໑໘. ມລວຄ຺ໂຄ

໑. ໂຄຆາຕກປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

ປຓ຺ຑຸປລາໂສວ ທານິສີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂຄຆາຕກປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣໂກ ໂຄຆາຕໂກ ຄາໂວ ວຘິຕ຺ວາ ວຣມໍສານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈາເປຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ມໍສຎ຺ຈ ຂາທຕິ, ມູເລນ ຈ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ເອວໍ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສ ວສ຺ສານິ ໂຄຆາຕກກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘຸຣວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ເອກທິວສມ຺ປິ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ຍາຄຸໍ ວາ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ນ ອທາສິ. ໂສ ຈ ວິນາ ມໍເສນ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ທິວສຠາເຄ ມໍສໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຈິຕຸໍ ເອກໍ ມໍສຂຓ຺ຑໍ ຠຣິຍາຍ ທຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ສຫາຍໂກ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ໂຖກໍ ເມ ວິກ຺ກິຓິຍມໍສໍ ເທຫິ, ເຄຫໍ ເມ ປາຫຸນໂກ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ນຕ຺ຖິ ວິກ຺ກິຓິຍມໍສໍ, ສຫາຍໂກ ເຕ ມໍສໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ອິທານິ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ຄໂຕຕິ. ມາ ເອວໍ ກຣິ, ສເຈ ມໍສຂຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຖິ, ເທຫີຕິ. ສຫາຍກສ຺ສ ເຕ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມໍສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ໂສ ‘‘ສຫາຍກສ຺ສ ເມ ອຕ຺ຖາຍ ຐປິຕມໍສໂຕ ອຎ຺ຎໍ ມໍສໍ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ຈ ວິນາ ມໍເສນ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ນາຍໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ສາມໍເຍວ ຕໍ ມໍສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂຄຆາຕໂກປິ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປກ຺ກປຓ຺ເຓນ ສທ຺ຘິໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຠຕ຺ເຕ ອຸປນີເຕ ອາຫ ‘‘ກຫໍ ມໍສ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ສາມີ’’ຕິ. ນນຸ ອຫໍ ປຈ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ມໍສໍ ທຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ. ຕວ ສຫາຍໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປາຫຸນໂກ ເມ ອາຄໂຕ, ວິກ຺ກິຓິຍມໍສໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຍາ ‘‘ສຫາຍກສ຺ສ ເຕ ຐປິຕມໍສໂຕ ອຎ຺ຎໍ ມໍສໍ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ຈ ວິນາ ມໍເສນ ນ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ພລກ຺ກາເຣນ ຕໍ ມໍສໍ ສາມໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ. ອຫໍ ວິນາ ມໍເສນ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຫຣາຫິ ນນ຺ຕິ. ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ຠຸຎ຺ຊ, ສາມີຕິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຫຣາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ປຈ຺ຉາເຄເຫ ຐິໂຕ ໂຄໂຓ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸເຂ ຫຕ຺ຖໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຊິວ຺ຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ເຖນ ມູເລ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອງ຺ຄາເຣສຸ ປຈາເປຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕມຕ຺ຖເກ ຐເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ເອກໍ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກໍ ມໍສຂຓ຺ຑໍ ມຸເຂ ຐເປສິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວສ຺ສ ຊິວ຺ຫາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປາຕິຍໍ ປຕິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກໍ ວິປາກໍ ລຠິ. ໂສປິ ໂຂ ໂຄໂຓ ວິຍ ໂລຫິຕຘາຣາຍ ມຸຂໂຕ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິຍາ ອນ຺ໂຕເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ວິຈຣນ຺ໂຕ ວິຣວິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຄຆາຕກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສມີເປ ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສ, ປຸຕ຺ຕ, ອິມໍ ໂຄຆາຕກໍ ໂຄຓໍ ວິຍ ເຄຫມຊ຺ເຌ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ວິຈຣິຕ຺ວາ ວິຣວນ຺ຕໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕວ ມຕ຺ຖເກ ປຕິສ຺ສຕິ, ມມມ຺ປິ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂສຕ຺ຖິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປລາຍສ຺ສູ’’ຕິ. ໂສ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ມາຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍິ, ປລາຍິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຕກ຺ກສິລໍ ອຄມາສິ. ໂຄຆາຕໂກປິ ໂຄໂຓ ວິຍ ເຄຫມຊ຺ເຌ ວິຣວນ຺ໂຕ ວິຈຣິຕ຺ວາ ກາລກໂຕ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂຄໂຓປິ ກາລມກາສິ. ໂຄຆາຕກປຸຕ຺ໂຕປິ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓກາຣກມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ອຖສ຺ສາຈຣິໂຍ ຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ເອວຣູປໍ ນາມ ອລງ຺ກາຣໍ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສປິ ຕຖາຣູປໍ ອລງ຺ກາຣໍ ອກາສິ. ອຖສ຺ສາຈຣິໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອລງ຺ກາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຍປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ອທາສິ. ໂສ ປຸຕ຺ຕຘີຕາຫິ ວຑ຺ຒິ.

ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຆຣາວາສໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ວສນ຺ຕາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ອເຫສຸໍ. ປິຕາປິ ເນສໍ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຸສລໍ ອກຕ຺ວາວ ຊຣໍ ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ‘‘ປິຕາ ໂນ ມຫລ຺ລໂກ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ປິຕຸ ອຕ຺ຖາຍ ທານໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ຕຍິໍສຸ. ເຕ ປຸນທິວເສ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ອິທໍ ປິຕຸ ຊີວຠຕ຺ຕໍ ທິນ຺ນໍ, ປິຕຸ ໂນ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຸປາສກ, ຕ຺ວໍ ມຫລ຺ລໂກ ປຣິປກ຺ກສຣີໂຣ ປຓ຺ຑຸປລາສສທິໂສ, ຕວ ປຣໂລກຄມນາຍ ກຸສລປາເຖຍ຺ຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐໍ ກໂຣຫິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຠວ, ມາ ພາໂລ’’ຕິ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໓໕. ‘‘ປຓ຺ຑຸປລາໂສວ ທານິສິ,

ຍມປຸຣິສາປິ ຈ ເຕ ອຸປຏ຺ຐິຕາ;

ອຸຍ຺ໂຍຄມຸເຂ ຈ ຕິຏ຺ຐສິ,

ປາເຖຍ຺ຍມ຺ປິ ຈ ເຕ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

໒໓໖. ‘‘ໂສ ກໂຣຫິ ທີປມຕ຺ຕໂນ,

ຂິປ຺ປໍ ວາຍມ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠວ;

ນິທ຺ຘນ຺ຕມໂລ ອນງ຺ຄໂຓ,

ທິພ຺ພໍ ອຣິຍຠູມິໍ ອຸເປຫິສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑຸປລາໂສວ ທານິສີຕິ, ອຸປາສກ, ຕ຺ວໍ ອິທານິ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຕິຕປຓ຺ຑຸປລາໂສ ວິຍ ອໂຫສິ. ຍມປຸຣິສາຕິ ຍມທູຕາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອິທໍ ປນ ມຣຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຣຓໍ ເຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຍ຺ໂຍຄມຸເຂຕິ ປຣິຫານິມຸເຂ, ອວຸຑ຺ຒິມຸເຂ ຈ ຐິໂຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ຄມິກສ຺ສ ຕຓ຺ຑຸລາທິປາເຖຍ຺ຍໍ ວິຍ ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕວ ກຸສລປາເຖຍ຺ຍມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ກໂຣຫີຕິ ໂສ ຕ຺ວໍ ສມຸທ຺ເທ ນາວາຍ ຠິນ຺ນາຍ ທີປສງ຺ຂາຕໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ກຸສລປຕິຏ຺ຐໍ ກໂຣຫິ. ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ຂິປ຺ປໍ ວາຍມ, ສີຆໍ ສີຆໍ ວີຣິຍໍ ອາຣຠ, ອຕ຺ຕໂນ ກຸສລກມ຺ມປຕິຏ຺ຐກຣເຓນ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠວ. ໂຍ ຫິ ມຣຓມຸຂໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖກາເລວ ກຸສລໍ ກໂຣຕິ, ເອສ ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ, ຕາທິໂສ ຠວ, ມາ ອນ຺ຘພາໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິພ຺ພໍ ອຣິຍຠູມິນ຺ຕິ ເອວໍ ວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຣາຄາທີນໍ ມລານໍ ນີຫຏຕາຍ ນິທ຺ຘນ຺ຕມໂລ ອງ຺ຄຓາຠາເວນ ອນງ຺ຄໂຓ ນິກ຺ກິເລໂສ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວິຘໍ ສຸທ຺ຘາວາສຠູມິໍ ປາປຸຓິສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ເຕ ປຸນທິວສຕ຺ຖາຍປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸໂມທນກາເລ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຸ ຊີວຠຕ຺ຕເມວ, ອິມສ຺ເສວ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໓໗. ‘‘ອຸປນີຕວໂຍ ຈ ທານິສິ,

ສມ຺ປຍາໂຕສິ ຍມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ;

