. ໂສ ປນ ສໂຣ ເວສ຺ສວຓ຺ຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ເອເກນ ທກຣກ຺ຂເສນ ລທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເວສ຺ສວຓ຺ໂຓ ຈ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ເທວຘມ຺ມຊານນເກ ເຍ ຈ ອຎ຺ເຎ ອິມໍ ສຣໍ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ເຕ ຂາທິຕຸໍ ລຠສີ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ ຕໍ ສຣໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິຓ຺ເຓ ເທວຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຊານນ຺ເຕ ຂາທຕິ, ສູຣິຍກຸມາໂຣປິ ຕໍ ສຣໍ ອວີມໍສິຕ຺ວາວ ໂອຕຣິ, ເຕນ ຈ ‘‘ເທວຘມ຺ເມ ຊານາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ເທວຘມ຺ມາ ນາມ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ເທວຘມ຺ເມ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ອຸທກໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠວເນ ຐເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕໍ ຈິຣາຍນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈນ຺ທກຸມາຣໍ ເປເສສິ. ໂສປິ ເຕນ ‘‘ເທວຘມ຺ເມ ຊານາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ເທວຘມ຺ມາ ນາມ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ’’ຕິ ອາຫ. ທກຣກ຺ຂໂສ ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຐເປສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຈິຣາຍນ຺ເຕ ‘‘ອນ຺ຕຣາເຍນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ໂອຕຣຓປທໍເຍວ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສໂຣ ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຘນຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຣກ຺ຂໂສ ຕໍ ອໂນຕຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວນກມ຺ມິກປຸຣິສເວເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ຕ຺ວໍ ມຄ຺ຄກິລນ຺ໂຕ, ກສ຺ມາ ອິມໍ ສຣໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ຠິສມຸລາລໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ປິລນ຺ຘິຕ຺ວາ ນ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ເອສ ໂສ ຍກ຺ໂຂ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕຍາ ເມ ຠາຕໂຣ ຄຫິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ມຍາ ຄຫິຕາຕິ. ກິໍ ກາຣຓາຕິ? ອຫໍ ອິມໍ ສຣໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິຓ຺ເຓ ລຠາມີຕິ. ກິໍ ປນ ສພ຺ເພວ ລຠສີຕິ? ເທວຘມ຺ມຊານນເກ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສເສ ລຠາມີຕິ. ອຕ຺ຖິ ປນ ເຕ ເທວຘມ຺ເມຫິ ອຕ຺ໂຖຕິ? ອາມ, ອຕ຺ຖີຕິ. ອຫໍ ກເຖສ຺ສາມີຕິ. ເຕນ ຫິ ກເຖຫີຕິ. ນ ສກ຺ກາ ກິລິຏ຺ເຐນ ຄຕ຺ເຕນ ກເຖຕຸນ຺ຕິ. ຍກ຺ໂຂ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປາເຍຕ຺ວາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕມຓ຺ຑປມຊ຺ເຌ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສຍມສ຺ສ ປາທມູເລ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຓາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ, ສຸກ຺ກຘມ຺ມສມາຫິຕາ;

ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ໂລເກ, ເທວຘມ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໖);

ຍກ຺ໂຂ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ປຓ຺ຑິຕ, ອຫໍ ເຕ ປສນ຺ໂນ, ເອກໍ ຠາຕຣໍ ທມ຺ມິ, ກຕຣໍ ອາເນມີ’’ຕິ? ‘‘ກນິຏ຺ຐໍ ອາເນຫີ’’ຕິ. ປຓ຺ຑິຕ, ຕ຺ວໍ ເກວລໍ ເທວຘມ຺ເມ ຊານາສິເຍວ, ນ ປນ ເຕສຸ ວຕ຺ຕສີຕິ. ກິໍ ກາຣຓາຕິ? ຍສ຺ມາ ເຊຏ຺ຐໍ ຐເປຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐໍ ອາຫຣາເປນ຺ໂຕ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກກມ຺ມໍ ນ ກໂຣສີຕິ, ເທວຘມ຺ເມ ຈາຫໍ ຍກ຺ຂ ຊານາມິ, ເຕສຸ ຈ ວຕ຺ຕາມິ. ມຍຎ຺ຫິ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອິມໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ຐາ. ເອຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຖາຍ ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຣໍ ເອຕສ຺ສ ມາຕາ ຣຊ຺ຊໍ ຍາຈິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ປິຕາ ຕໍ ວຣໍ ອທຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ເຎ ວາສໍ ອນຸຊານິ, ໂສ ກຸມາໂຣ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄໂຕ. ‘‘ຕໍ ອຣຎ຺ເຎ ເອໂກ ຍກ຺ໂຂ ຂາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ໂກຈິ ສທ຺ທຫິສ຺ສຕິ. ເຕນາຫໍ ຄຣຫຠຍຠີໂຕ ຕເມວາຫຣາເປມີຕິ. ຍກ຺ໂຂ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ ປຓ຺ຑິຕ, ຕ຺ວເມວ ເທວຘມ຺ເມ ຊານາສິ, ເທວຘມ຺ເມສຸ ຈ ວຕ຺ຕສີ’’ຕິ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ ອາເນຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍກ຺ຂຠາເວ ອາທີນວໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ໂສ ເຕນ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ວສິຕ຺ວາ ປິຕຣິ ກາລກເຕ ຍກ຺ຂໍ ອາທາຍ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ອຸປຣຊ຺ຊໍ, ສູຣິຍກຸມາຣສ຺ສ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຣມຓີເຍ ຐາເນ ອາຍຕນໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຍຖາ ໂສ ລາຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ຣກ຺ຂໂສ ພຫຸຠຓ຺ຑິກຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ສູຣິຍກຸມາໂຣ ອານນ຺ໂທ, ຈນ຺ທກຸມາໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫິໍສກຸມາໂຣ ປນ ອຫເມວາ’’ຕິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ຊາຕກໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຸພ຺ເພ ເທວຘມ຺ເມ ຄເວສມາໂນ ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ວິຈຣິຕ຺ວາ ອິທານິ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ຐຕ຺ວາ ມມ ປຸຣໂຕ ‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉມ຺ຫີ’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຍຸຕ຺ຕໍ ອກາສິ. ນ ຫິ ສາຏກປຏິກ຺ເຂປາທິມຕ຺ເຕນ ສມໂຓ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໑. ‘‘ນ ນຄ຺ຄຈຣິຍາ ນ ຊຏາ ນ ປງ຺ກາ, ນານາສກາ ຖຓ຺ຑິລສາຍິກາ ວາ;

