໑໙. ຘມ຺ມຏ຺ຐວຄ຺ໂຄ

໑. ວິນິຈ຺ຉຍມຫາມຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

ນ ເຕນ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍມຫາມຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກທິວສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາຣຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ນຄຣມຊ຺ເຌນ ວິຫາຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເມໂຆ ອຸຏ຺ຐາຍ ປາວສ຺ສິ. ເຕ ສມ຺ມຸຂາຄຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍມຫາມຕ຺ເຕ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາມິເກ ອສາມິເກ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ອິເມ ອຘມ຺ມິກາ, ມຍໍ ປນ ‘ອິເມ ຘມ຺ເມນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ອຫຸມ຺ຫາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວສ຺ເສ ວິຄເຕ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທາທິວສິກາ ຫຸຕ຺ວາ ສາຫເສນ ອຕ຺ຖໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕາ ຘມ຺ມຏ຺ຐາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອປຣາຘໍ ປນ ອນຸວິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຣາຘານຸຣູປໍ ອສາຫເສນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເອວ ຘມ຺ມຏ຺ຐາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໕໖. ‘‘ນ ເຕນ ໂຫຕິ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ, ເຍນຕ຺ຖໍ ສາຫສາ ນເຍ;

ໂຍ ຈ ອຕ຺ຖໍ ອນຕ຺ຖຎ຺ຈ, ອຸໂຠ ນິຈ຺ເຉຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ.

໒໕໗. ‘‘ອສາຫເສນ ຘມ຺ເມນ, ສເມນ ນຍຕີ ປເຣ;

ຘມ຺ມສ຺ສ ຄຸຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ, ຘມ຺ມຏ຺ໂຐຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ເອຕ຺ຕເກເນວ ກາຣເຓນ. ຘມ຺ມຏ຺ໂຐຕິ ຣາຊາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຕພ຺ເພ ວິນິຈ຺ຉຍຘມ຺ເມ ຐິໂຕປິ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເຍນາຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂອຕິຓ຺ຓໍ ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖໍ. ສາຫສາ ນເຍຕິ ຉນ຺ທາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ສາຫເສນ ມຸສາວາເທນ ວິນິຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ໂຍ ຫິ ຉນ຺ເທ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຎາຕີຕິ ວາ ມິຕ຺ໂຕຕິ ວາ ມຸສາ ວຕ຺ວາ ອສາມິກເມວ ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ໂທເສ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ເວຣີນໍ ມຸສາ ວຕ຺ວາ ສາມິກເມວ ອສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ໂມເຫ ປຕິຏ຺ຐາຍ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍກາເລ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ວິຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມຸສາ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ຊິຕໍ, ອຍໍ ປຣາຊິໂຕ’’ຕິ ປຣໍ ນີຫຣຕິ, ຠເຍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ກສ຺ສຈິເທວ ອິສ຺ສຣຊາຕິກສ຺ສ ປຣາຊຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສາປິ ຊຍໍ ອາໂຣເປຕິ, ອຍໍ ສາຫເສນ ອຕ຺ຖໍ ເນຕິ ນາມ. ເອໂສ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖໍ ອນຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ຠູຕຎ຺ຈ ອຠູຕຎ຺ຈ ກາຣຓໍ. ອຸໂຠ ນິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ໂຍ ປນ ປຓ຺ຑິໂຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ຖານຕ຺ເຖ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ວທຕິ. ອສາຫເສນາຕິ ອມຸສາວາເທນ. ຘມ຺ເມນາຕິ ວິນິຈ຺ຉຍຘມ຺ເມນ, ນ ຉນ຺ທາທິວເສນ. ສເມນາຕິ ອປຣາຘານຸຣູເປເນວ ປເຣ ນຍຕິ, ຊຍໍ ວາ ປຣາຊຍໍ ວາ ປາເປຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ຄຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສ ຘມ຺ມຄຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເມຘາວີ ວິນິຈ຺ຉຍຘມ຺ເມ ຐິຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ວິນິຈ຺ຉຍມຫາມຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ

ນ ເຕນ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕ ກິຣ ວິຫາເຣປິ ຄາເມປິ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ອາກຸລໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ອເຖກທິວເສ ຠິກ຺ຂູ ຄາເມ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອາຄເຕ ທຫເຣ ສາມເຓເຣ ຈ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກີທິສໍ, ອາວຸໂສ, ຠຕ຺ຕຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ? ຠນ຺ເຕ, ມາ ປຸຈ຺ຉຖ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ‘‘ມຍເມວ ວິຍຕ຺ຕາ, ມຍເມວ ປຓ຺ຑິຕາ, ອິເມ ປຫຣິຕ຺ວາ ສີເສ ກຈວຣໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ນີຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ປິຏ຺ຐິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຈວຣໍ ໂອກິຣນ຺ຕາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ອາກຸລໍ ອກໍສູຕິ. ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຫຸໍ ຠາສິຕ຺ວາ ປເຣ ວິເຫຐຍມານໍ ‘ປຓ຺ຑິໂຕ’ຕິ ວທາມິ, ເຂມິນໍ ປນ ອເວຣີນໍ ອຠຍເມວ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ວທາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໕໘. ‘‘ນ ເຕນ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ, ຍາວຕາ ພຫຸ ຠາສຕິ;

ເຂມີ ອເວຣີ ອຠໂຍ, ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຕິ ຍຕ຺ຕເກນ ກາຣເຓນ ສງ຺ຆມຊ຺ຌາທີສຸ ພຫຸໍ ກເຖຕິ, ເຕນ ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ເຂມີ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເວຣານໍ ອຠາເວນ ອເວຣີ ນິພ຺ຠໂຍ, ຍໍ ວາ ອາຄມ຺ມ ມຫາຊນສ຺ສ ຠຍໍ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ເອກຸທານຂີຓາສວຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ນ ຕາວຕາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກຸທານຕ຺ເຖຣໍ ນາມ ຂີຓາສວໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເອກໂກວ ເອກສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຕິ, ເອກເມວສ຺ສ ອຸທານໍ ປຄຸຓໍ –

‘‘ອຘິເຈຕໂສ ອປ຺ປມຊ຺ຊໂຕ,

ມຸນິໂນ ໂມນປເຖສຸ ສິກ຺ຂໂຕ;

ໂສກາ ນ ຠວນ຺ຕິ ຕາທິໂນ,

ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ’’ຕິ. (ປາຈິ. ໑໕໓; ອຸທາ. ໓໗);

ໂສ ກິຣ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ສຍເມວ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖໍ ວທຕິ. ປຖວິອຸນ຺ທ຺ຣິຍນສທ຺ໂທ ວິຍ ເທວຕານໍ ສາຘຸກາຣສທ຺ໂທ ໂຫຕິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖທິວເສ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈສຕປຣິວາຣາ ທ຺ເວ ຕິປິຏກຘຣາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສຸ. ໂສ ເຕ ທິສ຺ວາວ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ‘‘ສາຘຸ ໂວ ກຕໍ ອິຘ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ, ອຊ຺ຊ ມຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ອຕ຺ຖິ ປນ, ອາວຸໂສ, ອິຘ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາຕິ. ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ວນສຓ຺ໂຑ ຘມ຺ມສ຺ສວນທິວເສ ເທວຕານໍ ສາຘຸກາຣສທ຺ເທນ ເອກນິນ຺ນາໂທ ໂຫຕີຕິ. ເຕສຸ ເອໂກ ຕິປິຏກຘໂຣ ຘມ຺ມໍ ໂອສາເຣສິ, ເອໂກ ກເຖສິ. ເອກເທວຕາປິ ສາຘຸກາຣໍ ນາທາສິ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມສ຺ສວນທິວເສ ອິມສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ເທວຕາ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ສາຘຸກາຣໍ ເທນ຺ຕີຕິ ວເທສິ, ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ສາຘຸກາຣສທ຺ເທນ ເອກນິນ຺ນາໂທ ເອວ ໂຫຕິ, ນ ອຊ຺ຊ ປນ ຊານາມິ ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ຕາວ ຘມ຺ມໍ ກເຖຫີ’’ຕິ. ໂສ ພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຕເມວ ຄາຖໍ ວເທສິ. ເທວຕາ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ສາຘຸກາຣມທໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ປຣິວາຣາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ເທວຕາ ມຸໂຂໂລກເນນ ສາຘຸກາຣໍ ທທນ຺ຕິ, ຕິປິຏກຘຣຠິກ຺ຂູສຸ ເອຕ຺ຕກໍ ຠຓນ຺ເຕສຸປິ ກິຎ຺ຈິ ປສໍສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວຕ຺ວາ ເອເກນ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖເຣນ ເອກຄາຖາຍ ກຖິຕາຍ ມຫາສທ຺ເທນ ສາຘຸກາຣໍ ທທນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕປິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍ ພຫຸມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫຕິ ວາ ຠາສຕິ ວາ, ຕໍ ຘມ຺ມຘໂຣຕິ ວທາມິ. ໂຍ ປນ ເອກມ຺ປິ ຄາຖໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມຘໂຣ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໕໙. ‘‘ນ ຕາວຕາ ຘມ຺ມຘໂຣ, ຍາວຕາ ພຫຸ ຠາສຕິ;