ວາໂສ ເຕ ນຕ຺ຖິ ອນ຺ຕຣາ,

ປາເຖຍ຺ຍມ຺ປິ ຈ ເຕ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

໒໓໘. ‘‘ໂສ ກໂຣຫິ ທີປມຕ຺ຕໂນ,

ຂິປ຺ປໍ ວາຍມ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠວ;

ນິທ຺ຘນ຺ຕມໂລ ອນງ຺ຄໂຓ,

ນ ປຸນ ຊາຕິຊຣໍ ອຸເປຫິສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸປນີຕວໂຍຕິ ອຸປາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ນີຕວໂຍຕິ ວິຄຕວໂຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕວໂຍ, ຕ຺ວຎ຺ຈສິ ທານິ ຕໂຍ ວເຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຣຓມຸເຂ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຍາໂຕສິ ຍມສ຺ສ ສນ຺ຕິກນ຺ຕິ ມຣຓມຸຂໍ ຄນ຺ຕຸໍ ສຊ຺ໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາໂສ ເຕ ນຕ຺ຖິ ອນ຺ຕຣາຕິ ຍຖາ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕານິ ຕານິ ກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວສນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ‘‘ອຘິວາເສຖ ກຕິປາຫໍ, ທານໍ ຕາວ ເທມິ, ຘມ຺ມໍ ຕາວ ສຸຓາມີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ຕຸໍ. ອິໂຕ ປນ ຈວິຕ຺ວາ ປຣໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິທໍ ກິຎ຺ຈາປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ, ອຸປາສກສ຺ສ ປນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ທຬ຺ຫີກຣຓຕ຺ຖໍ ອິຘາປິ ສຕ຺ຖາຣາ ກຖິຕໍ. ຊາຕິຊຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍາຘິມຣຓານິປິ ຄຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ເຫຏ຺ຐິມຄາຖາຫິ ຈ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ, ອິຘ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍຖາ ນາມ ຣຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂປມາເຓນ ກພຬໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນີເຕ ໂສ ກຸມາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂປມາເຓເນວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວເມວ ສຕ຺ຖາຣາ ອຸປຣິມຄ຺ຄວເສນ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕປິ ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ເຫຏ຺ຐາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາ ອນຸໂມທນາຍ ອວສາເນ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ. ເສສປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ໂຄຆາຕກປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ

ອນຸປຸພ຺ເພນາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເອກທິວສໍ ປາໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣປາຣຸປນຏ຺ຐາເນ ຠິກ຺ຂູ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ເຕ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ປນ ຐານໍ ວິຣູຬ຺ຫຕິຓໍ ໂຫຕິ. ອເຖກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສ ຈີວຣກຓ຺ໂຓ ຕິເຓສຸ ປວຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທູຫິ ເຕມິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອິມໍ ຐານໍ ອປ຺ປຫຣິຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸນທິວເສ ກຸທ຺ທາລໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ຂລມຓ຺ຑລສທິສໍ ອກາສິ. ປຸນທິວເສປິ ຕໍ ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູສຸ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ຈີວຣກຓ຺ຓໍ ຠູມິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ປໍສຸມ຺ຫິ ປວຏ຺ຏມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິຘ ວາລຸກໍ ໂອກິຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາລຸກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂອກິຣິ.

ອເຖກທິວສໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຈຓ຺ໂຑ ອາຕໂປ ອໂຫສິ, ຕທາປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ຕານໍ ຄຕ຺ຕໂຕ ເສເທ ມຸຈ຺ຈນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິຘ ມຍາ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣສິ. ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ, ວທ຺ທລິກໍ ອໂຫສິ. ຕທາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠິກ຺ຂູ ໂອໂລເກນ຺ໂຕວ ຐິໂຕ ຕິນ຺ຕຈີວຣເກ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ມຍາ ສາລໍ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ສາລມຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ອນຸໂມທນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣປາຣຸປນກາເລ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຐິໂຕ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກາເຣສິ’’ນ຺ຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຓ຺ຑິຕາ ນາມ ຂເຓ ຂເຓ ໂຖກໍ ກຸສລໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຕ຺ຕໂນ ອກຸສລມລໍ ນີຫຣນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໓໙. ‘‘ອນຸປຸພ຺ເພນ ເມຘາວີ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ຂເຓ ຂເຓ;

ກມ຺ມາໂຣ ຣຊຕສ຺ເສວ, ນິທ຺ຘເມ ມລມຕ຺ຕໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸປຸພ຺ເພນາຕິ ອນຸປຏິປາຏິຍາ. ເມຘາວີຕິ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຂເຓ ຂເຓຕິ ໂອກາເສ ໂອກາເສ ກຸສລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ກມ຺ມາໂຣ ຣຊຕສ຺ເສວາຕິ ຍຖາ ສຸວຓ຺ຓກາໂຣ ເອກວາຣເມວ ສຸວຓ຺ຓໍ ຕາເປຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມລໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປິລນ຺ຘນວິກຕິໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕາເປນ຺ໂຕ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ປນ ມລໍ ນີຫຣຕິ, ຕໂຕ ອເນກວິຘໍ ປິລນ຺ຘນວິກຕິໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຸສລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຄາທິມລໍ ນິທ຺ຘເມຍ຺ຍ, ເອວໍ ນິທ຺ຘນ຺ຕມໂລ ນິກ຺ກິເລໂສວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຕິ, ມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອຍສາວ ມລນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອໂກ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣຕິ ປຎ຺ຎາຍິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ຊນປທວິຫາເຣ ວສ຺ສູປຄໂຕ ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖກໍ ຖູລສາຏກໍ ລຠິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄິນິຍາ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ສາ ‘‘ນ ເມ ເອໂສ ສາຏໂກ ຠາຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ຕໍ ຕິຂິຓາຍ ວາສິຍາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫີຣຫີຣໍ ກຕ຺ວາ ອຸທຸກ຺ຂເລ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປວິເສຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສຸຂຸມສຸຕ຺ຕໍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ສາຏກໍ ວາຍາເປສິ. ເຖໂຣປິ ສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ສູຈິໂຍ ຈ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຈີວຣກາຣເກ ທຫຣສາມເຓເຣ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ຠຄິນິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ເມ ສາຏກໍ ເທຖ, ຈີວຣໍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ນວຫຕ຺ຖໍ ສາຏກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ມມ ສາຏໂກ ຖູໂລ ອຏ຺ຐຫຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ສຸຂຸໂມ ນວຫຕ຺ໂຖ. ນາຍໍ ມມ ສາຏໂກ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອສ, ນ ເມ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ, ຕເມວ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກເມວ ເອໂສ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ? ໂສ ເນວ ອິຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ກຕກິຈ຺ຈໍ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກເມເວສ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈີວຣກມ຺ມໍ ປຏ຺ຐເປສິ.

ອຖສ຺ສ ຠຄິນີ ຈີວຣກາຣານໍ ອຕ຺ຖາຍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ສມ຺ປາເທສິ. ຈີວຣສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕທິວເສ ປນ ອຕິເຣກສກ຺ກາຣໍ ກາເຣສິ. ໂສ ຈີວຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນໂຫ ‘‘ສ຺ເວ ທານິ ນໍ ປາຣຸປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຈີວຣວໍເສ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຸຕ຺ຕາຫາຣໍ ຊິຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຈີວເຣ ອູກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຠຄິນີປິສ຺ສ ກາລກິຣິຍໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທສຸ ປວຕ຺ຕມານາ ໂຣທິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ອຠາເວນ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ຠາເຊສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ຈີວຣໍ ນີຫຣາເປສຸໍ. ສາ ອູກາ ‘‘ອິເມ ມມ ສນ຺ຕກໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ວິຣວນ຺ຕີ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສນ຺ຘາວິ. ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອານນ຺ທ, ຕິສ຺ສສ຺ສ ຈີວຣໍ ອຠາເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຕຖາ ກາເຣສິ. ສາປິ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຸສິຕວິມາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຈີວຣໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ກຣິໍສຸ.

ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຈີວຣໍ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ຐປາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອນຸຊານີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວເຣ ອູກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຕສ຺ມິໍ ຠາຊິຍມາເນ ‘ອິເມ ມມ ສນ຺ຕກໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີ’ຕິ ວິຣວນ຺ຕີ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຘາວິ. ສາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈີວເຣ ຄຍ຺ຫມາເນ ຕຸມ຺ເຫສຸ ມນໍ ປທຸສ຺ສິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເຕນ ຈາຫໍ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປາເປສິໍ. ອິທານິ ປນ ສາ ຕຸສິຕວິມາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕນ ໂວ ມຍາ ຈີວຣຄຫຓໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕຫິ ‘‘ຠາຣິຍາ ວຕ ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຓ຺ຫາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາ ນາມ ຠາຣິຍາ. ຍຖາ ອຍໂຕ ມລໍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຍເມວ ຂາທຕິ ວິນາເສຕິ ອປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວາຍໍ ຕຓ຺ຫາ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕ ສຕ຺ເຕ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຕິ, ວິນາສໍ ປາເປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໔໐. ‘‘ອຍສາວ ມລໍ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ,

ຕຕຸຏ຺ຐາຍ ຕເມວ ຂາທຕິ;

ເອວໍ ອຕິໂຘນຈາຣິນໍ,

ສານິ ກມ຺ມານິ ນຍນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຍສາວາຕິ ອຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ຕຕຸຏ຺ຐາຍາຕິ ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ. ອຕິໂຘນຈາຣິນນ຺ຕິ ໂຘນາ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ‘‘ອິທມຕ຺ຖໍ ເອເຕ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນປຎ຺ຎາ, ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຣນ຺ໂຕ ອຕິໂຘນຈາຣີ ນາມ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອຍໂຕ ມລໍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຕເມວ ຂາທຕິ, ເອວເມວໍ ຈຕຸປຈ຺ຈເຍ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ອຕິໂຘນຈາຣິນໍ ສານິ ກມ຺ມານິ ອຕ຺ຕນິ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກາເນວ ຕານິ ກມ຺ມານິ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນຍນ຺ຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ລາລຸທາຍິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອສຊ຺ຌາຍມລາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ລາລຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ປຎ຺ຈໂກຏິມຕ຺ຕາ ອຣິຍສາວກາ ວສນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ໂກຏິມຕ຺ຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວສນ຺ຕິ. ເຕສຸ ອຣິຍສາວກາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕວຕ຺ຖາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານໍ ຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ. ອຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕສໍ ຕາວ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ກເຖຖ, ມມ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ກິໍ ນຸ ໂຂ ນ ກເຖສ຺ສຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ມກຖິໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສປິ ອມ຺ເຫຫິ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເຕ ເອກທິວສໍ ເຖຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນທິວໂສ’’ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອມ຺ຫາກໍ ທິວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສປິ ເຕສໍ ອຘິວາເສສິ.

ເຕຫິ ຘມ຺ມສ຺ສວນເວລາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂນ ຘມ຺ມໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ລາລຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລນ຺ໂຕ ເອກມ຺ປິ ຘມ຺ມປທໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓິສ຺ສາມິ, ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອຕຣິ. ເຕ ອຎ຺ເຎນ ຘມ຺ມກຖໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ສຣຠາຓຕ຺ຖາຍ ປຸນ ຕໍ ອາສນໍ ອາໂຣປຍິໍສຸ. ໂສ ປຸນປິ ກິຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຣຕ຺ຕິໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ອຎ຺ໂຎ ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາສນາ ໂອຕຣິ. ເຕ ອຎ຺ເຎນ ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຣຕ຺ຕິໍ ເຖຣໍ ອານຍິໍສຸ. ໂສ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ກເຖສ຺ສາມິ, ຣຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ໂຎ ກເຖຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອຕຣິ. ເຕ ອຎ຺ເຎນ ຣຕ຺ຕິໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຈູເສ ຕໍ ອານຍິໍສຸ. ໂສ ປຸນປິ ກິຎ຺ຈິ ນາທ຺ທສ. ມຫາຊໂນ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອນ຺ຘພາລ, ຕ຺ວໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານໍ ວຓ຺ເຓ ກຖິຍມາເນ ເອວຎ຺ເຈວຎ຺ຈ ວເທສິ, ອິທານິ ກສ຺ມາ ນ ກເຖສີ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ໂສ ປລາຍນ຺ໂຕ ເອກິສ຺ສາ ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ປຕິ.

ມຫາຊໂນ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ລາລຸທາຍີ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານໍ ຄຸຓກຖາຍ ປວຕ຺ຕມານາຍ ອຸສ຺ສູຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມກຖິກຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘ຘມ຺ມໍ ສຸໂຓມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກິຎ຺ຈິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ເຍຫິ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫາສີ’ຕິ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປລາປິຍມາໂນ ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ປຕິໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເອໂສ ຄູຖກູເປ ນິມຸຄ຺ໂຄເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

‘‘ຈຕຸປ຺ປໂທ ອຫໍ ສມ຺ມ, ຕ຺ວມ຺ປິ ສມ຺ມ ຈຕຸປ຺ປໂທ;

ເອຫິ ສມ຺ມ ນິວຕ຺ຕສ຺ສຸ, ກິໍ ນຸ ຠີໂຕ ປລາຍສິ.

‘‘ອສຸຈິປູຕິໂລໂມສິ, ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ວາສິ ສູກຣ;

ສເຈ ຍຸຊ຺ຌິຕຸກາໂມສິ, ຊຍໍ ສມ຺ມ ທທາມິ ເຕ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໕-໖) –

ອິມໍ ຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖສິ. ຕທາ ສີໂຫ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສູກໂຣ ລາລຸທາຍີຕິ. ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ລາລຸທາຍິນາ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກວ ຘມ຺ໂມ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ສຊ຺ຌາຍໍ ປນ ເນວ ອກາສິ, ກິຎ຺ຈິ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອສຊ຺ຌາຍກຣຓໍ ມລເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໔໑. ‘‘ອສຊ຺ຌາຍມລາ ມນ຺ຕາ, ອນຸຏ຺ຐານມລາ ຆຣາ;

ມລໍ ວຓ຺ຓສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊໍ, ປມາໂທ ຣກ຺ຂໂຕ ມລ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສຊ຺ຌາຍມລາຕິ ຍາກາຈິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ວາ ສິປ຺ປໍ ວາ ຍສ຺ມາ ອສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ອນນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວິນສ຺ສຕິ ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວາ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອສຊ຺ຌາຍມລາ ມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ຊິຓ຺ຓປຏິສງ຺ຂຣຓາທີນິ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຆຣໍ ນາມ ວິນສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຸຏ຺ຐານມລາ ຆຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຄິຫິສ຺ສ ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ໂກສຊ຺ຊວເສນ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ວາ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາໂຍ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມລໍ ວຓ຺ຓສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຄາໂວ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປມາທວເສນ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ວາ ກີຬນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕາ ຄາໂວ ອຕິຕ຺ຖປກ຺ຂນ຺ທນາທິນາ ວາ ວາຬມິຄໂຈຣາທິອຸປທ຺ທເວນ ວາ ປເຣສໍ ສາລິເຂຕ຺ຕາທີນິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຂາທນວເສນ ວິນາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສຍມ຺ປິ ທຓ຺ຑໍ ວາ ປຣິຠາສໍ ວາ ປາປຸຓາຕິ, ປພ຺ພຊິຕໍ ວາ ປນ ຉ ທ຺ວາຣານິ ອຣກ຺ຂນ຺ຕໍ ປມາທວເສນ ກິເລສາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສາສນາ ຈາເວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປມາໂທ ຣກ຺ຂໂຕ ມລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິສ຺ສ ວິນາສາວຫເນນ ມລຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ມລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ລາລຸທາຍິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຎ຺ຎຕຣກຸລປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

ມລິຕ຺ຖິຍາ ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕສ຺ສ ກິຣ ສມານຊາຕິກໍ ກຸລກຸມາຣິກໍ ອາເນສຸໍ. ສາ ອານີຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕິຈາຣິນີ ອໂຫສິ. ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ອຕິຈາເຣນ ລຊ຺ຊິໂຕ ກສ຺ສຈິ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານາທີນິ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກິໍ, ອຸປາສກ, ນ ທິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ອຸປາສກ, ປຸພ຺ເພປິ ມຍາ ‘ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ນທີອາທິສທິສາ, ຕາສຸ ປຓ຺ຑິເຕນ ໂກໂຘ ນ ກາຕພ຺ໂພ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕ຺ວໍ ປນ ຠວປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ –

‘‘ຍຖາ ນທີ ຈ ປນ຺ໂຖ ຈ, ປານາຄາຣໍ ສຠາ ປປາ;

ເອວໍ ໂລກິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ, ເວລາ ຕາສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໖໕; ໑.໑໒.໙) –

ຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ອຸປາສກ, ອິຕ຺ຖິຍາ ຫິ ອຕິຈາຣິນິຠາໂວ ມລໍ, ທານໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ມຈ຺ເຉຣໍ ມລໍ, ອິຘໂລກປຣໂລເກສຸ ສຕ຺ຕານໍ ອກຸສລກມ຺ມໍ ວິນາສນຕ຺ເຖນ ມລໍ, ອວິຊ຺ຊາ ປນ ສພ຺ພມລານໍ ອຸຕ຺ຕມມລ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໔໒. ‘‘ມລິຕ຺ຖິຍາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ມຈ຺ເຉຣໍ ທທໂຕ ມລໍ;

ມລາ ເວ ປາປກາ ຘມ຺ມາ, ອສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣມ຺ຫິ ຈ.

