໗. ສມ຺ພຫຸລຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ມຫາກຈ຺ຈາເນ ອວນ຺ຕິຊນປເທ ກຸຣຣຆຣໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕປພ຺ພເຕ ວິຫຣນ຺ເຕ ໂສໂຓ ນາມ ໂກຏິກຓ຺ໂຓ ອຸປາສໂກ ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມກຖາຍ ປສີທິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ເຖເຣນ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂ, ໂສຓ, ຍາວຊີວໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວາເຣ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕປິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຕິວິຍ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ຕຕິຍວາເຣ ເຖຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ ທກ຺ຂິຓາປເຖ ຕິຓ຺ຓໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ສຕ຺ຖາຣໍ ສມ຺ມຸຂາ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ສຕ຺ຖາຣາ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍເຍວ ອນຸຎ຺ຎາຕເສນາສໂນ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ວີຖິນາເມຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕເສນາສເນ ຕໍ ຣຕ຺ຕິຠາຄໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ສຕ຺ຖາຣາ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ໂສຬສ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິການິ (ສຸ. ນິ. ໗໗໒ ອາທໂຍ) ສພ຺ພາເນວ ສຣຠຎ຺ເຎນ ອຠຓິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນ ອພ຺ຠານຸໂມເທນ຺ໂຕ – ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນສາຘຸກາຣໍ ສຸຕ຺ວາ ຠູມຏ຺ຐກເທວາ ນາຄາ ສຸປຓ຺ຓາຕິ ເອວໍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອກສາຘຸກາຣເມວ ອໂຫສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຊຕວນໂຕ ວີສໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ກຸຣຣຆຣນຄເຣ ເຖຣສ຺ສ ມາຕຸ ມຫາອຸປາສິກາຍ ເຄເຫ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາປິ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ອຖ ນໍ ອຸປາສິກາ ອາຫ – ‘‘ໂກ ເອສ ສາຘຸກາຣໍ ເທຕີ’’ຕິ? ອຫໍ, ຠຄິນີຕິ. ໂກສິ ຕ຺ວນ຺ຕິ? ຕວ ເຄເຫ ອຘິວຕ຺ຖາ, ເທວຕາຕິ. ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ມຍ຺ຫໍ ສາຘຸກາຣໍ ອທຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ກສ຺ມາ ເທສີຕິ? ນາຫໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ສາຘຸກາຣໍ ທມ຺ມີຕິ. ອຖ ກສ຺ສ ເຕ ສາຘຸກາໂຣ ທິນ຺ໂນຕິ? ຕວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂກຏິກຓ຺ຓສ຺ສ ໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສາຕິ. ກິໍ ເມ ປຸຕ຺ເຕນ ກຕນ຺ຕິ? ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ສຕ຺ຖາ ຕວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ເຕນສ຺ສ ມຍາປິ ສາຘຸກາໂຣ ທິນ຺ໂນ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫິ ສາຘຸກາຣໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠູມຏ຺ຐກເທເວ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອກສາຘຸກາຣເມວ ຊາຕນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ, ສາມິ, ມມ ປຸຕ຺ເຕນ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ, ສຕ຺ຖາຣາ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຖິໂຕຕິ? ຕວ ປຸຕ຺ເຕນ ສຕ຺ຖຸ ກຖິໂຕຕິ. ເອວໍ ເທວຕາຍ ກເຖນ຺ຕິຍາວ ອຸປາສິກາຍ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ຜຣິ.

ອຖສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິເຍວ. ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄຕກາເລ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສຓຕ຺ເຖໂຣປິ ໂຂ ສຕ຺ຖາຣາ ສາຘຸກາເຣ ທິນ຺ເນ ‘‘ອຍໍ ເມ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ທິນ຺ນສາສນໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ກາໂລ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ (ມຫາວ. ໒໕໙) ປຎ຺ຈ ວເຣ ຍາຈິຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກເຍວ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຊຕວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ.

