໒໒. ນິຣຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສຸນ຺ທຣີປຣິພ຺ພາຊິກາວຕ຺ຖຸ

ອຠູຕວາທີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸນ຺ທຣິໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຸທາເນ (ອຸທາ. ໓໘) ອາຄຕເມວ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ – ຠຄວໂຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ມໂຫຆສທິເສ ລາຠສກ຺ກາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນກາເລ ຂຊ຺ໂຊປນກາ ວິຍ ນິປ຺ປຠາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ມຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ, ນ ໂນ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິຠາວມ຺ປິ ຊານາຕິ, ເກນ ນຸ ໂຂ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ລາຠສກ຺ກາຣມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘາເປຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ອຖ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສຸນ຺ທຣິຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສກ຺ກຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ເອກທິວສໍ ສຸນ຺ທຣິໍ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ນາລປິໍສຸ. ສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສລ຺ລປນ຺ຕີປິ ປຏິວຈນໍ ອລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອປິ ປນຍ຺ຍາ, ເກນຈິ ວິເຫຐິຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ກິໍ, ຠຄິນິ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອມ຺ເຫ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ຫຕລາຠສກ຺ກາເຣ ກຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ມຍາ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຠຄິນິ, ອຠິຣູປາ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຍສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ຕວ ກຖໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ສາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ຕາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນກປ຺ປູຣກຏຸກຜລາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສາຍໍ ມຫາຊນສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສນກາເລ ເຊຕວນາຠິມຸຂີ ຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ອຫຎ຺ຫິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາເມ ວສິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ເຊຕວນມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນຄຣາຠິມຸຂີ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ‘‘ກິໍ, ສຸນ຺ທຣິ, ກຫໍ ຄຕາສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ຕໍ ກິເລສຣຕິຍາ ຣມາເປຕ຺ວາ ອາຄຕາມ຺ຫີ’’ຕິ ວທຕິ.

ອຖ ເຕ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຘຸຕ຺ຕານໍ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ສຸນ຺ທຣິໍ ມາເຣຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ສມີເປ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ສຸນ຺ທຣິໍ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂກລາຫລໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ໂວ ອາສງ຺ກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອິເມສຸ ທິວເສສຸ ເຊຕວເນ ວສຕິ, ຕຕ຺ຖສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຖ, ນໍ ວິຈິນຖາ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາເກ ຄເຫຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຈິນນ຺ຕາ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ‘ສຕ຺ຖາຣາ ກຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຉາເທສ຺ສາມາ’ຕິ ສຸນ຺ທຣິໍ ມາເຣຕ຺ວາ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ນິກ຺ຂິປິໍສູ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຖ, ນຄຣໍ ອາຫິຓ຺ຑຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ນຄຣວີຖີສຸ ‘‘ປສ຺ສຖ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ອາຄມິໍສຸ. ຣາຊາ ສຸນ຺ທຣິຍາ ສຣີຣໍ ອາມກສຸສາເນ ອຏ຺ຏກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຣກ຺ຂາເປສິ. ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍສາວເກ ເສສາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ‘‘ປສ຺ສຖ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄເຣປິ ພຫິນຄເຣປິ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຕຸມ຺ເຫປິ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ເອວໍ ປຏິໂຈເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໐໖. ‘‘ອຠູຕວາທີ ນິຣຍໍ ອຸເປຕິ,

ໂຍ ວາປິ ກຕ຺ວາ ນ ກໂຣມິຈາຫ;