໒໔໓. ‘‘ຕໂຕ ມລາ ມລຕຣໍ, ອວິຊ຺ຊາ ປຣມໍ ມລໍ;

ເອຕໍ ມລໍ ປຫນ຺ຕ຺ວານ, ນິມ຺ມລາ ໂຫຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ອຕິຈາໂຣ. ອຕິຈາຣິນິຎ຺ຫິ ອິຕ຺ຖິໍ ສາມິໂກປິ ເຄຫາ ນີຫຣຕິ, ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຕມ຺ປິ ‘‘ຕ຺ວໍ ກຸລສ຺ສ ອຄາຣວຠູຕາ, ອກ຺ຂີຫິປິ ນ ທຏ຺ຐພ຺ພາ’’ຕິ ຕໍ ນີຫຣນ຺ຕິ. ສາ ອນາຖາ ວິຈຣນ຺ຕີ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຕນສ຺ສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ‘‘ມລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທທໂຕຕິ ທາຍກສ຺ສ. ຍສ຺ສ ຫິ ເຂຕ຺ຕກສນກາເລ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຂຕ຺ເຕ ສມ຺ປນ຺ເນ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິປ຺ຜນ຺ເນ ສສ຺ເສປິ ມຈ຺ເຉຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈາຄຈິຕ຺ຕໍ ນິວາເຣຕິ, ໂສ ມຈ຺ເຉຣວເສນ ຈາຄຈິຕ຺ເຕ ອວິຣູຫນ຺ເຕ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ນ ລຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມຈ຺ເຉຣໍ ທທໂຕ ມລ’’ນ຺ຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປາປກາ ຘມ຺ມາຕິ ອກຸສລຘມ຺ມາ ປນ ອິຘໂລເກ ຈ ປຣໂລເກ ຈ ມລເມວ.

ຕໂຕຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕມລໂຕ. ມລຕຣນ຺ຕິ ອຕິເຣກມລໍ ໂວ ກເຖມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາຕິ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກໍ ອຎ຺ຎາຓເມວ ປຣມໍ ມລໍ. ປຫນ຺ຕ຺ວານາຕິ ເອຕໍ ມລໍ ຊຫິຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ນິມ຺ມລາ ໂຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣກຸລປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຈູຬສາຣິວຕ຺ຖຸ

ສຸຊີວນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈູຬສາຣິໍ ນາມ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ເອກທິວເສ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຓີຕໂຠຊນໍ ລຠິຕ຺ວາ ອາທາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ມຍາ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ, ຕຸມ຺ເຫ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ເອວຣູປໍ ໂຠຊນໍ ນ ລຠິສ຺ສຖ, ອິມໍ ຠຸຎ຺ຊຖ, ອຫໍ ເຕ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ເອວຣູປໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕວ ປກ຺ກາມິ. ຠິກ຺ຂູ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຫິຣິໂກ ນາມ ປຄພ຺ໂຠ ກາກສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ເອກວີສຕິວິຘາຍ ອເນສນາຍ ຐຕ຺ວາ ສຸຂໍ ຊີວຕິ, ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ປນ ທຸກ຺ຂໍ ຊີວຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໔໔. ‘‘ສຸຊີວໍ ອຫິຣິເກນ, ກາກສູເຣນ ຘໍສິນາ;

ປກ຺ຂນ຺ທິນາ ປຄພ຺ເຠນ, ສໍກິລິຏ຺ເຐນ ຊີວິຕໍ.

໒໔໕. ‘‘ຫິຣີມຕາ ຈ ທຸຊ຺ຊີວໍ, ນິຈ຺ຈໍ ສຸຈິຄເວສິນາ;

ອລີເນນາປ຺ປຄພ຺ເຠນ, ສຸທ຺ຘາຊີເວນ ປສ຺ສຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຫິຣິເກນາຕິ ຉິນ຺ນຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປເກນ. ເອວຣູເປນ ຫິ ອມາຕຣເມວ ‘‘ມາຕາ ເມ’’ຕິ ອປິຕາທໂຍ ເອວ ຈ ‘‘ປິຕາ ເມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຕ຺ວາ ເອກວີສຕິວິຘາຍ ອເນສນາຍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຸເຂນ ຊີວຕຸໍ ສກ຺ກາ. ກາກສູເຣນາຕິ ສູຣກາກສທິເສນ. ຍຖາ ຫິ ສູຣກາໂກ ກຸລຆເຣສຸ ຍາຄຸອາທີນິ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ຠິຕ຺ຕິອາທີສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອໂລກນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອໂນໂລເກນ຺ໂຕ ວິຍ ອຎ຺ຎວິຫິຕໂກ ວິຍ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ປມາທໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອນຸປຕິຕ຺ວາ ‘‘ສູສູ’’ຕິ ວທນ຺ເຕສຸເຍວ ຠາຊນໂຕ ມຸຂປູຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຍຕິ, ເອວເມວໍ ອຫິຣິກປຸຄ຺ຄໂລປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຏ຺ຐານາທີນິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອາສນສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕາ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕິ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ອາສນສາລໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ອກຕ຺ວາ ຄາມາຠິມຸໂຂວ ໂຫຕິ.

ໂສ ຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ປສ຺ສຖິມ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລກິຍມາໂນປິ ອໂນໂລເກນ຺ໂຕ ວິຍ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ວິຍ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ວິຍ ຄຓ຺ຐິກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ ຈີວຣໍ ສໍວິທຫນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ເມ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ວວຕ຺ຖປິຕເຄເຫສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເຄຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຆຣມານຸສເກສຸ ໂຖກໍ ກວາຏໍ ປິຘາຍ ທ຺ວາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ກນ຺ທນ຺ເຕສຸປິ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ກວາຏໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ປວິສຕິ. ອຖ ນໍ ທິສ຺ວາ ອກາມກາປິ ອາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸອາທີສຸ ຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ເທນ຺ຕິ. ໂສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ປຕ຺ເຕນາທາຍ ປກ຺ກມຕິ. ອຍໍ ກາກສູໂຣ ນາມ. ເອວຣູເປນ ອຫິຣິເກນ ສຸຊີວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຘໍສິນາຕິ ‘‘ອສຸກຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ເຕສຸ – ‘‘ກິໍ ປນ ມຍໍ ນ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິວຈເນນ ປເຣສໍ ຄຸຓຘໍສນຕາຍ ຘໍສິນາ. ຕຖາຣູປສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍມ຺ປິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸເຓ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ມນຸສ຺ສາ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຎ຺ຎູປຸຣິສານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕມ຺ຫາປິ ລາຠາ ປຣິຫາຍຕິ. ເອວໍ ຘໍສິປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕໂນປິ ປຣສ຺ສປິ ລາຠໍ ນາເສຕິເຍວ.

ປກ຺ຂນ຺ທິນາຕິ ປກ຺ຂນ຺ທຈາຣິນາ. ປເຣສໍ ກິຈ຺ຈານິປິ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈານິ ວິຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປາໂຕວ ຠິກ຺ຂູສຸ ເຈຕິຍງ຺ຄຓາທີສຸ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ໂຖກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄາມໍ ປວິສນ຺ເຕສຸ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑຸກາສາວປາຣຸປນອກ຺ຂິອຎ຺ຊນສີສມກ຺ຂນາທີຫິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ສມ຺ມຊ຺ຊນິປຫາເຣ ທຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກາຠິມຸໂຂ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ສາ ປາໂຕວ ‘‘ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມ, ມາລາປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ວິຫາໂຣ ອິມໍ ທຫຣໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ລຠຕິ, ອິມໍ ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ເອວຣູເປນ ປກ຺ຂນ຺ທິນາປິ ສຸຊີວໍ. ປຄພ຺ເຠນາຕິ ກາຍປາຄພ຺ຠິຍາທີຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ. ສໍກິລິຏ຺ເຐນ ຊີວິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຊີວນ຺ເຕນ ຫິ ປຸຄ຺ຄເລນ ສໍກິລິຏ຺ເຐນ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທຸຊ຺ຊີວິຕໍ ປາປເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຫິຣີມຕາ ຈາຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ເນນ ປຸຄ຺ຄເລນ ທຸຊ຺ຊີວໍ. ໂສ ຫິ ອມາຕາທໂຍວ ‘‘ມາຕາ ເມ’’ຕິອາທີນິ ອວຕ຺ວາ ອຘມ຺ມິເກ ປຈ຺ຈເຍ ຄູຖໍ ວິຍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ລູຂໍ ຊີວິກໍ ຊີວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຈິຄເວສິນາຕິ ສຸຈີນິ ກາຍກມ຺ມາທີນິ ຄເວສນ຺ເຕນ. ອລີເນນາຕິ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິມນລ຺ລີເນນ. ສຸທ຺ຘາຊີເວນ ປສ຺ສຕາຕິ ເອວຣູໂປ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸທ຺ຘາຊີໂວ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ເອວໍ ສຸທ຺ຘາຊີເວນ ຕເມວ ສຸທ຺ຘາຊີວໍ ສາຣໂຕ ປສ຺ສຕາ ລູຂຊີວິຕວເສນ ທຸຊ຺ຊີວໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຈູຬສາຣິວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ປຎ຺ຈອຸປາສກວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ປາຓນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ອຸປາສເກ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕສຸ ຫິ ເອໂກ ປາຓາຕິປາຕາເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທເມວ ຣກ຺ຂຕິ, ອິຕເຣ ອິຕຣານິ. ເຕ ເອກທິວສໍ ‘‘ອຫໍ ທຸກ຺ກຣໍ ກໂຣມິ, ທຸກ຺ກຣໍ ຣກ຺ຂາມີ’’ຕິ ວິວາທາປນ຺ນາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເອກສີລມ຺ປິ ກນິຏ຺ຐກໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພາເນວ ທຸຣກ຺ຂານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໔໖. ‘‘ໂຍ ປາຓມຕິປາເຕຕິ, ມຸສາວາທຎ຺ຈ ຠາສຕິ;

ໂລເກ ອທິນ຺ນມາທິຍຕິ, ປຣທາຣຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ.

