໔. ລາລຸທາຍິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອສຊ຺ຌາຍມລາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ລາລຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ປຎ຺ຈໂກຏິມຕ຺ຕາ ອຣິຍສາວກາ ວສນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ໂກຏິມຕ຺ຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວສນ຺ຕິ. ເຕສຸ ອຣິຍສາວກາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕວຕ຺ຖາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານໍ ຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ. ອຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕສໍ ຕາວ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ກເຖຖ, ມມ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ກິໍ ນຸ ໂຂ ນ ກເຖສ຺ສຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ມກຖິໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສປິ ອມ຺ເຫຫິ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເຕ ເອກທິວສໍ ເຖຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນທິວໂສ’’ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອມ຺ຫາກໍ ທິວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສປິ ເຕສໍ ອຘິວາເສສິ.

ເຕຫິ ຘມ຺ມສ຺ສວນເວລາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂນ ຘມ຺ມໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ລາລຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລນ຺ໂຕ ເອກມ຺ປິ ຘມ຺ມປທໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓິສ຺ສາມິ, ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອຕຣິ. ເຕ ອຎ຺ເຎນ ຘມ຺ມກຖໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ສຣຠາຓຕ຺ຖາຍ ປຸນ ຕໍ ອາສນໍ ອາໂຣປຍິໍສຸ. ໂສ ປຸນປິ ກິຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຣຕ຺ຕິໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ອຎ຺ໂຎ ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາສນາ ໂອຕຣິ. ເຕ ອຎ຺ເຎນ ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຣຕ຺ຕິໍ ເຖຣໍ ອານຍິໍສຸ. ໂສ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ກເຖສ຺ສາມິ, ຣຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ໂຎ ກເຖຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອຕຣິ. ເຕ ອຎ຺ເຎນ ຣຕ຺ຕິໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຈູເສ ຕໍ ອານຍິໍສຸ. ໂສ ປຸນປິ ກິຎ຺ຈິ ນາທ຺ທສ. ມຫາຊໂນ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອນ຺ຘພາລ, ຕ຺ວໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານໍ ວຓ຺ເຓ ກຖິຍມາເນ ເອວຎ຺ເຈວຎ຺ຈ ວເທສິ, ອິທານິ ກສ຺ມາ ນ ກເຖສີ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ໂສ ປລາຍນ຺ໂຕ ເອກິສ຺ສາ ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ປຕິ.

ມຫາຊໂນ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ລາລຸທາຍີ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານໍ ຄຸຓກຖາຍ ປວຕ຺ຕມານາຍ ອຸສ຺ສູຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມກຖິກຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘ຘມ຺ມໍ ສຸໂຓມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກິຎ຺ຈິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ເຍຫິ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫາສີ’ຕິ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປລາປິຍມາໂນ ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ປຕິໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເອໂສ ຄູຖກູເປ ນິມຸຄ຺ໂຄເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

‘‘ຈຕຸປ຺ປໂທ ອຫໍ ສມ຺ມ, ຕ຺ວມ຺ປິ ສມ຺ມ ຈຕຸປ຺ປໂທ;

ເອຫິ ສມ຺ມ ນິວຕ຺ຕສ຺ສຸ, ກິໍ ນຸ ຠີໂຕ ປລາຍສິ.

‘‘ອສຸຈິປູຕິໂລໂມສິ, ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ວາສິ ສູກຣ;

ສເຈ ຍຸຊ຺ຌິຕຸກາໂມສິ, ຊຍໍ ສມ຺ມ ທທາມິ ເຕ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໕-໖) –

ອິມໍ ຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖສິ. ຕທາ ສີໂຫ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສູກໂຣ ລາລຸທາຍີຕິ. ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ລາລຸທາຍິນາ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກວ ຘມ຺ໂມ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ສຊ຺ຌາຍໍ ປນ ເນວ ອກາສິ, ກິຎ຺ຈິ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອສຊ຺ຌາຍກຣຓໍ ມລເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໔໑. ‘‘ອສຊ຺ຌາຍມລາ ມນ຺ຕາ, ອນຸຏ຺ຐານມລາ ຆຣາ;

ມລໍ ວຓ຺ຓສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊໍ, ປມາໂທ ຣກ຺ຂໂຕ ມລ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສຊ຺ຌາຍມລາຕິ ຍາກາຈິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ວາ ສິປ຺ປໍ ວາ ຍສ຺ມາ ອສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ອນນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວິນສ຺ສຕິ ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວາ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອສຊ຺ຌາຍມລາ ມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ຊິຓ຺ຓປຏິສງ຺ຂຣຓາທີນິ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຆຣໍ ນາມ ວິນສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຸຏ຺ຐານມລາ ຆຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຄິຫິສ຺ສ ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ໂກສຊ຺ຊວເສນ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ວາ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມລໍ ວຓ຺ຓສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຄາໂວ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປມາທວເສນ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ວາ ກີຬນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕາ ຄາໂວ ອຕິຕ຺ຖປກ຺ຂນ຺ທນາທິນາ ວາ ວາຬມິຄໂຈຣາທິອຸປທ຺ທເວນ ວາ ປເຣສໍ ສາລິເຂຕ຺ຕາທີນິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຂາທນວເສນ ວິນາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສຍມ຺ປິ ທຓ຺ຑໍ ວາ ປຣິຠາສໍ ວາ ປາປຸຓາຕິ, ປພ຺ພຊິຕໍ ວາ ປນ ຉ ທ຺ວາຣານິ ອຣກ຺ຂນ຺ຕໍ ປມາທວເສນ ກິເລສາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສາສນາ ຈາເວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປມາໂທ ຣກ຺ຂໂຕ ມລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິສ຺ສ ວິນາສາວຫເນນ ມລຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ມລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ລາລຸທາຍິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.