ອຸໂຠປິ ເຕ ເປຈ຺ຈ ສມາ ຠວນ຺ຕິ,

ນິຫີນກມ຺ມາ ມນຸຊາ ປຣຕ຺ຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຠູຕວາທີຕິ ປຣສ຺ສ ໂທສໍ ອທິສ຺ວາວ ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ເຉນ ປຣໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ກຕ຺ວາຕິ ໂຍ ວາ ປນ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ ເອຕໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອາຫ. ເປຈ຺ຈ ສມາ ຠວນ຺ຕີຕິ ເຕ ອຸໂຠປິ ຊນາ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຣຍໍ ອຸປຄມເນນ ຄຕິຍາ ສມາ ຠວນ຺ຕິ. ຄຕິເຍວ ເນສໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ອາຍຸ ປນ ເນສໍ ນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ພຫຸກຎ຺ຫິ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຈິຣໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ປຣິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກເມວ ກາລໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເນສໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ລາມກເມວ ກມ຺ມໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນິຫີນກມ຺ມາ ມນຸຊາ ປຣຕ຺ຖາ’’ຕິ. ປຣຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ສ ປນ ປທສ຺ສ ປຸຣໂຕ ເປຈ຺ຈປເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເປຈ຺ຈ ປຣຕ຺ຖ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ນິຫີນກມ຺ມາ ປຣໂລເກ ສມາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຣາຊາ ‘‘ສຸນ຺ທຣິຍາ ອຎ຺ເຎຫິ ມາຣິຕຠາວໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ປຸຣິເສ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ອຖ ເຕ ຘຸຕ຺ຕາ ເຕຫິ ກຫາປເຓຫິ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ກຣິໍສຸ. ເອໂກ ເອກໍ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ ສຸນ຺ທຣິໍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມາເຣຕ຺ວາ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໂຕ ລທ຺ຘກຫາປເຓຫິ ສຸຣໍ ປິວສິ, ໂຫຕຸ ໂຫຕູ’’ຕິ. ຣາຊປຸຣິສາ ເຕ ຘຸຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ອຖ ເນ ຣາຊາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ສາ ມາຣິຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເກຫິ ມາຣາປິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕິຕ຺ຖິເຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຕເຖວ ວທິໍສຸ. ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ວທນ຺ຕາ ນຄຣໍ ອາຫິຓ຺ຑຖ – ‘‘ອຍໍ ສຸນ຺ທຣີ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປຕຸກາເມຫິ ອມ຺ເຫຫິ ມາຣາປິຕາ, ເນວ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ, ນ ສາວການໍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກເມວ ໂທໂສ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ພາລມຫາຊໂນ ຕທາ ສທ຺ທຫິ, ຕິຕ຺ຖິຍາປິ ຘຸຕ຺ຕາປິ ປຸຣິສວຘທຓ຺ຑໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘານໍ ສກ຺ກາໂຣ ມຫາ ອໂຫສີຕິ.

ສຸນ຺ທຣີປຣິພ຺ພາຊິກາວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ທຸຈ຺ຈຣິຕຜລປີຬິຕວຕ຺ຖຸ

ກາສາວກຓ຺ຐາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕຜລານຸຠາເວນ ປີຬິເຕ ສຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອາຍສ຺ມາ ຫິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຄິຊ຺ຌກູຏາ ໂອໂຣຫນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐິສງ຺ຂລິກເປຕາທີນໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ທິສ຺ວາ ສິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖເຣນ ສິຕກາຣຓໍ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອກາໂລ, ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເຖເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ອຏ຺ຐິສງ຺ຂລິກເປຕາທີນໍ ທິຏ຺ຐຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຄິຊ຺ຌກູຏາ ປພ຺ພຕາ ໂອໂຣຫນ຺ໂຕ ອທ຺ທສໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເວຫາສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາຏິປິ ອາທິຕ຺ຕາ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາ ສໂຊຕິຠູຕາ…ເປ… ກາໂຍປິ ອາທິຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໒໓໐; ສໍ. ນິ. ໒.໒໑໘) ນເຍນ ສທ຺ຘິໍ ປຕ຺ຕຈີວຣກາຍພນ຺ຘນາທີຫິ ຑຍ຺ຫມາເນ ປຎ຺ຈ ສຫຘມ຺ມິເກ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນຸຣູປໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ປາປຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນານໍ ພຫູນໍ ປາປຠິກ຺ຂູນໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໐໗. ‘‘ກາສາວກຓ຺ຐາ ພຫໂວ, ປາປຘມ຺ມາ ອສຎ຺ຎຕາ;