ໂຍ ຈ ອປ຺ປມ຺ປິ ສຸຕ຺ວານ, ຘມ຺ມໍ ກາເຍນ ປສ຺ສຕິ;

ສ ເວ ຘມ຺ມຘໂຣ ໂຫຕິ, ໂຍ ຘມ຺ມໍ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຕິ ຍຕ຺ຕເກນ ອຸຄ຺ຄຫຓຘາຣຓວາຈນາທິນາ ກາຣເຓນ ພຫຸໍ ຠາສຕິ, ຕາວຕ຺ຕເກນ ຘມ຺ມຘໂຣ ນ ໂຫຕິ, ວໍສານຸຣກ຺ຂໂກ ປນ ປເວຓິປາລໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ຈ ອປ຺ປມ຺ປີຕິ ໂຍ ປນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມມນ຺ວາຍ ອຕ຺ຖມນ຺ວາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ນາມກາເຍນ ທຸກ຺ຂາທີນິ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ສ ເວ ຘມ຺ມຘໂຣ ໂຫຕິ. ໂຍ ຘມ຺ມໍ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍປິ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ອຊ຺ເຊວາຕິ ປຏິເວຘໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕິ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ມຘໂຣເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ເອກຸທານຂີຓາສວຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ນ ເຕນ ເຖໂຣ ໂສ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກທິວສຎ຺ຫິ ຕສ຺ມິໍ ເຖເຣ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ອາຣຎ຺ຎິກາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ເອວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອິໂຕ ຄຕໍ ເອກໍ ເຖຣໍ ປສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ນ ປສ຺ສາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ທິຏ຺ໂຐ ໂວ’’ຕິ? ‘‘ເອກໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາມເຓຣໍ ປສ຺ສິມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມເຓໂຣ, ເຖໂຣ ເອວ ໂສ’’ຕິ? ‘‘ອຕິວິຍ ຂຸທ຺ທໂກ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫລ຺ລກຠາເວນ ເຖຣາສເນ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕເກນ ເຖໂຣຕິ ວທາມິ. ໂຍ ປນ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ອຫິໍສກຠາເວ ຐິໂຕ, ອຍໍ ເຖໂຣ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໖໐. ‘‘ນ ເຕນ ເຖໂຣ ໂສ ໂຫຕິ, ເຍນສ຺ສ ປລິຕໍ ສິໂຣ;

ປຣິປກ຺ໂກ ວໂຍ ຕສ຺ສ, ໂມຆຊິຓ຺ໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໖໑. ‘‘ຍມ຺ຫິ ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ຈ, ອຫິໍສາ ສໍຍໂມ ທໂມ;