໒໔໗. ‘‘ສຸຣາເມຣຍປານຎ຺ຈ, ໂຍ ນໂຣ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ;

ອິເຘວ ເມໂສ ໂລກສ຺ມິໍ, ມູລໍ ຂຓຕິ ອຕ຺ຕໂນ.

໒໔໘. ‘‘ເອວໍ ໂຠ ປຸຣິສ ຊານາຫິ, ປາປຘມ຺ມາ ອສຎ຺ຎຕາ;

ມາ ຕໍ ໂລໂຠ ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຈິຣໍ ທຸກ຺ຂາຍ ຣນ຺ຘຍຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ປາຓມຕິປາເຕຕີຕິ ໂຍ ສາຫຕ຺ຖິກາທີສຸ ຉສຸ ປໂຍເຄສຸ ເອກປໂຍເຄນາປິ ປຣສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ມຸສາວາທນ຺ຕິ ປເຣສໍ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນກໍ ມຸສາວາທຎ຺ຈ ຠາສຕິ. ໂລເກ ອທິນ຺ນມາທິຍຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣາທີສຸ ເອເກນປິ ອວຫາເຣນ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອາທິຍຕິ. ປຣທາຣຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຣສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິເຕສຸ ຠຓ຺ເຑສຸ ອປຣຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຖຈາຣໍ ຈຣຕິ. ສຸຣາເມຣຍປານນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສຸຣາຍ ເຈວ ເມຣຍສ຺ສ ຈ ປານໍ. ອນຸຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ເສວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ມູລໍ ຂຓຕີຕິ ຕິຏ຺ຐຕຸ ປຣໂລໂກ, ໂສ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ໂລກສ຺ມິໍເຍວ ເຍນ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸອາທິນາ ມູເລນ ປຕິຏ຺ຐເປຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວາ ສຸຣໍ ປິວນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ມູລໍ ຂຓຕິ, ອນາໂຖ ກປໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ເອວໍ, ໂຠຕິ ປຎ຺ຈທຸສ຺ສີລ຺ຍກມ຺ມກາຣກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອາລປຕິ. ປາປຘມ຺ມາຕິ ລາມກຘມ຺ມາ. ອສຎ຺ຎຕາຕິ ກາຍສຎ຺ຎຕາທິຣຫິຕາ. ອເຈຕສາຕິປິ ປາໂຐ, ອຈິຕ຺ຕກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລໂຠ ອຘມ຺ໂມ ຈາຕິ ໂລໂຠ ເຈວ ໂທໂສ ຈ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຫຕໍ ອກຸສລເມວ. ຈິຣໍ ທຸກ຺ຂາຍ ຣນ຺ຘຍຸນ຺ຕິ ຈິຣກາລໍ ນິຣຍທຸກ຺ຂາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຕໍ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ມາ ຣນ຺ເຘນ຺ຕຸ ມາ ມຕ຺ເຖນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ປຎ຺ຈ ອຸປາສກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ປຎ຺ຈອຸປາສກວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຕິສ຺ສທຫຣວຕ຺ຖຸ

ທທາຕິ ເວຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕິສ຺ສທຫຣໍ ນາມ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ວິສາຂາຍ ອຸປາສິກາຍາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຣິຍສາວກໂກຏີນໍ ທານໍ ນິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຈຣິ, ອສທິສທານມ຺ປິ ນິນ຺ທິເຍວ. ເຕສໍ ເຕສໍ ທານຄ຺ເຄ ສີຕລໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ສີຕລ’’ນ຺ຕິ ນິນ຺ທິ, ອຸຓ຺ຫໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຸຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ນິນ຺ທິ. ອປ຺ປໍ ເທນ຺ເຕປິ ‘‘ກິໍ ອິເມ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ນິນ຺ທິ, ພຫຸໍ ເທນ຺ເຕປິ ‘‘ອິເມສໍ ເຄເຫ ຐປນຏ຺ຐານໍ ມຎ຺ເຎ ນຕ຺ຖິ, ນນຸ ນາມ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ນິຣຕ຺ຖກເມວ ວິສ຺ສຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ນິນ຺ທິ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຎາຕເກ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ອໂຫ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕການໍ ເຄຫໍ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄຕາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອປານຠູຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປສໍສໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ໂສ ປເນກສ຺ສ ໂທວາຣິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຊນປທໍ ວິຈຣນ຺ເຕຫິ ວຑ຺ຒກີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ມນຸສ຺ສານໍ ທານາທີນິ ນິນ຺ທນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຕວ ຎາຕກາ ກຫໍ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກຄາເມ ນາມາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ກຕິປເຍ ທຫເຣ ເປເສສຸໍ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄາມວາສິເກຫິ ອາສນສາລາຍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ກຕສກ຺ກາຣາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ອິມມ຺ຫາ ຄາມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ຕິສ຺ໂສ ນາມ ທຫໂຣ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສ ກຕເມ ຎາຕກາ’’ຕິ? ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອິຘ ກຸລເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕທາຣໂກ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິເມ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອໂກ ໂທວາຣິກປຸຕ຺ໂຕ ວຑ຺ຒກີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ສຸໂຓມ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທຖ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ທຫຣຠິກ຺ຂູ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອິສ຺ສຣຎາຕການໍ ອຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອກາຣຓເມວ, ຠນ຺ເຕ, ຕິສ຺ໂສ ວິລປນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູປິ ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ວິກຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ວິກຕ຺ຖໂກວ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

‘‘ພຫຸມ຺ປິ ໂສ ວິກຕ຺ເຖຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎໍ ຊນປທໍ ຄໂຕ;

ອນ຺ວາຄນ຺ຕ຺ວານ ທູເສຍ຺ຍ, ຠຸຎ຺ຊ ໂຠເຄ ກຏາຫກາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໒໕) –

ອິມໍ ກຏາຫຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປເຣຫິ ອປ຺ປເກ ວາ ພຫຸເກ ວາ ລູເຂ ວາ ປຓີເຕ ວາ ທິນ຺ເນ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອທິນ຺ເນ ມງ຺ກຸ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຌານໍ ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວາ ມຄ຺ຄຜລາທີນິ ວາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໔໙. ‘‘ທທາຕິ ເວ ຍຖາສທ຺ຘໍ, ຍຖາປສາທນໍ ຊໂນ;

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຈ ມງ຺ກຸ ໂຫຕິ, ປເຣສໍ ປານໂຠຊເນ;

ນ ໂສ ທິວາ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ, ສມາຘິມຘິຄຈ຺ຉຕິ.

໒໕໐. ‘‘ຍສ຺ສ ເຈຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ມູລຆຈ຺ຈໍ ສມູຫຕໍ;

ສ ເວ ທິວາ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ, ສມາຘິມຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທທາຕິ ເວ ຍຖາສທ຺ຘນ຺ຕິ ລູຂປຓີຕາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເທນ຺ໂຕ ຊໂນ ຍຖາສທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘານຸຣູປເມວ ເທຕິ. ຍຖາປສາທນນ຺ຕິ ເຖຣນວາທີສຸ ຈສ຺ສ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ປສາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ເທນ຺ໂຕ ຍຖາປສາທນໍ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທານຸຣູປເມວ ເທຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຣສ຺ສ ທາເນ ‘‘ມຍາ ອປ຺ປໍ ວາ ລທ຺ຘໍ, ລູຂໍ ວາ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ມງ຺ກຸຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສມາຘິນ຺ຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ທິວາ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວເສນ ວາ ມຄ຺ຄຜລວເສນ ວາ ສມາຘິໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ. ຍສ຺ສ ເຈຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເອຕໍ ເອເກສຸ ຐາເນສຸ ມງ຺ກຸຠາວສງ຺ຂາຕໍ ອກຸສລໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ ມູລຆຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ສມູຫຕໍ, ໂສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສມາຘິໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຕິສ຺ສທຫຣວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຎ຺ຈອຸປາສກວຕ຺ຖຸ