ປາປາ ປາເປຫິ ກມ຺ເມຫິ, ນິຣຍໍ ເຕ ອຸປປຊ຺ຊເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາສາວກຓ຺ຐາຕິ ກາສາເວນ ປລິເວຐິຕກຓ຺ຐາ. ປາປຘມ຺ມາຕິ ລາມກຘມ຺ມາ. ອສຎ຺ຎຕາຕິ ກາຍາທິສໍຍມຣຫິຕາ, ຕຖາຣູປາ ປາປປຸຄ຺ຄລາ ອຕ຺ຕນາ ກເຕຫິ ອກຸສລກມ຺ເມຫິ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ວິປາກາວເສເສນ ເປເຕສຸປິ ເອວໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ທຸຈ຺ຈຣິຕຜລປີຬິຕວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ເສຍ຺ໂຍ ອໂຍຄຸໂຬຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ມຫາວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປາຣາຊິເກ (ປາຣາ. ໑໙໓ ອາທໂຍ) ອາຄຕເມວ.

ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຖາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທຣສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຄິຫີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໐໘. ‘‘ເສຍ຺ໂຍ ອໂຍຄຸໂຬ ຠຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິສິຂູປໂມ;

ຍຎ຺ເຈ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ທຸສ຺ສີໂລ, ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑມສຎ຺ຎໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ເຈ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຍໍ ທຸສ຺ສີໂລ ນິສ຺ສີລປຸຄ຺ຄໂລ ກາຍາທີຫິ ອສຎ຺ຎໂຕ ຣຏ຺ຐວາສີຫິ ສທ຺ຘາຍ ທິນ຺ນໍ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ‘‘ສມໂຓມ຺ຫີ’’ຕິ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕຕ຺ໂຕ ອາທິຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິວຓ຺ໂຓ ອໂຍຄຸໂຬວ ຠຸຕ຺ໂຕ ເສຍ຺ໂຍ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຫິ ເອໂກວ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຌາເຍຍ຺ຍ, ທຸສ຺ສີໂລ ປນ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອເນການິປິ ຊາຕິສຕານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ເຂມກເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

ຈຕ຺ຕາຣິ ຐານານີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ເຂມກໍ ນາມ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ອຠິຣູໂປ ອໂຫສິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣາຄາຠິຠູຕາ ສກຠາເວນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ໂສປິ ປຣທາຣກມ຺ມາຠິຣໂຕວ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຣາຊປຸຣິສາ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ຣາຊາ ມຫາເສຏ຺ຐິສ຺ສ ລຊ຺ຊາມີຕິ ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ໂສ ປນ ເນວ ວິຣມິ. ອຖ ນໍ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ຣາຊປຸຣິສາ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ຣາຊາ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິເຍວ. ມຫາເສຏ຺ຐິ, ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ສໍເວຄກຖໍ ວຕ຺ວາ ປຣທາຣເສວນາຍ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໐໙. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຐານານິ ນໂຣ ປມຕ຺ໂຕ,

ອາປຊ຺ຊຕິ ປຣທາຣູປເສວີ;

ອປຸຎ຺ຎລາຠໍ ນ ນິກາມເສຍ຺ຍໍ,

ນິນ຺ທໍ ຕຕີຍໍ ນິຣຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໓໑໐. ‘‘ອປຸຎ຺ຎລາໂຠ ຈ ຄຕີ ຈ ປາປິກາ,

ຠີຕສ຺ສ ຠີຕາຍ ຣຕີ ຈ ໂຖກິກາ;

