໒໓. ນາຄວຄ຺ໂຄ

໑. ອຕ຺ຕທນ຺ຕວຕ຺ຖຸ

ອຫໍ ນາໂຄ ວາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ອປ຺ປມາທວຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິຄາຖາວຓ຺ຓນາຍ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຕຕ຺ຖ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ສາມາວຕິວຕ຺ຖຸ) –

ມາຄຓ຺ຑິຍາ ຕາສໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸຓິຕ຺ວາ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ເສວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນາຄຣານໍ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕໍ ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ອກ຺ໂກເສຕ຺ວາ ປຣິຠາເສຕ຺ວາ ປລາເປຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ຕີສຸ ຣຕເນສຸ ອປ຺ປສນ຺ນາ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິຏ຺ຐໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ໂຈໂຣສິ ພາໂລສິ ມູຬ຺ໂຫສິ ເຖໂນສິ ໂອຏ຺ໂຐສິ ໂຄໂຓສິ ຄທ຺ຣໂຠສິ ເນຣຍິໂກສິ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕສິ, ນຕ຺ຖິ ຕຸຍ຺ຫໍ ສຸຄຕິ, ທຸຄ຺ຄຕິເຍວ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ນາຄຣາ ອມ຺ເຫ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ, ອິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ, ອານນ຺ທາ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎໍ ນຄຣໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ເສສຸ ອກ຺ໂກສນ຺ເຕສຸ ປຣິຠາສນ຺ເຕສຸ ປຸນ ກຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມານນ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ຕໂຕປິ ອຎ຺ຎໍ ນຄຣໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ເສສຸ ອກ຺ໂກສນ຺ເຕສຸ ປຣິຠາສນ຺ເຕສຸ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສາມານນ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ຕໂຕປິ ອຎ຺ຎໍ ນຄຣໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອານນ຺ທ, ນ ເອວໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຍຕ຺ຖ ອຘິກຣຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕຕ຺ເຖວ ຕສ຺ມິໍ ວູປສນ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເກ ປນ ເຕ, ອານນ຺ທ, ອກ຺ໂກສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ທາສກມ຺ມກເຣ ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພ ອກ຺ໂກສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕິຓ຺ຓຫຕ຺ຖິສທິໂສ. ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕິຓ຺ຓຫຕ຺ຖິໂນ ຫິ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄເຕ ສເຣ ສຫິຕຸໍ ຠາໂຣ, ຕເຖວ ພຫູຫິ ທຸສ຺ສີເລຫິ ກຖິຕກຖານໍ ສຫນໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣພ຺ຠ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໒໐. ‘‘ອຫໍ ນາໂຄວ ສງ຺ຄາເມ, ຈາປໂຕ ປຕິຕໍ ສຣໍ;

ອຕິວາກ຺ຍໍ ຕິຕິກ຺ຂິສ຺ສໍ, ທຸສ຺ສີໂລ ຫິ ພຫຸຊ຺ຊໂນ.

໓໒໑. ‘‘ທນ຺ຕໍ ນຍນ຺ຕິ ສມິຕິໍ, ທນ຺ຕໍ ຣາຊາຠິຣູຫຕິ;

ທນ຺ໂຕ ເສຏ຺ໂຐ ມນຸສ຺ເສສຸ, ໂຍຕິວາກ຺ຍໍ ຕິຕິກ຺ຂຕິ.

໓໒໒. ‘‘ວຣມສ຺ສຕຣາ ທນ຺ຕາ, ອາຊານີຍາ ຈ ສິນ຺ຘວາ;

ກຸຎ຺ຊຣາ ຈ ມຫານາຄາ, ອຕ຺ຕທນ຺ໂຕ ຕໂຕ ວຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາໂຄວາຕິ ຫຕ຺ຖີ ວິຍ. ຈາປໂຕ ປຕິຕນ຺ຕິ ຘນຸໂຕ ມຸຕ຺ຕໍ. ອຕິວາກ຺ຍນ຺ຕິ ອຏ຺ຐອນຣິຍໂວຫາຣວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວີຕິກ຺ກມວຈນໍ. ຕິຕິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ຍຖາ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ສຸທນ຺ໂຕ ມຫານາໂຄ ຂໂມ ສຕ຺ຕິປຫາຣາທີນິ ຈາປໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ປຕິເຕ ສເຣ ອວິຫຎ຺ຎມາໂນ ຕິຕິກ຺ຂຕິ, ເອວເມວ ເອວຣູປໍ ອຕິວາກ຺ຍໍ ຕິຕິກ຺ຂິສ຺ສໍ, ສຫິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸສ຺ສີໂລ ຫີຕິ ອຍຎ຺ຫິ ໂລກິຍມຫາຊໂນ ພຫຸທຸສ຺ສີໂລ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຘິວາສນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນເມວ ມມ ຠາໂຣ. ສມິຕິນ຺ຕິ ອຸຍ຺ຍານກີຬມຓ຺ຑລາທີສຸ ມຫາຊນມຊ຺ຌໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ທນ຺ຕເມວ ໂຄຓຊາຕິໍ ວາ ອສ຺ສຊາຕິໍ ວາ ຍາເນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນຍນ຺ຕິ. ຣາຊາຕິ ຕຖາຣູເປເຫວ ວາຫເນຫິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣາຊາປິ ທນ຺ຕເມວ ອຠິຣູຫຕິ. ມນຸສ຺ເສສູຕິ ມນຸສ຺ເສສຸປິ ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ທນ຺ໂຕ ນິພ຺ພິເສວໂນວ ເສຏ຺ໂຐ. ໂຍຕິວາກ຺ຍນ຺ຕິ ໂຍ ເອວຣູປໍ ອຕິກ຺ກມວຈນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ຕິຕິກ຺ຂຕິ ນ ປຏິປ຺ຜຣຕິ ນ ວິຫຎ຺ຎຕິ, ເອວຣູໂປ ທນ຺ໂຕ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສ຺ສຕຣາຕິ ວຬວາຍ ຄທ຺ຣເຠນ ຊາຕາ. ອາຊານີຍາຕິ ຍໍ ອສ຺ສທມສາຣຖິ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ, ຕສ຺ສ ຂິປ຺ປໍ ຊານນສມຕ຺ຖາ. ສິນ຺ຘວາຕິ ສິນ຺ຘວຣຏ຺ເຐ ຊາຕາ ອສ຺ສາ. ມຫານາຄາຕິ ກຸຎ຺ຊຣສງ຺ຂາຕາ ມຫາຫຕ຺ຖິໂນ. ອຕ຺ຕທນ຺ໂຕຕິ ເອເຕ ອສ຺ສຕຣາ ຈ ສິນ຺ຘວາ ຈ ກຸຎ຺ຊຣາ ຈ ທນ຺ຕາວ ວຣໍ, ນ ອທນ຺ຕາ. ໂຍ ປນ ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ອຕ຺ຕໂນ ທນ຺ຕຕາຍ ອຕ຺ຕທນ຺ໂຕ ນິພ຺ພິເສວໂນ, ອຍໍ ຕໂຕປິ ວຣໍ, ສພ຺ເພຫິປິ ເອເຕຫິ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວີຖິສິງ຺ຆາຏກາທີສຸ ຐຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ປຣິຠາສນ຺ໂຕ ສພ຺ໂພປິ ໂສ ມຫາຊໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓີຕິ.