ຣໂຊຊລ຺ລໍ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານໍ, ໂສເຘນ຺ຕິ ມຈ຺ຈໍ ອວິຕິຓ຺ຓກງ຺ຂ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນານາສກາຕິ ນ ອນສກາ, ຠຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຖຓ຺ຑິລສາຍິກາຕິ ຠູມິສຍນາ. ຣໂຊຊລ຺ລນ຺ຕິ ກທ຺ທມເລປນາກາເຣນ ສຣີເຣ ສນ຺ນິຫິຕຣໂຊ. ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຸຏິກຠາເວນ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ຫິ ມຈ຺ໂຈ ‘‘ເອວໍ ອຫໍ ໂລກນິສ຺ສຣຓສງ຺ຂາຕໍ ສຸທ຺ຘິໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິເມສຸ ນຄ຺ຄຈຣິຍາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂສ ເກວລໍ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນຎ຺ເຈວ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ກິລມຖສ຺ສ ຈ ຠາຄີ ອສ຺ສ. ນ ຫິ ເອຕານິ ສຸສມາທິນ຺ນານິປິ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາຍ ກງ຺ຂາຍ ອວິຕິຓ຺ຓຠາເວນ ອວິຕິຓ຺ຓກງ຺ຂໍ ມຈ຺ຈໍ ໂສເຘນ຺ຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ພຫຸຠຓ຺ຑິກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

ອລງ຺ກໂຕ ເຈປີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິໂກສລສ຺ສ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ກຸປິຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ເອກໍ ນຈ຺ຈຄີຕກຸສລໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອທາສິ. ໂສ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ສຸຣາມທມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕວ ສີສໍ ຈາເລຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສຕ຺ຖາ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສິຕປາຕຸກຣເຓ ເຫຕູ’’ຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ສິຕກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສານນ຺ທ, ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕໍ, ອຊ຺ຊ ສພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິໂຕວ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕຸປ຺ປທິກຄາຖາວສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຕາລມຕ຺ເຕ ອາກາເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ມຫາຊໂນ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ອສ຺ໂສສິ. ຕຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ປສ຺ສຖ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ກິຣິຍໍ, ມຸຂປ຺ປຕ຺ຕເມວ ຠາສຕິ, ອຊ຺ຊ ກິຣ ເອສ ເອວໍ ສຸຣາມທມຕ຺ໂຕ ຍຖາລງ຺ກໂຕວ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ, ອຊ຺ເຊວ ຕໍ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ມຫານຸຠາວຕາ, ອຊ຺ຊ ພຸທ຺ຘລີຬຎ຺ເຈວ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕລີຬຎ຺ຈ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ໂຕປິ ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ທິວສຠາຄໍ ອຸທກກີຬໍ ກີຬິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາປານຠູມິຍໍ ນິສີທິ. ສາປິ ອິຕ຺ຖີ ຣງ຺ຄມຊ຺ຌໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນຈ຺ຈຄີຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ສາ ສຣີຣລີຬາຍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ອປ຺ປາຫາຣຕາຍ ຕໍ ທິວສໍ ນຈ຺ຈຄີຕໍ ທສ຺ສຍມານາຍ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ສຕ຺ຖກວາຕາ ສມຸຏ຺ຐາຍ ຫທຍມໍສໍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ສາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ມຸເຂນ ເຈວ ອກ຺ຂີຫິ ຈ ວິວເຏຫິ ກາລມກາສິ. ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ໂຕ ‘‘ອຸປຘາເຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນິຣຸທ຺ຘາ, ສາມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ພລວໂສເກນ ອຠິຠູໂຕ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫໍ ປີຕສຸຣາ ຕຕ຺ຕກປາເລ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ. ໂສ ‘‘ນ ເມ ອິມໍ ໂສກໍ ອຎ຺ເຎ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄເຕນາ’’ຕິ ພລກາຍປຣິວຸໂຕ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ‘ເອວຣູໂປ ເມ ໂສໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ເມ ຕຸມ຺ເຫ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຖາ’ຕິ ອາຄໂຕມ຺ຫິ, ປຏິສຣຓໍ ເມ ໂຫຖາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ໂສກໍ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ເສວ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕສິ. ອິມິສ຺ສາ ຫິ ອິຕ຺ຖິຍາ ອິມິນາວ ອາກາເຣນ ມຕກາເລ ຕວ ໂຣທນ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຆຣິຕອສ຺ສູນິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາສມຸທ຺ທານໍ ອຸທກໂຕ ອຕິເຣກຕຣານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຍໍ ປຸພ຺ເພ ຕໍ ວິໂສເສຫິ, ປຈ຺ຉາ ເຕ ມາຫຸ ກິຎ຺ຈນໍ;