ຣາຊາ ຈ ທຓ຺ຑໍ ຄຣຸກໍ ປເຓຕິ,

ຕສ຺ມາ ນໂຣ ປຣທາຣໍ ນ ເສເວ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຐານານີຕິ ທຸກ຺ຂກາຣຓານິ. ປມຕ຺ໂຕຕິ ສຕິໂວສ຺ສຄ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ປາປຸຓາຕິ. ປຣທາຣູປເສວີຕິ ປຣທາຣໍ ອຸປເສວນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຖຈາຣີ. ອປຸຎ຺ຎລາຠນ຺ຕິ ອກຸສລລາຠໍ. ນ ນິກາມເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ຍຖາ ອິຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ເສຍ຺ຍໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຉິຕໍ ປຣິຕ຺ຕກເມວ ກາລໍ ເສຍ຺ຍໍ ລຠຕິ. ອປຸຎ຺ຎລາໂຠ ຈາຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ອຍຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎລາໂຠ, ເຕນ ຈ ອປຸຎ຺ເຎນ ນິຣຍສງ຺ຂາຕາ ປາປິກາ ຄຕິ ໂຫຕິ. ຣຕີ ຈ ໂຖກິກາຕິ ຍາ ຕສ຺ສ ຠີຕສ຺ສ ຠີຕາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຣຕິ, ສາປິ ໂຖກິກາ ປຣິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ຣາຊາ ຈ ຫຕ຺ຖຈ຺ເຉທາທິວເສນ ຄຣຸກໍ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຣທາຣໍ ເສວນ຺ໂຕ ເອຕານິ ອປຸຎ຺ຎາທີນິ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣທາຣໍ ນ ເສເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ເຂມໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາຊໂນ ສຸຂໍ ວີຕິນາເມສິ. ກິໍ ປນສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ອຸຕ຺ຕມມລ຺ໂລ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ເວ ສຸວຓ຺ຓປຏາກາ ທສພລສ຺ສ ກຎ຺ຈນຖູເປ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຎາຕິສາໂລຫິຕິຕ຺ຖິໂຍ ອວເສສາ ມໍ ທິສ຺ວາ ຣຊ຺ຊນ຺ຕູ’’ຕິ. ອິທມສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ. ເຕນ ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ທິສ຺ວາ ປເຣສໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ ສກຠາເວນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສູຕິ.

ເຂມກເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ກຸໂສ ຍຖາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອໂກ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ເອກໍ ຕິຓໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ໂຍ ຕິຓໍ ຉິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ສ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕຠາວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ອິຕໂຣ ‘‘ຕ຺ວໍ ຕິຓສ຺ສ ຉິນ຺ນກາຣຓາ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕີຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣສິ, ນ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕິ, ເທເສຕ຺ວາ ປນ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ຕິຓໍ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໑໑. ‘‘ກຸໂສ ຍຖາ ທຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ຫຕ຺ຖເມວານຸກນ຺ຕຕິ;

ສາມຎ຺ຎໍ ທຸປ຺ປຣາມຏ຺ຐໍ, ນິຣຍາຍຸປກຑ຺ຒຕິ.

໓໑໒. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິຖິລໍ ກມ຺ມໍ, ສໍກິລິຏ຺ຐຎ຺ຈ ຍໍ ວຕໍ;

ສງ຺ກສ຺ສຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນ ຕໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລໍ.

໓໑໓. ‘‘ກຍິຣາ ເຈ ກຍິຣາເຖນໍ, ທຬ຺ຫເມນໍ ປຣກ຺ກເມ;