ອຕ຺ຕທນ຺ຕວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ຫຕ຺ຖາຈຣິຍປຸພ຺ພກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ນ ຫິ ເອເຕຫີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍປຸພ຺ພກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເອກທິວສໍ ອຈິຣວຕີນທີຕີເຣ ຫຕ຺ຖິທມກໍ ‘‘ເອກໍ ຫຕ຺ຖິໍ ທເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ກາຣຓໍ ສິກ຺ຂາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສມີເປ ຐິເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສເຈ ອຍໍ ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ອິມໍ ຫຕ຺ຖິໍ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ວິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ຂິປ຺ປເມວ ອິມໍ ກາຣຓໍ ສິກ຺ຂາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ສຸທນ຺ຕໍ ທເມສິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຍາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ຫຕ຺ຖິຍາເນນ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ທນ຺ເຕນ. ນ ຫິ ເອເຕຫິ ຍາເນຫິ ອຄຕປຸພ຺ພໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕນາ ປນ ສຸທນ຺ເຕນ ສກ຺ກາ ອຄຕປຸພ຺ພໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕານເມວ ທເມຫິ, ກິໍ ເຕ ເອເຕສໍ ທມເນນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໒໓. ‘‘ນ ຫິ ເອເຕຫິ ຍາເນຫິ, ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຄຕໍ ທິສໍ;

ຍຖາຕ຺ຕນາ ສຸທນ຺ເຕນ, ທນ຺ໂຕ ທນ຺ເຕນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍານິ ຕານິ ຫຕ຺ຖິຍານາທີນິ ຍານານິ, ນ ຫິ ເອເຕຫິ ຍາເນຫິ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸປິນນ຺ເຕນປິ ອຄຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອຄຕ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານທິສໍ ຕຖາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຍຖາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນ ອປຣຠາເຄ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນາຍ ສຸທນ຺ເຕນ ທນ຺ໂຕ ນິພ຺ພິເສວໂນ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕໍ ອຄຕປຸພ຺ພໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ທນ຺ຕຠູມິໍ ປາປຸຓາຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕທມນເມວ ຕໂຕ ວຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຫຕ຺ຖາຈຣິຍປຸພ຺ພກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຣິຊິຓ຺ຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

ຘນປາໂລຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປຣິຊິຓ຺ຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຏ຺ຐສຕສຫສ຺ສວິຠໂວ ວຍປ຺ປຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ອາວາຫໍ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕສຫສ຺ສານິ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກາລກຕາຍ ປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາເນສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ວເສນ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຫນ຺ທ ນໍ ມຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕ ຕໍ ປຓີເຕຫິ ຆາສຈ຺ຉາທນາທີຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖປາທສມ຺ພາຫນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອກທິວສມສ຺ສ ທິວາ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເທ ສມ຺ພາຫນ຺ຕາ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ຆຣາວາເສ ອາທີນວໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມ, ເສສຘນມ຺ປິ ໂນ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸນ ເອເກກສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວຕ຺ຖປາຣຸປນມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ຕໍ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ກຕິປາຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐຕ຺ວາ ສຸຓ຺ຫາ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ຕຍາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ອຕິເຣກໍ ທິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖິ, ນນຸ ສພ຺ເພສໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ສຕສຫສ຺ສານິ ທິນ຺ນານິ, ກິໍ ເສສປຸຕ຺ຕານໍ ຆຣສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ. ໂສປິ ‘‘ນສ຺ສ ວສລີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຆຣໍ ອຄມາສິ. ຕໂຕປິ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ອິມິນາວ ອຸປາເຍນ ປລາປິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ເອວໍ ເອກຆຣມ຺ປິ ປເວສນໍ ອລຠມາໂນ ປຓ຺ຑຣງ຺ຄປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ກາລານມຈ຺ຈເຍນ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ ທຸພ຺ໂຠຊນທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາຫິ ມິລາຕສຣີໂຣ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ອາຄມ຺ມ ປີຐິກາຍ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຓ ກິຣ ໂຄຕໂມ ອພ຺ຠາກຸຏິໂກ ອຸຕ຺ຕານມຸໂຂ ສຸຂສມ຺ຠາໂສ ປຏິສນ຺ຖາຣກຸສໂລ, ສກ຺ກາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ລຠິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ສຓ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຠາຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຓ຺ຑມາທາຍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໐໐) –

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ລູໂຂ ລູຂປາວຸຣໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິນ຺ນຸ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ລູໂຂ ລູຂປາວຸຣໂຓ’’ຕິ. ອິຘ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ຕາ, ເຕ ມໍ ທາເຣຫິ ສໍປຸຈ຺ຉ ຆຣາ ນິກ຺ຂາເມນ຺ຕີຕິ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິມາ ຄາຖາໂຍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ສຠາຍໍ ມຫາຊນກາເຍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ປຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ສນ຺ນິສິນ຺ເນສຸ ຠາສສ຺ສຸ –

‘‘ເຍຫິ ຊາເຕຫິ ນນ຺ທິສ຺ສໍ, ເຍສຎ຺ຈ ຠວມິຈ຺ຉິສໍ;

ເຕ ມໍ ທາເຣຫິ ສໍປຸຈ຺ຉ, ສາວ ວາເຣນ຺ຕິ ສູກຣໍ.

‘‘ອສນ຺ຕາ ກິຣ ມໍ ຊມ຺ມາ, ຕາຕ ຕາຕາຕິ ຠາສເຣ;

ຣກ຺ຂສາ ປຸຕ຺ຕຣູເປນ, ເຕ ຊຫນ຺ຕິ ວໂຍຄຕໍ.