ສ ເວ ວນ຺ຕມໂລ ຘີໂຣ, ເຖໂຣ ອິຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຣິປກ຺ໂກຕິ ປຣິຓໂຕ, ວຸຑ຺ຒຠາວໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂມຆຊິຓ຺ໂຓຕິ ອນ຺ໂຕ ເຖຣກຣານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠາເວນ ຕຸຈ຺ຉຊິຓ຺ໂຓ ນາມ. ຍມ຺ຫິ ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ຈາຕິ ຍມ຺ຫິ ປນ ປຸຄ຺ຄເລ ໂສຬສຫາກາເຣຫິ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສຈ຺ຈໍ, ຎາເຓນ ສຈ຺ຉິກຕຕ຺ຕາ ນວວິໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ຈ ອຕ຺ຖິ. ອຫິໍສາຕິ ອຫິໍສນຠາໂວ. ເທສນາມຕ຺ຕເມຕໍ, ຍມ຺ຫິ ປນ ຈຕຸພ຺ພິຘາປິ ອປ຺ປມຎ຺ຎາຠາວນາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍຍໂມ ທໂມຕິ ສີລຎ຺ເຈວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ຈ. ວນ຺ຕມໂລຕິ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ນີຫຏມໂລ. ຘີໂຣຕິ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ໂນ. ເຖໂຣຕິ ໂສ ອິເມຫິ ຖິຣຠາວກາຣເກຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເຖໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສມ຺ພຫຸລຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ນ ວາກ຺ກຣຓມຕ຺ເຕນາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ທຫເຣ ເຈວ ສາມເຓເຣ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມາຈຣິຍານເມວ ຈີວຣຣຊນາທີນິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ມຍມ຺ປິ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມເຍ ກຸສລາ, ອມ຺ຫາກເມວ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ. ຍໍນູນ ມຍໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາມ, ‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມເຍ ກຸສລາ, ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາປິ ອິເມສໍ ສນ຺ຕິເກ ອໂສເຘຕ຺ວາ ມາ ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ຖາຕິ ທຫຣສາມເຓເຣ ອາຓາເປຖາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ອມ຺ຫາກໍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ວຑ຺ຒິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຖາ ວທິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປເວຓິວເສເນວ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ລຠຕິ, ອິເມ ປນ ລາຠສກ຺ກາເຣ ນິສ຺ສິຕາຕິ ຎຕ຺ວາ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ວາກ຺ກຣຓມຕ຺ເຕນ ສາຘຸຣູປາຕິ ນ ວທາມິ. ຍສ຺ສ ປເນເຕ ອິສ຺ສາທໂຍ ຘມ຺ມາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເອໂສ ເອວ ສາຘຸຣູໂປ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໖໒. ‘‘ນ ວາກ຺ກຣຓມຕ຺ເຕນ, ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ວາ;

ສາຘຸຣູໂປ ນໂຣ ໂຫຕິ, ອິສ຺ສຸກີ ມຈ຺ຉຣີ ສໂຐ.

໒໖໓. ‘‘ຍສ຺ສ ເຈຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ມູລຆຈ຺ຈໍ ສມູຫຕໍ;

ສວນ຺ຕໂທໂສ ເມຘາວີ, ສາຘຸຣູໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ວາກ຺ກຣຓມຕ຺ເຕນາຕິ ວຈີກຣຓມຕ຺ເຕນ ສທ຺ທລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນວຈນມຕ຺ເຕນ. ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ວາຕິ ສຣີຣວຓ຺ຓສ຺ສ ມນາປຠາເວນ ວາ. ນໂຣຕິ ເອຕ຺ຕເກເນວ ກາຣເຓນ ປຣລາຠາທີສຸ ອິສ຺ສາມນໂກ ປຎ຺ຈວິເຘນ ມຈ຺ເຉເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເກຣາຏິກຠາເວນ ສໂຐ ນໂຣ ສາຘຸຣູໂປ ນ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ເຈຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສຕໍ ອິສ຺ສາທິໂທສຊາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ສມູລກໍ ຉິນ຺ນໍ, ມູລຆາຕໍ ກຕ຺ວາ ສມູຫຕໍ, ໂສ ວນ຺ຕໂທໂສ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາຘຸຣູໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສມ຺ພຫຸລຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຫຕ຺ຖກວຕ຺ຖຸ

ນ ມຸຓ຺ຑເກນ ສມໂຓຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ວາທກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອສຸກເວລາຍ ອສຸກຏ຺ຐານໍ ນາມ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ, ວາທໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸເຣຕຣເມວ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ມມ ຠເຍນ ນາຄຕາ, ເອໂສວ ປນ ເນສໍ ປຣາຊໂຍ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ວາທກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຫຕ຺ຖໂກ ກິຣ ເອວໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຫຕ຺ຖກ, ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສິ? ເອວຣູປຎ຺ຫິ ມຸສາວາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສີສມຸຓ຺ຑນາທິມຕ຺ເຕເນວ ສມໂຓ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ອຓູນິ ວາ ຖູລານິ ວາ ປາປານິ ສເມຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ອຍເມວ ສມໂຓ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໖໔. ‘‘ນ ມຸຓ຺ຑເກນ ສມໂຓ, ອພ຺ພໂຕ ອລິກໍ ຠຓໍ;

ອິຈ຺ຉາໂລຠສມາປນ຺ໂນ, ສມໂຓ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕິ.

