໒໑. ປກິຓ຺ຓກວຄ຺ໂຄ

໑. ອຕ຺ຕໂນປຸພ຺ພກມ຺ມວຕ຺ຖຸ

ມຕ຺ຕາສຸຂປຣິຈ຺ຈາຄາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ເວສາລີ ອິທ຺ຘາ ອໂຫສິ ຜີຕາ ພຫຸຊນາ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ວາເຣນ ວາເຣນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕານໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍເຍວ ສຕ຺ຕສຕາຘິການິ ສຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຈ ຂຕ຺ຕິຍາ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຕກາເຍວ ປາສາທາ ຕຕ຺ຕກາເນວ ກູຏາຄາຣານິ ອຸຍ຺ຍາເນ ວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຕກາເຍວ ອາຣາມາ ຈ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ຈ ອເຫສຸໍ. ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາ ອໂຫສິ ທຸສ຺ສສ຺ສາ. ຕຕ຺ຖ ຉາຕກຠເຍນ ປຐມໍ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ສາ ກາລມກໍສຸ. ເຕສໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຉຑ຺ຑິຕານໍ ກຸຓປານໍ ຄນ຺ເຘນ ອມນຸສ຺ສາ ນຄຣໍ ປວິສິໍສຸ. ອມນຸສ຺ສູປທ຺ທເວນ ພຫຸຕຣາ ກາລມກໍສຸ. ເຕສໍ ກຸຓປຄນ຺ຘປຏິກ຺ກູລຕາຍ ສຕ຺ຕານໍ ອຫິວາຕໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເອວໍ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂຠຍໍ ອມນຸສ຺ສຠຍໍ ໂຣຄຠຍນ຺ຕິ ຕີຓິ ຠຍານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ.

ນຄຣວາສິໂນ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຕີຓິ ຠຍານິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ຣາຊປຣິວຏ຺ຏາ ເອວຣູປໍ ຠຍໍ ນາມ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ. ອຘມ຺ມິກຣາຊູນຎ຺ຫິ ກາເລ ເອວຣູປໍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ສນ຺ຖາຄາເຣ ສພ຺ເພສໍ ສນ຺ນິປາຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ເມ ອຘມ຺ມິກຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ວິຈິນຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເວສາລິວາສິໂນ ສພ຺ພໍ ປເວຓິ ວິຈິນນ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ກຎ຺ຈິ ໂທສໍ ອທິສ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ນຕ຺ຖິ ເຕ ໂທໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຠຍໍ ວູປສມໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ມນ຺ຕຍິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈຫິ ‘‘ພລິກມ຺ເມນ ອາຍາຈນາຍ ມງ຺ຄລກິຣິຍາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ວິຘິໍ ກຕ຺ວາ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ອຖຎ຺ເຎ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ມຫານຸຠາວາ, ເຕສຸ ອິຘາຄຕມຕ຺ເຕສຸ ຠຍໍ ວູປສເມຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອປເຣ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕຫິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ. ຕສ຺ມິໍ ອິຘ ອາຄເຕ ອິມານິ ຠຍານິ ວູປສເມຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕສໍ ວຈນໍ ສພ຺ເພປິ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ໂສ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ຣຎ຺ໂຎ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ພິມ຺ພິສາຣສມາຄເມ ພິມ຺ພິສາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ ມຫາລິ ນາມ ລິຈ຺ຉວີ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ເວສາລິວາສິໂນ ມຫນ຺ຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ອິຘາເນຖາ’’ຕິ ມຫາລິຎ຺ເຈວ ລິຈ຺ຉວິໍ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຫິຓິໍສຸ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ນິເວເທຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຖາຣໍ ອມ຺ຫາກໍ ນຄຣໍ ເປເສຖາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫວ ຊານາຖາ’’ຕິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຍາຈິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເວສາລິຍໍ ຕີຓິ ຠຍານິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ, ຕານິ ຕຸມ຺ເຫສຸ ອາຄເຕສຸ ວູປສມິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຖ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ເວສາລິຍໍ ຣຕນສຸຕ຺ເຕ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑ ອາທໂຍ; ສຸ. ນິ. ໒໒໔ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ເຕ ສາ ຣກ຺ຂາ ຈກ຺ກວາຬານໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສໍ ຜຣິສ຺ສຕິ, ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕານິ ຈ ຠຍານິ ວູປສມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ກິຣ ເວສາລິຄມນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ນຄເຣ ໂຆສນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ເວສາລິຄມນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຖ, ຕາວ ມຄ຺ຄໍ ປຏິຍາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣາຊຄຫສ຺ສ ຈ ຄງ຺ຄາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈໂຍຊນຠູມິໍ ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວິຫາຣໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄມນກາລໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ ໂຍຊນນ຺ຕເຣ ຊຓ຺ຓຸມຕ຺ເຕນ ໂອຘິນາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານິ ປຸປ຺ຜານິ ໂອກິຣາເປຕ຺ວາ ຘຊປຏາກກທລີອາທີນິ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຉຕ຺ຕາຕິຉຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ເວ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕານິ ເອກເມກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກເມກໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອຸປຣິ ຘາເຣຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທີຫິ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສາເປຕ຺ວາ ມຫາທານາທີນິ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ທິວເສຫິ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ປາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນາວໍ ອລງ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ເວສາລິການໍ ສາສນໍ ເປເສສິ – ‘‘ມຄ຺ຄໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ທິຄຸຓໍ ປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເວສາລິຍາ ຈ ຄງ຺ຄາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ຕິໂຍຊນຠູມິໍ ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຈຕູຫິ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕຫິ ເອກເມກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫິ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕຫິ ຉຕ຺ຕາຕິຉຕ຺ຕານິ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປູຊໍ ກຸຣຸມານາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ອຏ຺ຐໍສຸ. ພິມ຺ພິສາໂຣ ທ຺ເວ ນາວາ ສງ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜທາມາທີຫິ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕນມຍໍ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສິ. ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ນິສີທິ. ຠິກ຺ຂູປິ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ຣາຊາ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄລປ຺ປມາຓໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ‘‘ຍາວ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວາຫໍ ອິເຘວ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນາວໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ອທ຺ຘານໍ ຄງ຺ຄາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວສາລິການໍ ສີມໍ ປາປຸຓິ.

ລິຈ຺ຉວີຣາຊາໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄລປ຺ປມາຓໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນາວໍ ຕີຣໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນາວາໂຕ ໂອຕາຣຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາຣາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕີເຣ ອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຊຓ຺ຓຸປ຺ປມາຓອູຣຸປ຺ປມາຓກຏິປ຺ປມາຓາທີນິ ອຸທການິ ສນ຺ທນ຺ຕານິ ສພ຺ພກຸຓປານິ ຄງ຺ຄໍ ປເວສຍິໍສຸ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຠູມິຠາໂຄ ອໂຫສິ. ລິຈ຺ຉວີຣາຊາໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວສາເປຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ທິຄຸຓໍ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຕີຫິ ທິວເສຫິ ເວສາລິໍ ນຍິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ເທວຄຓປຣິວຸໂຕ ອາຄມາສິ, ມເຫສກ຺ຂານໍ ເທວານໍ ສນ຺ນິປາເຕນ ອມນຸສ຺ສາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປລາຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສາຍໍ ນຄຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ, ອານນ຺ທ, ຣຕນສຸຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ລິຈ຺ຉວີກຸມາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣນ຺ໂຕ ເວສາລິຍາ ຕິຓ຺ຓໍ ປາກາຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ປຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ.

ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນໍ ຣຕນສຸຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ເສລມຍປຕ຺ເຕນ ອຸທກໍ ອາທາຍ ນຄຣທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ ປຓິຘານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທສ ປາຣມິໂຍ ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາ ພຸທ຺ຘຕ຺ຖຈຣິຍາຕິ ຕິສ຺ໂສ ຈຣິຍາໂຍ ປຈ຺ຉິມຠເວ ຄພ຺ຠໂວກ຺ກນ຺ຕິໍ ຊາຕິໍ ອຠິນິກ຺ຂມນໍ ປຘານຈຣິຍໍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ມາຣວິຊຍໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປຏິເວຘໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນໍ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມຕິ ສພ຺ເພປິເມ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ຕີສຸ ປາກາຣນ຺ຕເຣສຸ ປຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ເຕນ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ອຸທ຺ຘໍ ຂິຕ຺ຕອຸທກໍ ອມນຸສ຺ສານໍ ອຸປຣິ ປຕິ. ‘‘ຍານີຘ ຠູຕານີ’’ຕິ ຄາຖາກຖນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣຊຕວຏໍສກາ ວິຍ ອຸທກພິນ຺ທູນິ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄິລານມນຸສ຺ສານໍ ອຸປຣິ ປຕິໍສຸ. ຕາວເທວ ວູປສນ຺ຕໂຣຄາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ເຖຣໍ ປຣິວາເຣສຸໍ. ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຸທກຜຸສິເຕຫິ ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐາ ສພ຺ເພ ອປລາຍນ຺ຕາ ສງ຺ກາຣກູຏຠິຕ຺ຕິປເທສາທິນິສ຺ສິຕາ ອມນຸສ຺ສາ ເຕນ ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ປລາຍິໍສຸ. ທ຺ວາຣານິ ອໂນກາສານິ ອເຫສຸໍ. ເຕ ໂອກາສໍ ອລຠນ຺ຕາ ປາກາຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາປິ ປລາຍິໍສຸ.

ມຫາຊໂນ ນຄຣມຊ຺ເຌ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ສພ຺ພຄນ຺ເຘຫິ ອຸປລິມ຺ເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກາທິວິຈິຕ຺ຕໍ ວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາເນສິ. ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ລິຈ຺ຉວີຄໂຓປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ເທວຄຓປຣິວຸໂຕ ປຕິຣູເປ ໂອກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣປິ ສກລນຄຣໍ ອນຸວິຈຣິຕ຺ວາ ວູປສນ຺ຕໂຣເຄນ ມຫາຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ປຣິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕເທວ ຣຕນສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ. ເທສນາວສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເອວໍ ປຸນທິວເສປີຕິ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕເທວ ຣຕນສຸຕ຺ຕໍ ເທເສຕ຺ວາ ສພ຺ພຠຍານໍ ວູປສນ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ລິຈ຺ຉວີຄຓໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເວສາລິໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ລິຈ຺ຉວີຣາຊາໂນ ທິຄຸຓໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ປຸນ ຕີຫິ ທິວເສຫິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ນຍິໍສຸ.

ຄງ຺ຄາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຄຣາຊາໂນ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ມນຸສ຺ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຍໍ ກິໍ ນ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມຍາ ນາວາໂຍ ມາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມເຍ ປລ຺ລງ຺ເກ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓປທຸມສຎ຺ຉນ຺ນໍ ອຸທກໍ ກຣິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ນາວໍ ອຠິຣຸຫຓຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ຍາຈິໍສຸ. ‘‘ມນຸສ຺ສາ ຈ ນາຄາ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຍໍ ປນ ກິໍ ນ ກໂຣມາ’’ຕິ ຠູມຏ຺ຐກເທເວປິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສພ຺ເພ ເທວາ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ນາຄາ ໂຍຊນິການິ ຉຕ຺ຕາຕິຉຕ຺ຕານິ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ ນາຄາ ຠູມິຕເລ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉປພ຺ພຕາທີສຸ ຠູມຏ຺ຐກາ ເທວຕາ, ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ອາກາສຏ຺ຐເທວາຕິ ນາຄຠວນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ເຕນ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ຉຕ຺ຕາຕິຉຕ຺ຕານິ ອຸສ຺ສາປິຕານິ ອເຫສຸໍ. ຉຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸ ຘຊາ, ຘຊນ຺ຕເຣສຸ ປຏາກາ, ເຕສໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປຸປ຺ຜທາມວາສຈຸຓ຺ຓຘຸມາທີຫິ ສກ຺ກາໂຣ ອໂຫສິ. ສພ຺ພລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ເທວປຸຕ຺ຕາ ຉຓເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຄ຺ໂຆສຍມານາ ອາກາເສ ວິຈຣິໍສຸ. ຕໂຍ ເອວ ກິຣ ສມາຄມາ ມຫນ຺ຕາ ອເຫສຸໍ – ຍມກປາຏິຫາຣິຍສມາຄໂມ ເທໂວໂຣຫຓສມາຄໂມ ອຍໍ ຄງ຺ໂຄໂຣຫຓສມາຄໂມຕິ.

ປຣຕີເຣ ພິມ຺ພິສາໂຣປິ ລິຈ຺ຉວີຫິ ກຕສກ຺ກາຣໂຕ ທິຄຸຓໍ ສກ຺ກາຣໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາຄມນໍ ອຸທິກ຺ຂມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ຄງ຺ຄາຍ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຣາຊູນໍ ມຫນ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຈາຄໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ນາຄາທີນຎ຺ຈ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ເອເກກາຍ ນາວາຍ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕປຣິວາຣໍ ເອເກກໍ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘໍ ມາເປສິ. ໂສ ເອເກກສ຺ສ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຈວ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຸປ຺ຜທາມສ຺ສ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ນາຄຄຓປຣິວຸໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຠູມຏ຺ຐກເທວຕາທີສຸປິ ເອເກກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ສປຣິວາຣໍ ເອເກກໍ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘໍ ມາເປສິ. ເອວໍ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ເຠ ເອກາລງ຺ກາເຣ ເອກຸສ຺ສເວ ເອກຉເຓເຍວ ຈ ຊາເຕ ສຕ຺ຖາ ນາຄານມນຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ຣຕນນາວໍ ອຠິຣຸຫິ. ຠິກ຺ຂູສຸປິ ເອເກໂກ ເອເກກເມວ ອຠິຣຸຫິ. ນາຄຣາຊາໂນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນາຄຠວນໍ ປເວເສຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ທິພ຺ເພນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສກລຈກ຺ກວາຬເທວຕາຫິ ປູຊິຍມາໂນ ປຎ຺ຈຫິ ນາວາສເຕຫິ ຄງ຺ຄານທິໍ ອຕິກ຺ກມິ.

ຣາຊາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນາວາໂຕ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອາຄມນກາເລ ລິຈ຺ຉວີຕິ ກຕສກ຺ກາຣໂຕ ທິຄຸຓໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຎ຺ຈຫິ ທິວເສຫິ ຣາຊຄຫໍ ອຠິເນສິ. ທຸຕິຍທິວເສ ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ມຫານຸຠາໂວ, ອໂຫ ສຕ຺ຖຣິ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປສາໂທ, ຄງ຺ຄາຍ ນາມ ໂອຣໂຕ ຈ ປາຣໂຕ ຈ ອຏ຺ຐໂຍຊເນ ມຄ຺ເຄ ພຸທ຺ຘຄເຕນ ປສາເທນ ຣາຊູຫິ ສມຕລໍ ຠູມິໍ ກຕ຺ວາ ວາລຸກາ ໂອກິຓ຺ຓາ, ຊຓ຺ຓຸມຕ຺ເຕນ ໂອຘິນາ ນານາວຓ຺ຓານິ ປຸປ຺ຜານິ ສນ຺ຖຕານິ, ຄງ຺ຄາຍ ອຸທກໍ ນາຄານຸຠາເວນ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓຫິ ປທຸເມຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນໍ, ຍາວ ອກນິຏ຺ຐຠວນາ ຉຕ຺ຕາຕິຉຕ຺ຕານິ ອຸສ຺ສາປິຕານິ, ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ເອກາລງ຺ກາຣໍ ເອກຸສ຺ສວໍ ວິຍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອສ ປູຊາສກ຺ກາໂຣ ມຍ຺ຫໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ນ ນາຄເທວພ຺ຣຫ຺ມານຸຠາເວນ. ອຕີເຕ ປນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກປຣິຈ຺ຈາຄານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສງ຺ໂຂ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸສີໂມ ນາມ ມາຓໂວ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ເອກທິວສໍ ປິຕຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຕາຕ, ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມນ຺ເຕ ອຊ຺ຌາຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ປິຕາ ອາຫ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕ, ອສຸໂກ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມມ ສຫາຍໂກ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຘີຍສ຺ສູ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປິຕຣາ ປຫິຕຠາວມາຈິກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ໂສ ‘‘ສຫາຍກສ຺ສ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘທຣຖໍ ຠທ຺ທເກນ ທິວເສນ ມນ຺ເຕ ວາເຈຕຸມາຣຠິ. ໂສ ລຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ພຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຄ຺ຄຫິຕຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸວຓ຺ຓຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫເຕລມິວ ອວິນສ຺ສມານໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ ສພ຺ພໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ປສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌເມວ ປສ຺ສຕິ, ໂນ ປຣິໂຍສານໍ.

ໂສ ອາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອິມສ຺ສ ສິປ຺ປສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌເມວ ປສ຺ສາມິ, ໂນ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍນ ‘‘ອຫມ຺ປິ, ຕາຕ, ນ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຖ ໂກ, ອາຈຣິຍ, ປຣິໂຍສານໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ, ຕາຕ, ອິສໂຍ ອິສິປຕເນ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉສ຺ສູ’’ຕິ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ປຣິໂຍສານໍ ຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຊານາມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເມ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ? ‘‘ນ ມຍໍ ອປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂາມ. ສເຈ ເຕ ປຣິໂຍສາເນນຕ຺ໂຖ, ປພ຺ພຊສ຺ສູ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ອຖສ຺ສ ເຕ ‘‘ອິທໍ ຕາວ ສິກ຺ຂສ຺ສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ເຕ ນິວາເສຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ປາຣຸປິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ນຈິຣສ຺ເສວ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສກລພາຣາຓສິນຄເຣ ຄຄນຕເລ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ປາກໂຏ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ໂສ ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ອຖສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ມຫາຊໂນ ຈ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ຖູປໍ ກາເຣສຸໍ.

ສງ຺ໂຂປິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ຈິຣໍ ຄໂຕ, ປວຕ຺ຕິມສ຺ສ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ຕກ຺ກສິລາໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ມຫາຊນກາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ອິເມສຸ ເອໂກປິ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຸສີໂມ ນາມ ມາຓໂວ ອິຘາຄມິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຊານາມ, ອສຸກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໂຍ ເວເທ ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອຍມສ຺ສ ຖູໂປ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຠູມິໍ ຫຕ຺ເຖນ ປຫຣິຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຓານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣສາຏເກນ ວາລຸກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ອາກິຣິຕ຺ວາ ກມຓ຺ຑລຸໂຕ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສິຕ຺ວາ ວນປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ສາຏເກນ ປຏາກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຖູປສ຺ສ ອຸປຣິ ອຕ຺ຕໂນ ຉຕ຺ຕກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ສຕ຺ຖາ ອິທໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຕທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຫໍ ສງ຺ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິໍ. ມຍາ ສຸສີມສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ຕິຓານິ ອຸທ຺ຘຏານິ, ຕສ຺ສ ເມ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອຏ຺ຐໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ວິຫຕຂາຓຸກກຓ຺ຏກໍ ກຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘໍ ສມຕລໍ ກຣິໍສຸ. ມຍາ ຕຕ຺ຖ ວາລຸກາ ໂອກິຓ຺ຓາ, ຕສ຺ສ ເມ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອຏ຺ຐໂຍຊນມຄ຺ເຄ ວາລຸກໍ ໂອກິຣິໍສຸ. ມຍາ ຕຕ຺ຖ ວນກຸສຸເມຫິ ປູຊາ ກຕາ, ຕສ຺ສ ເມ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອຏ຺ຐໂຍຊນມຄ຺ເຄ ນານາວຓ຺ຓານິ ປຸປ຺ຜານິ ໂອກິຓ຺ຓານິ, ເອກໂຍຊນຏ຺ຐາເນ ຄງ຺ຄາຍ ອຸທກໍ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓຫິ ປທຸເມຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນໍ. ມຍາ ຕຕ຺ຖ ກມຓ຺ຑລຸອຸທເກນ ຠູມິ ປຣິປ຺ໂຜສິຕາ, ຕສ຺ສ ເມ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ເວສາລິຍໍ ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ມຍາ ຕຕ຺ຖ ປຏາກາ, ອາໂຣປິຕາ, ຉຕ຺ຕກຎ຺ຈ ພທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ເມ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐຠວນາ ຘຊປຏາກຉຕ຺ຕາຕິຉຕ຺ຕາທີຫິ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ເອກຸສ຺ສວໍ ວິຍ ຊາຕໍ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອສ ປູຊາສກ຺ກາໂຣ ມຍ຺ຫໍ ເນວ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ນ ນາຄເທວພ຺ຣຫ຺ມານຸຠາເວນ, ອຕີເຕ ປນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກປຣິຈ຺ຈາຄານຸຠາເວນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໙໐. ‘‘ມຕ຺ຕາສຸຂປຣິຈ຺ຈາຄາ, ປສ຺ເສ ເຈ ວິປຸລໍ ສຸຂໍ;

ຈເຊ ມຕ຺ຕາສຸຂໍ ຘີໂຣ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ວິປຸລໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຕ຺ຕາສຸຂປຣິຈ຺ຈາຄາຕິ ມຕ຺ຕາສຸຂນ຺ຕິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕກໍ ປຣິຕ຺ຕສຸຂໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ. ວິປຸລໍ ສຸຂນ຺ຕິ ອຸຬາຣໍ ສຸຂໍ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ເຈ ປສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອກຎ຺ຫິ ໂຠຊນປາຕິໍ ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ມຕ຺ຕາສຸຂໍ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ປນ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທານໍ ວາ ທທນ຺ຕສ຺ສ ວິປຸລໍ ອຸຬາຣໍ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ນາມ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ເອວໍ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຕາສຸຂສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈາຄາ ວິປຸລໍ ສຸຂໍ ປສ຺ສຕິ, ອເຖຕໍ ວິປຸລໍ ສຸຂໍ ສມ຺ມາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ຕໍ ມຕ຺ຕາສຸຂໍ ຈເຊຍ຺ຍາຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອຕ຺ຕໂນປຸພ຺ພກມ຺ມວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ກຸກ຺ກຸຏອຓ຺ຑຂາທິກາວຕ຺ຖຸ

