໑໗. ໂກຘວຄ຺ໂຄ

໑. ໂຣຫິນີຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາວຕ຺ຖຸ

ໂກຘໍ ຊເຫຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂຣຫິນິໍ ນາມ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ປຎ຺ຈສເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ຎາຕກາ ‘‘ເຖໂຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ ຐເປຕ຺ວາ ໂຣຫິນິໍ ນາມ ເຖຣສ຺ສ ຠຄິນິໍ. ເຖໂຣ ຎາຕເກ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກຫໍ, ໂຣຫິນີ’’ຕິ? ‘‘ເຄເຫ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ອິຘ ນາຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ສຣີເຣ ຕສ຺ສາ ຉວິໂຣໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ລຊ຺ຊາຍ ນາຄຕາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ປກ຺ໂກສຖ ນ’’ນ຺ຕິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຏກຎ຺ຈຸກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ເອວມາຫ – ‘‘ໂຣຫິນິ, ກສ຺ມາ ນາຄຕາສີ’’ຕິ? ‘‘ສຣີເຣ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຉວິໂຣໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ລຊ຺ຊາຍ ນາຄຕາມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ປຸຎ຺ຎໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອາສນສາລໍ ກາເຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ເຕ ປສາຘນຠຓ຺ຑກໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ມູລ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ທສສຫສ຺ສມູລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອາສນສາລໍ ກາເຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ? ເຖໂຣ ສມີເປ ຐິຕຎາຕເກ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາໂຣ ໂຫຕູ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ອຫມ຺ປິ ອິເຘວ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຕິສ຺ສາ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣ ອາຫຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫຣິໍສຸ.

ເຖໂຣ ອາສນສາລໍ ສໍວິທຫນ຺ໂຕ ໂຣຫິນິໍ ອາຫ – ‘‘ທ຺ວິຠູມິກໍ ອາສນສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປທຣານໍ ທິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາສາລໍ ນິພທ຺ຘໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຫິ, ນິພທ຺ຘໍ ປານີຍຆເຏ ອຸປຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປສາຘນຠຓ຺ຑກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທ຺ວິຠູມິກອາສນສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປທຣານໍ ທິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາສາລໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນາທີນິ ອກາສິ. ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສາ ອາສນສາລໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕິຍາວ ຉວິໂຣໂຄ ມິລາຍິ. ສາ ອາສນສາລາຍ ນິຏ຺ຐິຕາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາສນສາລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ‘‘ກສ຺ເສຕໍ ທານ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠຄິນິຍາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂຣຫິນິຍາ’’ຕິ. ‘‘ສາ ປນ ກຫ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເຄເຫ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ປກ຺ໂກສຖ ນ’’ນ຺ຕິ? ສາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອນິຈ຺ຉມານມ຺ປິ ປກ຺ໂກສາເປສິເຍວ. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ປນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ອາຫ – ‘‘ໂຣຫິນິ, ກສ຺ມາ ນາຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ສຣີເຣ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຉວິໂຣໂຄ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ລຊ຺ຊມານາ ນາຄຕາມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ຊານາສິ ປນ ກິໍ ເຕ ນິສ຺ສາຍ ເອສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕວ ໂກຘໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ເອໂສ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ສຸຓາຫີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສີ ເອກິສ຺ສາ ຣຎ຺ໂຎ ນາຏກິຕ຺ຖິຍາ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂມສ຺ສາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາກຈ຺ຉຸຜລານິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຕໍ ນາຏກິຕ຺ຖິໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຍຖາ ສາ ນ ຊານາຕິ, ເອວມສ຺ສາ ສຍເນ ເຈວ ປາວາຣໂກຊວາທີນຎ຺ຈ ອນ຺ຕເຣສຸ ກຈ຺ຉຸຈຸຓ຺ຓານິ ຐປາເປສິ, ເກຬິໍ ກຸຣຸມານາ ວິຍ ຕສ຺ສາ ສຣີເຣປິ ໂອກິຣິ. ຕໍ ຂຓໍເຍວ ຕສ຺ສາ ສຣີຣໍ ອຸປ຺ປກ຺ກຸປ຺ປກ຺ກໍ ຄຓ຺ຑາຄຓ຺ຑຊາຕໍ ອໂຫສິ. ສາ ກຓ຺ຑຸວນ຺ຕີ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍເນ ນິປຊ຺ຊິ, ຕຕ຺ຣາປິສ຺ສາ ກຈ຺ຉຸຈຸຓ຺ເຓຫິ ຂາທິຍມານາຍ ຂຣຕຣາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕທາ ອຄ຺ຄມເຫສີ ໂຣຫິນີ ອໂຫສີຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ໂຣຫິນິ, ຕທາ ຕຍາເວຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ. ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ຫິ ໂກໂຘ ວາ ອິສ຺ສາ ວາ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕຣູໂປ ເອວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໒໑. ‘‘ໂກຘໍ ຊເຫ ວິປ຺ປຊເຫຍ຺ຍ ມານໍ,

ສໍໂຍຊນໍ ສພ຺ພມຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ;

ຕໍ ນາມຣູປສ຺ມິມສຊ຺ຊມານໍ,

ອກິຎ຺ຈນໍ ນານຸປຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກຘນ຺ຕິ ສພ຺ພາກາຣມ຺ປິ ໂກຘໍ ນວວິຘມ຺ປິ ມານໍ ຊເຫຍ຺ຍ. ສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນາທິກໍ ທສວິຘມ຺ປິ ສພ຺ພສໍໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ. ອສຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ອລຄ຺ຄມານໍ. ໂຍ ຫິ ‘‘ມມ ຣູປໍ ມມ ເວທນາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນາມຣູປໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຠິຊ຺ຊມາເນ ໂສຈຕິ ວິຫຎ຺ຎຕິ, ອຍໍ ນາມຣູປສ຺ມິໍ ສຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເອວໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອວິຫຎ຺ຎນ຺ໂຕ ນ ສຊ຺ຊຕິ ນາມ. ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ອສຊ຺ຊມານໍ ຣາຄາທີນໍ ອຠາເວນ ອກິຎ຺ຈນໍ ທຸກ຺ຂາ ນາມ ນານຸປຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ. ໂຣຫິນີປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວສ຺ສາ ສຣີຣໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ.

ສາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ຈຕຸນ຺ນໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ສີມນ຺ຕເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປາສາທິກາ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ເທວປຸຕ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນຫາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມມ ສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ມມ ສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິວທນ຺ຕາ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ອິມໍ ໂນ ນິສ຺ສາຍ ອຑ຺ໂຑ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ວິນິຈ຺ຉິນາຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສກ຺ໂກປິ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາວ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອິມາຍ ໂວ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຖໍ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປນ຺ນານີ’’ຕິ. ອເຖໂກ ອາຫ – ‘‘ມມ ຕາວ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄາມເຠຣິ ວິຍ ສນ຺ນິສີທິຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ. ທຸຕິໂຍ ‘‘ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ປພ຺ພຕນທີ ວິຍ ສີຆໍ ປວຕ຺ຕຕິເຍວາ’’ຕິ. ຕຕິໂຍ ‘‘ມມ ອິມິສ຺ສາ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກກ຺ກຏສ຺ສ ວິຍ ອກ຺ຂີນິ ນິກ຺ຂມິໍສູ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ‘‘ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈຕິເຍ ອຸສ຺ສາປິຕຘໂຊ ວິຍ ນິຈ຺ຈລໍ ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ. ອຖ ເນ ສກ຺ໂກ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຕາວ ຈິຕ຺ຕານິ ປສຍ຺ຫຣູປານິ, ອຫໍ ປນ ອິມໍ ລຠນ຺ໂຕ ຊີວິສ຺ສາມິ, ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ເມ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເທວປຸຕ຺ຕາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຣເຓນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕໍ ສກ຺ກສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ສາ ສກ຺ກສ຺ສ ປິຍາ ອໂຫສິ ມນາປາ. ‘‘ອສຸກກີຬໍ ນາມ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນາສກ຺ຂີຕິ.

ໂຣຫິນີຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ເວ ອຸປ຺ປຕິຕນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ອຄ຺ຄາຬເວ ເຈຕິເຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສຕ຺ຖາຣາ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເສນາສເນ ອນຸຎ຺ຎາເຕ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິອາທີຫິ ເສນາສເນສຸ ກຣິຍມາເນສຸ ເອໂກ ອາຬວິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ມນາປຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເອກາ ຕຣຸຓປຸຕ຺ຕາ ເທວຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ອງ຺ເກນາທາຍ ຐິຕາ ຍາຈິ ‘‘ມາ ເມ, ສາມິ, ວິມານໍ ຉິນ຺ທິ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ປຸຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອນາວາສາ ວິຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ອຫໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອີທິສໍ ຣຸກ຺ຂໍ ນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ນາທິຍິ. ສາ ‘‘ອິມມ຺ປິ ຕາວ ທາຣກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂອຣມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍ ຐເປສິ. ໂສປິ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິປິຕໍ ຜຣສຸໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ທາຣກສ຺ສ ພາຫຸໍ ຉິນ຺ທິ, ເທວຕາ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂກຘາ ‘‘ປຫຣິຕ຺ວາ ນໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອວໍ ຕາວ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ. ສຈາຫໍ ອິມໍ ມາເຣສ຺ສາມິ, ນິຣຍຄາມິນີ ຠວິສ຺ສາມິ. ເສສເທວຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘ອສຸກເທວຕາຍ ເອວໍ ນາມ ມາຣິໂຕ ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ມໍ ປມາຓໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ສສາມິໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ສາມິກສ຺ເສວ ນໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຫຕ຺ເຖ ອປເນຕ຺ວາ ໂຣທມານາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ເທວເຕ’’ຕິ ອາຫ. ສາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເມ ສາວເກນ ອິທໍ ນາມ ກຕໍ, ອຫມ຺ປິ ນໍ ມາເຣຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ອິທໍ ນາມ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອມາເຣຕ຺ວາວ ອິຘາຄຕາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາໂຣເຈສິ.

ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ ເທວເຕ, ສາຘຸ ເຕ ກຕໍ ເອວໍ ອຸຄ຺ຄຕໍ ໂກປໍ ຠນ຺ຕໍ ຣຖໍ ວິຍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫມານາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໒໒. ‘‘ໂຍ ເວ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ໂກຘໍ, ຣຖໍ ຠນ຺ຕໍວ ວາຣເຍ;

ຕມຫໍ ສາຣຖິໍ ພ຺ຣູມິ, ຣສ຺ມິຄ຺ຄາໂຫ ອິຕໂຣ ຊໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕິຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຣຖໍ ຠນ຺ຕໍ ວາຕິ ຍຖາ ນາມ ເຉໂກ ສາຣຖິ ອຕິເວເຄນ ຘາວນ຺ຕໍ ຣຖໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຍຖິຈ຺ຉກໍ ຐເປຕິ, ເອວໍ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂກຘໍ ວາຣເຍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕມຫນ຺ຕິ ຕໍ ອຫໍ ສາຣຖິໍ ພ຺ຣູມິ. ອິຕໂຣ ຊໂນຕິ ອິຕໂຣ ປນ ຣາຊອຸປຣາຊາທີນໍ ຣຖສາຣຖິຊໂນ ຣສ຺ມິຄ຺ຄາໂຫ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ອຸຕ຺ຕມສາຣຖີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ເທວຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ເທວຕາ ປນ ໂສຕາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາປິ ໂຣທມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ເທວເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວິມານໍ ເມ ນຏ຺ຐໍ, ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອລໍ ເທວເຕ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ອຫໍ ເຕ ວິມານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຊຕວເນ ຄນ຺ຘກຸຏິສມີເປ ປຸຣິມທິວເສ ຈຸຕເທວຕໍ ເອກໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອປທິສນ຺ໂຕ ‘‘ອມຸກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຣຸກ຺ໂຂ ວິວິຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ອຸປຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕຕ຺ຖ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ພຸທ຺ຘທຕ຺ຕິຍໍ ອິມິສ຺ສາ ວິມານ’’ນ຺ຕິ ມເຫສກ຺ຂເທວຕາປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປສີຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ອຸຕ຺ຕຣາອຸປາສິກາວຕ຺ຖຸ

ອກ຺ໂກເຘນ ຊິເນ ໂກຘນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ເຄເຫ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ອຸຕ຺ຕຣໍ ອຸປາສິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຣາຍມນຸປຸພ຺ພີ ກຖາ – ຣາຊຄເຫ ກິຣ ສຸມນເສຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ທລິທ຺ໂທ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວຕິ. ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາ ນາມ ຘີຕາ ຈາຕິ ທ຺ເວເຍວ ເຄຫມານຸສກາ. ອເຖກທິວສໍ ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຣາຊຄເຫ ໂຆສນໍ ກຣິໍສຸ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸມນເສຏ຺ຐິ ປາໂຕວ ອາຄຕໍ ປຸຓ຺ຓໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຣິຊໂນ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິຕຸກາໂມ, ຕ຺ວໍ ກິໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສສິ, ອຸທາຫຸ ຠຕິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມິ, ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ນາມ ສຘນານໍ ໂຫຕິ, ມມ ປນ ເຄເຫ ສ຺ວາຕນາຍ ຍາຄຸຕຓ຺ຑຸລມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ເມ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ, ໂຄເຓ ລຠນ຺ໂຕ ກສິຕຸໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ໂຄເຓ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ໂສ ພລວໂຄເຓ ຈ ນງ຺ຄລຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ຠທ຺ເທ, ນາຄຣາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬນ຺ຕິ, ອຫໍ ທລິທ຺ທຕາຍ ຠຕິໍ ກາຕຸໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕາວ ອຊ຺ຊ ທ຺ວິຄຸຓໍ ນິວາປໍ ປຈິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ວຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ອຄມາສິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘສມາປນ຺ໂນ ຕໍ ທິວສໍ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ມຍາ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສທ຺ໂຘ ນຸ ໂຂ ເອສ, ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ວາ ເມ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘຠາວຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາວຎ຺ຈ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຈສ຺ສ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຕສ຺ສ ກສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາວາຏຕີເຣ ເອກໍ ຄຸມ຺ພໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ.

ປຸຓ຺ໂຓ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ ກສິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ທນ຺ຕກຏ຺ເຐນ ອຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຣິສ຺ສາວນຎ຺ຈ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ‘‘ປານີເຍນ ອຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ປານີຍໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປເຣສໍ ປຈ຺ຉິມເຄເຫ ວສຕິ. ສຈສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ອິມສ຺ສ ຠຣິຍາ ມໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລຠິສ຺ສຕິ. ຍາວສ຺ສາ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ອິເຘວ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ໂຖກໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄາຣຸຬ຺ຫຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄຣາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ.

ສາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອປ຺ເປກທາຫໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ສຕິ ອຍ຺ຍໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ອປ຺ເປກທາ ເມ ອຍ຺ຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕິຍາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຊ ປນ ເມ ອຍ຺ໂຍ ຈ ທິຏ຺ໂຐ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ຈາຍໍ ອຕ຺ຖິ, ກຣິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ສງ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ. ສາ ຠຕ຺ຕຠາຊນໍ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທາສສ຺ສ ໂວ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ຕາຍ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຠາຊນໍ ຘາເຣຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຕໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ທທມານາຍ ອຸປຑ຺ຒຠຕ຺ເຕ ທິນ຺ເນ ‘‘ອລ’’ນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ສາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອໂກວ ປຏິວິໂສ, ນ ສກ຺ກາ ທ຺ວິຘາ ກາຕຸໍ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາສສ຺ສ ອິຘໂລກສງ຺ຄຫໍ ອກຕ຺ວາ ປຣໂລກສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖ, ນິຣວເສສເມວ ທາຕຸກາມມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພເມວ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສ຺ເສວ ຠາຄີ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ອນຸໂມທນໍ ກຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈມກາສິ. ສາປິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸເລ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິ. ປຸຓ຺ໂຓປິ ອຑ຺ຒກຣີສມຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ກສິຕ຺ວາ ຊິຆຈ຺ຉໍ ສຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂຄເຓ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອກຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິ.

ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉມານາ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ເອສ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປີຬິໂຕ ມໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ. ສເຈ ມໍ ‘ອຕິວິຍ ເຊ ຈິຣາຍີ’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປໂຕທລຏ຺ຐິຍາ ມໍ ປຫຣິສ຺ສຕິ, ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ປຏິກຈ຺ເຈວສ຺ສ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ສາມິ, ອຊ຺ເຊກທິວສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຫິ, ມາ ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ກຣິ. ອຫຎ຺ຫິ ປາໂຕວ ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ທິສ຺ວາ ຕວ ຠຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ປສາເທຫິ, ສາມິ, ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠທ຺ເທ, ສາຘຸ ວຕ ເຕ ກຕໍ ມມ ຠຕ຺ຕໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ທທມານາຍ, ມຍາປິສ຺ສ ອຊ຺ຊ ປາໂຕວ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ມຸໂຂທກຎ຺ຈ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປສນ຺ນມານໂສ ຕໍ ວຈນໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸສ຺ສຸເຣ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕຕາຍ ກິລນ຺ຕກາໂຍ ຕສ຺ສາ ອງ຺ເກ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ.

ອຖສ຺ສ ປາໂຕວ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ປໍສຸຈຸຓ຺ຓໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພໍ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓໍ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜຣາສິ ວິຍ ໂສຠມານໍ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປພຸທ຺ໂຘ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ເອຕໍ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພໍ ມມ ສຸວຓ຺ຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ອຕິອຸສ຺ສຸເຣ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕຕາຍ ອກ຺ຂີນິ ຠມນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເອວເມວ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນງ຺ຄລສີເສ ປຫຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ເມ ທິນ຺ນທາເນນ ອຊ຺ເຊວ ວິປາໂກ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຠຣິຍາຍ ອາຠຕໍ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ກໂຕກາໂສ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ເທວ, ອຊ຺ຊ ມຍາ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພໍ ສຸວຓ຺ຓຠຣິຕເມວ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ອິທໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ອາຫຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ອຊ຺ຊ ກຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ເມ ອຊ຺ຊ ປາໂຕວ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ມຸໂຂທກຎ຺ຈ ທິນ຺ນໍ, ຠຣິຍາຍປິ ເມ ມຍ຺ຫໍ ອາຫຣຓຠຕ຺ຕໍ ຕສ຺ເສວ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ກິຣ, ໂຠ, ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ທິນ຺ນທາເນນ ວິປາໂກ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພຫູນິ ສກຏສຫສ຺ສານິ ປຫິຓິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓໍ ອາຫຣາເປຖາ’’ຕິ. ຣາຊາ ສກຏານິ ປຫິຓິ. ຣາຊປຸຣິເສສຸ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕສຸ ຄຫິຕຄຫິຕໍ ມຕ຺ຕິກາວ ໂຫຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກິນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ນ ມຍ຺ຫໍ, ຕາຕາ, ສນ຺ຕກໍ, ຄຈ຺ຉຖ ‘‘ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຣິໍສຸ, ຄຫິຕຄຫິຕໍ ສຸວຓ຺ຓເມວ ອໂຫສິ. ສພ຺ພມ຺ປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຣາສິມກໍສຸ, ອສີຕິຫຕ຺ຖຸພ຺ເພໂຘ ຣາສິ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ນາຄເຣ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອຕ຺ຖິ ກສ຺ສຈິ ເອຕ຺ຕກໍ ສຸວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນສ຺ສ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ເສຏ຺ຐິຉຕ຺ຕໍ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ພາຫຸຘນເສຏ຺ຐິ ນາມ ໂຫຕູ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ໂຠເຄນ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ສ ເສຏ຺ຐິຉຕ຺ຕມທາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ – ‘‘ມຍໍ, ເທວ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ປຣກຸເລ ວສິມ຺ຫາ, ວສນຏ຺ຐານໍ ໂນ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ປສ຺ສ, ເອສ ຄຸມ຺ໂພ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອຕໍ ຫຣາເປຕ຺ວາ ເຄຫໍ ກາເຣຫີ’’ຕິ ປຸຣາຓເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄຫຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຕິປາເຫເນວ ເຄຫໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ເຄຫປ຺ປເວສນມງ຺ຄລຎ຺ຈ ຉຕ຺ຕມງ຺ຄລຎ຺ຈ ເອກໂຕວ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ຘມ຺ມກຖາວສາເນ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິ ຈ ຠຣິຍາ ຈສ຺ສ ຘີຕາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາຕິ ຕໂຍ ຊນາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ.

ອປຣຠາເຄ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາເຣສິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມາ ເອວໍ ກໂຣຕຸ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ເຕເນວ ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ, ເທຕຸ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘີຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ມມ ຘີຕາ ຕີຫິ ຣຕເນຫິ ວິນາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເນວສ຺ສ ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ພຫູ ເສຏ຺ຐິຄຓາທໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ‘‘ມາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ຠິນ຺ທິ, ເທຫິສ຺ສ ຘີຕຣ’’ນ຺ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍໍ ຘີຕຣໍ ອທາສິ. ສາ ປຕິກຸລໍ ຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ທານໍ ວາ ທາຕຸໍ ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸໍ ນາລຕ຺ຖ. ເອວໍ ອຑ຺ຒຕິເຍສຸ ມາເສສຸ ວີຕິວຕ຺ເຕສຸ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕໍ ປຣິຈາຣິກໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອິທານິ ກິຕ຺ຕກໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສສ຺ສ ອວສິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຑ຺ຒມາໂສ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ. ສາ ປິຕຸ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ກສ຺ມາ ມໍ ເອວຣູເປ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ປກ຺ຂິປິໍສຸ, ວຣໍ ເມ ລກ຺ຂຓາຫຕໍ ກຕ຺ວາ ປເຣສໍ ທາສິໍ ສາເວຕຸໍ. ເອວຣູປສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸລສ຺ສ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນາທີສຸ ເອກມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎໍ ກາຕຸໍ ນ ລຠາມີ’’ຕິ.