‘‘ອສ຺ໂສວ ຊິຓ຺ໂຓ ນິພ຺ໂຠໂຄ, ຂາທນາ ອປນີຍຕິ;

ພາລການໍ ປິຕາ ເຖໂຣ, ປຣາຄາເຣສຸ ຠິກ຺ຂຕິ.

‘‘ທຓ຺ໂຑວ ກິຣ ເມ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ປຸຕ຺ຕາ ອນສ຺ສວາ;

ຈຓ຺ຑມ຺ປິ ໂຄຓໍ ວາເຣຕິ, ອໂຖ ຈຓ຺ຑມ຺ປິ ກຸກ຺ກຸຣໍ.

‘‘ອນ຺ຘກາເຣ ປຸເຣ ໂຫຕິ, ຄມ຺ຠີເຣ ຄາຘເມຘຕິ;

ທຓ຺ຑສ຺ສ ອານຸຠາເວນ, ຂລິຕ຺ວາ ປຕິຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໐໐);

ໂສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຕາ ຄາຖາໂຍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຖາຣູເປ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສມາຄມທິວເສ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິເຕສຸ ປຸຕ຺ເຕສຸ ຕໍ ສຠໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມຊ຺ເຌ ມຫາຣເຫສຸ ອາສເນສຸ ນິສິນ຺ເນສຸ ‘‘ອຍໍ ເມ ກາໂລ’’ຕິ ສຠາຍ ມຊ຺ເຌ ປວິສິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ໂຠ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄາຖາໂຍ ຠາສິຕຸກາໂມ, ສຸຓິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠາສສ຺ສຸ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸໂຓມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຐິຕໂກວ ອຠາສິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສານໍ ວຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ໂຍ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕກໍ ຂາທນ຺ໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ນ ໂປເສຕິ, ໂສ ມາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ຕາ ປິຕຸ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ຊີວິຕໍ ໂນ, ຕາຕ, ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ປິຕຸ ຫທຍມຸທຸຕາຍ ‘‘ມາ ເມ, ໂຠ, ປຸຕ຺ຕເກ ວິນາສຍິຕ຺ຖ, ໂປເສສ຺ສນ຺ຕິ ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສເຈ, ໂຠ, ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ປິຕຣໍ ນ ສມ຺ມາ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສຖ, ຆາເຕສ຺ສາມ ໂວ’’ຕິ. ເຕ ຠີຕາ ປິຕຣໍ ປີເຐ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ເນຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ເຕເລນ ອພ຺ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຣໍ ສມ຺ມາ ປຏິຊຄ຺ຄຖ, ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຖ, ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ ໂວ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຓີຕໂຠຊນໍ ໂຠເຊສຸໍ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸໂຠຊນຎ຺ຈ ສຸຂເສຍ຺ຍຎ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສຎ຺ຊາຕພໂລ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ປຓ຺ຓາກາຣຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ອາທາຍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ຕໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາຈຣິຍຘນໍ ປຣິເຍສາມ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອາຈຣິໂຍ ອາຈຣິຍຘນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາວສາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ເອວມາຫ – ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຘຸວຠຕ຺ຕານິ ທິນ຺ນານິ, ຕໂຕ ອຫໍ ທ຺ເວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຍໍ ປນ ຣຸຈ຺ຈນຏ຺ຐານເມວ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ, ຕສ຺ສ ເມ ທ຺ເວ ຘຸວຠຕ຺ຕານິ ທິນ຺ນານິ, ຕຸມ຺ເຫ ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ປຸນທິວເສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຆຣທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕມາທາຍ ຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຓີຕໂຠຊນມທາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຸນທິວເສ ອິຕຣສ຺ສ ອິຕຣສ຺ສາຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສພ຺ເພສໍ ຆຣານິ ອຄມາສິ. ສພ຺ເພ ເຕ ຕເຖວ ສກ຺ກາຣໍ ອກໍສຸ. ເອກທິວສໍ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ມງ຺ຄເລ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕ ປິຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ກສ຺ສ ມງ຺ຄລໍ ເທມາ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ ອຎ຺ເຎ ຊານາມິ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕໍ ສ຺ວາຕນາຍ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິມນ຺ເຕຖາ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕຖາ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຸນທິວເສ ສປຣິວາໂຣ ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຫຣິຕຸປລິຕ຺ເຕ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິເຕ ເຄເຫ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍເສນ ເຈວ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ຈ ປຣິວິສິ. ອນ຺ຕຣາຠຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ມຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄາມ ນ ປມຊ຺ຊາມ, ປສ຺ສຖິມສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວ’’ນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ ໂວ ກຕໍ, ມາຕາປິຕຸໂປສນໍ ນາມ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕານໍ ອາຈິຓ຺ຓເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ນາຄສ຺ສ ວິປ຺ປວາເສນ, ວິຣູຬ຺ຫາ ສລ຺ລກີ ຈ ກຸຏຊາ ຈາ’’ຕິ ອິມໍ ເອກາທສນິປາເຕ ມາຕຸໂປສກນາຄຣາຊຊາຕກໍ (ຈຣິຍາ. ໒.໑ ອາທໂຍ; ຊາ. ໑.໑໑.໑ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

໓໒໔. ‘‘ຘນປາໂລ ນາມ ກຸຎ຺ຊໂຣ,

ກຏຸກເຠທໂນ ທຸນ຺ນິວາຣໂຍ;