ມຊ຺ເຌ ເຈ ໂນ ຄເຫສ຺ສສິ, ອຸປສນ຺ໂຕ ຈຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໙໕໕, ໑໑໐໕; ຈູຬນິ. ຊຕຸກຓ຺ຓິມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໖໘);

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຣິນິພ຺ພານໍ ເມ ອນຸຊານາຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ກຕກມ຺ມໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ‘‘ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ໂອກາສໍ ນ ລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘ພຸທ຺ຘລີຬຎ຺ເຈວ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕລີຬຎ຺ຈ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ອິມິນາ ກຕກມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຎ຺ເຎສຸ ອາທຣໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຕຍາ ກຕກມ຺ມໍ ມຍ຺ຫໍ ກເຖຫິ, ກເຖນ຺ໂຕ ຈ ຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ອກເຖຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຕາລມຕ຺ເຕ ອາກາເສ ຐິໂຕ ກເຖຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກຕາລປ຺ປມາຓໍ ອຸຄ຺ຄມ຺ມ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ປຸນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕຕາລປ຺ປມາເຓ ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຖ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫ –

ອິໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ວິປສ຺ສີສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ອຫໍ ພນ຺ຘຸມຕິນຄເຣ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິໍ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ປເຣສໍ ເຉທໍ ວາ ປີຬໍ ວາ ອກຣຓກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໂຆສກກມ຺ມໍ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມຫາຊນໍ ສມາທເປຕ຺ວາ ‘‘ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຖ, ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ອຸໂປສຖໍ ສມາທິຍຖ, ທານໍ ເທຖ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຖ, ພຸທ຺ຘຣຕນາທີຫິ ສທິສໍ ອຎ຺ຎໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ໂຕ ວິຈຣາມິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປິຕາ ພນ຺ຘຸມຕິມຫາຣາຊາ ມໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸຓໍ ປກາເສຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມສຸ ສມາທເປນ຺ໂຕ ວິຈຣາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ ວິຈຣສີ’’ຕິ ມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ປທສາວ, ເທວາ’’ຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຕາຕ, ນ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວິຈຣິຕຸໍ ອຣຫສິ, ອິມໍ ປຸປ຺ຜທາມໍ ປິລນ຺ຘິຕ຺ວາ ອສ຺ສປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ໂນວ ວິຈຣາ’’ຕິ ມຍ຺ຫໍ ມຸຕ຺ຕາທາມສທິສໍ ປຸປ຺ຜທາມໍ ທຕ຺ວາ ທນ຺ຕໍ ອສ຺ສໍ ອທາສິ. ອຖ ມໍ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນປຣິຫາເຣນ ຕເຖວ ອຸຄ຺ໂຆເສຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕໍ ປຸນ ຣາຊາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຕເທວ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຕາຕ, ອສ຺ໂສປິ ເຕ ນານຸຈ຺ຉວິໂກ, ອິຘ ນິສີທິຕ຺ວາ ວິຈຣາ’’ຕິ ຈຕຸສິນ຺ຘວຍຸຕ຺ຕຣຖໍ ອທາສິ. ຕຕິຍວາເຣປິ ເມ ຣາຊາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຕເທວ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຕາຕ, ຣໂຖປິ ເຕ ນານຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ມຍ຺ຫໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ມຫາປສາຘນຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ເອກຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖິໍ ອທາສິ. ສ຺ວາຫໍ ສພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘ ນິສິນ຺ໂນ ອສີຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຘມ຺ມໂຆສກກມ຺ມໍ ອກາສິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກາຍໂຕ ຈນ຺ທນຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ, ມຸຂໂຕ ອຸປ຺ປລຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ. ອິທໍ ມຍາ ກຕກມ຺ມນ຺ຕິ.

ເອວໍ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ອາກາເສ ນິສິນ຺ໂນວ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ສຣີເຣ ອຄ຺ຄິຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມໍສໂລຫິຕໍ ຌາເປສິ, ສຸມນປຸປ຺ຜານິ ວິຍ ຘາຕຸໂຍ ອວສິສ຺ສິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ, ຘາຕຸໂຍ ຕຕ຺ຖ ປຕິໍສຸ. ຕາ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຕຸມຫາປເຖ ຖູປໍ ກາເຣສິ ‘‘ມຫາຊໂນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎຠາຄີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ‘‘ອາວຸໂສ, ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ໂຕ ຄາຖາວສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕເຍວ ອາກາເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕໍ ‘ສມໂຓ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອຸທາຫຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ‘ສມໂຓ’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໒. ອລງ຺ກໂຕ ເຈປິ ສມໍ ຈເຣຍ຺ຍ,

ສນ຺ໂຕ ທນ຺ໂຕ ນິຍໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ;

ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ນິຘາຍ ທຓ຺ຑໍ,

ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສ ສມໂຓ ສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລງ຺ກໂຕຕິ ວຕ຺ຖາຠຣເຓຫິ ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທີຫິ ອລງ຺ກໂຕ ເຈປິ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍາທີຫິ ສມໍ ຈເຣຍ຺ຍ, ຣາຄາທິວູປສເມນ ສນ຺ໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທມເນນ ທນ຺ໂຕ ຈຕຸມຄ຺ຄນິຍເມນ ນິຍໂຕ ເສຏ຺ຐຈຣິຍາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ກາຍທຓ຺ຑາທີນໍ ໂອໂຣປິຕຕາຍ ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ນິຘາຍ ທຓ຺ຑໍ. ໂສ ເອວຣູໂປ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິປິ ສມິຕປາປຕ຺ຕາ ສມໂຓຕິປິ ຠິນ຺ນກິເລສຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພເຍວາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