ອຖສ຺ສາ ປິຕາ ‘‘ທຸກ຺ຂິຕາ ວຕ ເມ ຘີຕາ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ປເວເທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈທສ ກຫາປຓສຫສ຺ສານິ ເປເສສິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ສິຣິມາ ນາມ ຄຓິກາ ອຕ຺ຖິ, ເທວສິກໍ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິເມຫິ ກຫາປເຓຫິ ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ປາທປຣິຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ສຍໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕູ’’ຕິ. ສາ ສິຣິມໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຫາຍິເກ ອິເມ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ຕວ ສຫາຍກໍ ປຣິຈຣາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິ. ສາ ຕໍ ອາທາຍ ສາມິກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ສິຣິມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ສາມິ, ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ມມ ສຫາຍິກາ ຕຸມ຺ເຫ ປຣິຈຣຕຸ, ອຫໍ ປນ ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ທານຎ຺ເຈວ ທາຕຸກາມາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸກາມາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ອຠິຣູປໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນໂຫ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ອຸຕ຺ຕຣາປິ ໂຂ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອິເຘວ ຠິກ຺ຂາ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຫາປວາຣຓາ, ຕາວ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ‘‘ເອວໍ ຍາຄຸໍ ປຈຖ, ເອວໍ ປູເວ ປຈຖາ’’ຕິ ມຫານເສ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສໍວິທຫນ຺ຕີ ວິຈຣຕິ. ອຖສ຺ສາ ສາມິໂກ ‘‘ສ຺ເວ ປວາຣຓາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຫານສາຠິມຸໂຂ ວາຕປາເນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກໂຣນ຺ຕີ ສາ ອນ຺ຘພາລາ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ເສຏ຺ຐີຘີຕຣໍ ເສທກິລິນ຺ນໍ ຉາຣິກາຍ ໂອກິຓ຺ຓໍ ອງ຺ຄາຣມສິມກ຺ຂິຕໍ ຕຖາ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ວິຈຣມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ອນ຺ຘພາລາ ເອວຣູເປ ຐາເນ ອິມໍ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນານຸຠວຕິ, ‘ມຸຓ຺ຑກສມເຓ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ຫສິຕ຺ວາ ອປຄຎ຺ຉິ.

ຕສ຺ມິໍ ອປຄເຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕາ ສິຣິມາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເອສ ຫສີ’’ຕິ ເຕເນວ ວາຕປາເນນ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອິມິນາ ຫສິຕໍ, ອທ຺ຘາ ອິມສ຺ສ ເອຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖໂວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສາ ກິຣ ອຑ຺ຒມາສໍ ຕສ຺ມິໍ ເຄເຫ ພາຫິຣກອິຕ຺ຖີ ຫຸຕ຺ວາ ວສມານາປິ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມານາ ອຕ຺ຕໂນ ພາຫິຣກອິຕ຺ຖິຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຆຣສາມິນີ’’ຕິ ສຎ຺ຎມກາສິ. ສາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂມສ຺ສາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ມຫານສໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປູວປຈນຏ຺ຐາເນ ປກ຺ກຸຖິຕໍ ສປ຺ປິໍ ກຏຈ຺ຉຸນາ ອາທາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂໍ ປາຍາສິ. ອຸຕ຺ຕຣາ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມມ ສຫາຍິກາຍ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກາໂຣ ກໂຕ, ຈກ຺ກວາຬໍ ອຕິສມ຺ພາຘໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ອຕິນີຈໂກ, ມມ ສຫາຍິກາຍ ຄຸໂຓວ ມຫນ຺ໂຕ. ອຫຎ຺ຫິ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ທານຎ຺ຈ ທາຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ລຠິໍ. ສເຈ ມມ ເອຕິສ຺ສາ ອຸປຣິ ໂກໂປ ອຕ຺ຖິ, ອິທໍ ສປ຺ປິ ມໍ ທຫຕຸ. ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ມາ ທຫຕູ’’ຕິ ຕໍ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣິ. ຕາຍ ຕສ຺ສາ ມຕ຺ຖເກ ອາສິຕ຺ຕໍ ປກ຺ກຸຖິຕສປ຺ປິ ສີຕຸທກໍ ວິຍ ອໂຫສິ.

ອຖ ນໍ ‘‘ອິທໍ ສີຕລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຏຈ຺ຉຸໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາທາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທາສິໂຍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອເປຫິ ທຸພ຺ພິນີເຕ, ນ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍາຍ ປກ຺ກຸຖິຕໍ ສປ຺ປິໍ ອາສິຎ຺ຈິຕຸໍ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊນ຺ຕິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ໂປເຖຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕສຸໍ. ອຸຕ຺ຕຣາ ວາເຣນ຺ຕີປິ ວາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖສ຺ສາ ອຸປຣິ ຐິຕາ ສພ຺ພາ ທາສິໂຍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ‘‘ກິສ຺ສ ເຕ ເອວຣູປໍ ຠາຣິຍໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສິຣິມໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສຕປາກເຕເລນ ອພ຺ຠຎ຺ຊິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສາ ອຕ຺ຕໂນ ພາຫິຣກິຕ຺ຖິຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ສາມິກສ຺ສ ຫສນມຕ຺ຕກາຣຓາ ອິມິສ຺ສາ ອຸປຣິ ປກ຺ກຸຖິຕໍ ສປ຺ປິໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕິຍາ, ອຍໍ ‘ຄຓ຺ຫຖ ນ’ນ຺ຕິ ທາສິໂຍ ນ ອາຓາເປສິ. ມໍ ວິເຫຐນກາເລປິ ສພ຺ພທາສິໂຍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວ ອກາສິ. ສຈາຫໍ ອິມໍ ນ ຂມາເປສ຺ສາມິ, ມຸທ຺ຘາ ເມ ສຕ຺ຕຘາ ຜເລຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ເຍ, ຂມາຫິ ເມ’’ຕິ ອາຫ. ອຫໍ ສປິຕິກາ ຘີຕາ, ປິຕຣິ ຂມນ຺ເຕ ຂມາມີຕິ. ໂຫຕຸ, ອຍ຺ເຍ, ປິຕຣໍ ເຕ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິໍ ຂມາເປສ຺ສາມີຕິ. ປຸຓ຺ໂຓ ມມ ວຏ຺ຏຊນກປິຕາ, ວິວຏ຺ຏຊນເກ ປິຕຣິ ຂມນ຺ເຕ ປນາຫໍ ຂມິສ຺ສາມີຕິ. ໂກ ປນ ເຕ ວິວຏ຺ຏຊນກປິຕາຕິ? ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ. ມຍ຺ຫໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ນຕ຺ຖີຕິ. ອຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ສຕ຺ຖາ ສ຺ເວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທາຍ ອິຘາຄມິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ຍຖາລທ຺ຘໍ ສກ຺ກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິເຘວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຂມາເປຫີຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາ ປຣິວາຣິຕ຺ຖິໂຍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ນານາວິຘານິ ຂາທນີຍານິ ເຈວ ສູເປຍ຺ຍານິ ຈ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ອາທາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ເຄຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕີ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາວ ສໍວິທຫິ. ສິຣິມາປິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິວາເຣນ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂກ ເຕ ອປຣາໂຘ’’ຕິ? ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ຫິຍ຺ໂຍ ອິທໍ ນາມ ກຕໍ, ອຖ ເມ ສຫາຍິກາ ມໍ ວິເຫຐຍມານາ ທາສິໂຍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກາຣເມວ ອກາສິ. ສາຫໍ ອິມິສ຺ສາ ຄຸຓໍ ຊານິຕ຺ວາ ອິມໍ ຂມາເປສິໍ, ອຖ ມໍ ເອສາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫສຸ ຂມນ຺ເຕສຸ ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເອວໍ ກິຣ ອຸຕ຺ຕເຣ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສີເສ ເມ ສຫາຍິກາຍ ປກ຺ກຸຖິຕສປ຺ປິ ອາສິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ‘‘ຕຍາ ກິໍ ຈິນ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຈກ຺ກວາຬໍ ອຕິສມ຺ພາຘໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ອຕິນີຈໂກ, ມມ ສຫາຍິກາຍ ຄຸໂຓວ ມຫນ຺ໂຕ. ອຫຎ຺ຫິ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ທານຎ຺ຈ ທາຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ອລຕ຺ຖໍ, ສເຈ ເມ ອິມິສ຺ສາ ອຸປຣິ ໂກໂປ ອຕ຺ຖິ, ອິທໍ ມໍ ທຫຕຸ. ໂນ ເຈ, ມາ ທຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣິໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອຸຕ຺ຕເຣ, ເອວໍ ໂກຘໍ ຊິນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂກໂຘ ຫິ ນາມ ອກ຺ໂກເຘນ, ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສໂກ ອນກ຺ໂກສນ຺ເຕນ ອປຣິຠາສນ຺ເຕນ, ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣີ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກສ຺ສ ທາເນນ, ມຸສາວາທີ ສຈ຺ຈວຈເນນ ຊິນິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໒໓. ‘‘ອກ຺ໂກເຘນ ຊິເນ ໂກຘໍ, ອສາຘຸໍ ສາຘຸນາ ຊິເນ;