ປຣທຸກ຺ຂູປຘາເນນາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຸກ຺ກຸຏອຓ຺ຑຂາທິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍາ ກິຣ ອວິທູເຣ ປຓ຺ຑຸຣໍ ນາມ ເອໂກ ຄາໂມ, ຕຕ຺ເຖໂກ ເກວຏ຺ໂຏ ວສຕິ. ໂສ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຈິຣວຕິຍໍ ກຈ຺ຉປອຓ຺ຑານິ ທິສ຺ວາ ຕານິ ອາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ເຄເຫ ປຈາເປຕ຺ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ເຄເຫ ກຸມາຣິກາຍປິ ເອກໍ ອຓ຺ຑໍ ອທາສິ. ສາ ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎໍ ຂາທນີຍໍ ນາມ ນ ອິຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສາ ມາຕາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ວິຊາຕຏ຺ຐານໂຕ ເອກໍ ອຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອທາສິ. ສາ ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພທ຺ຘາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຍເມວ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ຑານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທຕິ. ກຸກ຺ກຸຏີ ວິຊາຕວິຊາຕກາເລ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຓ຺ຑານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຕາຍ ອຸປທ຺ທຸຕາ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ທານິ ຈຸຕາ ຍກ຺ຂິນີ ຫຸຕ຺ວາ ຕວ ຊາຕທາຣເກ ຂາທິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ເຄເຫ ມຊ຺ຊາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອິຕຣາປິ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ກຸກ຺ກຸຏີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ກຸກ຺ກຸຏີ ອຓ຺ຑານິ ວິຊາຍິ, ມຊ຺ຊາຣີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕານິ ຂາທິຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ຂາທິເຍວ. ກຸກ຺ກຸຏີ ‘‘ຕໂຍ ວາເຣ ມມ ອຓ຺ຑານິ ຂາທິຕ຺ວາ ອິທານິ ມມ຺ປິ ຂາທິຕຸກາມາສິ, ອິໂຕ ຈຸຕາ ສປຸຕ຺ຕກໍ ຕໍ ຂາທິຕຸໍ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ທີປິນີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອິຕຣາປິ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ມິຄີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ວິຊາຕກາເລ ທີປິນີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຂາທິ. ເອວໍ ຂາທນ຺ຕາ ປຎ຺ຈສຸ ອຕ຺ຕຠາວສເຕສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອວສາເນ ເອກາ ຍກ຺ຂິນີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເອກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຸລຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອິໂຕ ປຣໍ ‘‘ນ ຫິ ເວເຣນ ເວຣານີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໕) ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເວຣຎ຺ຫິ ອເວເຣນ ອຸປສມ຺ມຕິ, ໂນ ເວເຣນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໙໑. ‘‘ປຣທຸກ຺ຂູປຘາເນນ, ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂມິຈ຺ຉຕິ;

ເວຣສໍສຄ຺ຄສໍສຏ຺ໂຐ, ເວຣາ ໂສ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຣທຸກ຺ຂູປຘາເນນາຕິ ປຣສ຺ມິໍ ທຸກ຺ຂູປຘາເນນ, ປຣສ຺ສ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຣສໍສຄ຺ຄສໍສຏ຺ໂຐຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອກ຺ໂກສນປຈ຺ຈກ຺ໂກສນປຫຣຓປຏິຫຣຓາທີນໍ ວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກເຕນ ເວຣສໍສຄ຺ເຄນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ເວຣາ ໂສ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ນິຈ຺ຈກາລໍ ເວຣວເສນ ທຸກ຺ຂເມວ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ຍກ຺ຂິນີ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ເວຣໂຕ ມຸຈ຺ຈິ, ອິຕຣາປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ກຸກ຺ກຸຏອຓ຺ຑຂາທິກາວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ຠທ຺ທິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ຍຎ຺ຫິ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ຠທ຺ທິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຊາຕິຍາວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຠທ຺ທິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕ ກິຣ ປາທຸກມຓ຺ຑເນ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠທ຺ທິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອເນກວິຫິຕໍ ປາທຸກມຓ຺ຑນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕິຓປາທຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິປິ ກາຣາເປນ຺ຕິປິ, ມຸຎ຺ຊປາທຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິປິ ກາຣາເປນ຺ຕິປິ, ປພ຺ພຊປາທຸກໍ ຫິນ຺ຕາລປາທຸກໍ ກມລປາທຸກໍ ກມ຺ພລປາທຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິປິ ກາຣາເປນ຺ຕິປິ, ຣິຎ຺ຈນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ອຘິສີລໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໑). ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ຕຖາກຣຓຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄຣຫິຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ອຎ຺ເຎນ ກິຈ຺ເຈນ ອາຄຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍເຍວ ກິຈ຺ເຈ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໙໒. ‘‘ຍຎ຺ຫິ ກິຈ຺ຈໍ ອປວິທ຺ຘໍ, ອກິຈ຺ຈໍ ປນ ກຣີຍຕິ;

ອຸນ຺ນຬານໍ ປມຕ຺ຕານໍ, ເຕສໍ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ອາສວາ.

໒໙໓. ‘‘ເຍສຎ຺ຈ ສຸສມາຣທ຺ຘາ, ນິຈ຺ຈໍ ກາຍຄຕາ ສຕິ;

ອກິຈ຺ຈໍ ເຕ ນ ເສວນ຺ຕິ, ກິຈ຺ເຈ ສາຕຈ຺ຈກາຣິໂນ;

ສຕານໍ ສມ຺ປຊານານໍ, ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອາສວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຫິ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຫິ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປຣິມາຓສີລກ຺ຂນ຺ຘໂຄປນໍ ອຣຎ຺ຎາວາໂສ ຘຸຕງ຺ຄປຣິຫຣຓໍ ຠາວນາຣາມຕາຕິ ເອວມາທີນິ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ. ອິເມຫິ ປນ ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ອປວິທ຺ຘໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ. ອກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຉຕ຺ຕມຓ຺ຑນໍ ອຸປາຫນມຓ຺ຑນໍ ປາທຸກປຕ຺ຕຖາລກຘມ຺ມກຣຓກາຍພນ຺ຘນອໍສພທ຺ຘກມຓ຺ຑນໍ ອກິຈ຺ຈໍ ນາມ. ເຍຫິ ຕໍ ກຍິຣຕິ, ເຕສໍ ມານນຬໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຣເຓນ ອຸນ຺ນຬານໍ ສຕິໂວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປມຕ຺ຕານໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸສມາຣທ຺ຘາຕິ ສຸປຄ຺ຄຫິຕາ. ກາຍຄຕາ ສຕີຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາຠາວນາ. ອກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ເຕ ເອຕໍ ຉຕ຺ຕມຓ຺ຑນາທິກໍ ອກິຈ຺ຈໍ ນ ເສວນ຺ຕິ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຈ຺ເຈຕິ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ອປຣິມາຓສີລກ຺ຂນ຺ຘໂຄປນາທິເກ ກຣຓີເຍ. ສາຕຈ຺ຈກາຣິໂນຕິ ສຕຕກາຣິໂນ ອຏ຺ຐິຕກາຣິໂນ. ເຕສໍ ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາເສນ ສຕານໍ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ຈຕູຫິ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎຫິ ສມ຺ປຊານານໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອາສວາ ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ຠທ຺ທິຍວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ມາຕຣນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກທິວສຎ຺ຫິ ສມ຺ພຫຸລາ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຕິກ຺ກມຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ມາຕາປິຕໂຣ ຫນ຺ຕ຺ວາ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຍາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ວທຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ເທຫິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ນາເມຕໍ ວເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໙໔. ‘‘ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ຣາຊາໂນ ທ຺ເວ ຈ ຂຕ຺ຕິເຍ;