ສິຖິໂລ ຫິ ປຣິພ຺ພາໂຊ, ຠິຍ຺ໂຍ ອາກິຣເຕ ຣຊ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸໂສຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຕິຂິຓຘາຣໍ ຕິຓໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕາລປຓ຺ຓມ຺ປິ, ຍຖາ ໂສ ກຸໂສ ເຍນ ທຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ອນຸກນ຺ຕຕິ ຜາເລຕິ, ເອວເມວ ສມຓຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ສາມຎ຺ຎມ຺ປິ ຂຓ຺ຑສີລາທິຕາຍ ທຸປ຺ປຣາມຏ຺ຐໍ ນິຣຍາຍຸປກຑ຺ຒຕິ, ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິຖິລນ຺ຕິ ໂອລີຍິຕ຺ວາ ກຣເຓນ ສິຖິລຄາຫໍ ກຕ຺ວາ ກຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ. ສໍກິລິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວສິຍາທິເກສຸ ອໂຄຈເຣສຸ ຈຣເຓນ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ. ສງ຺ກສ຺ສຣນ຺ຕິ ສງ຺ກາຫິ ສຣິຕພ຺ພໍ, ອຸໂປສຖກິຈ຺ຈາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣກິຈ຺ເຈນ ສນ຺ນິປຕິຕມ຺ປິ ສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ອິເມ ມມ ຈຣິຍໍ ຎຕ຺ວາ ມໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸກາມາວ ສນ຺ນິປຕິຕາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາສງ຺ກາຫິ ສຣິຕໍ ອຸສ຺ສງ຺ກິຕໍ ປຣິສງ຺ກິຕໍ. ນ ຕໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ເອວຣູປໍ ສມຓຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມຫປ຺ຜລໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ມຫປ຺ຜລາຠາເວເນວ ຠິກ຺ຂທາຍການມ຺ປິສ຺ສ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຍິຣາ ເຈຕິ ຕສ຺ມາ ຍໍ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ກເຣຍ຺ຍາເຖວ. ທຬ຺ຫເມນໍ ປຣກ຺ກເມຕິ ຖິຣກຕເມວ ກຕ຺ວາ ອວຕ຺ຕສມາທາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ເອນໍ ກຍິຣາ. ປຣິພ຺ພາໂຊຕິ ສິຖິລຠາເວນ ກໂຕ ຂຓ຺ຑາທິຠາວປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ໂມ. ຠິຍ຺ໂຍ ອາກິຣເຕ ຣຊນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວິຊ຺ຊມານໍ ຣາຄຣຊາທິໍ ເອວຣູໂປ ສມຓຘມ຺ໂມ ອປເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ອປຣມ຺ປິ ຣາຄຣຊາທິໍ ອາກິຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ, ໂສປິ ຠິກ຺ຂຸ ສໍວເຣ ຐຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ.

ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອິສ຺ສາປກຕິຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸ

ອກຕນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອິສ຺ສາປກຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕສ຺ສາ ກິຣ ສາມິໂກ ເອກາຍ ເຄຫທາສິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ອກາສິ. ສາ ອິສ຺ສາປກຕາ ຕໍ ທາສິໍ ຫຕ຺ຖປາເທສຸ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ກຓ຺ຓນາສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຄຸຬ຺ຫຄພ຺ເຠ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ກຕຠາວໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ‘‘ເອຫິ, ອຍ຺ຍ, ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສາມິກໍ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕີ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕຸກຎາຕກາ ເຄຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ທາສິໍ ໂມຈຍິໍສຸ. ສາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ຐິຕາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສພລສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນາມ ‘ອິທໍ ເມ ອຎ຺ເຎ ນ ຊານນ຺ຕີ’ຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຊານນ຺ເຕປິ ສຸຈຣິຕເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ກຕມ຺ປິ ຫິ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນາມ ປຈ຺ຉານຸຕາປໍ ກໂຣຕິ, ສຸຈຣິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊເມວ ຊເນຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໑໔. ‘‘ອກຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ເສຍ຺ໂຍ, ປຈ຺ຉາ ຕປ຺ປຕິ ທຸກ຺ກຏໍ;