ຊິເນ ກທຣິຍໍ ທາເນນ, ສຈ຺ເຈນາລິກວາທິນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອກ຺ໂກເຘນາຕິ ໂກຘໂນ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອກ຺ໂກເຘນ ຫຸຕ຺ວາ ຊິນິຕພ຺ໂພ. ອສາຘຸນ຺ຕິ ອຠທ຺ທໂກ ຠທ຺ທເກນ ຫຸຕ຺ວາ ຊິນິຕພ຺ໂພ. ກທຣິຍນ຺ຕິ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣີ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກສ຺ສ ຈາຄຈິຕ຺ເຕນ ຊິນິຕພ຺ໂພ. ອລິກວາທີ ສຈ຺ຈວຈເນນ ຊິນິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ – ‘‘ອກ຺ໂກເຘນ ຊິເນ ໂກຘໍ…ເປ… ສຈ຺ເຈນາລິກວາທິນ’’ນ຺ຕິ.

ເທສນາວສາເນ ສິຣິມາ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈສຕາຫິ ອິຕ຺ຖີຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫີຕິ.

ອຸຕ຺ຕຣາອຸປາສິກາວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣປຎ຺ຫວຕ຺ຖຸ

ສຈ຺ຈໍ ຠເຓຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຫໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ເຖໂຣ ເທວຈາຣິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມເຫສກ຺ຂາຍ ເທວຕາຍ ວິມານທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ເອວມາຫ – ‘‘ເທວເຕ ມຫຕີ ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ກິໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ອລຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ເທວຕາ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ເມນ ລຊ຺ຊມານາ ເອວໍ ວທຕິ. ສາ ປນ ເຖເຣນ ‘‘ກເຖຫິເຍວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ເນວ ທານໍ ທິນ຺ນໍ, ນ ປູຊາ ກຕາ, ນ ຘມ຺ໂມ ສຸໂຕ, ເກວລໍ ສຈ຺ຈມຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ອຎ຺ຎານິ ວິມານທ຺ວາຣານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕາ ອປຣາປິ ເທວຘີຕໂຣ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາສຸປິ ຕເຖວ ນິຄຸຫິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີສຸ ເອກາ ຕາວ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ເນວ ທານາທີສຸ ກຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ປຣສ຺ສ ທາສີ ອໂຫສິໍ, ຕສ຺ສາ ເມ ສາມິໂກ ອຕິວິຍ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ, ຄຫິຕຄ຺ຄຫິເຕເນວ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກລິງ຺ຄເຣນ ວາ ສີສໍ ຠິນ຺ທຕິ. ສາຫໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂກເປ ‘ເອສ ຕວ ສາມິໂກ ລກ຺ຂຓາຫຕໍ ວາ ກາຕຸໍ ນາສາທີນິ ວາ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອິສ຺ສໂຣ, ມາ ກຸຊ຺ຌີ’ຕິ ອຕ຺ຕານເມວ ປຣິຠາເສຕ຺ວາ ໂກປໍ ນາມ ນ ອກາສິໍ, ເຕນ ເມ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ’’ຕິ. ອປຣາ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸຈ຺ຉຸເຂຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂມານາ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸຈ຺ຉຸຍຏ຺ຐິໍ ອທາສິໍ’’. ອປຣາ ເອກໍ ຕິມ຺ພຣຸສກໍ ອທາສິໍ. ອປຣາ ເອກໍ ເອຬາລຸກໍ ອທາສິໍ. ອປຣາ ເອກໍ ຜາຣຸສກໍ ອທາສິໍ. ອປຣາ ເອກໍ ມູລມຸຏ຺ຐິໍ. ອປຣາ ‘‘ນິມ຺ພມຸຏ຺ຐິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ປຣິຕ຺ຕທານໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອມ຺ເຫຫິ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ເຖໂຣ ຕາຫິ ກຕກມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສຈ຺ຈກຖນມຕ຺ເຕນ, ໂກປນິພ຺ພາປນມຕ຺ເຕນ, ອຕິປຣິຕ຺ຕເກນ ຕິມ຺ພຣຸສກາທິທານມຕ຺ເຕນ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ມໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ປຸຈ຺ຉສິ, ນນຸ ເຕ ເທວຕາຫິ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ກຖິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ລພ຺ຠຕິ ມຎ຺ເຎ ເອຕ຺ຕເກນ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຈ຺ຈມຕ຺ຕໍ ກເຖຕ຺ວາປິ ໂກປມຕ຺ຕໍ ຊຫິຕ຺ວາປິ ປຣິຕ຺ຕກໍ ທານໍ ທຕ຺ວາປິ ເທວໂລກໍ ຄຈ຺ຉຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໒໔. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠເຓ ນ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ທຊ຺ຊາ ອປ຺ປມ຺ປິ ຍາຈິໂຕ;

ເອເຕຫິ ຕີຫິ ຐາເນຫິ, ຄຈ຺ເຉ ເທວານ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈໍ ຠເຓຕິ ສຈ຺ຈໍ ທີເປຍ຺ຍ ໂວຫເຣຍ຺ຍ, ສຈ຺ເຈ ປຕິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ ປຣສ຺ສ ນ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ຍາຈິໂຕຕິ ຍາຈກາ ນາມ ສີລວນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕາ. ເຕ ຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເທຖາ’’ຕິ ອຍາຈິຕ຺ວາວ ຆຣທ຺ວາເຣ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຍາຈນ຺ຕິເຍວ ນາມ. ເອວໍ ສີລວນ຺ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອປ຺ປສ຺ມິໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ວິຊ຺ຊມາເນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ທເທຍ຺ຍ. ເອເຕຫິ ຕີຫີຕິ ເອເຕສຸ ຕີສຸ ເອເກນາປິ ກາຣເຓນ ເທວໂລກໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣປຎ຺ຫວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ພຸທ຺ຘປິຕຸພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ

ອຫິໍສກາ ເຍຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາເກຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຎ຺ຊນວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຏ຺ຐປຎ຺ຫໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຠຄວໂຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸຕສ຺ສ ສາເກຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນກາເລ ເອໂກ ສາເກຕວາສີ ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣຆຣທ຺ວາເຣ ທສພລໍ ທິສ຺ວາ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ນນຸ ນາມ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຊິຓ຺ຓກາເລ ມາຕາປິຕໂຣ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພາ, ກສ຺ມາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຕານໍ ນ ທສ຺ເສສິ. ມຍາ ຕາວ ທິຏ຺ໂຐສິ, ມາຕຣມ຺ປິ ປສ຺ສິຕຸໍ ເອຫີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກຸຫິໍ ຄໂຕສິ, ນນຸ ນາມ ມາຕາປິຕໂຣ ມຫລ຺ລກກາເລ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ‘‘ເອຖ ຠາຕຣໍ ວນ຺ທຖາ’’ຕິ ວນ຺ທາເປສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເຘວ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ເອກຏ຺ຐາເນເຍວ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເຍ ໂວ ນິມນ຺ເຕຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິເຓຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິມນ຺ເຕຕຸໍ ອາຄເຕ ‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ສ຺ວາຕນາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕມາ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວທນ຺ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸນທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໂຕ ຠຕ຺ຕຠາຊນສູເປຍ຺ຍຠາຊນານິ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ນິສີທນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປນ ນິມນ຺ຕເນ ອສຕິ ສຕ຺ຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ເສວ ເຄເຫ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອຕ຺ຕໂນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເທນ຺ຕາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕາ ອນາຄາມິຜລໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ‘‘ອາວຸໂສ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຸທ຺ໂຘທໂນ ປິຕາ, ມຫາມາຍາ ມາຕາ’ຕິ ຊານາຕິ, ຊານນ຺ໂຕວ ສທ຺ຘິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຕຖາຄຕໍ ‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທຕິ, ສຕ຺ຖາປິ ຕເຖວ ອຘິວາເສຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂຠປິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕເມວ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຈູຬປິຕາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມຫາປິຕາ. ສາປິ ເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມາຕາ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຈູຬມາຕາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມຫາມາຕາ. ເອວາຫໍ ທິຍຑ຺ຒຊາຕິສຫສ຺ສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ສໍວຑ຺ໂຒ, ທິຍຑ຺ຒຊາຕິສຫສ຺ສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຫຕ຺ເຖຕິ ຕີຓິ ຊາຕິສຫສ຺ສານິ ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ຍສ຺ມິໍ ມໂນ ນິວິສຕິ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາປິ ປສີທຕິ;

ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພເກ ໂປເສ, ກາມໍ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ວິສ຺ສເສ. (ຊາ. ໑.໑.໖໘);

‘‘ປຸພ຺ເພວ ສນ຺ນິວາເສນ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຫິເຕນ ວາ;

ເອວໍ ຕໍ ຊາຍເຕ ເປມໍ, ອຸປ຺ປລໍວ ຍໂຖທເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໗໔);

ສຕ຺ຖາ ເຕມາສເມວ ຕໍ ກຸລໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຫາສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ເອກກູຏາຄາຣເມວ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນີຫຣິໍສຸ. ສຕ຺ຖາປິ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອາຬາຫນໍ ອຄມາສິ. ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ກິຣ ມາຕາປິຕໂຣ’’ຕິ ມຫາຊໂນ ນິກ຺ຂມິ. ສຕ຺ຖາປິ ອາຬາຫນສມີເປ ເອກໍ ສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ມນຸສ຺ສາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ‘ມາຕາປິຕໂຣ ໂວ ກາລກຕາ’ຕິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ‘‘ມາ ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖາ’’ຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ອາສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ –

‘‘ອປ຺ປໍ ວຕ ຊີວິຕໍ ອິທໍ,

ໂອຣໍ ວສ຺ສສຕາປິ ມິຍ຺ຍຕິ;

ໂຍ ເຈປິ ອຕິຈ຺ຈ ຊີວຕິ,

ອຖ ໂສ ຊຣສາປິ ມິຍ຺ຍຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໑໐; ມຫານິ. ໓໙) –

ອິທໍ ຊຣາສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ. ເທສນາວສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ຠິກ຺ຂູ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ອຊານນ຺ຕາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຕສໍ ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປານໍ ອເສຂມຸນີນໍ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວຣູປາ ຫິ ອຈ຺ຈຸຕໍ ອມຕໍ ມຫານິພ຺ພານເມວ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໒໕. ‘‘ອຫິໍສກາ ເຍ ມຸນໂຍ, ນິຈ຺ຈໍ ກາເຍນ ສໍວຸຕາ;

ເຕ ຍນ຺ຕິ ອຈ຺ຈຸຕໍ ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຸນໂຍຕິ ໂມເນຍ຺ຍປຏິປທາຍ ມຄ຺ຄຜລປຕ຺ຕາ ອເສຂມຸນໂຍ. ກາເຍນາຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມເວຕໍ, ຕີຫິປິ ທ຺ວາເຣຫິ ສຸສໍວຸຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຈຸຕນ຺ຕິ ສສ຺ສຕໍ. ຐານນ຺ຕິ ອກຸປ຺ປຏ຺ຐານໍ ຘຸວຏ຺ຐານໍ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈເຣ ນ ໂສຈນ຺ຕິ ນ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ພຸທ຺ຘປິຕຸພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປຸຓ຺ຓທາສີວຕ຺ຖຸ

ສທາ ຊາຄຣມານານນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓໍ ນາມ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິໂນ ທາສິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕສ຺ສາ ກິຣ ເອກທິວສໍ ໂກຏ຺ຏນຕ຺ຖາຍ ພຫຸວີຫິໍ ອທໍສຸ. ສາ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ວີຫິໍ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕີ ວິສ຺ສມນຕ຺ຖາຍ ເສທຕິນ຺ເຕນ ຄຕ຺ເຕນ ພຫິວາເຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອງ຺ຄຸລິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ມຄ຺ຄເທສນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂລກໍ ນິມ຺ມິນິ. ປຸຓ຺ຓາ ເຕນາໂລເກນ ປພ຺ພເຕ ວິຈຣນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ເຂນ ອຸປທ຺ທຸຕາ ອິມາຍປິ ເວລາຍ ນິທ຺ທໍ ນ ອຸເປມິ, ຠທ຺ທນ຺ຕາ ກິໍ ກາຣຓາ ນ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຜາສຸກໍ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ທີຆຊາຕິເກນ ວາ ອຸປທ຺ທໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປາໂຕວ ກຸຓ຺ຑກໍ ອາທາຍ ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕເລ ປູວໍ ກຕ຺ວາ ອງ຺ຄາເຣສຸ ປຈິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ກຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖມຄ຺ເຄ ຂາທິສ຺ສາມີຕິ ຆຏໍ ອາທາຍ ຕິຕ຺ຖາຠິມຸຂີ ປາຍາສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸໍ ຕເມວ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ສາ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ສຕ຺ຖຣິ ທິຏ຺ເຐປິ ມມ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ສຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ອິທານິ ເມ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ຈ ອຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຖາ ຈ ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕ. ສເຈ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ທເທຍ຺ຍາຫໍ ອິມໍ ປູວ’’ນ຺ຕິ ຆຏໍ ເອກມນ຺ເຕ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ລູຂໍ ທານໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ມມ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເຕນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ມຫາຣາຊທຕ຺ຕິຍໍ ປຕ຺ຕໍ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ປູວໍ ຄຓ຺ຫິ. ປຸຓ຺ຓາປິ ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາວ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມເຍວ ເມ ສມິຊ຺ຌຕູ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຐິຕໂກວ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ.