ຣຏ຺ຐໍ ສານຸຈຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ອນີໂຆ ຍາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສານຸຈຣນ຺ຕິ ອາຍສາຘເກນ ອາຍຸຕ຺ຕເກນ ສຫິຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຊເນຕິ ປຸຣິສ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໕໕-໕໗) ວຈນໂຕ ຕີສຸ ຠເວສຸ ສຕ຺ຕານໍ ຊນນໂຕ ຕຓ຺ຫາ ມາຕາ ນາມ. ‘‘ອຫໍ ອສຸກສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປິຕຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອສ຺ມິມານສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອສ຺ມິມາໂນ ປິຕາ ນາມ. ໂລໂກ ວິຍ ຣາຊານໍ ຍສ຺ມາ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິຄຕານິ ທ຺ເວ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂຍ ຠຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ທ຺ເວ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂຍ ທ຺ເວ ຂຕ຺ຕິຍຣາຊາໂນ ນາມ. ທ຺ວາທສາຍຕນານິ ວິຕ຺ຖຕຏ຺ເຐນ ຣຏ຺ຐທິສຕ຺ຕາ ຣຏ຺ຐໍ ນາມ. ອາຍສາຘໂກ ອາຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ວິຍ ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ນນ຺ທິຣາໂຄ ອນຸຈໂຣ ນາມ. ອນີໂຆຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ຂີຓາສໂວ. ເອເຕສໍ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓາສິນາ ຫຕຕ຺ຕາ ຂີຓາສໂວ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຍາຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍປິ ວຕ຺ຖຸ ປຸຣິມສທິສເມວ. ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຖາ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣເມວ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໙໕. ‘‘ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ຣາຊາໂນ ທ຺ເວ ຈ ໂສຕ຺ຖິເຍ;

ເວຍຄ຺ຆປຎ຺ຈມໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ອນີໂຆ ຍາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຈ ໂສຕ຺ຖິເຍຕິ ທ຺ເວ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ. ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມິສ຺ສຣຕາຍ ຈ ເທສນາວິຘິກຸສລຕາຍ ຈ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂຍ ທ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣາຊາໂນ ຈ ກຕ຺ວາ ກເຖສິ. ເວຍຄ຺ຆປຎ຺ຈມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍຄ຺ຆານຸຈຣິໂຕ ສປ຺ປຏິຠໂຍ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ມຄ຺ໂຄ ເວຍຄ຺ໂຆ ນາມ, ວິຈິກິຈ຺ຉານີວຣຓມ຺ປິ ເຕນ ສທິສຕາຍ ເວຍຄ຺ຆໍ ນາມ, ຕໍ ປຎ຺ຈມໍ ອສ຺ສາຕິ ນີວຣຓປຎ຺ຈກໍ ເວຍຄ຺ຆປຎ຺ຈມໍ ນາມ. ອິທຎ຺ຈ ເວຍຄ຺ຆປຎ຺ຈມໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓາສິນາ ນິສ຺ເສສໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ ອນີໂຆວ ຍາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ອຍເມຕ຺ຖຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວາຕິ.

ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທາຣຸສາກຏິກປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທາຣຸສາກຏິກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຣາຊຄຫສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກປຸຕ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກປຸຕ຺ໂຕຕິ ທ຺ເວ ທາຣກາ ອຠິກ຺ຂຓໍ ຄຸຬກີຬໍ ກີຬນ຺ຕິ. ເຕສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກປຸຕ຺ໂຕ ຄຸຬໍ ຂິປມາໂນ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ນໂມ ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວຕ຺ວາ ຄຸຬໍ ຂິປຕິ. ອິຕໂຣ ຕິຕ຺ຖິຍຄຸເຓ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ນໂມ ອຣຫນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ວຕ຺ວາ ຂິປຕິ. ເຕສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຊິນາຕິ, ອິຕໂຣ ປນ ປຣາຊຍຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເອວໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຄຸຬໍ ຂິປນ຺ໂຕ ມມໍ ຊິນາຕິ, ອຫມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍໍ ປຣິຈຍມກາສິ. ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ສ ປິຕາ ສກຏໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທາຣູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕມ຺ປິ ທາຣກໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏວິຍໍ ທາຣູນໍ ສກຏໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ພຫິນຄເຣ ສຸສານສາມນ຺ເຕ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ໂຄເຓ ໂມເຈຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ຄມກາສິ. ອຖສ຺ສ ເຕ ໂຄຓາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ເຕນ ໂຄຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ນຄຣເມວ ປວິສິໍສຸ. ສາກຏິໂກປິ ໂຄເຓ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສາຍໍ ໂຄເຓ ທິສ຺ວາ ອາທາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ທ຺ວາຣໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອສມ຺ປຕ຺ເຕເຍວ ທ຺ວາຣໍ ປິຫິຕໍ.

ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ເອກໂກວ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ສກຏສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ຣາຊຄຫໍ ປນ ປກຕິຍາປິ ອມນຸສ຺ສພຫຸລໍ. ອຍຎ຺ຈ ສຸສານສນ຺ຕິເກ ນິປນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ທ຺ເວ ອມນຸສ຺ສາ ປສ຺ສິໍສຸ. ເອໂກ ສາສນສ຺ສ ປຏິກຓ຺ຑໂກ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ເອໂກ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ. ເຕສຸ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ ໂນ ຠກ຺ໂຂ, ອິມໍ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ອລໍ ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈີ’’ຕິ ນິວາເຣຕິ. ໂສ ເຕນ ນິວາຣິຍມາໂນປິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ທາຣກໍ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິ. ໂສ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍາ ປຣິຈິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ‘‘ນໂມ ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ອມນຸສ຺ໂສ ມຫາຠຍຠີໂຕ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ອິຕໂຣ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ອກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ, ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ຕສ຺ສ ກໂຣມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ຣກ຺ຂມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂຠຊນປາຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ອາຫຣິ. ອຖ ນໍ ອຸໂຠປິ ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ອກ຺ຂຣານິ ຣາຊາວ ປສ຺ສຕຸ, ມາ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ຕາ ຍກ຺ຂານຸຠາເວນ ໂຠຊນປາຕິຍໍ ອກ຺ຂຣານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຕິໍ ທາຣຸສກເຏ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອາຣກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ປຸນທິວເສ ‘‘ຣາຊກຸລໂຕ ໂຈເຣຫິ ໂຠຊນຠຓ຺ຑໍ ອວຫຏ’’ນ຺ຕິ ໂກລາຫລໍ ກໂຣນ຺ຕາ ທ຺ວາຣານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ທາຣຸສກເຏ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂຈໂຣ’’ຕິ ຕໍ ທາຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ຣາຊາ ອກ຺ຂຣານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອຕໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ, ເທວ, ຊານາມິ, ມາຕາປິຕໂຣ ເມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ຣກ຺ຂມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ອຫມ຺ປິ ມາຕາປິຕໂຣ ມໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ຠໂຍວ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄໂຕ. ເອຕ຺ຕກໍ ອຫໍ ຊານາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣປິ ຕໍ ຐານໍ ອາຄມໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ເຕ ຕໂຍປິ ຊເນ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ ເອວ ຣກ຺ຂາ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິອາທໂຍປີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ນ ເກວລໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິເຍວ ຣກ຺ຂາ, ເຍສໍ ປນ ຉພ຺ພິເຘນ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຠາວິຕໍ, ເຕສໍ ອຎ຺ເຎນ ຣກ຺ຂາວຣເຓນ ວາ ມນ຺ໂຕສເຘຫິ ວາ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຉ ຐານານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

໒໙໖. ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສທາ ໂຄຕມສາວກາ;

ເຍສໍ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ, ນິຈ຺ຈໍ ພຸທ຺ຘຄຕາ ສຕິ.

໒໙໗. ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສທາ ໂຄຕມສາວກາ;

ເຍສໍ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ, ນິຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມຄຕາ ສຕິ.

໒໙໘. ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສທາ ໂຄຕມສາວກາ;

ເຍສໍ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ, ນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຆຄຕາ ສຕິ.

໒໙໙. ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສທາ ໂຄຕມສາວກາ;

ເຍສໍ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ, ນິຈ຺ຈໍ ກາຍຄຕາ ສຕິ.

໓໐໐. ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສທາ ໂຄຕມສາວກາ;

ເຍສໍ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ, ອຫິໍສາຍ ຣໂຕ ມໂນ.