ພທ຺ໂຘ ກພຬໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ,

ສຸມຣຕິ ນາຄວນສ຺ສ ກຸຎ຺ຊໂຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘນປາໂລ ນາມາຕິ ຕທາ ກາສິກຣຎ຺ຎາ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ ເປເສຕ຺ວາ ຣມຓີເຍ ນາຄວເນ ຄາຫາປິຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ ເອຕໍ ນາມໍ. ກຏຸກເຠທໂນຕິ ຕິຂິຓມໂທ. ຫຕ຺ຖີນຎ຺ຫິ ມທກາເລ ກຓ຺ຓຈູຬິກາ ປຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປກຕິຍາປິ ຫຕ຺ຖິໂນ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອງ຺ກຸເສ ວາ ກຸນ຺ຕໂຕມເຣ ວາ ນ ຄເຓນ຺ຕິ, ຈຓ຺ຑາ ຠວນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ອຕິຈຓ຺ໂຑເຍວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ກຏຸກເຠທໂນ ທຸນ຺ນິວາຣໂຍຕິ. ພທ຺ໂຘ ກພຬໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ໂສ ພທ຺ໂຘ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ປນ ເນຕ຺ວາ ວິຈິຕ຺ຣສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກຕຄນ຺ຘປຣິຠຓ຺ຑາຍ ອຸປຣິ ພທ຺ຘວິຈິຕ຺ຣວິຕານາຍ ຠູມິຍາ ຐປິໂຕ ຣຎ຺ຎາ ຣາຊາຣເຫນ ນານຄ຺ຄຣເສນ ໂຠຊເນນ ອຸປຏ຺ຐາປິໂຕປິ ກິຎ຺ຈິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ, ຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ພທ຺ໂຘ ກພຬໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸມຣຕິ ນາຄວນສ຺ສາຕິ ໂສ ຣມຓີຍໍ ເມ ວສນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ນາຄວນໍ ສຣຕິ. ‘‘ມາຕາ ປນ ເມ ອຣຎ຺ເຎ ປຸຕ຺ຕວິໂຍເຄນ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕາ ອໂຫສິ, ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐານຘມ຺ໂມ ນ ເມ ປູຣຕິ, ກິໍ ເມ ອິມິນາ ໂຠຊເນນາ’’ຕິ ຘມ຺ມິກໍ ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐານຘມ຺ມເມວ ສຣິ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ນາຄວເນເຍວ ຐິໂຕ ສກ຺ກາ ປູເຣຕຸໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ສຸມຣຕິ ນາຄວນສ຺ສ ກຸຎ຺ຊໂຣຕິ. ສຕ຺ຖຣິ ອິມໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພຈຣິຍໍ ອາເນຕ຺ວາ ກເຖນ຺ເຕ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອສ຺ສຸຘາຣາ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຸທຸຫທຍາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຠວິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ຠຄວາ ສປ຺ປາຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ເທສນາວສາເນ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ເຈວ ສຸຓິສາຫິ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫີຕິ.

ປຣິຊິຓ຺ຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ປເສນທິໂກສລວຕ຺ຖຸ

ມິທ຺ຘີ ຍທາ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ປເສນທິໂກສລໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຣາຊາ ຕຓ຺ຑຸລໂທຓສ຺ສ ໂອທນໍ ຕທຸປິເຍນ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ຠຕ຺ຕສມ຺ມທໍ ອວິໂນເທຕ຺ວາວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິລນ຺ຕຣູໂປ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ນິທ຺ທາຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍມາໂນປິ ອຸຊຸກໍ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ອວິສ຺ສມິຕ຺ວາວ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຸຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເມ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຕິພຫຸໂຠຊນໍ ເອວໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໒໕. ‘‘ມິທ຺ຘີ ຍທາ ໂຫຕິ ມຫຄ຺ຆໂສ ຈ,

ນິທ຺ທາຍິຕາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕສາຍີ;

ມຫາວຣາໂຫວ ນິວາປປຸຏ຺ໂຐ,

ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄພ຺ຠມຸເປຕິ ມນ຺ໂທ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມິທ຺ຘີຕິ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູໂຕ. ມຫຄ຺ຆໂສ ຈາຕິ ມຫາໂຠຊໂນ ອາຫຣຫຕ຺ຖກອລໍສາຏກຕຕ຺ຣວຏ຺ຏກກາກມາສກຠຸຕ຺ຕວມິຕການໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວິຍ. ນິວາປປຸຏ຺ໂຐຕິ ກຸຓ຺ຑກາທິນາ ສູກຣຠຕ຺ເຕນ ປຸຏ຺ໂຐ. ຆຣສູກໂຣ ຫິ ທຫຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂປສິຍມາໂນ ຖູລສຣີຣກາເລ ເຄຫາ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອລຠນ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈາທີສຸ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ສຍເຕວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍທາ ປຸຣິໂສ ມິທ຺ຘີ ຈ ໂຫຕິ ມຫຄ຺ຆໂສ ຈ, ນິວາປປຸຏ຺ໂຐ ມຫາວຣາໂຫ ວິຍ ຈ ອຎ຺ເຎນ ອິຣິຍາປເຖນ ຍາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ນິທ຺ທາຍນສີໂລ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕສາຍີ, ຕທາ ໂສ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ມນສິກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕສໍ ອມນສິກາຣາ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄພ຺ຠມຸເປຕິ, ຄພ຺ຠວາສໂຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເທສນາວສາເນ ສຕ຺ຖາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປກາຣວເສນ –

‘‘ມນຸຊສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ, ມຕ຺ຕໍ ຊານໂຕ ລທ຺ຘໂຠຊເນ;

ຕນຸກສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ເວທນາ, ສຓິກໍ ຊີຣຕິ ອາຍຸ ປາລຍ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໔);

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣມາຓວໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຄາຖໍ ຣຎ຺ໂຎ ໂຠຊນເວລາຍ ປເວເທຍ຺ຍາສິ, ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ໂຠຊນໍ ປຣິຫາເປຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອຸປາຍໍ ອາຈິກ຺ຂິ, ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ຣາຊາ ອປເຣນ ສມເຍນ ນາຬິໂກທນປຣມຕາຍ ສຓ຺ຐິໂຕ ສຸສລ຺ລຫຸກສຣີໂຣ ສຸຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ອຸປ຺ປນ຺ນວິສ຺ສາໂສ ສຕ຺ຕາຫໍ ອສທິສທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ທານານຸໂມທນາຍ ມຫາຊໂນ ມຫນ຺ຕໍ ວິເສສໍ ປາປຸຓີຕິ.

ປເສນທິໂກສລວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສານຸສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ

ອິທໍ ປຸເຣຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສານຸໍ ນາມ ສາມເຓຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເອກິສ຺ສາ ອຸປາສິກາຍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ສາ ທຫຣກາເລເຍວ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສີລວາ ອໂຫສິ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍອາຄນ຺ຕຸການໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕເມວ ໂຫຕິ. ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸທກມາຬເກ ອຸທກໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ໂຆເສຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ຖາມໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓ ສາມເຓຣາ’’ຕິ ອຊ຺ເຌສນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຫທຍວາໂຕ ຣຸຊຕິ, ກາໂຍ ວາ ພາຘຕີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈາຫາຣໍ ອກຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສນໍ ອຠິຣູຫິຕ຺ວາ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສຣຠຎ຺ຎໍ ວຕ຺ວາ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຣຠຎ຺ເຎ ປຕ຺ຕິໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ. ຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຕ຺ຕິຍາ ທິນ຺ນຠາວໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ປນສ຺ສ ມາຕາ ຍກ຺ຂິນີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ສາ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສາມເຓເຣນ ທິນ຺ນປຕ຺ຕິໍ ອນຸໂມທາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ ວທຕິ. ‘‘ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ປິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສາມເຓເຣ ເທວຕາ ສລຊ຺ຊາ ສຄາຣວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ວິຍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຍ ຈ ນໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ສາມເຓເຣ ຄາຣເວນ ຕຎ຺ຈ ຍກ຺ຂິນິໍ ຄຣຸກໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຕາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຍກ຺ຂສມາຄມາທີສຸ ‘‘ສານຸມາຕາ ສານຸມາຕາ’’ຕິ ຍກ຺ຂິນິຍາ ອຄ຺ຄາສນໍ ອຄ຺ໂຄທກໍ ອຄ຺ຄປິຓ຺ຑໍ ເທນ຺ຕິ. ມເຫສກ຺ຂາປິ ຍກ຺ຂາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມນ຺ຕິ, ອາສນາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສາມເຓໂຣ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ປຣິປກ຺ກິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຣຸຬ຺ຫເກສນໂຂ ກິລິຏ຺ຐນິວາສນປາຣຸປໂນ ກສ຺ສຈິ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເອກໂກວ ມາຕຸຆຣໍ ອຄມາສິ. ອຸປາສິກາ ປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ວາ ທຫຣສາມເຓເຣຫິ ວາ ສທ຺ຘິໍ ອິຘາຄຈ຺ຉສິ, ກສ຺ມາ ເອກໂກວ ອຊ຺ຊ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ໂສ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠາວໍ ອາໂຣເຈສິ. ສາ ອຸປາສິກາ ນານປ຺ປກາເຣນ ຆຣາວາເສ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ໂອວທມານາປິ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍປິ ສລ຺ລກ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ ອນຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐ, ຕາຕ, ຍາວ ເຕ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທມິ, ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຕ ມນາປານິ ວຕ຺ຖານິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ນິສີທິ ສາມເຓໂຣ. ອຸປາສິກາ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນາ ຕຓ຺ຑຸເລ ໂຘວຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສາ ຍກ຺ຂິນີ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ສາມເຓໂຣ, ກຈ຺ຈິ ຠິກ຺ຂາຫາຣໍ ລຠຕິ, ໂນ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊມານາ ຕສ຺ສ ວິພ຺ຠມິຕຸກາມຕາຍ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສາມເຓໂຣ ເມ ມເຫສກ຺ຂານໍ ເທວຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ລຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຄຈ຺ຉາມິສ຺ສ ວິພ຺ຠມເນ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຣີເຣ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຄີວໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຂເຬນ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕນ ຠູມິຍໍ ນິປຕິ. ອຸປາສິກາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ອູຣູສຸ ນິປຊ຺ຊາເປສິ. ສກລຄາມວາສິໂນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພລິກມ຺ມາທີນິ ກຣິໍສຸ. ອຸປາສິກາ ປນ ປຣິເທວມານາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ, ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ;

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕໍ.

‘‘ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ ເຍ;

ນ ເຕຫິ ຍກ຺ຂາ ກີຬນ຺ຕິ, ອິຕິ ເມ ອຣຫຕໍ ສຸຕໍ;

ສາ ທານິ ອຊ຺ຊ ປສ຺ສາມິ, ຍກ຺ຂາ ກີຬນ຺ຕິ ສານຸນາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ອຸປາສິກາຍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ –

‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ, ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ;

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕໍ.

‘‘ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ ເຍ;

ນ ເຕຫິ ຍກ຺ຂາ ກີຬນ຺ຕິ, ສາຫຸ ເຕ ອຣຫຕໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙) –

ວຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ສານຸໍ ປພຸທ຺ຘໍ ວຊ຺ຊາສິ, ຍກ຺ຂານໍ ວຈນໍ ອິທໍ;

ມາກາສິ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ອາວິ ວາ ຍທິ ວາ ຣໂຫ.

‘‘ສເຈ ຈ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ກຣິສ຺ສສິ ກໂຣສິ ວາ;

ນ ເຕ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຕ຺ຍຕ຺ຖິ, ອຸປ຺ປຈ຺ຈາປິ ປລາຍໂຕ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ເອວໍ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສກຸຓສ຺ສ ວິຍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປລາຍໂຕປິ ເຕ ໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ວາ ສາ ຍກ຺ຂິນີ ສາມເຓຣໍ ມຸຎ຺ຈິ. ໂສ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ເກເສ ວິກິຣິຍ ອສ຺ສສນ຺ຕິໍ ປສ຺ສສນ຺ຕິໍ ໂຣທມານໍ ສກລຄາມວາສິໂນ ຈ ສນ຺ນິປຕິເຕ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຍກ຺ເຂນ ຄຫິຕຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ປີເຐ ນິສິນ຺ໂນ, ມາຕາ ເມ ອວິທູເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸເລ ໂຘວິ, ອິທານິ ປນມ຺ຫິ ຠູມິຍໍ ນິປນ຺ໂນ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ນິປນ຺ນໂກວ ມາຕຣໍ ອາຫ –

‘‘ມຕໍ ວາ ອມ຺ມ ໂຣທນ຺ຕິ, ໂຍ ວາ ຊີວໍ ນ ທິສ຺ສຕິ;

ຊີວນ຺ຕໍ ອມ຺ມ ປສ຺ສນ຺ຕີ, ກສ຺ມາ ມໍ ອມ຺ມ ໂຣທສີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໔໔; ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ອຖສ຺ສ ມາຕາ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປຸນ ວິພ຺ຠມນຕ຺ຖໍ ອາຄມເນ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ອາຫ –

‘‘ມຕໍ ວາ ປຸຕ຺ຕ ໂຣທນ຺ຕິ, ໂຍ ວາ ຊີວໍ ນ ທິສ຺ສຕິ;

ໂຍ ຈ ກາເມ ຈຊິຕ຺ວານ, ປຸນຣາຄຈ຺ຉເຕ ອິຘ;

ຕໍ ວາປິ ປຸຕ຺ຕ ໂຣທນ຺ຕິ, ປຸນ ຊີວໍ ມໂຕ ຫິ ໂສ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ກຸກ຺ກຸຬສທິສຎ຺ເຈວ ນຣກສທິສຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຆຣາວາເສ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ປຸນ ອາຫ –

‘‘ກຸກ຺ກຸຬາ ອຸພ຺ຠໂຕ ຕາຕ, ກຸກ຺ກຸຬໍ ປຕິຕຸມິຈ຺ຉສິ;