ກຕຎ຺ຈ ສຸກຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍໍ ກຕ຺ວາ ນານຸຕປ຺ປຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊໍ ອປາຍສໍວຕ຺ຕນິກໍ ກມ຺ມໍ ອກຕເມວ ເສຍ຺ໂຍ ວຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ. ປຈ຺ຉາ ຕປ຺ປຕີຕິ ຕຎ຺ຫິ ອນຸສ຺ສຣິຕານຸສ຺ສຣິຕກາເລ ຕປ຺ປຕິເຍວ. ສຸກຕນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊໍ ປນ ສຸຂທາຍກໍ ສຸຄຕິສໍວຕ຺ຕນິກເມວ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ເສຍ຺ໂຍ. ຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອນຸສ຺ສຣຓກາເລ ນ ຕປ຺ປຕິ ນານຸຕປ຺ປຕິ, ໂສມນສ຺ສຊາໂຕວ ໂຫຕິ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ວຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ອຸປາສໂກ ຈ ສາ ຈ ອິຕ຺ຖີ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕຎ຺ຈ ປນ ທາສິໍ ຕຕ຺ເຖວ ຠຸຊິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈາຣິນິໍ ກຣິໍສູຕິ.

ອິສ຺ສາປກຕິຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສມ຺ພຫຸລຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ນຄຣໍ ຍຖາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລ ອາຄນ຺ຕຸເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມມາເສ ສຸຂໍ ວິຫຣິໍສຸ. ມຊ຺ຌິມມາເສ ໂຈຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ກຣມເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມນຸສ຺ສາ ໂຈຣານໍ ປຏິພາຫນຕ຺ຖາຍ ຕໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕນຄຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ໂອກາສໍ ນ ລຠິໍສຸ. ເຕ ອຜາສຸກໍ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຂໍ ວສິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ປຐມມາສເມວ ສຸຂໍ ວສິມ຺ຫາ, ມຊ຺ຌິມມາເສ ໂຈຣາ ຄາມໍ ປຫຣິໍສຸ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມນຸສ຺ສາ ນຄຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ໂອກາສໍ ນ ລຠິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ອຜາສຸກໍ ວສ຺ສໍ ວສິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ຜາສຸວິຫາໂຣ ນາມ ນິຈ຺ຈກາລໍ ທຸລ຺ລໂຠ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ຍຖາ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ນຄຣໍ ໂຄປຍິໍສຸ, ເອວໍ ອຕ຺ຕຠາວເມວ ໂຄປຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໑໕. ‘‘ນຄຣໍ ຍຖາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ, ຄຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕຣພາຫິຣໍ;

ເອວໍ ໂຄເປຖ ອຕ຺ຕານໍ, ຂໂຓ ໂວ ມາ ອຸປຈ຺ຈຄາ;

ຂຓາຕີຕາ ຫິ ໂສຈນ຺ຕິ, ນິຣຍມ຺ຫິ ສມປ຺ປິຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕຣພາຫິຣນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ເຕຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຕໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕນຄຣໍ ທ຺ວາຣປາກາຣາທີນິ ຖິຣານິ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ສອນ຺ຕຣໍ, ອຏ຺ຏາລກປຣິຂາທີນິ ຖິຣານິ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ສພາຫິຣນ຺ຕິ ສນ຺ຕຣພາຫິຣໍ ສຸຄຸຕ຺ຕໍ ກຕໍ, ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫປິ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ຉ ທ຺ວາຣານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣຣກ຺ຂິກໍ ສຕິໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍຖາ ຄຍ຺ຫມານານິ ພາຫິຣານິ ຉ ອາຍຕນານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອຸປຆາຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຄ຺ຄຫເຓນ ຕານິປິ ຖິຣານິ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ອປ຺ປເວສາຍ ທ຺ວາຣຣກ຺ຂິກໍ ສຕິໍ ອປ຺ປຫາຍ ວິຈຣນ຺ຕາ ອຕ຺ຕານໍ ໂຄເປຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂໂຓ ໂວ ມາ ອຸປຈ຺ຈຄາຕິ ໂຍ ຫິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ນ ໂຄເປຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຍໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທຂໂຓ ມຊ຺ຌິມເທເສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຂໂຓ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປຏິລທ຺ຘຂໂຓ ຉນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ອເວກລ຺ລຂໂຓຕິ ສພ຺ໂພປິ ອຍໍ ຂໂຓ ອຕິກ຺ກມຕິ, ໂສ ຂໂຓ ຕຸມ຺ເຫ ມາ ອຕິກ຺ກມຕຸ. ຂຓາຕີຕາຕິ ເຍ ຫິ ຕໍ ຂຓໍ ອຕີຕາ, ເຕ ຈ ປຸຄ຺ຄເລ ໂສ ຈ ຂໂຓ ອຕີໂຕ, ເຕ ນິຣຍມ຺ຫິ ສມປ຺ປິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂສຈນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ສມ຺ພຫຸລຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ນິຄຓ຺ຐວຕ຺ຖຸ