໓໐໑. ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສທາ ໂຄຕມສາວກາ;

ເຍສໍ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ, ຠາວນາຍ ຣໂຕ ມໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ພຸທ຺ຘຄຕໍ ສຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸປນ຺ຕາ, ຄເຫຕ຺ວາເຍວ ຈ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕາ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນາມ. ສທາ ໂຄຕມສາວກາຕິ ໂຄຕມໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສວນນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ເສວ ອນຸສາສນິຍາ ສວນຕາຍ ໂຄຕມສາວກາ. ພຸທ຺ຘຄຕາ ສຕີຕິ ເຍສໍ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິປ຺ປເຠເທ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສຕິ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ສທາປິ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປນ ເອກທິວສໍ ຕີສຸ ກາເລສຸ ທ຺ວີສຸ ກາເລສຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ກາເລ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕາ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕິເຍວ ນາມ. ຘມ຺ມຄຕາ ສຕີຕິ ‘‘ສ຺ວາຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິປ຺ປເຠເທ ຘມ຺ມຄຸເຓ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສຕິ. ສງ຺ຆຄຕາ ສຕີຕິ ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິປ຺ປເຠເທ ສງ຺ຆຄຸເຓ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສຕິ. ກາຍຄຕາ ສຕີຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣວເສນ ວາ ນວສິວຖິກາວເສນ ວາ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນີລກສິຓາທິຣູປຊ຺ຌານວເສນ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສຕິ. ອຫິໍສາຍ ຣໂຕຕິ ‘‘ໂສ ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໔໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ກຣຸຓາຠາວນາຍ ຣໂຕ. ຠາວນາຍາຕິ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຫຏ຺ຐາ ກຣຸຓາຠາວນາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘ ສພ຺ພາປິ ອວເສສາ ຠາວນາ ນາມ, ອິຘ ປນ ເມຕ຺ຕາຠາວນາວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເສສໍ ປຐມຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເທສນາວສາເນ ທາຣໂກ ສທ຺ຘິໍ ມາຕາປິຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ປຈ຺ຉາ ປນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ທາຣຸສາກຏິກປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ທຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວສາລິໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ອຎ຺ຎຕໂຣ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ, ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິຍໍ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິຉໂຓ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເວສາລິຍາ ຕູຣິຍຕາຬິຕວາທິຕນິຄ຺ໂຆສສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣິເທວມາໂນ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ເອກກາ ມຍໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມ,

ອປວິທ຺ຘໍວ ວນສ຺ມິໍ ທາຣຸກໍ;

ເອຕາທິສິກາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ,

ໂກສຸ ນາມມ຺ເຫຫິ ປາປິໂຍ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໒໙);

ໂສ ກິຣ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ເຐ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ວາເຣນ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ເວສາລິຍໍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ສກລນຄເຣ ຘຊປຏາກາທີຫິ ປຏິມຓ຺ຑິເຕ ໂກມຸທິຍາ ປຸຓ຺ຓມາຍ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຉຓວາເຣ ວຕ຺ຕມາເນ ເຠຣິຍາທີນໍ ຕູຣິຍານໍ ຕາຬິຕານໍ ນິຄ຺ໂຆສໍ ວີຓາທີນຎ຺ຈ ວາທິຕານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຍານິ ເວສາລິຍໍ ສຕ຺ຕ ຣາຊສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຣາຊສຕານິ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ, ຕຕ຺ຕກາ ເອວ ຈ ເນສໍ ອຸປຣາຊເສນາປຕິອາທໂຍ, ເຕສຸ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕສຸ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬນຕ຺ຖາຍ ວີຖິໍ ໂອຕິຓ຺ເຓສຸ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ເຖ ມຫາຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມມາໂນ ຄຄນມຊ຺ເຌ ຐິຕໍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ຈງ຺ກມໂກຏິຍໍ ຜລກໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ເວຐນາລງ຺ກາຣວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ວເນ ຉຑ຺ຑິຕທາຣຸກໍ ວິຍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ໂຎ ອມ຺ເຫຫິ ລາມກຕໂຣ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ປກຕິຍາ ອາຣຎ຺ຎກາທິຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ເອວມາຫ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ອຘິວຕ຺ຖາຍ ເທວຕາຍ ‘‘ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສໍເວເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ –

‘‘ເອກໂກວ ຕ຺ວໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣສິ, ອປວິທ຺ຘໍວ ວນສ຺ມິໍ ທາຣຸກໍ;

ຕສ຺ສ ເຕ ພຫຸກາ ປິຫຍນ຺ຕິ, ເນຣຍິກາ ວິຍ ສຄ຺ຄຄາມິນ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໒໙) –

ວຸຕ຺ຕໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຆຣາວາສສ຺ສ ທຸກ຺ຂຕໍ ປກາເສຕຸກາໂມ ປຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໐໒. ‘‘ທຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ທຸຣຠິຣມໍ, ທຸຣາວາສາ ຆຣາ ທຸຂາ;

ທຸກ຺ໂຂສມານສໍວາໂສ, ທຸກ຺ຂານຸປຕິຕທ຺ຘຄູ;

ຕສ຺ມາ ນ ຈທ຺ຘຄູ ສິຍາ, ນ ຈ ທຸກ຺ຂານຸປຕິໂຕ ສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ ອປ຺ປໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ເຈວ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏຎ຺ຈ ປຫາຍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ນາມ ທຸກ຺ຂໍ. ທຸຣຠິຣມນ຺ຕິ ເອວໍ ປພ຺ພຊິເຕນາປິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິໍ ຆເຏນ຺ເຕນ ອປຣິມາຓສີລກ຺ຂນ຺ຘໂຄປນຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓວເສນ ອຠິຣມິຕຸໍ ທຸກ຺ຂໍ. ທຸຣາວາສາຕິ ຍສ຺ມາ ປນ ຆຣໍ ອາວສນ຺ເຕນ ຣາຊູນໍ ຣາຊກິຈ຺ຈໍ, ອິສ຺ສຣານໍ ອິສ຺ສຣກິຈ຺ຈໍ ວຫິຕພ຺ພໍ, ປຣິຊນາ ເຈວ ຘມ຺ມິກາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ສງ຺ຄຫິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຆຣາວາໂສ ຉິທ຺ທຆໂຏ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ວິຍ ຈ ທຸປ຺ປູໂຣ. ຕສ຺ມາ ຆຣາວາສາ ນາເມເຕ ທຸຣາວາສາ ທຸກ຺ຂາ ອາວສິຕຸໍ, ເຕເນວ ກາຣເຓນ ທຸກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ໂຂ ສມານສໍວາໂສຕິ ຄິຫິໂນ ວາ ຫິ ເຍ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລໂຠເຄຫິ ປພ຺ພຊິຕາ ວາ ສີລາຈາຣພາຫຸສຈ຺ຈາທີຫິ ສມານາປິ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວໍ, ໂກສ຺ມິ ອຫ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອຘິກຣຓປສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ອສມານາ ນາມ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາໂສ ທຸກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂານຸປຕິຕທ຺ຘຄູຕິ ເຍ ວຏ຺ຏສງ຺ຂາຕໍ ອທ຺ຘານໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ອທ຺ຘຄູ, ເຕ ທຸກ຺ເຂ ອນຸປຕິຕາວ. ຕສ຺ມາ ນ ຈທ຺ຘຄູຕິ ຍສ຺ມາ ທຸກ຺ຂານຸປຕິຕຠາໂວປິ ທຸກ຺ໂຂ ອທ຺ຘຄູຠາໂວປິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏສງ຺ຂາຕໍ ອທ຺ຘານໍ ຄມນຕາຍ ອທ຺ຘຄູ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ທຸກ຺ເຂນ ອນຸປຕິໂຕປິ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ທສ຺ສິເຕ ທຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ປຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ປທາເລຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫີຕິ.

ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຈິຕ຺ຕຄຫປຕິວຕ຺ຖຸ

ສທ຺ໂຘຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຄຫປຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ພາລວຄ຺ເຄ ‘‘ອສນ຺ຕໍ ຠາວນມິຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ຄາຖາວຓ຺ຓນາຍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ຄາຖາປິ ຕຕ຺ເຖວ ວຸຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຕຕ຺ຖ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗໔) –

‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕສ຺ສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວາຍໍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ‘‘ອານນ຺ທ, ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ. ອຍຎ຺ຫິ ອຸປາສໂກ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ສມ຺ປນ຺ນສີໂລ, ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ຍໍ ປເທສໍ ຠຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໐໓. ‘‘ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ຍໂສໂຠຄສມປ຺ປິໂຕ;

ຍໍ ຍໍ ປເທສໍ ຠຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປູຊິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗໔);

ຕຕ຺ຖ ສທ຺ໂຘຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສີເລນາຕິ ອາຄາຣິຍສີລໍ, ອນາຄາຣິຍສີລນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ສີລໍ. ເຕສຸ ອິຘ ອາຄາຣິຍສີລໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໂສໂຠຄສມປ຺ປິໂຕຕິ ຍາທິໂສ ອນາຖປິຓ຺ຑິກາທີນໍ ປຎ຺ຈອຸປາສກສຕປຣິວາຣສງ຺ຂາໂຕ ອາຄາຣິຍຍໂສ, ຕາທິເສເນວ ຍເສນ ຘນຘຎ຺ຎາທິໂກ ເຈວ ສຕ຺ຕວິຘອຣິຍຘນສງ຺ຂາໂຕ ຈາຕິ ທຸວິໂຘ ໂຠໂຄ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ຍໍ ປເທສນ຺ຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມາທີສຸ ທິສາສຸ ເອວຣູໂປ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຍໍ ຍໍ ປເທສໍ ຠຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເອວຣູເປນ ລາຠສກ຺ກາເຣນ ປູຊິໂຕວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຈິຕ຺ຕຄຫປຕິວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຈູຬສຸຠທ຺ທາວຕ຺ຖຸ

ທູເຣ ສນ຺ໂຕຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຘີຕຣໍ ຈູຬສຸຠທ຺ທໍ ນາມ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ກິຣ ທຫຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸຄ຺ຄນຄຣວາສີ ອຸຄ຺ໂຄ ນາມ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ສຫາຍໂກ ອໂຫສິ. ເຕ ເອກາຈຣິຍກຸເລ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກຕິກໍ ກຣິໍສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ປຸຕ຺ຕຘີຕາສຸ ຊາຕາສຸ ໂຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘີຕຣໍ ວາເຣຕິ, ເຕນ ຕສ຺ສ ຘີຕາ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ນຄເຣ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ອເຖກສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸຄ຺ຄເສຏ຺ຐິ ວຓິຊ຺ຊໍ ປໂຍເຊນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ຈູຬສຸຠທ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ປິຕາ ເຕ ອຸຄ຺ຄເສຏ຺ຐິ ນາມ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ສພ຺ພໍ ຕວ ຠາໂຣ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາຄຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຫຕ຺ເຖເນວ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນາທີນິ ສມ຺ປາເທຕິ, ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທີນິ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ໂຠຊນກາເລ ຕສ຺ສ ນ຺ຫາໂນທກໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ນ຺ຫານກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສາຘຸກໍ ກໂຣຕິ.

ອຸຄ຺ຄເສຏ຺ຐິ ຕສ຺ສາ ອາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ສທ຺ຘິໍ ສຸຂກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ມຍໍ ທຫຣກາເລ ເອວໍ ນາມ ກຕິກໍ ກຣິມ຺ຫາ’’ຕິ ສາເຣຕ຺ວາ ຈູຬສຸຠທ຺ທໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວາເຣສິ. ໂສ ປນ ປກຕິຍາວ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ. ຕສ຺ມາ ທສພລສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ອຸຄ຺ຄເສຏ຺ຐິສ຺ສູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທິວສໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ວິສາຂໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊນ຺ໂຕ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິ ວິຍ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ສຸຠທ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ສສຸຣກຸເລ ວສນ຺ຕິຍາ ນາມ ອນ຺ໂຕອຄ຺ຄິ ພຫິ ນ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໕໙; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໒ ວິສາຂາວຕ຺ຖຸ) ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິນາ ວິສາຂາຍ ທິນ຺ນນເຍເນວ ທສ ໂອວາເທ ທຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ເມ ຄຕຏ຺ຐາເນ ຘີຕຸ ໂທໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ໂສເຘຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຏ຺ຐ ກຸຏຸມ຺ພິເກ ປາຏິໂຠເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອຸຍ຺ໂຍຊນທິວເສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຸຣິມຠເວ ຘີຕຣາ ກຕານໍ ສຸຈຣິຕານໍ ຜລວິຠູຕິໍ ໂລກສ຺ສ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ຘີຕຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ຕສ຺ສາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຸຄ຺ຄນຄຣໍ ປຕ຺ຕກາເລ ສສຸຣກຸເລນ ສທ຺ຘິໍ ມຫາຊໂນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນມກາສິ.

ສາປິ ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິວິຠວໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ວິສາຂາ ວິຍ ສກລນຄຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ຣເຖ ຐຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນາຄເຣຫິ ເປສິເຕ ປຓ຺ຓາກາເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸຣູປວເສນ ເຕສໍ ເຕສໍ ເປເສນ຺ຕີ ສກລນຄຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓຫິ ເອກາພທ຺ຘມກາສິ. ມງ຺ຄລທິວສາທີສຸ ປນສ຺ສາ ສສຸໂຣ ອເຈລການໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສມເຓ ວນ຺ທຕູ’’ຕິ ເປເສສິ. ສາ ລຊ຺ຊາຍ ນຄ຺ເຄ ປສ຺ສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເປເສຕ຺ວາປິ ຕາຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ນີຫຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ມມ ອກາຣເຓນ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ກຸຏຸມ຺ພິເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ຕສ຺ສາ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ສຎ຺ຎາເປສຸໍ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ມມ ສມເຓ ອຫິຣິກາຕິ ນ ວນ຺ທີ’’ຕິ ຠຣິຍາຍ ອາໂຣເຈສິ. ສາ ‘‘ກີທິສາ ນຸ ໂຂ ອິມິສ຺ສາ ສມຓາ, ອຕິວິຍ ເຕສໍ ປສໍສຕີ’’ຕິ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ກີທິສາ ສມຓາ ຕຸຍ຺ຫໍ, ພາຬ຺ຫໍ ໂຂ ເນ ປສໍສສິ;

ກິໍສີລາ ກິໍສມາຈາຣາ, ຕໍ ເມ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິຕາ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໒໔);

ອຖສ຺ສາ ສຸຠທ຺ທາ ພຸທ຺ຘານຎ຺ເຈວ ພຸທ຺ຘສາວການຎ຺ຈ ຄຸເຓ ປກາເສນ຺ຕີ –

‘‘ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ສນ຺ຕມານສາ, ສນ຺ຕໍ ເຕສໍ ຄຕໍ ຐິຕໍ;

ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂູ ມິຕຠາຓີ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ. (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໒໔);

‘‘ກາຍກມ຺ມໍ ສຸຈິ ເນສໍ, ວາຈາກມ຺ມໍ ອນາວິລໍ;

ມໂນກມ຺ມໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ວິມລາ ສງ຺ຂມຸຕ຺ຕາຠາ, ສຸທ຺ຘາ ອນ຺ຕຣພາຫິຣາ;

ປຸຓ຺ຓາ ສຸທ຺ເຘຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ລາເຠນ ອຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ອລາເຠນ ຈ ໂອນໂຕ;

ລາຠາລາເຠນ ເອກຏ຺ຐາ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ຍເສນ ອຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ອຍເສນ ຈ ໂອນໂຕ;

ຍສາຍເສນ ເອກຏ຺ຐາ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ປສໍສາຍຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ນິນ຺ທາຍາປິ ຈ ໂອນໂຕ;

ສມາ ນິນ຺ທາປສໍສາສຸ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ສຸເຂນ ອຸນ຺ນໂຕ ໂລໂກ, ທຸກ຺ເຂນາປິ ຈ ໂອນໂຕ;

ອກມ຺ປາ ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມາ’’ຕິ. –

ເອວມາທີຫິ ວຈເນຫິ ສສ຺ສຸໍ ໂຕເສສິ.