ເຖໂຣ ປຸນທິວເສ ຕໍ ອາທາຍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ມາຕຸ ອຸປາສິກາຍ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ສາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສີ’’ຕິ. ‘‘ອຸປາສິເກ, ຕຸຍ຺ຫໍ ເກນ ອິທໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕາຕ, ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ມຍາ ‘ໂກ ເອໂສ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ອຫ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສເຈ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘ຕາຕ, ຍໂຕ ຕຍາ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ເອວ. ອສຸກທິວເສ ນາມ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມິ, ຕາຕາ’’’ຕິ. ໂສ ອຘິວາເສສິ. ອຸປາສິກາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກເມວ ທາສິໍ ເຄຫຣກ຺ຂິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຣິຊນໍ ອາທາຍ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ກາຣິເຕ ມຓ຺ຑເປ ອລງ຺ກຕຘມ຺ມາສນໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ອຄມາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ນວສຕາ ໂຈຣາ ຕສ຺ສາ ອຸປາສິກາຍ ເຄເຫ ໂອຕາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ປນ ເຄຫໍ ສຕ຺ຕຫິ ປາກາເຣຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ຈຓ຺ຑສຸນເຂ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປຍິໍສຸ. ອນ຺ໂຕເຄເຫ ຉທນສ຺ສ ອຸທກປາຕຏ຺ຐາເນ ປນ ປຣິຂໍ ຂຓິຕ຺ວາ ຕິປຸນາ ປູຣຍິໍສຸ. ຕໍ ທິວາ ອາຕເປນ ວິລີນໍ ປກ຺ກຸຖິຕໍ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ກຐິນໍ ກກ຺ຂຬໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສານນ຺ຕຣາ ມຫນ຺ຕານິ ອຍສງ຺ຆາຏການິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຠູມິຍໍ ໂອທຫິໍສຸ. ອິຕິ ອິມຎ຺ຈາຣກ຺ຂໍ ອຸປາສິກາຍ ຈ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ຐິຕຠາວໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕ ໂຈຣາ ໂອກາສໍ ອລຠນ຺ຕາ ຕໍ ທິວສໍ ຕສ຺ສາ ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຸມງ຺ຄໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕິປຸປຣິຂາຍ ຈ ອຍສງ຺ຆາຏການຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄເນວ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກໍ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓິໍສຸ ‘‘ສເຈ ສາ ອມ຺ຫາກໍ ອິຘ ປວິຏ຺ຐຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຄຫາຠິມຸຂີ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອສິນາ ນໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣຖາ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ.

ໂຈຣາປິ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ກຫາປຓຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ວິວຣິໍສຸ. ສາ ທາສີ ໂຈເຣ ທິສ຺ວາ ອຸປາສິກາຍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ເຍ, ພຫູ ໂຈຣາ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກຫາປຓຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ວິວຣິໍສູ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ໂຈຣາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐກຫາປເຓ ຫຣນ຺ຕຸ, ອຫໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓາມິ, ມາ ເມ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຣິ, ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ຕໍ ປຫິຓິ. ໂຈຣາປິ ກຫາປຓຄພ຺ຠໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ຣຊຕຄພ຺ຠໍ ວິວຣິໍສຸ. ສາ ປຸນປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຸປາສິກາປິ ‘‘ໂຈຣາ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ຫຣນ຺ຕຸ, ມາ ເມ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຣີ’’ຕິ ປຸນ ຕໍ ປຫິຓິ. ໂຈຣາ ຣຊຕຄພ຺ຠມ຺ປິ ຕຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຄພ຺ຠໍ ວິວຣິໍສຸ. ສາ ປຸນປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປາສິກາຍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ອຸປາສິກາ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠຕິ ເຊ ຕ຺ວໍ ອເນກວາຣໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕາ, ‘ໂຈຣາ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ຫຣນ຺ຕຸ, ອຫໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓາມິ, ມາ ເມ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຣີ’ຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ຕາປິ ມມ ກຖໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຄຈ຺ຉສິເຍວ. ສເຈ ອິທານິ ຕ຺ວໍ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສສິ, ຊານິສ຺ສາມິ ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຄຫເມວ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ປຫິຓິ.

ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ຕສ຺ສາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ຕກໍ ຫຣນ຺ຕານໍ ອສນິ ປຕິຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂຈຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສີຆໍ ອຸປາສິກາຍ ສນ຺ຕກໍ ປຏິປາກຕິກໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ກຫາປເຓຫິ ກຫາປຓຄພ຺ຠໍ, ຣຊຕສຸວຓ຺ເຓຫິ ຣຊຕສຸວຓ຺ຓຄພ຺ເຠ ປຸນ ປູຣຍິໍສຸ. ຘມ຺ມຕາ ກິເຣສາ, ຍໍ ຘມ຺ໂມ ຘມ຺ມຈາຣິນໍ ຣກ຺ຂຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິໍ,

ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ສຸຂມາວຫາຕິ;

ເອສານິສໍໂສ ຘມ຺ເມ ສຸຈິຓ຺ເຓ,

ນ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຘມ຺ມຈາຣີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໐໓; ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒);

ໂຈຣາປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຖໂຣປິ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອາສນາ ໂອຕຣິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ອຸປາສິກາຍ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ຂມາຫິ ເມ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ອິທໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຫຎ຺ຫິ ຕຸມ຺ເຫສຸ ອາຆາຕໍ ກຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ມາເຣຕຸກາໂມ ອຏ຺ຐາສິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເຕ, ຕາຕ, ຂມາມີ’’ຕິ. ເສສໂຈຣາປິ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ຂມາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອຍ຺ເຍ, ສເຈ ໂນ ຂມຖ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂວ ສນ຺ຕິເກ ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ທາເປຖາ’’ຕິ. ສາ ປຸຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ອິເມ ໂຈຣາ ມມ ຄຸເຓສຸ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ຘມ຺ມກຖາຍ ປສນ຺ນາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ປພ຺ພາເຊຖ ເນ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖານໍ ທສານິ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ຕມ຺ພມຕ຺ຕິກາຍ ຣຊາເປຕ຺ວາ ເຕ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ຈ ເນສໍ ເອເກກສ຺ສ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານມທາສິ. ເຕ ນວສຕາ ຠິກ຺ຂູ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ນວສຕກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ວີສໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນວ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເຕສໍ ຈຣິຍວເສນ ຘມ຺ມເທສນໍ ວວຕ຺ຖາເປຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມຸເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໖໘. ‘‘ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ, ປສນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ອຘິຄຈ຺ເຉ ປທໍ ສນ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາຣູປສມໍ ສຸຂໍ.

໓໖໙. ‘‘ສິຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ນາວໍ, ສິຕ຺ຕາ ເຕ ລຫຸເມສ຺ສຕິ;

ເຉຕ຺ວາ ຣາຄຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ, ຕໂຕ ນິພ຺ພານເມຫິສິ.

໓໗໐. ‘‘ປຎ຺ຈ ຉິນ຺ເທ ປຎ຺ຈ ຊເຫ, ປຎ຺ຈ ຈຸຕ຺ຕຣິ ຠາວເຍ;

ປຎ຺ຈສງ຺ຄາຕິໂຄ ຠິກ຺ຂຸ, ໂອຆຕິຓ຺ໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓໗໑. ‘‘ຌາຍ ຠິກ຺ຂຸ ມາ ປມາໂທ,

ມາ ເຕ ກາມຄຸເຓ ຣເມສ຺ສຸ ຈິຕ຺ຕໍ;

ມາ ໂລຫຄຸຬໍ ຄິລີ ປມຕ຺ໂຕ,

ມາ ກນ຺ທີ ທຸກ຺ຂມິທນ຺ຕິ ທຍ຺ຫມາໂນ.

໓໗໒. ‘‘ນຕ຺ຖິ ຌານໍ ອປຎ຺ຎສ຺ສ, ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖິ ອຌາຍໂຕ;

ຍມ຺ຫິ ຌານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ, ສ ເວ ນິພ຺ພານສນ຺ຕິເກ.

໓໗໓. ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອມານຸສີ ຣຕີ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ.

໓໗໔. ‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕໍ.

໓໗໕. ‘‘ຕຕ຺ຣາຍມາທິ ຠວຕິ, ອິຘ ປຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອິນ຺ທ຺ຣິຍຄຸຕ຺ຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ ສໍວໂຣ.

