໕. ສານຸສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ

ອິທໍ ປຸເຣຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສານຸໍ ນາມ ສາມເຓຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເອກິສ຺ສາ ອຸປາສິກາຍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ສາ ທຫຣກາເລເຍວ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສີລວາ ອໂຫສິ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍອາຄນ຺ຕຸການໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕເມວ ໂຫຕິ. ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸທກມາຬເກ ອຸທກໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ໂຆເສຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ຖາມໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓ ສາມເຓຣາ’’ຕິ ອຊ຺ເຌສນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຫທຍວາໂຕ ຣຸຊຕິ, ກາໂຍ ວາ ພາຘຕີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈາຫາຣໍ ອກຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສນໍ ອຠິຣູຫິຕ຺ວາ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສຣຠຎ຺ຎໍ ວຕ຺ວາ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຣຠຎ຺ເຎ ປຕ຺ຕິໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ. ຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຕ຺ຕິຍາ ທິນ຺ນຠາວໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ປນສ຺ສ ມາຕາ ຍກ຺ຂິນີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ສາ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສາມເຓເຣນ ທິນ຺ນປຕ຺ຕິໍ ອນຸໂມທາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ ວທຕິ. ‘‘ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ປິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສາມເຓເຣ ເທວຕາ ສລຊ຺ຊາ ສຄາຣວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ວິຍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຍ ຈ ນໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ສາມເຓເຣ ຄາຣເວນ ຕຎ຺ຈ ຍກ຺ຂິນິໍ ຄຣຸກໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຕາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຍກ຺ຂສມາຄມາທີສຸ ‘‘ສານຸມາຕາ ສານຸມາຕາ’’ຕິ ຍກ຺ຂິນິຍາ ອຄ຺ຄາສນໍ ອຄ຺ໂຄທກໍ ອຄ຺ຄປິຓ຺ຑໍ ເທນ຺ຕິ. ມເຫສກ຺ຂາປິ ຍກ຺ຂາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມນ຺ຕິ, ອາສນາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສາມເຓໂຣ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ປຣິປກ຺ກິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຣຸຬ຺ຫເກສນໂຂ ກິລິຏ຺ຐນິວາສນປາຣຸປໂນ ກສ຺ສຈິ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເອກໂກວ ມາຕຸຆຣໍ ອຄມາສິ. ອຸປາສິກາ ປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ວາ ທຫຣສາມເຓເຣຫິ ວາ ສທ຺ຘິໍ ອິຘາຄຈ຺ຉສິ, ກສ຺ມາ ເອກໂກວ ອຊ຺ຊ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ໂສ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠາວໍ ອາໂຣເຈສິ. ສາ ອຸປາສິກາ ນານປ຺ປກາເຣນ ຆຣາວາເສ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ໂອວທມານາປິ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍປິ ສລ຺ລກ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ ອນຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐ, ຕາຕ, ຍາວ ເຕ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທມິ, ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຕ ມນາປານິ ວຕ຺ຖານິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ນິສີທິ ສາມເຓໂຣ. ອຸປາສິກາ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນາ ຕຓ຺ຑຸເລ ໂຘວຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສາ ຍກ຺ຂິນີ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ສາມເຓໂຣ, ກຈ຺ຈິ ຠິກ຺ຂາຫາຣໍ ລຠຕິ, ໂນ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊມານາ ຕສ຺ສ ວິພ຺ຠມິຕຸກາມຕາຍ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສາມເຓໂຣ ເມ ມເຫສກ຺ຂານໍ ເທວຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ລຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຄຈ຺ຉາມິສ຺ສ ວິພ຺ຠມເນ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຣີເຣ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຄີວໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຂເຬນ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕນ ຠູມິຍໍ ນິປຕິ. ອຸປາສິກາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ອູຣູສຸ ນິປຊ຺ຊາເປສິ. ສກລຄາມວາສິໂນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພລິກມ຺ມາທີນິ ກຣິໍສຸ. ອຸປາສິກາ ປນ ປຣິເທວມານາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ, ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ;

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕໍ.

‘‘ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ ເຍ;

ນ ເຕຫິ ຍກ຺ຂາ ກີຬນ຺ຕິ, ອິຕິ ເມ ອຣຫຕໍ ສຸຕໍ;

ສາ ທານິ ອຊ຺ຊ ປສ຺ສາມິ, ຍກ຺ຂາ ກີຬນ຺ຕິ ສານຸນາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ອຸປາສິກາຍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ –

‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ, ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ;

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕໍ.

‘‘ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ ເຍ;

ນ ເຕຫິ ຍກ຺ຂາ ກີຬນ຺ຕິ, ສາຫຸ ເຕ ອຣຫຕໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙) –

ວຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ສານຸໍ ປພຸທ຺ຘໍ ວຊ຺ຊາສິ, ຍກ຺ຂານໍ ວຈນໍ ອິທໍ;

ມາກາສິ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ອາວິ ວາ ຍທິ ວາ ຣໂຫ.