ອຖ ນໍ ‘‘ສກ຺ກາ ຕວ ສມເຓ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ຍຖາ ມຍໍ ເຕ ປສ຺ສາມ, ຕຖາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸປຣິປາສາທຕເລ ຐຕ຺ວາ ເຊຕວນາຠິມຸຂີ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄນ຺ຘວາສປຸປ຺ຜຘຸເມຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສ຺ວາຕນາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕມິ, ອິມິນາ ເມ ສຎ຺ຎາເຓນ ສຕ຺ຖາ ນິມນ຺ຕິຕຠາວໍ ຊານາຕູ’’ຕິ ສຸມນປຸປ຺ຜານໍ ອຏ຺ຐ ມຸຏ຺ຐິໂຍ ອາກາເສ ຂິປິ. ປຸປ຺ຜານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ອຸປຣິ ມາລາວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກປິ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຘິວຸຕ຺ຖໍ ມຍາ, ຄຫປຕິ, ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ປຸເຣຕຣໍ ອາຄໂຕ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ໂວ ອຘິວຸຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ, ຄຫປຕິ, ນິມນ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ຈູຬສຸຠທ຺ທາ ທູເຣ ວສຕິ ອິໂຕ ວີສຕິໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ ຄຫປຕິ, ທູເຣ ວສນ຺ຕາປິ ຫິ ສປ຺ປຸຣິສາ ອຠິມຸເຂ ຐິຕາ ວິຍ ປກາເສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໐໔. ‘‘ທູເຣ ສນ຺ໂຕ ປກາເສນ຺ຕິ, ຫິມວນ຺ໂຕວ ປພ຺ພໂຕ;

ອສນ຺ເຕຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ຍຖາ ສຣາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ໂຕຕິ ຣາຄາທີນໍ ສນ຺ຕຕາຍ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ສນ຺ຕາ ນາມ. ອິຘ ປນ ປຸພ຺ພພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູລາ ຠາວິຕຠາວນາ ສຕ຺ຕາ ສນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ປກາເສນ຺ຕີຕິ ທູເຣ ຐິຕາປິ ພຸທ຺ຘານໍ ຎາຓປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ຫິມວນ຺ໂຕ ວາຕິ ຍຖາ ຫິ ຕິໂຍຊນສຫສ຺ສວິຕ຺ຖໂຕ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕຸພ຺ເພໂຘ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ກູຏສຫສ຺ເສຫິ ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພໂຕ ທູເຣ ຐິຕານມ຺ປິ ອຠິມຸເຂ ຐິໂຕ ວິຍ ປກາເສຕິ, ເອວໍ ປກາເສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສນ຺ເຕຕ຺ຖາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຄຣຸກາ ວິຕິຓ຺ຓປຣໂລກາ ອາມິສຈກ຺ຂຸກາ ຊີວິກຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິຕາ ພາລປຸຄ຺ຄລາ ອສນ຺ໂຕ ນາມ, ເຕ ເອຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘານໍ ທກ຺ຂິຓສ຺ສ ຊາຓຸມຓ຺ຑລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ນາປິ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ອນ຺ຘກາເຣ ຂິຕ຺ຕສຣາ ວິຍ ຕຖາຣູປສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕສ຺ສ ປຸພ຺ພເຫຕຸໂນ ອຠາເວນ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ສຸຠທ຺ທາຍ ນິມນ຺ຕນໍ ອຘິວາສິຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ວິສ຺ສກມ຺ມເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ປຎ຺ຈ ກູຏາຄາຣສຕານິ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ສ຺ເວ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸຄ຺ຄນຄຣໍ ເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ປຸນທິວເສ ປຎ຺ຈສຕານິ ກູຏາຄາຣານິ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຊຕວນທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘຂີຓາສວານໍເຍວ ປຎ຺ຈສຕານິ ອາທາຍ ສປຣິວາໂຣ ກູຏາຄາເຣສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄນຄຣໍ ອຄມາສິ. ອຸຄ຺ຄເສຏ຺ຐິປິ ສປຣິວາໂຣ ສຸຠທ຺ທາຍ ທິນ຺ນນເຍເນວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາຄຕມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ມຫນ຺ເຕນ ສິຣິວິຠເວນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ມາລາທີຫິ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສປຣິວາໂຣ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາປິສ຺ສ ສປ຺ປາຍໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ ອນຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຕ຺ວໍ ອິເຘວ ໂຫຫີ’’ຕິ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣໍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິເມວ ອຄມາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ນຄຣໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນໍ ອໂຫສີຕິ.

ຈູຬສຸຠທ຺ທາວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ເອກວິຫາຣິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ເອກາສນນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກວິຫາຣິຕ຺ເຖຣໍ ນາມ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເຖໂຣ ເອກໂກວ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ເອກໂກວ ນິສີທຕິ, ເອກໂກວ ຈງ຺ກມຕິ, ເອກໂກວ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຈຕຸປຣິສນ຺ຕເຣ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູໂປ ນາມາຍໍ ເຖໂຣ’’ຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ປວິວິຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິເວເກ ອານິສໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໐໕. ‘‘ເອກາສນໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ, ເອໂກ ຈຣມຕນ຺ທິໂຕ;

ເອໂກ ທມຍມຕ຺ຕານໍ, ວນນ຺ເຕ ຣມິໂຕ ສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກາສນໍ ເອກເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສມຊ຺ເຌປິ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ເຕເນວ ມນສິກາເຣນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອາສນໍ ເອກາສນໍ ນາມ. ໂລຫປາສາທສທິເສປິ ຈ ປາສາເທ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສມຊ຺ເຌປິ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ວິຈິຕ຺ຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓູປຘາເນ ມຫາຣເຫ ສຍເນ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ນິປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເສຍ຺ຍາ ເອກເສຍ຺ຍາ ນາມ. ເອວຣູປໍ ເອກາສນຎ຺ຈ ເອກເສຍ຺ຍຎ຺ຈ ຠເຊຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕນ຺ທິໂຕຕິ ຊງ຺ຆພລໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕກປ຺ປເນນ ອກຸສີໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພີຣິຍາປເຖສຸ ເອກໂກວ ຈຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ທມຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານາທີສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລາຘິຄມວເສນ ເອໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທເມນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວນນ຺ເຕ ຣມິໂຕ ສິຍາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ທເມນ຺ໂຕ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສທ຺ທາທີຫິ ປວິວິຕ຺ເຕ ວນນ຺ເຕເຍວ ອຠິຣມິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອາກິຓ຺ຓວິຫາຣິນາ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ທເມຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາຊໂນ ເອກວິຫາຣິກເມວ ປຕ຺ເຖສີຕິ.

ເອກວິຫາຣິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

ປກິຓ຺ຓກວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເອກວີສຕິໂມ ວຄ຺ໂຄ.