໑໐. ປິໂລຕິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຫິຣີນິເສໂຘຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປິໂລຕິກຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ເອກໍ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑນິວຕ຺ຖໍ ກປາລໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ ເອວໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ຊີວນໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂກ ມໍ ປພ຺ພາເຊສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຫຕ຺ຖາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕຎ຺ຈ ປນ ນິວຕ຺ຖປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຣິສ຺ສາວນກຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ຄຍ຺ຫູປຄໍ ກຎ຺ຈິ ປເທສໍ ອທິສ຺ວາ ກປາເລນ ສທ຺ຘິໍ ເອກິສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍ ຐເປສິ. ໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນລາຠສກ຺ກາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊມາໂນ ມຫຄ຺ຆານິ ຈີວຣານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຖູລສຣີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເມ ຊນສ຺ສ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວິຈຣເຓນ, ອຕ຺ຕໂນ ປິໂລຕິກເມວ ນິວາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິໂລຕິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫິຣິກ ນິລ຺ລຊ຺ຊ ເອວຣູປານໍ ວຕ຺ຖານໍ ອຈ຺ຉາທນຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ອິມໍ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກປາລຫຕ຺ໂຖ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕຸໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ໂອວທິ, ໂອວທນ຺ຕສ຺ເສວ ປນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ນິສີທິ. ໂສ ຕໍ ປິໂລຕິກໍ ຕຕ຺ເຖວ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຫາຣເມວ ຄໂຕ. ໂສ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ປຸນປິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ, ປຸນປິ ຕເຖວາຕິ. ຕໍ ເອວໍ ອປຣາປຣໍ ວິຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກຫໍ, ອາວຸໂສ, ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອເຕເນວ ນີຫາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ນິເສເຘຕ຺ວາ ກຕິປາເຫເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ນ ທານິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉສິ, ນນຸ ອຍໍ ເຕ ວິຈຣຓມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ອາວຸໂສ, ອາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ເຄ ສຕິ ຄໂຕມ຺ຫິ, ອິທານິ ປນ ເມ ຉິນ຺ໂນ ສໍສຄ຺ໂຄ, ເຕນສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ນ ຄຈ຺ຉາມີຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປິໂລຕິກຕ຺ເຖໂຣ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕີ’’ຕິ. ກິມາຫ, ຠິກ຺ຂເວຕິ? ອິທໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ສໍສຄ຺ເຄ ສຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ, ອິທານິ ປນສ຺ສ ສໍສຄ຺ໂຄ ຉິນ຺ໂນ, ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ນິເສເຘຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໔໓. ‘‘ຫິຣີນິເສໂຘ ປຸຣິໂສ, ໂກຈິ ໂລກສ຺ມິໍ ວິຊ຺ຊຕິ;

ໂຍ ນິທ຺ທໍ ອປໂພເຘຕິ, ອສ຺ໂສ ຠທ຺ໂຣ ກສາມິວ.

໑໔໔. ‘‘ອສ຺ໂສ ຍຖາ ຠທ຺ໂຣ ກສານິວິຏ຺ໂຐ,

ອາຕາປິໂນ ສໍເວຄິໂນ ຠວາຖ;

ສທ຺ຘາຍ ສີເລນ ຈ ວີຣິເຍນ ຈ,

ສມາຘິນາ ຘມ຺ມວິນິຈ຺ຉເຍນ ຈ;

ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣຓາ ປຕິສ຺ສຕາ,

ຊຫິສ຺ສຖ ທຸກ຺ຂມິທໍ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອກຸສລວິຕກ຺ກໍ ຫິຣິຍາ ນິເສເຘຕີຕິ ຫິຣີນິເສໂຘ. ໂກຈິ ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸລ຺ລໂຠ, ໂກຈິເທວ ໂລກສ຺ມິໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ນິທ຺ທນ຺ຕິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນິທ຺ທໍ ອປຫຣນ຺ໂຕ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອປໂພເຘຕິ. ກສາມິວາຕິ ຍຖາ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ໂສ ອຕ຺ຕນິ ປຕມານໍ ກສໍ ອປຫຣຕິ, ອຕ຺ຕນິ ປຕິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ໂຍ ເອວໍ ນິທ຺ທໍ ອປໂພເຘຕິ, ໂສ ທຸລ຺ລໂຠຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ໂສ ປມາທມາຄມ຺ມ ກສາຍ ນິວິຏ຺ໂຐ, ອຫມ຺ປິ ນາມ ກສາຍ ປຫໂຏ’’ຕິ ອປຣຠາເຄ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫປິ ອາຕາປິໂນ ສໍເວຄິໂນ ຠວຖ, ເອວໍຠູຕາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ທຸວິຘາຍ ສທ຺ຘາຍ ຈ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລນ ຈ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິເຍນ ຈ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິສມາຘິນາ ຈ ກາຣຓາກາຣຓຊານນລກ຺ຂເຓນ ຘມ຺ມວິນິຈ຺ຉເຍນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ວາ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວາ ວິຊ຺ຊານໍ, ປຎ຺ຈທສນ຺ນຎ຺ຈ ຈຣຓານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣຓາ. ອຸປຏ຺ຐິຕສຕິຕາຍ ປຕິສ຺ສຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອິທໍ ອນປ຺ປກໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ປຊຫິສ຺ສຖາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ປິໂລຕິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ທສມໍ.