ນຕ຺ຖິ ຣາຄສໂມ ອຄ຺ຄີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ອຸປາສເກ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕ ກິຣ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ‘‘ອຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອຍໍ ອຑ຺ໂຒ, ອຍໍ ທຸຄ຺ຄໂຕ, ອິມສ຺ສ ອຸຬາຣໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ອິມສ຺ສ ໂນ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ອາຣພ຺ຠ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຄາຣວໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ເທເສຕິ. ເອວໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ນານໍ ເຕສໍ ເອໂກ ນິສິນ຺ນໂກວ ນິທ຺ທາຍິ, ເອໂກ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຠູມິໍ ລິຂນ຺ໂຕ ນິສີທິ, ເອໂກ ເອກໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຈາເລນ຺ໂຕ ນິສີທິ, ເອໂກ ອາກາສໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິ, ເອໂກ ປນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ອສ຺ໂສສິ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ພີຊຍມາໂນ ເຕສໍ ອາກາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອິເມສໍ ມຫາເມຆຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊນ຺ຕາ ວິຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຖ, ເອເຕ ປນ ຕຸມ຺ເຫສຸປິ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ເຕສຸ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕາ ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ. ‘‘ອານນ຺ທ, ຕ຺ວໍ ເອເຕ ນ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ນ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເອເຕສຸ ຫິ ໂຍ ເອສ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ, ເອສ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ສປ຺ປໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄສຸ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍິ, ອິທານິປິສ຺ສ ນິທ຺ທາຍ ຕິຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ນາສ຺ສ ກຓ຺ຓໍ ມມ ສທ຺ໂທ ປວິສຕີຕິ. ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປາຏິຍາ ກເຖຖ, ອຸທາຫຸ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາຕິ. ອານນ຺ທ, ເອຕສ຺ສ ຫິ ກາເລນ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ, ກາເລນ ເທວຕ຺ຕໍ, ກາເລນ ນາຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຸປປຕ຺ຕິໂຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນາປິ ນ ສກ຺ກາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ. ປຏິປາຏິຍາ ປເນສ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ນາຄໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕປິ ນິທ຺ທາຍ ອຕິຕ຺ໂຕເຍວ. ອງ຺ຄຸລິຍາ ຠູມິໍ ລິຂນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ນປຸຣິໂສປິ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຠູມິໍ ຂຓິ, ອິທານິປິ ຠູມິໍ ຂຓນ຺ໂຕວ ມມ ສທ຺ທໍ ນ ສຸຓາຕິ. ເອສ ຣຸກ຺ຂໍ ຈາເລນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ນປຸຣິໂສປິ ປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມກ຺ກຏໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອິທານິປິ ປຸພ຺ພາຈິຓ຺ຓວເສນ ຣຸກ຺ຂໍ ຈາເລຕິເຍວ, ນາສ຺ສ ກຓ຺ຓໍ ມມ ສທ຺ໂທ ປວິສຕິ. ເອສ ອາກາສໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນປຸຣິໂສປິ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ນກ຺ຂຕ຺ຕປາຐໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອິທານິ ປຸພ຺ພາຈິຓ຺ຓວເສນ ອຊ຺ຊາປິ ອາກາສເມວ ອຸລ຺ໂລເກຕິ, ນາສ຺ສ ກຓ຺ຓໍ ມມ ສທ຺ໂທ ປວິສຕິ. ເອສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ນປຸຣິໂສ ປນ ປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ມນ຺ຕຊ຺ຌາຍກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອິທານິປິ ມນ຺ຕໍ ສໍສນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຓາຕີຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມເທສນາ ຉວິອາທີນິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກສ຺ມາ ອິເມ ຕຸມ຺ເຫສຸປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນ ສຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອານນ຺ທ, ມມ ຘມ຺ໂມ ສຸສ຺ສວນີໂຍຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣສິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ທຸສ຺ສວນີໂຍ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອານນ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອານນ຺ທ, ພຸທ຺ໂຘຕິ ວາ ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ສງ຺ໂຆຕິ ວາ ປທໍ ອິເມຫິ ສຕ຺ເຕຫິ ອເນເກສຸປິ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ເສສຸ ອສຸຕປຸພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍເຍວ ສຸຓນ຺ຕາ ອາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ສຸຣາປານເກຬິມຓ຺ຑລາທີສຸ ຄາຍນ຺ຕາ ນຈ຺ຈນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ປເນເຕ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ?

ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ອານນ຺ທ, ຣາຄໍ ນິສ຺ສາຍ ໂທສໍ ນິສ຺ສາຍ ໂມຫໍ ນິສ຺ສາຍ ຕຓ຺ຫໍ ນິສ຺ສາຍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຣາຄຄ຺ຄິສທິໂສ ອຄ຺ຄິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ຉາຣິກມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ສຕ຺ເຕ ທຫຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ສຕ຺ຕສູຣິຍປາຕຸຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກປ຺ປວິນາສໂກ ອຄ຺ຄິປິ ກິຎ຺ຈິ ອນວເສເສຕ຺ວາວ ໂລກໍ ທຫຕິ, ໂສ ປນ ອຄ຺ຄິ ກທາຈິເຍວ ທຫຕິ. ຣາຄຄ຺ຄິໂນ ອທຫນກາໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຣາຄສໂມ ວາ ອຄ຺ຄິ ໂທສສໂມ ວາ ຄໂຫ ໂມຫສມໍ ວາ ຊາລໍ ຕຓ຺ຫາສມາ ວາ ນທີ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໕໑. ‘‘ນຕ຺ຖິ ຣາຄສໂມ ອຄ຺ຄິ, ນຕ຺ຖິ ໂທສສໂມ ຄໂຫ;

ນຕ຺ຖິ ໂມຫສມໍ ຊາລໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາສມາ ນທີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣາຄສໂມຕິ ຘູມາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຍວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຌາປນວເສນ ຣາເຄນ ສໂມ ອຄ຺ຄິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂທສສໂມຕິ ຍກ຺ຂຄຫອຊຄຣຄຫກຸມ຺ຠິລຄຫາທໂຍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ໂທສຄໂຫ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກນ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ໂທເສນ ສໂມ ຄໂຫ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂມຫສມນ຺ຕິ ໂອນນ຺ຘນປຣິໂຍນນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ປນ ໂມຫສມໍ ຊາລໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຓ຺ຫາສມາຕິ ຄງ຺ຄາທີນໍ ນທີນໍ ປຸຓ຺ຓກາໂລປິ ອູນກາໂລປິ ສຸກ຺ຂກາໂລປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຓ຺ຫາຍ ປນ ປຸຓ຺ຓກາໂລ ວາ ສຸກ຺ຂກາໂລ ວາ ນຕ຺ຖິ, ນິຈ຺ຈໍ ອູນາວ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທຸປ຺ປູຣຓຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາຍ ສມາ ນທີ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ປຎ຺ຈອຸປາສກວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

໑໐. ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ

ສຸທສ຺ສໍ ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ຠທ຺ທິຍນຄຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຊາຕິຍາວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສຕ຺ຖາ ກິຣ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິໂນ ຈ, ຠຣິຍາຍ ຈສ຺ສ ຈນ຺ທປທຸມາຍ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ, ສຸຓິສາຍ ຈ ສຸມນເທວິຍາ, ນຕ຺ຕາຍ ຈສ຺ສ ວິສາຂາຍ, ທາສສ຺ສ ຈ ປຸຓ຺ຓສ຺ສາຕິ ອິເມສໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ຠທ຺ທິຍນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊາຕິຍາວເນ ວິຫາສິ. ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໍ ອສ຺ໂສສິ. ກສ຺ມາ ປເນສ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິ ນາມ ຊາໂຕຕິ? ຕສ຺ສ ກິຣ ປຈ຺ຉິມເຄເຫ ອຏ຺ຐກຣີສມຕ຺ເຕ ຐາເນ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສອຸສຠປມາຓາ ສຸວຓ຺ຓເມຓ຺ຑກາ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຫຣມານາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕສໍ ມຸເຂສຸ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ເຄຓ຺ຑຸກາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີຫິ ວາ ວຕ຺ຖຈ຺ຉາທນຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີຫິ ວາ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ເຕສໍ ມຸຂໂຕ ເຄຓ຺ຑຸເກ ອປເນນ຺ຕິ, ເອກສ຺ສາປິ ເມຓ຺ຑກສ຺ສ ມຸຂໂຕ ຊມ຺ພຸທີປວາສີນໍ ປໂຫນກໍ ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕວຕ຺ຖຈ຺ຉາທນຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ນິກ຺ຂມຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐີຕິ ປຎ຺ຎາຍິ.