໒໖໕. ‘‘ໂຍ ຈ ສເມຕິ ປາປານິ, ອຓຸໍ ຖູລານິ ສພ຺ພໂສ;

ສມິຕຕ຺ຕາ ຫິ ປາປານໍ, ສມໂຓຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຸຓ຺ຑເກນາຕິ ສີສມຸຓ຺ຑນມຕ຺ເຕນ. ອພ຺ພໂຕຕິ ສີລວເຕນ ຈ ຘຸຕງ຺ຄວເຕນ ຈ ວິຣຫິໂຕ. ອລິກໍ ຠຓນ຺ຕິ ມຸສາວາທໍ ຠຓນ຺ໂຕ ອສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອິຈ຺ຉາຍ ປຕ຺ເຕສຸ ຈ ໂລເຠນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສມໂຓ ນາມ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕິ? ສເມຕີຕິ ໂຍ ຈ ປຣິຕ຺ຕານິ ວາ ມຫນ຺ຕານິ ວາ ປາປານິ ວູປສເມຕິ, ໂສ ເຕສໍ ສມິຕຕ຺ຕາ ສມໂຓຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຫຕ຺ຖກວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ

ນ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸ ໂສ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ພາຫິຣສມເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຕ຺ຕໂນ ສາວເກ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣເຓນ ‘ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ວທຕິ, ມມ຺ປິ ‘ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ອຫມ຺ປິ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວາມິ, ມມ຺ປິ ‘ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂນມຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂູຕິ ວທາມິ. ນ ຫິ ວິສ຺ສໍ ຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ສງ຺ຂາຍ ຈຣຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ນາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໖໖. ‘‘ນ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸ ໂສ ໂຫຕິ, ຍາວຕາ ຠິກ຺ຂເຕ ປເຣ;

ວິສ຺ສໍ ຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ນ ຕາວຕາ.

໒໖໗. ‘‘ໂຍຘ ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປາປຎ຺ຈ, ພາເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາ;

ສງ຺ຂາຍ ໂລເກ ຈຣຕິ, ສ ເວ ຠິກ຺ຂູຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຕິ ຍຕ຺ຕເກນ ປເຣ ຠິກ຺ຂເຕ, ເຕນ ຠິກ຺ຂນມຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ວິສ຺ສນ຺ຕິ ວິສມໍ ຘມ຺ມໍ, ວິສ຺ສຄນ຺ຘໍ ວາ ກາຍກມ຺ມາທິກໍ ຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ໂຍຘາຕິ ໂຍ ອິຘ ສາສເນ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປາປຎ຺ຈ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ພາເຫຕ຺ວາ ປນຸທິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາ ໂຫຕິ. ສງ຺ຂາຍາຕິ ຎາເຓນ. ໂລເກຕິ ຂນ຺ຘາທິໂລເກ ‘‘ອິເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ຂນ຺ຘາ, ອິເມ ພາຫິຣາ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ຘມ຺ເມ ຊານິຕ຺ວາ ຈຣຕິ, ໂສ ເຕນ ຎາເຓນ ກິເລສານໍ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຕິຕ຺ຖິຍວຕ຺ຖຸ

ນ ໂມເນນາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຖິເຍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕ ກິຣ ຠຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ມນຸສ຺ສານໍ ‘‘ເຂມໍ ໂຫຕຸ, ສຸຂໍ ໂຫຕຸ, ອາຍຸ ວຑ຺ຒຕຸ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ກລລໍ ອຕ຺ຖິ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ກຓ຺ຏໂກ ອຕ຺ຖິ, ເອວຣູປໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມງ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ປນ ປຐມໂພຘິຍໍ ອນຸໂມທນາທີນໍ ອນນຸຎ຺ຎາຕກາເລ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸໂມທນໍ ອກຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສນ຺ຕິກາ ມງ຺ຄລໍ ສຸຓາມ, ຠທ຺ທນ຺ຕາ ປນ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ປກ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ຕມຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄາທີສຸ ຍຖາສຸຂໍ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣຖ, ອຸປນິສິນ຺ນກຖໍ ກໂຣຖ, ຘມ຺ມໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ອນຸຊານິ. ເຕ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ອນຸໂມທນາທີນິ ສຸຓນ຺ຕາ ອຸສ຺ສາຫປ຺ປຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ປນ ‘‘ມຍໍ ມຸນິໂນ ໂມນໍ ກໂຣມ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄາທີສຸ ມຫາກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸຓ຺ຫີຠາວມຕ຺ເຕນ ‘ມຸນີ’ຕິ ວທາມິ. ເອກຈ຺ເຈ ຫິ ອຊານນ຺ຕາ ນ ກເຖນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ອວິສາຣທຕາຍ, ເອກຈ຺ເຈ ‘ມາ ໂນ ອິມໍ ອຕິສຍຕ຺ຖໍ ອຎ຺ເຎ ຊານິໍສູ’ຕິ ມຈ຺ເຉເຣນ. ຕສ຺ມາ ໂມນມຕ຺ເຕນ ມຸນິ ນ ໂຫຕິ, ປາປວູປສເມນ ປນ ມຸນິ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໖໘. ‘‘ນ ໂມເນນ ມຸນີ ໂຫຕິ, ມູຬ຺ຫຣູໂປ ອວິທ຺ທສຸ;