໑໑. ສຸຂສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ

ອຸທກຎ຺ຫິ ນຍນ຺ຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸຂສາມເຓຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອຕີຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິໂນ ຄນ຺ຘກຸມາໂຣ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ປິຕຣິ ກາລກເຕ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ຕສ຺ເສວ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຘເສຏ຺ຐີຕິ ປຎ຺ຎາຍິ. ອຖສ຺ສ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຘນຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ອິທໍ ເຕ ເອຕ຺ຕກໍ ປິຕຸ ຘນໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປິຕາມຫາທີນ’’ນ຺ຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ຕໍ ຘນຣາສິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ອິມໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຄມິໍສູ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ກຸສລາກຸສລເມວ ຫິ ອາທາຍ ສຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕ ພາລຕາຍ ຘນໍ ສຓ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຫາຍ ຄຕາ, ອຫໍ ປເນຕໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ທານໍ ວາ ທສ຺ສາມິ, ປູຊໍ ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສພ຺ພໍ ຂາທິຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂສ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຜລິກມຍໍ ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐກໍ ກາເຣສິ, ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຜລິກມຍເມວ ນ຺ຫານຜລກໍ, ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ນິສີທນປລ຺ລງ຺ກໍ, ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ໂຠຊນປາຕິໍ, ສຕສຫສ຺ສເມວ ທຕ຺ວາ ໂຠຊນຏ຺ຐາເນ ມຓ຺ຑປໍ ກາຣາເປສິ, ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ໂຠຊນປາຕິຍາ ອາສິຕ຺ຕກູປຘານໍ ກາເຣສິ, ສຕສຫສ຺ເສເນວ ເຄເຫ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ສຓ຺ຐາເປສິ, ອຕ຺ຕໂນ ປາຕຣາສຕ຺ຖາຍ ສຫສ຺ສໍ ອທາສິ, ສາຍມາສຕ຺ຖາຍປິ ສຫສ຺ສເມວ. ປຸຓ຺ຓມທິວເສ ປນ ໂຠຊນຕ຺ຖາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ ທາເປສິ, ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນທິວເສ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ຄນ຺ຘເສຏ຺ຐິສ຺ສ ກິຣ ຠຕ຺ຕຠຸຎ຺ຊນາກາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ຕູ’’ຕິ.

ມຫາຊໂນ ມຎ຺ຈາຕິມຎ຺ເຈ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິ. ໂສປິ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກ ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐເກ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກ ຜລເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂສຬສຫິ ຄນ຺ໂຘທກຆເຏຫິ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຕໍ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອາສິຕ຺ຕກູປຘາເນ ຕໍ ປາຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ໂຠຊນໍ ວຑ຺ເຒສຸໍ. ໂສ ນາຏກປຣິວຸໂຕ ເອວຣູປາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ອປເຣນ ສມເຍນ ເອໂກ ຄາມິກມນຸສ຺ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິພ຺ພຍາຫຣຓຕ຺ຖໍ ທາຣຸອາທີນິ ຍານເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຫາຍກສ຺ສ ເຄເຫ ນິວາສໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕທາ ປນ ປຸຓ຺ຓມທິວໂສ ໂຫຕິ. ‘‘ຄນ຺ຘເສຏ຺ຐິໂນ ຠຸຎ຺ຊນລີຬໍ ໂອໂລເກນ຺ຕູ’’ຕິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ. ອຖ ນໍ ສຫາຍໂກ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ, ຄນ຺ຘເສຏ຺ຐິໂນ ເຕ ຠຸຎ຺ຊນລີຬໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ, ສມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫິ, ຄຈ຺ຉາມ, ອຍໍ ນຄເຣ ເຠຣີ ຈຣຕິ, ເອຕສ຺ສ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ນຄຣວາສີ ຊນປທວາສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ມຫາຊໂນປິ ມຎ຺ຈາຕິມຎ຺ເຈ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ. ຄາມວາສີ ຠຕ຺ຕຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາວ ນຄຣວາສິໍ ອາຫ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອຕາຍ ປາຕິຍາ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ເຑ ປິປາສາ ຊາຕາ’’ຕິ. ສມ຺ມ, ມາ ເອຕໍ ປຕ຺ຖຍິ, ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ. ສມ຺ມ, ອລຠນ຺ໂຕ ນ ຊີວິສ຺ສາມີຕິ. ໂສ ຕໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຓມາມິ ເຕ, ສາມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາສທ຺ທໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ສາມີຕິ. ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຍໍ ເອໂກ ຄາມວາສີ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາຕິຍໍ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ເຑ ປິປາສໍ ອຸປາເທສິ, ເອກໍ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ທາເປຖາ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ, ສມ຺ມ, ສຸຕໍ ເຕ’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມ, ອປິຈ ລຠນ຺ໂຕ ຊີວິສ຺ສາມິ, ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ເມ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ປຸນປິ ວິຣວິ – ‘‘ອຍໍ ກິຣ, ສາມິ, ອລຠນ຺ໂຕ ມຣິສ຺ສຕິ, ຊີວິຕມສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ. ອມ຺ໂຠ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ໂຑ ນາມ ສຕມ຺ປິ ອຄ຺ຆຕິ, ສຕທ຺ວຍມ຺ປິ ອຄ຺ຆຕິ. ໂຍ ໂຍ ຍາຈຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທທມາໂນ ອຫໍ ກິໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ? ສາມິ, ອຍໍ ອລຠນ຺ໂຕ ມຣິສ຺ສຕິ, ຊີວິຕມສ຺ສ ເທຖາຕິ. ນ ສກ຺ກາວ ມຸຘາ ລທ຺ຘຸໍ, ຍທິ ປນ ອລຠນ຺ໂຕ ນ ຊີວຕິ, ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ມມ ເຄເຫ ຠຕິໍ ກໂຣຕຸ, ເອວມສ຺ສ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ທາເປສ຺ສາມີຕິ. ຄາມວາສີ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕຸ, ສມ຺ມາ’’ຕິ ສຫາຍກໍ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ປຫາຍ ‘‘ຠຕ຺ຕປາຕິອຕ຺ຖາຍ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ຠຕິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄຫໍ ປາວິສິ. ໂສ ຠຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອກາສິ. ເຄເຫ ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ ທິວາ ວາ ສພ຺ພານິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມານິ ກຕາເນວ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ. ‘‘ຠຕ຺ຕຠຕິໂກ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ສກລນຄເຣປິ ປຎ຺ຎາຍິ. ອຖສ຺ສ ທິວເສ ປຣິປຸຓ຺ເຓ ຠຕ຺ຕເວຍ຺ຍາວຏິໂກ ‘‘ຠຕ຺ຕຠຕິກສ຺ສ, ສາມິ, ທິວໂສ ປຸຓ຺ໂຓ, ທຸກ຺ກຣໍ ເຕນ ກຕໍ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ຠຕິໍ ກໂຣນ຺ເຕນ, ເອກມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ນ ໂກປິຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ອຖສ຺ສ ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕໂນ ສາຍປາຕຣາສຕ຺ຖາຍ ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ, ຕສ຺ສ ປາຕຣາສຕ຺ຖາຍ ສຫສ຺ສນ຺ຕິ ຕີຓິ ສຫສ຺ສານິ ທາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຣິຫາຣໍ ຕສ຺ເສວ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ວຕ຺ວາ ຈ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ເອກໍ ຈິນ຺ຕາມຓິໍ ນາມ ປິຍຠຣິຍໍ ອວເສສຊນມ຺ປິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຕເມວ ປຣິວາເຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ໂສ ເສຏ຺ຐິໂນ ນ຺ຫາໂນທເກນ ຕສ຺ເສວ ໂກຏ຺ຐເກ ຕສ຺ມິໍ ຜລເກ ນິສິນ຺ໂນ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ນິວາສນສາຏເກ ນິວາເສຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິ. ເສຏ຺ຐິປິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ຠຕ຺ຕຠຕິໂກ ຄນ຺ຘເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ປາຕິໍ ລຠິ, ຕສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ຕູ’’ຕິ. ມຫາຊໂນ ມຎ຺ຈາຕິມຎ຺ເຈ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ, ຄາມວາສິສ຺ສ ໂອໂລກິໂຕໂລກິຕຏ຺ຐານໍ ກມ຺ປນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ນາຏກາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສຸໍ, ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຐປຍິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຘວນເວລາຍ ຄນ຺ຘມາທເນ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂາຈາຣຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕຠຕິກໍ ອທ຺ທສ. ອຖ ໂສ ‘‘ອຍໍ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ລຠິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອຕສ຺ສ ສທ຺ຘາ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສທ຺ຘາປິ ເອກຈ຺ເຈ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ເຈວ ມມ ຈ ສງ຺ຄຫກຣຓໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມາທາຍ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສນ຺ຕເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐິຕເມວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ.

ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ອທິນ຺ນຠາເວນ ເອກິສ຺ສາ ຠຕ຺ຕປາຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ປຣເຄເຫ ຠຕິໍ ອກາສິໍ, ອິທານິ ເມ ອິທໍ ຠຕ຺ຕໍ ເອກໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ສເຈ ປນ ນໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ທສ຺ສາມິ, ອເນການິປິ ກປ຺ປໂກຏິສຫສ຺ສານິ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ອຍ຺ຍສ຺ເສວ ນໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕປາຕິໂຕ ເອກປິຓ຺ຑມ຺ປິ ມຸເຂ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ສຍເມວ ປາຕິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຕິໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຕິໍ ວາມຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ອາກິຣິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒເສສກາເລ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ປິທຫິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອໂກວ ປຏິວິໂສ ນ ສກ຺ກາ ທ຺ວິຘາ ກາຕຸໍ, ມາ ມໍ ອິຘໂລເກນ ສງ຺ຄຓ຺ຫຖ, ປຣໂລເກນ ສງ຺ຄຫເມວ ກໂຣຖ, ສາວເສສໍ ອກຕ຺ວາ ນິຣວເສສເມວ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຫິ ໂຖກມ຺ປິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ນິຣວເສສທານໍ ນາມ, ຕໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕຖາ ກໂຣນ຺ໂຕ ສພ຺ພໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ເມ ປຣເຄເຫ ຠຕິໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠູຕໍ, ອິທານິ ເມ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຸຂເມວ ໂຫຕຸ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສ຺ເສວ ຠາຄີ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕຸ, ຈິນ຺ຕາມຓິ ວິຍ ເຕ ສພ຺ພກາມທໂທ ມໂນສງ຺ກປ຺ປາ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ປູເຣນ຺ຕູ’’ຕິ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ –

‘‘ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ສພ຺ພເມວ ສມິຊ຺ຌຕຸ;

ສພ຺ເພ ປູເຣນ຺ຕຸ ສງ຺ກປ຺ປາ, ຈນ຺ໂທ ປນ຺ນຣໂສ ຍຖາ.

‘‘ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິກໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຂິປ຺ປເມວ ສມິຊ຺ຌຕຸ;

ສພ຺ເພ ປູເຣນ຺ຕຸ ສງ຺ກປ຺ປາ, ມຓິ ໂຊຕິຣໂສ ຍຖາ’’ຕິ. –

ວຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຫາຊໂນ ຍາວ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພຕຄມນາ ມໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອາກາເສນ ຄນ຺ຘມາທນໍ ອຄມາສິ.