ນຣກາ ອຸພ຺ຠໂຕ ຕາຕ, ນຣກໍ ປຕິຕຸມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ອຖ ນໍ, ‘‘ປຸຕ຺ຕ, ຠທ຺ທໍ ຕວ ໂຫຕຸ, ມຍາ ປນ ‘ອຍໍ ໂນ ປຸຕ຺ຕໂກ ຑຍ຺ຫມາໂນ’ຕິ ເຄຫາ ຠຓ຺ຑໍ ວິຍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພາຊິໂຕ, ຆຣາວາເສ ປຸນ ຑຍ຺ຫິຕຸໍ ອິຈ຺ຉສິ. ອຠິຘາວຖ ປຣິຕ຺ຕາຍຖ ໂນຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ກສ຺ສ ອຸຊ຺ຌາປຍາມ ກໍ ນິຊ຺ຌາປຍາມາ’’ຕິ ທີເປຕຸໍ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອຠິຘາວຖ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ກສ຺ສ ອຸຊ຺ຌາປຍາມເສ;

ອາທິຕ຺ຕາ ນີຫຕໍ ຠຓ຺ຑໍ, ປຸນ ຑຍ຺ຫິຕຸມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙);

ໂສ ມາຕຣິ ກເຖນ຺ຕິຍາ ກເຖນ຺ຕິຍາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ຄິຫິຠາເວນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐາ ປຓີຕໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ກຕິວສ຺ໂສສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕິຈີວຣໍ ປຏິຍາເທສິ. ໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວໂຣ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິ. ອຖສ຺ສ ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຈິຕ຺ຕນິຄ຺ຄເຫ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕໍ ອນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອງ຺ກຸເສນ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິໂນ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫເນ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໒໖. ‘‘ອິທໍ ປຸເຣ ຈິຕ຺ຕມຈາຣິ ຈາຣິກໍ,

ເຍນິຈ຺ຉກໍ ຍຕ຺ຖກາມໍ ຍຖາສຸຂໍ;

ຕທຊ຺ຊຫໍ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ ໂຍນິໂສ,

ຫຕ຺ຖິປ຺ປຠິນ຺ນໍ ວິຍ ອງ຺ກຸສຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຣູປາທີສຸ ຈ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຣາຄາທີນໍ ເຍນ ກາຣເຓນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຍຕ຺ເຖວສ຺ສ ກາໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ຍຕ຺ຖ ກາມໍ ຍຖາຣຸຈິ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ສຸຂໍ ໂຫຕິ, ຕເຖວ ວິຈຣຓໂຕ ຍຖາສຸຂໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຈາຣິກໍ ຈຣິ, ຕໍ ອຊ຺ຊ ອຫໍ ປຠິນ຺ນໍ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິໍ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສງ຺ຂາໂຕ ເຉໂກ ອງ຺ກຸສຄ຺ຄໂຫ ອງ຺ກຸເສນ ວິຍ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ, ນາສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມິຕຸໍ ທສ຺ສາມີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ສານຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕານໍ ພຫູນໍ ເທວຕານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ໂສປາຍສ຺ມາ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫາຘມ຺ມກຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວີສວສ຺ສສຕໍ ຐຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ສງ຺ໂຂເຠຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ.

ສານຸສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປາເວຍ຺ຍກຫຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸ

ອປ຺ປມາທຣຕາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປາເວຍ຺ຍກໍ ນາມ ຫຕ຺ຖິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ຫຕ຺ຖີ ຕຣຸຓກາເລ ມຫາພໂລ ຫຸຕ຺ວາ ອປເຣນ ສມເຍນ ຊຣາວາຕເວຄພ຺ຠາຫໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໍ ມຫນ຺ຕໍ ສຣໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ກລເລ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ມຫາຊໂນ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວຣູໂປປິ ນາມ ຫຕ຺ຖີ ອິມໍ ທຸພ຺ພລຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອາຈຣິຍ, ຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ກລລໂຕ ອຸທ຺ຘຣາຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ສງ຺ຄາມສີສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສງ຺ຄາມເຠຣິໍ ອາໂກຏາເປສິ. ມານຊາຕິໂກ ຫຕ຺ຖີ ເວເຄນຸຏ຺ຐາຍ ຖເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖິນາ ປກຕິປງ຺ກທຸຄ຺ຄໂຕ ອຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘໂຏ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ກິເລສທຸຄ຺ເຄ ປກ຺ຂນ຺ທາ. ຕສ຺ມາ ໂຍນິໂສ ປທຫິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫປິ ຕໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ຘຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໒໗. ‘‘ອປ຺ປມາທຣຕາ ໂຫຖ, ສຈິຕ຺ຕມນຸຣກ຺ຂຖ;

ທຸຄ຺ຄາ ອຸທ຺ຘຣຖຕ຺ຕານໍ, ປງ຺ເກ ສນ຺ໂນວ ກຸຎ຺ຊໂຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມາທຣຕາຕິ ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາເສ ອຠິຣຕາ ໂຫຖ. ສຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ຍຖາ ວີຕິກ຺ກມໍ ນ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ຣກ຺ຂຖ. ທຸຄ຺ຄາຕິ ຍຖາ ໂສ ປງ຺ເກ ສນ຺ໂນ ກຸຎ຺ຊໂຣ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍາມໍ ກຕ຺ວາ ປງ຺ກທຸຄ຺ຄໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຖເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫປິ ກິເລສທຸຄ຺ຄໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ຘຣຖ, ນິພ຺ພານຖເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ປາເວຍ຺ຍກຫຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສມ຺ພຫຸລຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ສເຈ ລເຠຖາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ ນິສ຺ສາຍ ຣກ຺ຂິຕວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ຍມກວຄ຺ເຄ ‘‘ປເຣ ຈ ນ ວິຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ຄາຖາວຓ຺ຓນາຍ ອາຄຕເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕ ໂກສມ຺ພກວຕ຺ຖຸ) –

ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖິນາເຄນ ອຸປຏ຺ຐິຍມານສ຺ສ ວສນຠາໂວ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ສາວຕ຺ຖິນຄຣໂຕ ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ວິສາຂາ ມຫາອຸປາສິກາ’’ຕິ ເອວມາທີນິ ມຫາກຸລານິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ. ທິສາວາສິໂນປິ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຈິຣສ຺ສຸຕາ ໂນ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມີ ກຖາ, ສາຘຸ ມຍໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ລເຠຍ຺ຍາມ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ສວນາຍາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ເຖໂຣ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເຕມາສໍ ເອກວິຫາຣິໂນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເອຕ຺ຕເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປສງ຺ກມນໍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ພຫິ ຐເປຕ຺ວາ ເອກໂກວ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ປາລິເລຍ຺ຍໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ທຓ຺ຑມາທາຍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ຕໍ ສຕ຺ຖາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອເປຫິ, ອເປຫິ, ປາລິເລຍ຺ຍກ, ມາ ວາຣຍິ, ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐາໂກ ເອໂສ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ທຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ນາທາສິ. ນາໂຄ ‘‘ສເຈ ອຸຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖຸ ນິສີທນປາສາຓຜລເກ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ນ ຐເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຠູມິຍໍ ຐເປສິ. ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນາ ຫິ ຄຣູນໍ ອາສເນ ວາ ສຍເນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ນ ຐເປນ຺ຕິ.

ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອກໂກວ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ປນ ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ພຫິ ຐເປຕ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປກ຺ໂກສາຫິ ເນ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຕຖາ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ພຸທ຺ຘສຸຂຸມາໂລ ເຈວ ຂຕ຺ຕິຍສຸຂຸມາໂລ ຈ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ເຕມາສໍ ເອກເກຫິ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕຫິ ນິສີທນ຺ເຕຫິ ຈ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ, ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕກາຣໂກປິ ມຸໂຂທກາທິທາຍໂກປິ ນາໂຫສິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ປາລິເລຍ຺ຍກຫຕ຺ຖິນາ ມມ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກຕານິ. ເອວຣູປຎ຺ຫິ ສຫາຍໍ ລຠນ຺ເຕນ ເອກໂກວ ວສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ເອກຈາຣິກຠາໂວວ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນາຄວຄ຺ເຄ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໒໘. ‘‘ສເຈ ລເຠຖ ນິປກໍ ສຫາຍໍ,

ສທ຺ຘິໍຈຣໍ ສາຘຸວິຫາຣິ ຘີຣໍ;

ອຠິຠຸຍ຺ຍ ສພ຺ພານິ ປຣິສ຺ສຍານິ,

ຈເຣຍ຺ຍ ເຕນຕ຺ຕມໂນ ສຕີມາ.

໓໒໙. ‘‘ໂນ ເຈ ລເຠຖ ນິປກໍ ສຫາຍໍ,

ສທ຺ຘິໍຈຣໍ ສາຘຸວິຫາຣິ ຘີຣໍ;

ຣາຊາວ ຣຏ຺ຐໍ ວິຊິຕໍ ປຫາຍ,

ເອໂກ ຈເຣ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄ.

໓໓໐. ‘‘ເອກສ຺ສ ຈຣິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ,

ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາ;

ເອໂກ ຈເຣ ນ ຈ ປາປານິ ກຍິຣາ,

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິປກນ຺ຕິ ເນປກ຺ກປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ສາຘຸວິຫາຣິ ຘີຣນ຺ຕິ ຠທ຺ທກວິຫາຣິໍ ປຓ຺ຑິຕໍ. ປຣິສ຺ສຍານີຕິ ຕາທິສໍ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິໍ ສຫາຍໍ ລຠນ຺ໂຕ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ປາກຏປຣິສ຺ສເຍ ຈ ຣາຄຠຍໂທສຠຍໂມຫຠຍາທໂຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສເຍ ຈາຕິ ສພ຺ເພວ ປຣິສ຺ສເຍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕມໂນ ອຸປຏ຺ຐິຕສຕີ ຫຸຕ຺ວາ ຈເຣຍ຺ຍ, ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣາຊາວ ຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣຏ຺ຐໍ ຫິຕ຺ວາ ຄໂຕ ມຫາຊນກຣາຊາ ວິຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ວິຊິຕຠູມິປເທໂສ ຣາຊາ ‘‘ອິທໍ ຣຊ຺ຊໍ ນາມ ມຫນ຺ຕໍ ປມາທຏ຺ຐານໍ, ກິໍ ເມ ຣຊ຺ເຊນ ກາຣິເຕນາ’’ຕິ ວິຊິຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ປຫາຍ ເອກໂກວ ມຫາຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ເອກໂກວ ຈຣຕິ, ເອວໍ ເອກໂກວ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ. ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄຕິ ຍຖາ ຈ ‘‘ອຫໍ ໂຂ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣາມິ ຫຕ຺ຖີຫິ ຫຕ຺ຖິນີຫິ ຫຕ຺ຖິກຬເຠຫິ ຫຕ຺ຖິຈ຺ຉາເປຫິ, ຉິນ຺ນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຕິຓານິ ຂາທາມິ, ໂອຠຄ຺ໂຄຠຄ຺ຄຎ຺ຈ ເມ ສາຂາຠງ຺ຄໍ ຂາທນ຺ຕິ, ອາວິລານິ ຈ ປານີຍານິ ປິວາມິ, ໂອຄາຫາ ຈ ເມ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນິໂຍ ກາຍໍ ອຸປນິຆໍສນ຺ຕິໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ເອກໂກວ ຄຓມ຺ຫາ ວູປກຏ຺ໂຐ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໔໖໗; ອຸທາ. ໓໕) ເອວໍ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄມນໂຕ ມາຕງ຺ໂຄຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ອິມສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ອຍໍ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຍູຖໍ ປຫາຍ ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ເອກໂກວ ສຸຂໍ ຈຣຕິ, ເອວມ຺ປິ ເອໂກວ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອກສ຺ສາຕິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຫິ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກີຠາວາຠິຣຕສ຺ສ ເອກກສ຺ເສວ ຈຣິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ. ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາຕິ ຈູຬສີລໍ ມຊ຺ຌິມສີລໍ ມຫາສີລໍ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄຄຸຓານິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ອມຕມຫານິພ຺ພານນ຺ຕິ ອຍຎ຺ຫິ ສຫາຍຕາ ນາມ. ສາ ພາເລ ນິສ຺ສາຍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາ. ເອໂກຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ເອກໂກວ ຈເຣຍ຺ຍ, ອປ຺ປມຕ຺ຕການິປິ ນ ຈ ປາປານິ ກຍິຣາ. ຍຖາ ໂສ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ນິຣາລໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ມາຕງ຺ຄນາໂຄ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐາເນ ສຸຂໍ ຈຣຕິ, ເອວໍ ເອກໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ຈເຣຍ຺ຍ, ອປ຺ປມຕ຺ຕການິປິ ນ ຈ ປາປານິ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຕິຣູປໍ ສຫາຍໍ ອລຠນ຺ເຕຫິ ເອກຈາຣີເຫວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ເທເສສິ.