໓໗໖. ‘‘ມິຕ຺ເຕ ຠຊສ຺ສຸ ກລ຺ຍາເຓ, ສຸທ຺ຘາຊີເວ ອຕນ຺ທິເຕ;

ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຍສ຺ສ, ອາຈາຣກຸສໂລ ສິຍາ;

ຕໂຕ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີຕິ ເມຕ຺ຕາກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ເມຕ຺ຕາວເສນ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌາເນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີເຍວ ນາມ. ປສນ຺ໂນຕິ ໂຍ ປນ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປສາທໍ ໂຣເຈຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ເອວຣູໂປ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປສນ຺ຕຕາຍ ສງ຺ຂາຣູປສມໍ, ປຣມສຸຂຕາຍ ສຸຂນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ວິນ຺ທຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສິຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ນາວນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ນາວໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ໂກທກໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ສິຎ຺ຈ. ສິຕ຺ຕາ ເຕ ລຫຸເມສ຺ສຕີຕິ ຍຖາ ຫິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກສ຺ເສວ ຠຣິຕາ ນາວາ ຉິທ຺ທານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ສິຕ຺ຕຕາຍ ສິຕ຺ຕາ ສລ຺ລຫຸກາ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອໂນສີທິຕ຺ວາ ສີຆໍ ສຸປຏ຺ຏນໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ຕວາປິ ອຍໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ໂກທກຠຣິຕາ ອຕ຺ຕຠາວນາວາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທິຉິທ຺ທານິ ສໍວເຣນ ປິທຫິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ໂກທກສ຺ສ ສິຕ຺ຕຕາຍ ສິຕ຺ຕາ ສລ຺ລຫຸກາ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ອໂນສີທິຕ຺ວາ ສີຆໍ ນິພ຺ພານໍ ຄມິສ຺ສຕິ. ເຉຕ຺ວາຕິ ຣາຄໂທສພນ຺ຘນານິ ຉິນ຺ທ. ເອຕານິ ຫິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານເມວ ເອຫິສິ, ຄມິສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈ ຉິນ຺ເທຕິ ເຫຏ຺ຐາອປາຍສມ຺ປາປການິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ ປາເທ ພທ຺ຘຣຊ຺ຊຸໍ ປຸຣິໂສ ສຕ຺ເຖນ ວິຍ ເຫຏ຺ຐາມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍນ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ປຎ຺ຈ ຊເຫຕິ ອຸປຣິເທວໂລກສມ຺ປາປການິ ປຎ຺ຈຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ ປຸຣິໂສ ຄີວາຍ ພທ຺ຘຣຊ຺ຊຸກໍ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຊເຫຍ຺ຍ ປຊເຫຍ຺ຍ, ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈ ຈຸຕ຺ຕຣິ ຠາວເຍຕິ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານໍ ປຫານຕ຺ຖາຍ ສທ຺ຘາທີນິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາເວຍ຺ຍ. ປຎ຺ຈສງ຺ຄາຕິໂຄຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິສງ຺ຄານໍ ອຕິກ຺ກມເນນ ປຎ຺ຈສງ຺ຄາຕິໂຄ ຠິກ຺ຂຸ ໂອຆຕິຓ຺ໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອເຆ ຕິຓ຺ໂຓເຍວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຌາຍ ຠິກ຺ຂູຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຕ຺ວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຌານານໍ ວເສນ ຌາຍ ເຈວ, ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕວິຫາຣິຕາຍ ມາ ປມຊ຺ຊິ. ຣເມສ຺ສູຕິ ປຎ຺ຈວິເຘ ຈ ກາມຄຸເຓ ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ມາ ຣເມສ຺ສຸ. ມາ ໂລຫຄຸຬນ຺ຕິ ສຕິໂວສ຺ສຄ຺ຄລກ຺ຂເຓນ ຫິ ປມາເທນ ປມຕ຺ຕາ ນິຣເຍ ຕຕ຺ຕໍ ໂລຫຄຸຬໍ ຄິລນ຺ຕິ, ເຕນ ຕໍ ວທາມິ ‘‘ມາ ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂລຫຄຸຬໍ ຄິລິ, ມາ ນິຣເຍ ຑຍ຺ຫມາໂນ ‘ທຸກ຺ຂມິທ’ນ຺ຕິ ກນ຺ທີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນຕ຺ຖິ ຌານນ຺ຕິ ຌານຸປ຺ປາທິກາຍ ວາຍາມປຎ຺ຎາຍ ອປຎ຺ຎສ຺ສ ຌານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ສມາຫິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖິ. ຍມ຺ຫິ ຌານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາ ຈາຕິ ຍມ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ອິທໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິໂຕເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ວິວິຕ຺ໂຕກາເສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ. ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພຸຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ສມ຺ມາຕິ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕາ ອມານຸສີ ຣຕິ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ທິພ຺ພາປິ ຣຕິ ໂຫຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕີຕິ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຍນ ເຍນາກາເຣນ, ປຸເຣຠຕ຺ຕາທີສຸ ວາ ກາເລສຸ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕນາ ອຠິຣຸຈິເຕ ກາເລ, ອຠິຣຸຈິເຕ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສມ຺ມສຕິ. ອຸທຍພ຺ພຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ລກ຺ຂເຓຫິ ອຸທຍໍ, ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ເອວ ຈ ລກ຺ຂເຓຫິ ວຍໍ. ປີຕິປາໂມຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອວໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມປີຕິໍ ຘມ຺ມປາໂມຊ຺ຊຎ຺ຈ ລຠຕິ. ອມຕນ຺ຕິ ຕໍ ສປ຺ປຈ຺ຈເຍ ນາມຣູເປ ປາກເຏ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອມຕນິພ຺ພານສມ຺ປາປກຕ຺ຕາ ວິຊານຕໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ອມຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຣາຍມາທິ ຠວຕີຕິ ຕຕ຺ຣ ອຍໍ ອາທິ, ອິທໍ ປຸພ຺ພຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ອິຘ ປຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຓ຺ຑິຕຠິກ຺ຂຸໂນ. ອິທານິ ‘‘ຕໍ ອາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຄຸຕ຺ຕີຕິອາທິມາຫ. ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລຎ຺ຫິ ປຸພ຺ພຏ຺ຐານໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຄຸຕ຺ຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕໂສ. ເຕນ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິ ເຈວ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ສີລໍ ກຖິຕໍ. ປາຕິໂມກ຺ເຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາເຕ ເຊຏ຺ຐກສີເລ ປຣິປູຣກາຣິຕາ ກຖິຕາ.