ກິໍ ປນສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ? ວິປສ຺ສີພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ເອສ ອວໂຣຊສ຺ສ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ມາຕຸເລນ ສມານນາໂມ ອວໂຣໂຊ ນາມ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕຸໂລ ສຕ຺ຖຸ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ກາຕຸໍ ອາຣຠິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ມາຕຸລ, ອຸໂຠປິ ສເຫວ ກໂຣມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສາຘາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ເອກໂກວ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕນ ປນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕກາເລ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ກຕາຍ ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ກຸຎ຺ຊຣສາລໍ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໂຕ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ຖມ຺ຠໍ ສຸວຓ຺ຓຂຈິຕໍ, ເອກໍ ຣຊຕຂຈິຕໍ, ເອກໍ ມຓິຂຈິຕໍ, ເອກໍ ສຕ຺ຕຣຕນຂຈິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຸລາສງ຺ຆາຕທ຺ວາຣກວາຏວາຕປານໂຄປານສີຉທນິຏ຺ຐກາ ສພ຺ພາປິ ສຸວຓ຺ຓາທິຂຈິຕາວ ກາເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ກຸຎ຺ຊຣສາລໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ ຆນຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓມຍາ ກມ຺ພລາ ປວາຬມຍາ ສິຂຣຖູປິກາໂຍ ອເຫສຸໍ. ກຸຎ຺ຊຣສາລາຍ ມຊ຺ເຌ ຐາເນ ຣຕນມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ຕສ຺ສ ຆນຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓມຍາ ປາທາ ອເຫສຸໍ, ຕຖາ ຈຕສ຺ໂສ ອຏນິໂຍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນ ສຸວຓ຺ຓເມຓ຺ຑເກ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອາສນສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາທານໍ ເຫຏ຺ຐາ ຐເປສິ, ທ຺ເວ ເມຓ຺ຑເກ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປາທປີຐກາຍ ເຫຏ຺ຐາ ຐເປສິ, ຉ ສຸວຓ຺ຓເມຓ຺ຑເກ ກາຣາເປຕ຺ວາ ມຓ຺ຑປໍ ປຣິກ຺ຂິເປນ຺ໂຕ ຐເປສິ. ຘມ຺ມາສນໍ ປຐມໍ ສຸຕ຺ຕມເຍຫິ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ວາຍາເປຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ສຸວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕມເຍຫິ ອຸປຣິ ມຸຕ຺ຕມເຍຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍາເປສິ. ຕສ຺ສ ຈນ຺ທນມໂຍ ອປສ຺ສໂຍ ອໂຫສິ. ເອວໍ ກຸຎ຺ຊຣສາລໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສາລາມຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐີຫິ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ໂອສານທິວເສ ຕິຈີວຣໍ ອທາສິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ປາປຸຓິ.

ເອວໍ ວິປສ຺ສີພຸທ຺ຘກາເລ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ພາຣາຓສິຍໍ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ນາມ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຣາຊູປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸໂຣຫິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອາຈຣິຍ, ນກ຺ຂຕ຺ຕມຸຫຸຕ຺ຕໍ, ອຸປຘາເຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ອຸປຘາເຣມິ, ກິໍ ອຎ຺ຎໍ ອມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ກີທິສໍ ຊນປທຈາຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເອກໍ ຠຍໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ກິໍ ຠຍໍ ນາມາຕິ? ຉາຕກຠຍໍ ເສຏ຺ຐີຕິ. ກທາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ? ອິໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍວຈ຺ຉຣານໍ ອຈ຺ຈເຍນາຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ພຫຸໍ ກສິກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຄເຫ ວິຊ຺ຊມານຘເນນາປິ ຘຎ຺ຎເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຣສານິ ໂກຏ຺ຐສຕານິ ກາເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພໂກຏ຺ຐເກ ວີຫີຫິ ປຣິປູເຣສິ. ໂກຏ຺ເຐສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ຈາຏິອາທີນິ ປູເຣຕ຺ວາ ອວເສສໍ ຠູມິຍໍ ອາວາເຏ ກຕ຺ວາ ນິຂຓິ. ນິຘານາວເສສໍ ມຕ຺ຕິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຠິຕ຺ຕິໂຍ ລິມ຺ປາເປສິ.

ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຉາຕກຠເຍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຘຎ຺ຎໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ໂກຏ຺ເຐສຸ ຈ ຈາຏິອາທີສຸ ຈ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຎ຺ເຎ ປຣິກ຺ຂີເຓ ປຣິຊເນ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕາຕາ, ປພ຺ພຕປາທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕາ ສຸຠິກ຺ຂກາເລ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕຸກາມາ ອາຄຈ຺ຉຖ, ອນາຄນ຺ຕຸກາມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວຖາ’’ຕິ. ເຕ ໂຣທມານາ ອສ຺ສຸມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຖາ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສ ປນ ສນ຺ຕິເກ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ ເອໂກວ ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ທາໂສ ໂອຫີຍິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເສຏ຺ຐິຊາຍາ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິສຸຓິສາຕິ ປຎ຺ເຈວ ຊນາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ຠູມິຍໍ ອາວາເຏສຸ ນິຫິຕຘຎ຺ເຎປິ ປຣິກ຺ຂີເຓ ຠິຕ຺ຕິມຕ຺ຕິກໍ ປາເຕຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ຕໂຕ ລທ຺ຘຘຎ຺ເຎນ ຍາປຍິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ຊາຍາ ຉາຕເກ ອວຕ຺ຖຣນ຺ເຕ ມຕ຺ຕິກາຍ ຂີຍມານາຍ ຠິຕ຺ຕິປາເທສຸ ອວສິຏ຺ຐມຕ຺ຕິກໍ ປາເຕຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ອຑ຺ຒາຬ຺ຫກມຕ຺ຕໍ ວີຫິໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ເອກໍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຉາຕກກາເລ ໂຈຣາ ພຫູ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ໂຈຣຠເຍນ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເຏ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປິທຫິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຐເປສິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ຣາຊູປຏ຺ຐານໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ຉາໂຕມ຺ຫິ, ອຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ. ສາ ວິຊ຺ຊມານໍ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເອກາ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຫໍ ສາ’’ຕິ? ‘‘ໂຈຣຠເຍນ ເມ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຐປິຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ປຈາຫີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຍາຄຸໍ ປຈິສ຺ສາມິ, ທ຺ເວ ວາເຣ ລຠິສ຺ສຕິ. ສເຈ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິສ຺ສາມິ, ເອກວາຣເມວ ລຠິສ຺ສຕິ, ກິໍ ປຈາມິ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສາມ, ຠຕ຺ຕເມວ ປຈາຫີ’’ຕິ. ສາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຐເປສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ກິຣ ສມາປຕ຺ຕິພເລນ ຊິຆຈ຺ຉາ ນ ພາຘຕິ. ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕານໍ ປນ ພລວຕີ ຫຸຕ຺ວາ ອຸທຣປຏລໍ ຑຍ຺ຫນ຺ຕີ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ລຠນຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ເຕສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ເສນາປຕິຏ຺ຐານາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຉາຕກຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ເສຏ຺ຐິເຄເຫ ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ນາຬິໂກທໂນວ ປກ຺ໂກ, ສທ຺ຘາ ນຸ ໂຂ ເອເຕ, ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ມມ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ສທ຺ຘຠາວຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາວຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ມຫາເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸຣໂຕ ທ຺ວາເຣ ຐິຕເມວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ມຍາ ທານສ຺ສ ອທິນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວຣູປໍ ຉາຕກໍ ທິຏ຺ຐໍ, ອິທໍ ໂຂ ປນ ຠຕ຺ຕໍ ມໍ ເອກທິວສເມວ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ. ອຍ຺ຍສ຺ສ ປນ ທິນ຺ນໍ ອເນກາສຸ ກປ຺ປໂກຏີສຸ ມມ ຫິຕສຸຂາວຫໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອາສເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາທປີເຐ ຐເປຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປາຕິມາທາຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ໂອກິຣິ. ອຸປຑ຺ຒາວເສເສ ຠຕ຺ເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ອຖ ນໍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກາຍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ປກ຺ກໂອທນສ຺ສ ອຍໍ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ, ອິມໍ ທ຺ວິຘາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ມາ ມຍ຺ຫໍ ອິຘໂລເກ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖ, ອຫໍ ນິຣວເສສໍ ທາຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຠຕ຺ຕມທາສິ. ທຕ຺ວາ ຈ ປນ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ‘‘ມາ, ຠນ຺ເຕ, ປຸນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເອວຣູປໍ ຉາຕກຠຍໍ ອທ຺ທສໍ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສີນໍ ພີຊຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍໍ, ສຫຕ຺ເຖນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ນ ກປ຺ເປຍ຺ຍໍ, ອຑ຺ຒເຕຣສ ໂກຏ຺ຐສຕານິ ໂສຘາເປຕ຺ວາ ສີສໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ເຕສໍ ທ຺ວາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລກິຕກ຺ຂເຓເຍວ ເມ ຣຕ຺ຕສາລິຘາຣາ ປຕິຕ຺ວາ ສພ຺ພໂກຏ຺ເຐ ປູເຣຍ຺ຍຸໍ. ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຈ ອຍເມວ ຠຣິຍາ, ອຍເມວ ປຸຕ຺ໂຕ, ອຍເມວ ສຸຓິສາ, ອຍເມວ ທາໂສ ໂຫຕູ’’ຕິ.

ຠຣິຍາປິສ຺ສ ‘‘ມມ ສາມິເກ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປີຬິຍມາເນ ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເອວຣູປໍ ຉາຕກຠຍໍ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຕ຺ຕຖາລິກໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສີນໍ ຠຕ຺ຕໍ ເທນ຺ຕິຍາປິ ຈ ເມ ຍາວ ນ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ຕາວ ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ປູຣິຕເມວ ໂຫຕຸ. ອຍເມວ ສາມິໂກ, ອຍເມວ ປຸຕ຺ໂຕ, ອຍເມວ ສຸຓິສາ, ອຍເມວ ທາໂສ ໂຫຕູ’’ຕິ. ປຸຕ຺ໂຕປິສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວຣູປໍ ຉາຕກຠຍໍ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ເອກຎ຺ຈ ເມ ສຫສ຺ສຖວິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສີນໍ ກຫາປຓໍ ເທນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຍໍ ສຫສ຺ສຖວິກາ ປຣິປຸຓ຺ຓາວ ໂຫຕຸ, ອິເມເຍວ ມາຕາປິຕໂຣ ໂຫນ຺ຕຸ, ອຍໍ ຠຣິຍາ, ອຍໍ ທາໂສ ໂຫຕູ’’ຕິ.

ສຸຓິສາປິສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວຣູປໍ ຉາຕກຠຍໍ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ເອກຎ຺ຈ ເມ ຘຎ຺ຎປິຏກໍ ປຸຣໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສີນໍ ພີຊຠຕ຺ຕໍ ເທນ຺ຕິຍາປິ ຂີຓຠາໂວ ມາ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອິເມເຍວ ສສຸຣາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອຍເມວ ສາມິໂກ, ອຍເມວ ທາໂສ ໂຫຕູ’’ຕິ. ທາໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວຣູປໍ ຉາຕກຠຍໍ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ສພ຺ເພ ອິເມ ສາມິກາ ໂຫນ຺ຕຸ, ກສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ເມ ອິໂຕ ຕິສ຺ໂສ, ເອຕ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ, ມຊ຺ເຌ ເອກາຕິ ທາຣຸອມ຺ພຓມຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ສີຕາໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ທິວສໍ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ລທ຺ຘຸໍ ສມຕ຺ໂຖປິ ສາມິເກສຸ ສິເນເຫນ ‘‘ອິເມເຍວ ເມ ສາມິກາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວຈນາວສາເນ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຂິປ຺ປເມວ ສມິຊ຺ຌຕຸ;

ສພ຺ເພ ປູເຣນ຺ຕຸ ສງ຺ກປ຺ປາ, ຈນ຺ໂທ ປນ຺ນຣໂສ ຍຖາ.

‘‘ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຂິປ຺ປເມວ ສມິຊ຺ຌຕຸ;

ສພ຺ເພ ປູເຣນ຺ຕຸ ສງ຺ກປ຺ປາ, ມຓິ ໂຊຕິຣໂສ ຍຖາ’’ຕິ. –

ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຄາຖາຫິ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ ອິເມສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຍາວ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພຕາ ອິເມ ມໍ ປສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຕປິ ໂອໂລເກຕ຺ວາວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຠຊິ. ຕໍ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປໂຫຕິ. ເຕ ໂອໂລເກນ຺ຕາເຍວ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ປນ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ອຸກ຺ຂລິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປິທຫິຕ຺ວາ ຐເປສິ. ເສຏ຺ຐິປິ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປີຬິໂຕ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ໂສ ສາຍນ຺ເຫ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຕິວິຍ ຉາໂຕມ຺ຫິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອຸກ຺ຂລິຍາ ຕເລ ຌາມກສິຕ຺ຖານີ’’ຕິ. ສາ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂລິຍາ ຐປິຕຠາວໍ ຊານນ຺ຕີປິ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຸກ຺ຂລິໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸກ຺ຂລິມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂລິໍ ວິວຣິ, ຕາວເທວ ສຸມນມກຸລສທິສວຓ຺ຓສ຺ສ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ປູຣາ ອຸກ຺ຂລິ ປິຘານໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ປີຕິຍາ ຜຸຏ຺ຐສຣີຣາ ເສຏ຺ຐິໍ ອາຫ – ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ສາມິ, ອຫໍ ອຸກ຺ຂລິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປິທຫິໍ, ສາ ປນ ສຸມນມກຸລສທິສວຓ຺ຓສ຺ສ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ປູຣາ, ປຸຎ຺ຎານິ ນາມ ກຕ຺ຕພ຺ພຣູປານິ, ທານໍ ນາມ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ. ອຸຏ຺ເຐຫິ, ສາມິ, ຠຸຎ຺ຊສ຺ສູ’’ຕິ. ສາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປິຕາປຸຕ຺ຕານໍ ຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ເຕສຸ ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິເຕສຸ ສຸຓິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ນ ຂີຍຕິ, ກຏຈ຺ຉຸນາ ສກິໍ ຄຫິຕຏ຺ຐານເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໍທິວສເມວ ໂກຏ຺ຐາທໂຍ ປຸພ຺ເພ ປູຣິຕນິຍາເມເນວ ປຸນ ປູຣຍິໍສຸ. ‘‘ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ຠຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ພີຊຠຕ຺ເຕຫິ ອຕ຺ຖິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ນຄເຣ ໂຆສນໍ ກາເຣສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ເຄຫໂຕ ພີຊຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລຠິໍສຸເຍວ.

ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຠທ຺ທິຍນຄເຣ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ຕສ຺ເສວ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຉາເຄເຫ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ເມຓ຺ຑກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ປຸຕ຺ໂຕປິ ເນສໍ ປຸຕ຺ໂຕວ, ສຸຓິສາ ສຸຓິສາວ, ທາໂສ ທາໂສວ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎໍ ວີມໍສິຕຸກາໂມ ອຑ຺ຒເຕຣສານິ ໂກຏ຺ຐສຕານິ ໂສຘາເປຕ຺ວາ ສີສໍ ນ຺ຫາໂຕ ທ຺ວາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກສິ. ສພ຺ພານິປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ຣຕ຺ຕສາລີນໍ ປູຣຍິໍສຸ. ໂສ ເສສານມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎານິ ວີມໍສິຕຸກາໂມ ຠຣິຍຎ຺ຈ ປຸຕ຺ຕາທໂຍ ຈ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎານິ ວີມໍສິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຕຓ຺ຑຸເລ ມິນາເປຕ຺ວາ ເຕຫິ ຠຕ຺ຕໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ອາທາຍ ‘‘ຠຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຖິກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ໂຆສາເປຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕານໍ ອຸປນີຕຠາຊນານິ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ສກລທິວສມ຺ປິ ເທນ຺ຕິຍາ ກຏຈ຺ຉຸນາ ຄຫິຕຏ຺ຐານເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ສາ ປນ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ວາມຫຕ຺ເຖນ ອຸກ຺ຂລິໍ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວເມວ ປຕ຺ເຕ ປູເຣຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ວາມຫຕ຺ຖຕລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປທຸມລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖຕລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຈນ຺ທລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ວາມຫຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມກຣຓໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸທກໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ທທມານາ ອປຣາປຣໍ ວິຈຣິ, ເຕນສ຺ສາ ທກ຺ຂິຓປາທຕລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຈນ຺ທລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ວາມປາທຕລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປທຸມລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຈນ຺ທປທຸມາຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ.

ປຸຕ຺ໂຕປິສ຺ສ ສີສໍ ນ຺ຫາໂຕ ສຫສ຺ສຖວິກໍ ອາທາຍ ‘‘ກຫາປເຓຫິ ອຕ຺ຖິກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕານໍ ຄຫິຕຠາຊນານິ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ຖວິກາຍ ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ ອໂຫສິເຍວ. ສຸຓິສາປິສ຺ສ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ວີຫິປິຏກໍ ອາທາຍ ອາກາສງ຺ຄເຓ ນິສິນ຺ນາ ‘‘ພີຊຠຕ຺ເຕຫິ ອຕ຺ຖິກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕານໍ ຄຫິຕຠາຊນານິ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ປິຏກໍ ຍຖາປູຣິຕເມວ ອໂຫສິ. ທາໂສປິສ຺ສ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຍຸເຄສຸ ສຸວຓ຺ຓໂຍຕ຺ເຕຫິ ໂຄເຓ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປໂຕທຍຏ຺ຐິໍ ອາທາຍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂຄຓານໍ ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິການິ ທຕ຺ວາ ວິສາເຓສຸ ສຸວຓ຺ຓໂກສເກ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເຊສິ. ອິໂຕ ຕິສ຺ໂສ, ເອຕ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ, ມຊ຺ເຌ ເອກາຕິ ສຕ຺ຕ ສີຕາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ຠຕ຺ຕພີຊຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີສຸ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ເສຏ຺ຐິເຄຫໂຕເຍວ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ມຫາປຸຎ຺ຎາ.

ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຕິຕ຺ຖິເຍ ທິສ຺ວາ ເຕຫິ ‘‘ກສ຺ມາ ຕໍ, ຄຫປຕິ, ກິຣິຍວາໂທ ສມາໂນ ອກິຣິຍວາທສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ນິວາຣິຍມາໂນປິ ເຕສໍ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ໂສ ເທສນາວສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ອວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາຣິຕຠາວໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຄຫປຕິ, ອິເມ ສຕ຺ຕາ ນາມ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ໂທສໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ປເຣສໍ ໂທສໍ ວິຊ຺ຊມານໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠຸສໍ ວິຍ ໂອປຸນນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໕໒. ‘‘ສຸທສ຺ສໍ ວຊ຺ຊມຎ຺ເຎສໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ທຸທ຺ທສໍ;