ເທສນາວສາເນ ປຎ຺ຈສຕາປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ສມ຺ພຫຸລຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ມາຣວຕ຺ຖຸ

ອຕ຺ຖມ຺ຫີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ກາເລ ຣາຊາໂນ ມນຸສ຺ເສ ປີເຬຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ອຘມ຺ມິກຣາຊູນໍ ຣຊ຺ເຊ ທຓ຺ຑກຣຓປີຬິເຕ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸໍ ອຫນໍ ອຆາຕຍໍ, ອຊິນໍ ອຊາປຍໍ, ອໂສຈໍ ອໂສຈາປຍໍ ຘມ຺ເມນາ’’ຕິ, ມາໂຣ ປາປິມາ ຕໍ ຠຄວໂຕ ປຣິວິຕກ຺ກໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸ’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ອິທານິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຣຊ຺ຊຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ປມາທຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ກາເຣນ຺ເຕ ສກ຺ກາ ໂອກາສໍ ລຠິຕຸໍ, ຄຈ຺ຉາມິ ອຸສ຺ສາຫມສ຺ສ ຊເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກາເຣຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຣຊ຺ຊໍ, ກາເຣຕຸ ສຸຄໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ອຫນໍ ອຆາຕຍໍ, ອຊິນໍ ອຊາປຍໍ, ອໂສຈໍ ອໂສຈາປຍໍ ຘມ຺ເມນາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ປນ ເມ ຕ຺ວໍ, ປາປິມ, ປສ຺ສສິ, ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວຕາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ສຸຠາວິຕາ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ຫິ ຠຄວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຕຣາຊໍ ‘ສຸວຓ຺ຓ’ນ຺ຕິ ອຘິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຕຎ຺ຈ ສຸວຓ຺ຓເມວ ອສ຺ສ, ອຫມ຺ປິ ໂຂ ຘເນນ ຘນກຣຓີຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສ຺ສຖາ’’ຕິ ເຕນ ວຸຕ຺ເຕ –

‘‘ປພ຺ພຕສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ, ຊາຕຣູປສ຺ສ ເກວໂລ;

ທ຺ວິຕ຺ຕາວ ນາລເມກສ຺ສ, ອິຕິ ວິທ຺ວາ ສມຎ຺ຈເຣ.

‘‘ໂຍ ທຸກ຺ຂມທກ຺ຂິ ຍໂຕນິທານໍ,

ກາເມສຸ ໂສ ຊນ຺ຕຸ ກຖໍ ນເມຍ຺ຍ;

ອຸປຘິໍ ວິທິຕ຺ວາ ສງ຺ໂຄຕິ ໂລເກ,

ຕສ຺ເສວ ຊນ຺ຕຸ ວິນຍາຍ ສິກ຺ເຂ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໖) –

ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ເອວ ໂຂ, ປາປິມ, ຕວ ໂອວາໂທ, ອຎ຺ໂຎ ມມ, ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ຘມ຺ມສໍສນ຺ທນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຫຎ຺ຫິ ເອວໍ ໂອວທາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໓໑. ‘‘ອຕ຺ຖມ຺ຫິ ຊາຕມ຺ຫິ ສຸຂາ ສຫາຍາ,

ຕຸຏ຺ຐີ ສຸຂາ ຍາ ອິຕຣີຕເຣນ;

ປຸຎ຺ຎໍ ສຸຂໍ ຊີວິຕສງ຺ຂຍມ຺ຫິ,

ສພ຺ພສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສຸຂໍ ປຫານໍ.

໓໓໒. ‘‘ສຸຂາ ມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ ໂລເກ,

ອໂຖ ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາ ສຸຂາ;

ສຸຂາ ສາມຎ຺ຎຕາ ໂລເກ,

ອໂຖ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຕາ ສຸຂາ.

໓໓໓. ‘‘ສຸຂໍ ຍາວ ຊຣາສີລໍ, ສຸຂາ ສທ຺ຘາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ສຸໂຂ ປຎ຺ຎາຍ ປຏິລາໂຠ, ປາປານໍ ອກຣຓໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖມ຺ຫີຕິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາປິ ຫິ ຈີວຣກຣຓາທິເກ ວາ ອຘິກຣຓວູປສມາທິເກ ວາ ຄິຫິໂນປິ ກສິກມ຺ມາທິເກ ວາ ພລວປກ຺ຂສນ຺ນິສ຺ສິເຕຫິ ອຠິຠວນາທິເກ ວາ ກິຈ຺ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເຍ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜາເທຕຸໍ ວາ ວູປສເມຕຸໍ ວາ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວຣູປາ ສຸຂາ ສຫາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸຏ຺ຐີ ສຸຂາຕິ ຍສ຺ມາ ປນ ຄິຫິໂນປິ ສເກນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທາທີນິ ອາຣຠນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊິຕາປິ ນານປ຺ປກາຣໍ ອເນສນໍ. ອິຕິ ເຕ ສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທນ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ຍາ ອິຕຣີຕເຣນ ປຣິຕ຺ເຕນ ວາ ວິປຸເລນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ອຍເມວ ສຸຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ມຣຓກາເລ ປນ ຍຖາຊ຺ຌາສເຍນ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກຕປຸຎ຺ຎກມ຺ມເມວ ສຸຂໍ. ສພ຺ພສ຺ສາຕິ ສກລສ຺ສປິ ປນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສຸຂໍ ນາມ.

ມຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາຕິ ມາຕຣິ ສມ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິ. ເປຕ຺ເຕຍ຺ຍຕາຕິ ປິຕຣິ ສມ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິ. ອຸຠເຍນປິ ມາຕາປິຕູນໍ ອຸປຏ຺ຐານເມວ ກຖິຕໍ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ປຸຕ຺ຕານໍ ອນຸປຏ຺ຐຫນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຠູມິຍໍ ວາ ນິທຫນ຺ຕິ, ປເຣສໍ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ‘‘ມາຕາປິຕໂຣ ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເນສໍ ນິນ຺ທາປິ ວຑ຺ຒຕິ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ຄູຖນິຣເຍປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ມາຕາປິຕໂຣ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຕ ເຕສໍ ສນ຺ຕກໍ ຘນມ຺ປິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ປສໍສມ຺ປິ ລຠນ຺ຕິ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ສຸຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມຎ຺ຎຕາຕິ ປພ຺ພຊິເຕສຸ ສມ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຕາຕິ ພາຫິຕປາເປສຸ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວເກສຸ ສມ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິເຍວ. ອຸຠເຍນປິ ເຕສໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຏິຊຄ຺ຄນຠາໂວ ກຖິໂຕ, ອິທມ຺ປິ ໂລເກ ສຸຂໍ ນາມ ກຖິກໍ.