‘‘ສເຈ ຈ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ກຣິສ຺ສສິ ກໂຣສິ ວາ;

ນ ເຕ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຕ຺ຍຕ຺ຖິ, ອຸປ຺ປຈ຺ຈາປິ ປລາຍໂຕ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ເອວໍ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສກຸຓສ຺ສ ວິຍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປລາຍໂຕປິ ເຕ ໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ວາ ສາ ຍກ຺ຂິນີ ສາມເຓຣໍ ມຸຎ຺ຈິ. ໂສ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ເກເສ ວິກິຣິຍ ອສ຺ສສນ຺ຕິໍ ປສ຺ສສນ຺ຕິໍ ໂຣທມານໍ ສກລຄາມວາສິໂນ ຈ ສນ຺ນິປຕິເຕ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຍກ຺ເຂນ ຄຫິຕຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ປີເຐ ນິສິນ຺ໂນ, ມາຕາ ເມ ອວິທູເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸເລ ໂຘວິ, ອິທານິ ປນມ຺ຫິ ຠູມິຍໍ ນິປນ຺ໂນ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ນິປນ຺ນໂກວ ມາຕຣໍ ອາຫ –

‘‘ມຕໍ ວາ ອມ຺ມ ໂຣທນ຺ຕິ, ໂຍ ວາ ຊີວໍ ນ ທິສ຺ສຕິ;

ຊີວນ຺ຕໍ ອມ຺ມ ປສ຺ສນ຺ຕີ, ກສ຺ມາ ມໍ ອມ຺ມ ໂຣທສີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໔໔; ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ອຖສ຺ສ ມາຕາ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປຸນ ວິພ຺ຠມນຕ຺ຖໍ ອາຄມເນ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ອາຫ –

‘‘ມຕໍ ວາ ປຸຕ຺ຕ ໂຣທນ຺ຕິ, ໂຍ ວາ ຊີວໍ ນ ທິສ຺ສຕິ;

ໂຍ ຈ ກາເມ ຈຊິຕ຺ວານ, ປຸນຣາຄຈ຺ຉເຕ ອິຘ;

ຕໍ ວາປິ ປຸຕ຺ຕ ໂຣທນ຺ຕິ, ປຸນ ຊີວໍ ມໂຕ ຫິ ໂສ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ກຸກ຺ກຸຬສທິສຎ຺ເຈວ ນຣກສທິສຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຆຣາວາເສ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ປຸນ ອາຫ –

‘‘ກຸກ຺ກຸຬາ ອຸພ຺ຠໂຕ ຕາຕ, ກຸກ຺ກຸຬໍ ປຕິຕຸມິຈ຺ຉສິ;

ນຣກາ ອຸພ຺ຠໂຕ ຕາຕ, ນຣກໍ ປຕິຕຸມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ອຖ ນໍ, ‘‘ປຸຕ຺ຕ, ຠທ຺ທໍ ຕວ ໂຫຕຸ, ມຍາ ປນ ‘ອຍໍ ໂນ ປຸຕ຺ຕໂກ ຑຍ຺ຫມາໂນ’ຕິ ເຄຫາ ຠຓ຺ຑໍ ວິຍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພາຊິໂຕ, ຆຣາວາເສ ປຸນ ຑຍ຺ຫິຕຸໍ ອິຈ຺ຉສິ. ອຠິຘາວຖ ປຣິຕ຺ຕາຍຖ ໂນຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ກສ຺ສ ອຸຊ຺ຌາປຍາມ ກໍ ນິຊ຺ຌາປຍາມາ’’ຕິ ທີເປຕຸໍ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອຠິຘາວຖ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ກສ຺ສ ອຸຊ຺ຌາປຍາມເສ;

ອາທິຕ຺ຕາ ນີຫຕໍ ຠຓ຺ຑໍ, ປຸນ ຑຍ຺ຫິຕຸມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ໂສ ມາຕຣິ ກເຖນ຺ຕິຍາ ກເຖນ຺ຕິຍາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ຄິຫິຠາເວນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐາ ປຓີຕໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ກຕິວສ຺ໂສສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕິຈີວຣໍ ປຏິຍາເທສິ. ໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວໂຣ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິ. ອຖສ຺ສ ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຈິຕ຺ຕນິຄ຺ຄເຫ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕໍ ອນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອງ຺ກຸເສນ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິໂນ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫເນ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໒໖. ‘‘ອິທໍ ປຸເຣ ຈິຕ຺ຕມຈາຣິ ຈາຣິກໍ,

ເຍນິຈ຺ຉກໍ ຍຕ຺ຖກາມໍ ຍຖາສຸຂໍ;

ຕທຊ຺ຊຫໍ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ ໂຍນິໂສ,

ຫຕ຺ຖິປ຺ປຠິນ຺ນໍ ວິຍ ອງ຺ກຸສຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຣູປາທີສຸ ຈ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຣາຄາທີນໍ ເຍນ ກາຣເຓນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຍຕ຺ເຖວສ຺ສ ກາໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ຍຕ຺ຖ ກາມໍ ຍຖາຣຸຈິ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ສຸຂໍ ໂຫຕິ, ຕເຖວ ວິຈຣຓໂຕ ຍຖາສຸຂໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຈາຣິກໍ ຈຣິ, ຕໍ ອຊ຺ຊ ອຫໍ ປຠິນ຺ນໍ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິໍ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສງ຺ຂາໂຕ ເຉໂກ ອງ຺ກຸສຄ຺ຄໂຫ ອງ຺ກຸເສນ ວິຍ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ, ນາສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມິຕຸໍ ທສ຺ສາມີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ສານຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕານໍ ພຫູນໍ ເທວຕານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ໂສປາຍສ຺ມາ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫາຘມ຺ມກຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວີສວສ຺ສສຕໍ ຐຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ສງ຺ໂຂເຠຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ.

ສານຸສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.