ມິຕ຺ເຕ ຠຊສ຺ສຸ ກລ຺ຍາເຓຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມນ຺ເຕ ອປຕິຣູປສຫາເຍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສາຘຸຊີວິຕາຍ ສຸທ຺ຘາຊີເວ ຊງ຺ຆພລໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິກກປ຺ປນາຍ ອກຸສີເຕ ອຕນ຺ທິເຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ຠຊສ຺ສຸ, ເສວສ຺ສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຍສ຺ສາຕິ ອາມິສປຏິສນ຺ຖາເຣນ ຈ ຘມ຺ມປຏິສນ຺ຖາເຣນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຕິ ອສ຺ສ, ປຏິສນ຺ຖາຣສ຺ສ ກາຣກາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຈາຣກຸສໂລຕິ ສີລມ຺ປິ ອາຈາໂຣ, ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕມ຺ປິ ອາຈາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ກຸສໂລ ສິຍາ, ເຉໂກ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລຕິ ຕໂຕ ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ ອາຈາຣໂກສລ຺ລໂຕ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຘມ຺ມປາໂມຊ຺ເຊນ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ສກລສ຺ສາປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕາສຸ ອິມາສຸ ຄາຖາສຸ ເອກເມກິສ຺ສາຍ ຄາຖາຍ ປຣິໂຍສາເນ ເອກເມກໍ ຠິກ຺ຂຸສຕໍ ນິສິນ຺ນນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາກາເສເນວ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ກນ຺ຕາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕາ ໂຖເມນ຺ຕາ ປາເທ ວນ຺ທິໍສູຕິ.

ສມ຺ພຫຸລຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.