ໂຍ ຈ ຕຸລໍວ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ, ວຣມາທາຍ ປຓ຺ຑິໂຕ.

໒໖໙. ‘‘ປາປານິ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສ ມຸນີ ເຕນ ໂສ ມຸນິ;

ໂຍ ມຸນາຕິ ອຸໂຠ ໂລເກ, ມຸນິ ເຕນ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ໂມເນນາຕິ ກາມຎ຺ຫິ ໂມເນຍ຺ຍປຏິປທາສງ຺ຂາເຕນ ມຄ຺ຄຎາຓໂມເນນ ມຸນິ ນາມ ໂຫຕິ, ອິຘ ປນ ຕຸຓ຺ຫີຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂມເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມູຬ຺ຫຣູໂປຕິ ຕຸຈ຺ຉຣູໂປ. ອວິທ຺ທສູຕິ ອວິຎ຺ຎູ. ເອວຣູໂປ ຫິ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕປິ ມຸນິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ໂມເນນ ມຸນິ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕຸຈ຺ຉສຠາໂວ ປນ ອວິຎ຺ຎູ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຈ ຕຸລໍວ ປຄຍ຺ຫາຕິ ຍຖາ ຫິ ຕຸລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອຕິເຣກໍ ເຈ ໂຫຕິ, ຫຣຕິ. ອູນໍ ເຈ ໂຫຕິ, ປກ຺ຂິປຕິ. ເອວເມວ ໂຍ ອຕິເຣກໍ ຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ປາປໍ ຫຣຕິ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ອູນເກ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ກຸສລໍ ປຣິປູເຣຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ກໂຣນ຺ໂຕ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສງ຺ຂາຕໍ ວຣໍ ອຸຕ຺ຕມເມວ ອາທາຍ ປາປານິ ອກຸສລກມ຺ມານິ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ. ສ ມຸນີຕິ ໂສ ມຸນິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ໂສ ມຸນີຕິ ກສ຺ມາ ປນ ໂສ ມຸນີຕິ ເຈ? ຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕກາຣຓໍ, ເຕນ ໂສ ມຸນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ມຸນາຕິ ອຸໂຠ ໂລເກຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິມສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘາທິໂລເກ ຕຸລໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ມິນນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ອິເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ຂນ຺ຘາ, ອິເມ ພາຫິຣາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອິເມ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ມຸນາຕິ. ມຸນິ ເຕນ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ມຸນີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຕິຕ຺ຖິຍວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ພາລິສິກວຕ຺ຖຸ

ນ ເຕນ ອຣິໂຍ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຣິຍໍ ນາມ ພາລິສິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກທິວສຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາຣຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຕໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂສ ພາລິສິໂກ ພລິເສນ ມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ພລິສຍຏ຺ຐິໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ຐາເນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍ ນາໂມສີ’’ຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣາທີນໍ ນາມານິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕປິ ‘‘ອຫໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຫໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ນາມານິ ກຖຍິໍສຸ. ພາລິສິໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ສພ຺ເພສໍ ນາມານິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ມມມ຺ປິ ນາມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອິຈ຺ຉໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ອຸປາສກ, ຕ຺ວໍ ໂກ ນາໂມສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິໂຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ອຸປາສກ, ຕາທິສາ ປາຓາຕິປາຕິໂນ ອຣິຍາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອຣິຍາ ປນ ມຫາຊນສ຺ສ ອຫິໍສນຠາເວ ຐິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໗໐. ‘‘ນ ເຕນ ອຣິໂຍ ໂຫຕິ, ເຍນ ປາຓານິ ຫິໍສຕິ;