ອລຊ຺ຊິຕາເຍຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນິຄຓ຺ເຐ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ຠິກ຺ຂູ ນິຄຓ຺ເຐ ທິສ຺ວາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ‘‘ອາວຸໂສ, ສພ຺ພໂສ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນຫິ ອເຈລເກຫິ ອິເມ ນິຄຓ຺ຐາ ວຣຕຣາ, ເຍ ເອກໍ ປຸຣິມປສ຺ສມ຺ປິ ຕາວ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ, ສຫິຣິກາ ມຎ຺ເຎ ເອເຕ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐາ ‘‘ນ ມຍໍ ເອເຕນ ກາຣເຓນ ປຏິຈ຺ຉາເທມ, ປໍສຸຣຊາທໂຍ ປນ ປຸຄ຺ຄລາ ເອວ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິພທ຺ຘາ ເອວ, ເຕ ໂນ ຠິກ຺ຂາຠາຊເນສຸ ມາ ປຕິໍສູຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ປຏິຈ຺ຉາເທມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວາທປຏິວາທວເສນ ພຫຸໍ ກຖໍ ກເຖສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກາເລ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອລຊ຺ຊິຕພ຺ເພນ ລຊ຺ຊິຕ຺ວາ ລຊ຺ຊິຕພ຺ເພນ ອລຊ຺ຊມານາ ນາມ ທຸຄ຺ຄຕິປຣາຍຓາວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໑໖. ‘‘ອລຊ຺ຊິຕາເຍ ລຊ຺ຊນ຺ຕິ, ລຊ຺ຊິຕາເຍ ນ ລຊ຺ຊເຣ;

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມາທານາ, ສຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິໍ.

໓໑໗. ‘‘ອຠເຍ ຠຍທສ຺ສິໂນ, ຠເຍ ຈາຠຍທສ຺ສິໂນ;

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມາທານາ, ສຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລຊ຺ຊິຕາເຍຕິ ອລຊ຺ຊິຕພ຺ເພນ. ຠິກ຺ຂາຠາຊນຎ຺ຫິ ອລຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ນາມ, ເຕ ປນ ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕາ ເຕນ ລຊ຺ຊນ຺ຕິ ນາມ. ລຊ຺ຊິຕາເຍຕິ ອປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ຫິຣິໂກປີນງ຺ເຄນ ລຊ຺ຊິຕພ຺ເພນ. ເຕ ປນ ຕໍ ອປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕາ ລຊ຺ຊິຕາເຍ ນ ລຊ຺ຊນ຺ຕິ ນາມ. ເຕນ ເຕສໍ ອລຊ຺ຊິຕພ຺ເພນ ລຊ຺ຊິຕໍ ລຊ຺ຊິຕພ຺ເພນ ອລຊ຺ຊິຕໍ ຕຸຈ຺ຉຄຫຓຠາເວນ ຈ ອຎ຺ຎຖາຄຫຓຠາເວນ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ. ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕາ ປນ ເຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມາທານາ ສຕ຺ຕາ ນິຣຍາທິເຠທໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠເຍຕິ ຠິກ຺ຂາຠາຊນໍ ນິສ຺ສາຍ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິກິເລສທຸຈ຺ຈຣິຕຠຍານໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຠິກ຺ຂາຠາຊນໍ ອຠຍໍ ນາມ, ຠເຍນ ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕາ ປນ ອຠເຍ ຠຍທສ຺ສິໂນ ນາມ. ຫິຣິໂກປີນງ຺ຄໍ ປນ ນິສ຺ສາຍ ຣາຄາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຕໍ ຠຍໍ ນາມ, ຕສ຺ສ ອປຏິຈ຺ຉາທເນນ ຠເຍ ຈາຠຍທສ຺ສິໂນ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອຍຖາຄຫຓສ຺ສ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມາທານາ ສຕ຺ຕາ ທຸຄ຺ຄຫິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ນິຄຓ຺ຐາ ສໍວິຄ຺ຄມານສາ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ນິຄຓ຺ຐວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຕິຕ຺ຖິຍສາວກວຕ຺ຖຸ

