໕. ພຸທ຺ຘປິຕຸພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ

ອຫິໍສກາ ເຍຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາເກຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຎ຺ຊນວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຏ຺ຐປຎ຺ຫໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຠຄວໂຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸຕສ຺ສ ສາເກຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນກາເລ ເອໂກ ສາເກຕວາສີ ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣຆຣທ຺ວາເຣ ທສພລໍ ທິສ຺ວາ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ນນຸ ນາມ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຊິຓ຺ຓກາເລ ມາຕາປິຕໂຣ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພາ, ກສ຺ມາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຕານໍ ນ ທສ຺ເສສິ. ມຍາ ຕາວ ທິຏ຺ໂຐສິ, ມາຕຣມ຺ປິ ປສ຺ສິຕຸໍ ເອຫີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກຸຫິໍ ຄໂຕສິ, ນນຸ ນາມ ມາຕາປິຕໂຣ ມຫລ຺ລກກາເລ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ‘‘ເອຖ ຠາຕຣໍ ວນ຺ທຖາ’’ຕິ ວນ຺ທາເປສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເຘວ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ເອກຏ຺ຐາເນເຍວ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເຍ ໂວ ນິມນ຺ເຕຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິເຓຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິມນ຺ເຕຕຸໍ ອາຄເຕ ‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ສ຺ວາຕນາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕມາ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວທນ຺ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸນທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໂຕ ຠຕ຺ຕຠາຊນສູເປຍ຺ຍຠາຊນານິ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ນິສີທນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປນ ນິມນ຺ຕເນ ອສຕິ ສຕ຺ຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ເສວ ເຄເຫ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອຕ຺ຕໂນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເທນ຺ຕາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕາ ອນາຄາມິຜລໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ‘‘ອາວຸໂສ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຸທ຺ໂຘທໂນ ປິຕາ, ມຫາມາຍາ ມາຕາ’ຕິ ຊານາຕິ, ຊານນ຺ໂຕວ ສທ຺ຘິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຕຖາຄຕໍ ‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທຕິ, ສຕ຺ຖາປິ ຕເຖວ ອຘິວາເສຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂຠປິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕເມວ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຈູຬປິຕາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມຫາປິຕາ. ສາປິ ເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມາຕາ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຈູຬມາຕາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມຫາມາຕາ. ເອວາຫໍ ທິຍຑ຺ຒຊາຕິສຫສ຺ສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ສໍວຑ຺ໂຒ, ທິຍຑ຺ຒຊາຕິສຫສ຺ສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຫຕ຺ເຖຕິ ຕີຓິ ຊາຕິສຫສ຺ສານິ ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ຍສ຺ມິໍ ມໂນ ນິວິສຕິ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາປິ ປສີທຕິ;

ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພເກ ໂປເສ, ກາມໍ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ວິສ຺ສເສ. (ຊາ. ໑.໑.໖໘);

‘‘ປຸພ຺ເພວ ສນ຺ນິວາເສນ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຫິເຕນ ວາ;

ເອວໍ ຕໍ ຊາຍເຕ ເປມໍ, ອຸປ຺ປລໍວ ຍໂຖທເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໗໔);

ສຕ຺ຖາ ເຕມາສເມວ ຕໍ ກຸລໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຫາສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ເອກກູຏາຄາຣເມວ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນີຫຣິໍສຸ. ສຕ຺ຖາປິ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອາຬາຫນໍ ອຄມາສິ. ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ກິຣ ມາຕາປິຕໂຣ’’ຕິ ມຫາຊໂນ ນິກ຺ຂມິ. ສຕ຺ຖາປິ ອາຬາຫນສມີເປ ເອກໍ ສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ມນຸສ຺ສາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ‘ມາຕາປິຕໂຣ ໂວ ກາລກຕາ’ຕິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ‘‘ມາ ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖາ’’ຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ອາສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ –

‘‘ອປ຺ປໍ ວຕ ຊີວິຕໍ ອິທໍ,

ໂອຣໍ ວສ຺ສສຕາປິ ມິຍ຺ຍຕິ;

ໂຍ ເຈປິ ອຕິຈ຺ຈ ຊີວຕິ,

ອຖ ໂສ ຊຣສາປິ ມິຍ຺ຍຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໑໐; ມຫານິ. ໓໙) –

ອິທໍ ຊຣາສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ. ເທສນາວສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ຠິກ຺ຂູ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ອຊານນ຺ຕາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຕສໍ ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປານໍ ອເສຂມຸນີນໍ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວຣູປາ ຫິ ອຈ຺ຈຸຕໍ ອມຕໍ ມຫານິພ຺ພານເມວ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໒໕. ‘‘ອຫິໍສກາ ເຍ ມຸນໂຍ, ນິຈ຺ຈໍ ກາເຍນ ສໍວຸຕາ;

ເຕ ຍນ຺ຕິ ອຈ຺ຈຸຕໍ ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຸນໂຍຕິ ໂມເນຍ຺ຍປຏິປທາຍ ມຄ຺ຄຜລປຕ຺ຕາ ອເສຂມຸນໂຍ. ກາເຍນາຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມເວຕໍ, ຕີຫິປິ ທ຺ວາເຣຫິ ສຸສໍວຸຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຈຸຕນ຺ຕິ ສສ຺ສຕໍ. ຐານນ຺ຕິ ອກຸປ຺ປຏ຺ຐານໍ ຘຸວຏ຺ຐານໍ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈເຣ ນ ໂສຈນ຺ຕິ ນ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ພຸທ຺ຘປິຕຸພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.