ອຫິໍສາ ສພ຺ພປາຓານໍ, ອຣິໂຍຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຫິໍສາຕິ ອຫິໍສເນນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍນ ຫິ ປາຓານິ ຫິໍສຕິ, ນ ເຕນ ກາຣເຓນ ອຣິໂຍ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ສພ຺ພປາຓານໍ ປາຓິອາທີຫິ ອຫິໍສເນນ ເມຕ຺ຕາທິຠາວນາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຫິໍສໂຕ ອາຣາວ ຐິໂຕ, ອຍໍ ອຣິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພາລິສິໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ພາລິສິກວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

໑໐. ສມ຺ພຫຸລສີລາທິສມ຺ປນ຺ນຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ນ ສີລພ຺ພຕມຕ຺ເຕນາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລ ສີລາທິສມ຺ປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕສຸ ກິຣ ເອກຈ຺ຈານໍ ເອວໍ ອໂຫສິ – ‘‘ມຍໍ ສມ຺ປນ຺ນສີລາ, ມຍໍ ຘຸຕງ຺ຄຘຣາ, ມຍໍ ພຫຸສ຺ສຸຕາ, ມຍໍ ປນ຺ຕເສນາສນວາສິໂນ, ມຍໍ ຌານລາຠິໂນ, ນ ອມ຺ຫາກໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ທຸລ຺ລຠໍ, ອິຈ຺ຉິຕທິວເສເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຍປິ ຕຕ຺ຖ ອນາຄາມິໂນ, ເຕສມ຺ປິ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ອມ຺ຫາກໍ ອິທານິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ທຸລ຺ລຠ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ປຸຏ຺ຐາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ເອວຣູປາ ເອວຣູປາ ຈ, ຕສ຺ມາ ‘ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖມ຺ຫາ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາທິມຕ຺ຕເກນ ວາ ອນາຄາມິສຸຂປ຺ປຕ຺ຕມຕ຺ຕເກນ ວາ ‘ອປ຺ປກໍ ໂນ ຠວທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອາສວກ຺ຂຍໍ ປນ ອປ຺ປຕ຺ວາ ‘ສຸຂິໂຕມ຺ຫີ’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໗໑. ‘‘ນ ສີລພ຺ພຕມຕ຺ເຕນ, ພາຫຸສຈ຺ເຈນ ວາ ປນ;

ອຖ ວາ ສມາຘິລາເຠນ, ວິວິຕ຺ຕສຍເນນ ວາ.

໒໗໒. ‘‘ຜຸສາມິ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ, ອປຸຖຸຊ຺ຊນເສວິຕໍ;

ຠິກ຺ຂຸ ວິສ຺ສາສມາປາທິ, ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ອາສວກ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສີລພ຺ພຕມຕ຺ເຕນາຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມຕ຺ເຕນ ວາ ເຕຣສຘຸຕງ຺ຄມຕ຺ເຕນ ວາ. ພາຫຸສຈ຺ເຈນ ວາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ເຕນ ວາ. ສມາຘິລາເຠນາຕິ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຍາ ລາເຠນ. ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂນ຺ຕິ ອນາຄາມິສຸຂໍ. ຕໍ ອນາຄາມິສຸຂໍ ຜຸສາມີຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ເຕນ ວາ. ອປຸຖຸຊ຺ຊນເສວິຕນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ ອເສວິຕໍ ອຣິຍເສວິຕເມວ. ຠິກ຺ຂູຕິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາລປນ຺ໂຕ ອາຫ. ວິສ຺ສາສມາປາທີຕິ ວິສ຺ສາສໍ ນ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຠິກ຺ຂຸ ອິມິນາ ສມ຺ປນ຺ນສີລາທິຠາວມຕ຺ຕເກເນວ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠໂວ ອປ຺ປໂກ ປຣິຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ອາສວກ຺ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ວິສ຺ສາສໍ ນາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍຖາ ຫິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ຄູໂຖ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ຠໂວ ທຸກ຺ໂຂຕິ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫໍສຸ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ສມ຺ພຫຸລສີລາທິສມ຺ປນ຺ນຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ທສມໍ.

ຘມ຺ມຏ຺ຐວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເອກູນວີສຕິໂມ ວຄ຺ໂຄ.