ມຫາຊໂນປິ ນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕວ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຎ຺ຈສຕານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອທາສິ. ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນກໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ‘‘ອປ຺ໂປ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ກຖໍ ປໂຫສີ’’ຕິ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານິ (ອ. ນິ. ໔.໗໗) ວຸຕ຺ຕານິ, ຕຕ຺ຣາຍໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘວິສໂຍຕິ. ມຫາຊໂນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທິຍ຺ຍມານໍ ທິສ຺ວາ ສາຘຸກາຣສຫສ຺ສານິ ປວຕ຺ເຕສິ, ອສນິສຕນິປາກສທ຺ໂທ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຘເສຏ຺ຐິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠຕ຺ຕຠຕິໂກ ມຍາ ທິນ຺ນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ ມຎ຺ເຎ, ເຕນາຍໍ ມຫາຊໂນ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສນ຺ນິປຕິໂຕ ນທຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຊານນຕ຺ຖໍ ມນຸສ຺ເສ ເປເສສິ. ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິຘາຣກາ ນາມ, ສາມິ, ເອວໍ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາຍ ປີຕິຍາ ຜຸຏ຺ຐສຣີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ທຸກ຺ກຣໍ ເຕນ ກຕໍ, ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເອວຣູປາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຐິໂຕ ກິຎ຺ຈິ ທາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຍາ ອິທໍ ນາມ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຫນ຺ທ, ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕວ ທາເນ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ປຕ຺ຕິໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ເສຏ຺ຐິປິສ຺ສ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອທາສິ.

ຈຕສ຺ໂສ ຫິ ສມ຺ປທາ ນາມ – ວຕ຺ຖຸສມ຺ປທາ, ປຈ຺ຈຍສມ຺ປທາ, ເຈຕນາສມ຺ປທາ, ຄຸຓາຕິເຣກສມ຺ປທາຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຣໂຫ ອຣຫາ ວາ ອນາຄາມີ ວາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປທາ ນາມ. ປຈ຺ຈຍານໍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍສມ຺ປທາ ນາມ. ທານໂຕ ປຸພ຺ເພ ທານກາເລ ປຈ຺ຉາ ຠາເຄຕິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ເຈຕນາຍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາໂວ ເຈຕນາສມ຺ປທາ ນາມ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕຠາໂວ ຄຸຓາຕິເຣກສມ຺ປທາ ນາມາຕິ. ອິມສ຺ສ ຈ ຂີຓາສໂວ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ, ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠາເວນ ປຈ຺ຈໂຍ ຘມ຺ມໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕີສຸ ກາເລສຸ ປຣິສຸທ຺ຘາ ເຈຕນາ, ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕມຕ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຄຸຓາຕິເຣໂກຕິ ຈຕສ຺ໂສປິ ສມ຺ປທາ ນິປ຺ຜນ຺ນາ. ເອຕາສໍ ອານຸຠາເວນ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ເສຏ຺ຐິໂນ ສນ຺ຕິກາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠິ. ອປຣຠາເຄ ຈ ຣາຊາປິ ອິມິນາ ກຕກມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ທຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ຠຕ຺ຕຠຕິກເສຏ຺ຐີຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກາສິ. ໂສ ຄນ຺ຘເສຏ຺ຐິນາ ສທ຺ຘິໍ ສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໂຕ ຂາທນ຺ໂຕ ປິວນ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສູປຏ຺ຐາກກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ລທ຺ຘຄພ຺ຠປຣິຫາຣາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ປຎ຺ຈສເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຕຣສໂຠຊນໍ ທຕ຺ວາ ກາສາຍວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ສຸວຓ຺ຓສຣກໍ ອາທາຍ ອາສນປຣິຍນ຺ເຕ ນິສິນ຺ນາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐາວເສສກໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂທຫຬິນີ ຫຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ກຕ຺ວາ ໂທຫຬໍ ປຏິວິໂນເທສິ. ສາ ເສສມງ຺ຄເລສຸປິ ຕຖາຣູປເມວ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສິກ຺ຂາປທານິ ເທຖາ’’ຕິ ເຖຣໍ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ກິມສ຺ສ ນາມ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ກສ຺ສຈິ ທຸກ຺ຂໍ ນາມ ນ ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ເຕເນວສ຺ສ ສຸຂກຸມາໂຣຕິ ນາມໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕເທວສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທານິ ອທາສິ.