ປຸຓ຺ຓາປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ເມ ສຕ຺ຖາ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປູວໍ ຄຓ຺ຫິ, ນ ປນິທໍ ຂາທິສ຺ສຕິ. ອທ຺ຘາ ປຸຣໂຕ ກາກສ຺ສ ວາ ສຸນຂສ຺ສ ວາ ທຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ວາ ຣາຊປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓີຕໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອສາ ຈິນ຺ເຕສີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ນິສີທນາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ເຖໂຣ ຈີວຣໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ພຫິນຄເຣເຍວ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ອກາສິ. ເທວຕາ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ເຠ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຸປກປ຺ປນກໍ ໂອຊໍ ມຘຸປຏລໍ ວິຍ ປີເຬຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ປຸຓ຺ຓາ ຈ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ເຖໂຣ ອຸທກໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ປຸຓ຺ຓໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ປຸຓ຺ເຓ ມມ ສາວເກ ປຣິຠວສີ’’ຕິ ອາຫ. ນ ປຣິຠວາມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ອຖ ຕຍາ ມມ ສາວເກ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກິໍ ກຖິຕນ຺ຕິ? ‘‘ອຫໍ ຕາວ ອິມິນາ ທຸກ຺ຂຸປທ຺ທເວນ ນິທ຺ທໍ ນ ອຸເປມິ, ຠທ຺ທນ຺ຕາ ກິມຕ຺ຖໍ ນິທ຺ທໍ ນ ອຸເປນ຺ຕິ, ອທ຺ຘາ ກສ຺ສຈິ ອຜາສຸກໍ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ທີຆຊາຕິເກນ ວາ ອຸປທ຺ທໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ຈິນ຺ຕິຕນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຸຓ຺ເຓ ຕ຺ວໍ ນ ຕາວ ທຸກ຺ຂຸປທ຺ທເວນ ນິທ຺ທາຍສິ, ມມ ສາວກາ ສທາ ຊາຄຣິຍມນຸຍຸຕ຺ຕຕາຍ ນ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໒໖. ‘‘ສທາ ຊາຄຣມານານໍ, ອໂຫຣຕ຺ຕານຸສິກ຺ຂິນໍ;

ນິພ຺ພານໍ ອຘິມຸຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອາສວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອໂຫຣຕ຺ຕານຸສິກ຺ຂິນນ຺ຕິ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂມານານໍ. ນິພ຺ພານໍ ອຘິມຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຊ຺ຌາສຍານໍ. ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອວຣູປານໍ ສພ຺ເພປິ ອາສວາ ອຕ຺ຖໍ ວິນາສໍ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ຍຖາຐິຕາ ປຸຓ຺ຓາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ສຕ຺ຖາ ກຸຓ຺ຑກອງ຺ຄາຣປູເວນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ອາວຸໂສ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ກຕໍ ປຸຓ຺ຓາຍ ທິນ຺ເນນ ກຸຓ຺ຑກອງ຺ຄາຣປູເວນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ມຍາ ອິມາຍ ທິນ຺ນກຸຓ຺ຑກໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

‘‘ຠຸຕ຺ວາ ຕິຓປຣິຆາສໍ, ຠຸຕ຺ວາ ອາຈາມກຸຓ຺ຑກໍ;

ເອຕໍ ເຕ ໂຠຊນໍ ອາສິ, ກສ຺ມາ ທານິ ນ ຠຸຎ຺ຊສິ.

‘‘ຍຕ຺ຖ ໂປສໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຊາຕິຍາ ວິນເຍນ ວາ;

ພຫຸໍ ຕຕ຺ຖ ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມ, ອປິ ອາຈາມກຸຓ຺ຑກໍ.

‘‘ຕ຺ວຎ຺ຈ ໂຂ ມໍ ປຊານາສິ, ຍາທິສາຍໍ ຫຍຸຕ຺ຕໂມ;

ຊານນ຺ໂຕ ຊານມາຄມ຺ມ, ນ ເຕ ຠກ຺ຂາມິ ກຸຓ຺ຑກ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໓.໑໐-໑໒) –

ອິມໍ ກຸຓ຺ຑກສິນ຺ຘວໂປຕກຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖສິ.

ປຸຓ຺ຓທາສີວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອຕຸລອຸປາສກວຕ຺ຖຸ

ໂປຣາຓເມຕນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕຸລໍ ນາມ ອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ຫິ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ອຸປາສໂກ ປຎ຺ຈສຕອຸປາສກປຣິວາໂຣ ເອກທິວສໍ ເຕ ອຸປາສເກ ອາທາຍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ໂສ ປນາຍສ຺ມາ ປຏິສລ຺ລານາຣາໂມ ສີໂຫ ວິຍ ເອກຈາໂຣ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ເຖໂຣ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສີ’’ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ອຸຏ຺ຐາຍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ເຖເຣນ ‘‘ເກນຕ຺ເຖນ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ອຸປາສເກ ອາທາຍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ເຖໂຣ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສິ, ສ຺ວາຫໍ ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອິຘາຄໂຕ, ຘມ຺ມໍ ເມ ກເຖຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ເຖໂຣ ‘‘ເຕນ ຫິ ອຸປາສກາ ນິສີທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ພຫຸກໍ ກຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ອຸປາສໂກປິ ‘‘ອຠິຘມ຺ມກຖາ ນາມ ອຕິສຓ຺ຫາ, ເຖໂຣ ພຫຸໍ ອຠິຘມ຺ມເມວ ກເຖສິ, ອມ຺ຫາກໍ ອິມິນາ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຣິສໍ ອາທາຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ.

ເຖເຣນາປິ ‘‘ກິໍ ອຸປາສກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິມ຺ຫາ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາລາປສລ຺ລາປມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ກຸທ຺ຘາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມິມ຺ຫາ, ໂສປິ ໂນ ອຕິສຓ຺ຫໍ ພຫຸໍ ອຠິຘມ຺ມເມວ ກເຖສິ, ‘ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ ເອຕສ຺ສາປິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອິຘາຄມິມ຺ຫາ, ກເຖຫິ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມກຖ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸຓາຖາຕິ ເຖໂຣ ເຕສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປກເມວ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ເຕ ເຖຣສ຺ສປິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ກສ຺ມາ ອຸປາສກາ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສຸໂຕ ປນ ໂວ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ອາທິໂຕ ເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິມ຺ຫາ, ໂສ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສິ, ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິມ຺ຫາ, ເຕນ ໂນ ພຫຸ ອຠິຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ, ຕໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິມ຺ຫາ, ເຕນ ໂນ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກວ ຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ, ຕສ຺ສປິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອິຘາຄຕມ຺ຫາ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອຕຸລ, ໂປຣາຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຈິຓ຺ຓເມເວຕໍ, ຕຸຓ຺ຫີຠູຕມ຺ປິ ພຫຸກຖມ຺ປິ ມນ຺ທກຖມ຺ປິ ຄຣຫນ຺ຕິເຍວ. ເອກນ຺ຕໍ ຄຣຫິຕພ຺ໂພເຍວ ວາ ຫິ ປສໍສິຕພ຺ໂພເຍວ ວາ ນຕ຺ຖິ. ຣາຊາໂນປິ ເອກຈ຺ເຈ ນິນ຺ທນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ປສໍສນ຺ຕິ. ມຫາປຖວິມ຺ປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍປິ ອາກາສາທໂຍປິ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕມ຺ປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ເອກຈ຺ເຈ ຄຣຫນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ປສໍສນ຺ຕິ. ອນ຺ຘພາລານຎ຺ຫິ ນິນ຺ທາ ວາ ປສໍສາ ວາ ອປ຺ປມາຓາ, ປຓ຺ຑິເຕນ ປນ ເມຘາວິນາ ນິນ຺ທິໂຕ ນິນ຺ທິໂຕ ນາມ, ປສໍສິໂຕ ຈ ປສໍສິໂຕ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໒໗. ‘‘ໂປຣາຓເມຕໍ ອຕຸລ, ເນຕໍ ອຊ຺ຊຕນາມິວ;