ອວຊ຺ເຊຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ເຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິການໍ ອຸປາສການໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສປຣິວາເຣ ກີຬມາເນ ທິສ຺ວາ ເຄຫໍ ອາຄຕກາເລ ‘‘ນ ໂວ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ວນ຺ທິຕພ຺ພາ, ນາປິ ເຕສໍ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສປຖໍ ກາຣຍິໍສຸ. ເຕ ເອກທິວສໍ ເຊຕວນວິຫາຣສ຺ສ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສາມນ຺ເຕ ກີຬນ຺ຕາ ປິປາສິຕາ ອເຫສຸໍ. ອເຖກໍ ອຸປາສກທາຣກໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ອາຫຣາຫີ’’ຕິ ປຫິຓິໍສຸ. ໂສ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕ຺ວເມວ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຕເຣປິ ປານີຍປິວນຕ຺ຖາຍ ອິເຘວ ເປເສຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ສປ຺ປາຍໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ເຕ ອຈລສທ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ຈ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເຕ ສການິ ເຄຫານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ເນສໍ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ປຸຕ຺ຕກາ ໂນ ວິປນ຺ນທິຏ຺ຐິກາ ຊາຕາ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາ ປຣິເທວິໍສຸ. ອຖ ເຕສໍ ເຉກາ ສມ຺ພຫຸລາ ປຏິວິສ຺ສກາ ມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂທມນສ຺ສວູປສມນຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ກຖຍິໍສຸ. ເຕ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ທາຣເກ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ເສວ ນິຍ຺ຍາເທສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ຎາຕິຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ນຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໑໘. ‘‘ອວຊ຺ເຊ ວຊ຺ຊມຕິໂນ, ວຊ຺ເຊ ຈາວຊ຺ຊທສ຺ສິໂນ;

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມາທານາ, ສຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິໍ.

໓໑໙. ‘‘ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ວຊ຺ຊໂຕ ຎຕ຺ວາ, ອວຊ຺ຊຎ຺ຈ ອວຊ຺ຊໂຕ;

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມາທານາ, ສຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສຸຄ຺ຄຕິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອວຊ຺ເຊຕິ ທສວຕ຺ຖຸກາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ, ຕສ຺ສາ ອຸປນິສ຺ສຍຠູເຕ ຘມ຺ເມ ຈ. ວຊ຺ຊມຕິໂນຕິ ວຊ຺ຊໍ ອິທນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕິໂນ. ທສວຕ຺ຖຸກາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ປນ ຕສ຺ສາ ອຸປນິສ຺ສຍຠູເຕ ຘມ຺ເມ ຈ ອວຊ຺ຊທສ຺ສິໂນ, ເອຕິສ຺ສາ ອວຊ຺ຊໍ ວຊ຺ຊໂຕ ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ອວຊ຺ຊໂຕ ຎຕ຺ວາ ຄຫຓສງ຺ຂາຕາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມາທານາ ສຕ຺ຕາ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເທສນາວສາເນ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອປຣາປຣໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ຕິຕ຺ຖິຍສາວກວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

ນິຣຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທ຺ວາວີສຕິໂມ ວຄ຺ໂຄ.