ຕທາ ເອວຎ຺ຈສ຺ສ ມາຕຸ ‘‘ນາຫໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສາ ຕສ຺ສ ກຓ຺ຓວິຊ຺ຌນມງ຺ຄລາທີສຸປິ ຕເຖວ ທານໍ ອທາສິ. ກຸມາໂຣປິ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອມ຺ມ, ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ນາຫໍ ຕວ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ອິມາຫໍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວິຫາຣໍ ອາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຎາຕເກ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ຄິຫິກາເລ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ ອຊ຺ເຊວ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ສິຣິໂສຠຄ຺ເຄນ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ເຖໂຣປິ ຕໍ, ‘‘ຕາຕ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ທຸກ຺ກຣາ, ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ອຠິຣມິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກຣິສ຺ສາມິ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ໂອວາທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ມາຕາປິຕໂຣປິສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຕຣສໂຠຊນໍ ທຕ຺ວາ ສາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ອຄມໍສຸ. ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຄາມໍ ປວິຏ຺ເຐ ວິຫາເຣ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສາມເຓຣໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາມເຓໂຣ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມາຕິກາທີນິ ທິສ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕສາມເຓໂຣ ວິຍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣປິ ຕສ຺ສ ຕເຖວ ພ຺ຍາກາສິ. ສາມເຓໂຣ ຕານິ ກາຣຓານິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣນ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ສາມເຓຣ, ເທຫິ ມມ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຕຈີວເຣ ຄຫິເຕ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕມາໂນ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣມາໂນ ສຕຣສໂຠຊນໍ ອາຫເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ກຸໂຕ ຕໍ ລຠິສ຺ສາມີຕິ? ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ເຎນ ອລຠນ຺ໂຕ ມມ ປຸຎ຺ເຎນ ລຠິສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕຕິ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ກຸຎ຺ຈິກໍ ທຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ໂສປິ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຄພ຺ຠໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ຕສ຺ສ ຄຸຓເຕເຊນ ສກ຺ກສ຺ສ ອາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສາມເຓຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຸຂສາມເຓໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ນິວຕ຺ໂຕ, ມຍາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາເຊ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕາຕາ, ວິຫາຣສ຺ສູປວເນ ທຸສ຺ສທ຺ທເກ ສກຸເຓ ປລາເປຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສາມນ຺ຕາ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິມານານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ເຕປິ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ສຍມ຺ປິ ອາວິຎ຺ຉນຏ຺ຐາເນ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິ. ວິຫາໂຣ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນ ນິຣໂວ ອໂຫສິ. ສາມເຓໂຣ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຜລານິ ປາປຸຓິ. ເຖໂຣ ‘‘ສາມເຓເຣນ ‘ສຕຣສໂຠຊນໍ ອາຫເຣຍ຺ຍາຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ຆເຣ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸປຏ຺ຐາກຕຸລໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສາຘຸ ໂວ ກຕໍ ອຊ຺ຊ ອິຘາຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫີ’’ຕິ ເຕຫິ ຕຸຏ຺ຐມານເສຫິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ທຕ຺ວາ ຍາວ ຠຕ຺ຕກາລໍ ຘມ຺ມກຖໍ ຍາຈິໂຕ ເຕສໍ ສາຣຓີຍຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ອຖສ຺ສ ສຕຣສໂຠຊນໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕຸກາມໍ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠຸຎ຺ຊຖ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣມ຺ປິ ເຕ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຖຣໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ປຸນ ປຕ຺ຕປູຣໍ ອທໍສຸ. ເຖໂຣ ຕໍ ອາທາຍ ‘‘ສາມເຓໂຣ ເມ ຉາໂຕ’’ຕິ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ ວິຫາຣໍ ປາຍາສິ. ຕໍ ທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປາໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ອາວຊ຺ເຊສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ສຸຂສາມເຓໂຣ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ນິວຕ຺ໂຕ, ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍເຍວ ມຄ຺ຄຜລານໍ ປຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສຕາຍໍ ອຊ຺ຊ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປນ ‘ສາມເຓໂຣ ເມ ຉາໂຕ’ຕິ ເວເຄນ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ນິກ຺ຂມຕິ, ສເຈ ອິມສ຺ມິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິ.

ເຖໂຣປິ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິ. ອຖ ນໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິ. ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນາວສາເນ ສາມເຓໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ສຕ຺ຖາ ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສາມເຓຣສ຺ສ ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ອາໂກເຏສິ. ສາມເຓໂຣປິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຖຣສ຺ສ ຠຕ຺ເຕນ ອນຕ຺ຖິກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກຸມາໂຣ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ນີຈາສນຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ອາຣກ຺ຂໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ. ຈນ຺ທິມສູຣິຍາປິ ວິມານານິ ມຸຎ຺ຈິໍສຸ. ສກ຺ໂກປິ ອາວິຎ຺ຉນຏ຺ຐາເນ ອາຣກ຺ຂໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ສູຣິໂຍ ນຠມຊ຺ຌໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕເຍວ ປຎ຺ຎາຍິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສາຍນ຺ໂຫ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສາມເຓເຣນ ຈ ອິທາເນວ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ປຸພ຺ພຓ຺ໂຫ ພລວາ ຊາໂຕ, ສາຍນ຺ໂຫ ມນ຺ໂທ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ປຸພ຺ພຓ຺ໂຫ ພລວາ ຊາໂຕ, ສາຍນ຺ໂຫ ມນ຺ໂທ, ສາມເຓເຣນ ຈ ອິທາເນວ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ, ອຖ ຈ ປນ ສູຣິໂຍ ນຠມຊ຺ຌໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕເຍວ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເອວເມວໍ ໂຫຕິ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ສມຓຘມ຺ມກຣຓກາເລ. ອຊ຺ຊ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ສາມນ຺ຕາ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ວິມານານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ສກ຺ໂກ ອາວິຎ຺ຉນເກ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິ, ອຫມ຺ປິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍ, ອຊ຺ຊ ສຸຂສາມເຓໂຣ ມາຕິກາຍ ອຸທກໍ ຫຣນ຺ເຕ, ອຸສຸກາເຣ ອຸສຸໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ເຕ, ຕຈ຺ຉເກ ຈກ຺ກາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທເມຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໕. ‘‘ອຸທກຎ຺ຫິ ນຍນ຺ຕິ ເນຕ຺ຕິກາ, ອຸສຸກາຣາ ນມຍນ຺ຕິ ເຕຊນໍ;

ທາຣຸໍ ນມຍນ຺ຕິ ຕຈ຺ຉກາ, ອຕ຺ຕານໍ ທມຍນ຺ຕິ ສຸພ຺ພຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸພ຺ພຕາຕິ ສຸວທາ, ສຸເຂນ ໂອວທິຕພ຺ພາ ອນຸສາສິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສຸຂສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ ເອກາທສມໍ.

ທຓ຺ຑວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທສໂມ ວຄ຺ໂຄ.