ນິນ຺ທນ຺ຕິ ຕຸຓ຺ຫິມາສີນໍ, ນິນ຺ທນ຺ຕິ ພຫຸຠາຓິນໍ;

ມິຕຠາຓິມ຺ປິ ນິນ຺ທນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ອນິນ຺ທິໂຕ.

໒໒໘. ‘‘ນ ຈາຫຸ ນ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ເຈຕຣຫິ ວິຊ຺ຊຕິ;

ເອກນ຺ຕໍ ນິນ຺ທິໂຕ ໂປໂສ, ເອກນ຺ຕໍ ວາ ປສໍສິໂຕ.

໒໒໙. ‘‘ຍໍ ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປສໍສນ຺ຕິ, ອນຸວິຈ຺ຈ ສຸເວ ສຸເວ;

ອຈ຺ຉິທ຺ທວຸຕ຺ຕິໍ ເມຘາວິໍ, ປຎ຺ຎາສີລສມາຫິຕໍ.

໒໓໐. ‘‘ນິກ຺ຂໍ ຊມ຺ໂພນທສ຺ເສວ, ໂກ ຕໍ ນິນ຺ທິຕຸມຣຫຕິ;

ເທວາປິ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ປສໍສິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂປຣາຓເມຕນ຺ຕິ ປຸຣາຓກໍ ເອຕໍ. ອຕຸລາຕິ ຕໍ ອຸປາສກໍ ນາເມນ ອາລປຕິ. ເນຕໍ ອຊ຺ຊຕນາມິວາຕິ ອິທໍ ນິນ຺ທນໍ ວາ ປສໍສນໍ ວາ ອຊ຺ຊຕນໍ ອຘຸນາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຍ ນ ໂຫຕິ. ຕຸຓ຺ຫິມາສີນນ຺ຕິ ກິໍ ເອໂສ ມູໂຄ ວິຍ ພຘິໂຣ ວິຍ ກິຎ຺ຈິ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນຕິ ນິນ຺ທນ຺ຕິ. ພຫຸຠາຓິນນ຺ຕິ ກິໍ ເອສ ວາຕາຫຕຕາລປຓ຺ຓໍ ວິຍ ຕຏຕຏາຍຕິ, ອິມສ຺ສ ກຖາປຣິຍນ຺ໂຕເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ນິນ຺ທນ຺ຕິ. ມິຕຠາຓິມ຺ປີຕິ ກິໍ ເອສ ສຸວຓ຺ຓຫິຣຎ຺ຎໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ນິນ຺ທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອນິນ຺ທິໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈາຫູຕິ ອຕີເຕປິ ນາໂຫສິ, ອນາຄເຕປິ ນ ຠວິສ຺ສຕິ.

ຍໍ ເຈ ວິຎ຺ຎູຕິ ພາລານໍ ນິນ຺ທາ ວາ ປສໍສາ ວາ ອປ຺ປມາຓາ, ຍໍ ປນ ປຓ຺ຑິຕາ ທິວເສ ທິວເສ ອນຸວິຈ຺ຈ ນິນ຺ທກາຣຓໍ ວາ ປສໍສກາຣຓໍ ວາ ຊານິຕ຺ວາ ປສໍສນ຺ຕິ, ອຈ຺ຉິທ຺ທາຍ ວາ ສິກ຺ຂາຍ ອຈ຺ຉິທ຺ທາຍ ວາ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ຉິທ຺ທວຸຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເມຘາວິໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາຍ ເຈວ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາສີລສມາຫິຕໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ຕໍ ສຸວຓ຺ຓໂທສວິຣຫິຕໍ ຆຏ຺ຏນມຊ຺ຊນກ຺ຂມໍ ຊມ຺ໂພນທນິກ຺ຂໍ ວິຍ ໂກ ນິນ຺ທິຕຸມຣຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທວາປີຕິ ເທວຕາປິ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາປິ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປຏ຺ຐາຍ ໂຖເມນ຺ຕິ ປສໍສນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຸນາປີຕິ ນ ເກວລໍ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ, ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ເອສ ປສໍສິໂຕເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ປຎ຺ຈສຕາປິ ອຸປາສກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ອຕຸລອຸປາສກວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ

ກາຍປ຺ປໂກປນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກທິວສຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເຕສໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ຍຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຏ຺ຐປາທຸກາ ອາຣຸຍ຺ຫ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ຂຏຂຏາຕິສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອານນ຺ທ, ກິໍ ສທ຺ໂທ ນາເມໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ປາທຸກາ ອາຣຸຍ຺ຫ ຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ຂຏຂຏສທ຺ໂທ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ກາຍາທີນິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໓໑. ‘‘ກາຍປ຺ປໂກປໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ກາເຍນ ສໍວຸໂຕ ສິຍາ;

ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຫິຕ຺ວາ, ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈເຣ.

໒໓໒. ‘‘ວຈີປໂກປໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ວາຈາຍ ສໍວຸໂຕ ສິຍາ;

ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຫິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈເຣ.

໒໓໓. ‘‘ມໂນປໂກປໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ມນສາ ສໍວຸໂຕ ສິຍາ;

ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຫິຕ຺ວາ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈເຣ.

໒໓໔. ‘‘ກາເຍນ ສໍວຸຕາ ຘີຣາ, ອໂຖ ວາຈາຍ ສໍວຸຕາ;

ມນສາ ສໍວຸຕາ ຘີຣາ, ເຕ ເວ ສຸປຣິສໍວຸຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາຍປ຺ປໂກປນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ. ກາເຍນ ສໍວຸໂຕຕິ ກາຍທ຺ວາເຣ ທຸຈ຺ຈຣິຕປເວສນໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ສໍວຸໂຕ ປິຫິຕທ຺ວາໂຣ ສິຍາ. ຍສ຺ມາ ປນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຫິຕ຺ວາ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຫິຕ຺ວາ, ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈເຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນ຺ຕຣຄາຖາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກາເຍນ ສໍວຸຕາ ຘີຣາຕິ ເຍ ປຓ຺ຑິຕາ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ອກໂຣນ຺ຕາ ກາເຍນ, ມຸສາວາທາທີນິ ອກໂຣນ຺ຕາ ວາຈາຍ, ອຠິຊ຺ຌາທີນິ ອສມຸຏ຺ຐເປນ຺ຕາ ມນສາ ສໍວຸຕາ, ເຕ ອິຘ ໂລກສ຺ມິໍ ສຸສໍວຸຕາ ສຸຣກ຺ຂິຕາ ສຸໂຄປິຕາ ສຸປິຫິຕທ຺ວາຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

ໂກຘວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕ຺ຕຣສໂມ ວຄ຺ໂຄ.