໑໖. ປິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ຕໂຍຊນປພ຺ພຊິຕວຕ຺ຖຸ

ອໂຍເຄຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕໂຍ ປພ຺ພຊິເຕ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ມາຕາປິຕູນໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ ປິໂຍ ມນາໂປ. ໂສ ເອກທິວສໍ ເຄເຫ ນິມນ຺ຕິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ເຕ ນານຸຊານິໍສຸ. ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ພຫິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ‘‘ອິມໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ມາຕຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ, ມາຕາ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕີ ປິຕຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ອຖສ຺ສ ເອກທິວສໍ ປິຕຣິ ພຫິ ຄເຕ ມາຕາ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ທ຺ວາຣພາຫໍ ນິສ຺ສາຍ ເອກໍ ປາເທຫິ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ຉມາຍ ນິສິນ຺ນາ ສຸຕ຺ຕໍ ກນ຺ຕຕິ. ໂສ ‘‘ອິມໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ໂຖກໍ ຕາວ ອເປຫິ, ສຣີຣວລຎ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕາຍ ປາເທ ສມິຎ຺ຊິເຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວເຄນ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ ມໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ.

ອຖສ຺ສ ປິຕາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຫໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ສາມິ, ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ອໂຫສີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ວິຫາຣໍ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ທິສ຺ວາ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ມໍ ນາເສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ເຕ ປພ຺ພຊິເຕ ອຫໍ ອິທານິ ເຄເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ຈ ປຕິ ຈ ຈິຣາຍນ຺ຕິ, ກຈ຺ຈິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ ເຕ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ປພ຺ພຊິເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມສໍ ປພ຺ພຊິຕກາເລ ມມ ເຄເຫນ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ສຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ເຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ວິນາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ວິຫາເຣປິ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສເຍປິ ເອກໂຕວ ນິສີທິຕ຺ວາ ສລ຺ລປນ຺ຕາ ທິວສໍ ວີຕິນາເມນ຺ຕິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂູປິ ຠິກ຺ຂູນິໂຍປິ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ເນສໍ ກິຣິຍໍ ສຕ຺ຖຸໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣຖ? ນ ຫິ ເອສ ປພ຺ພຊິຕານໍ ໂຍໂຄ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວິນາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມາ’’ຕິ. ‘‘ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ກຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ປິຍານຎ຺ຫິ ອທສ຺ສນໍ, ອປ຺ປິຍານຎ຺ຈ ທສ຺ສນໍ ທຸກ຺ຂເມວ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຈ ກຎ຺ຈິ ປິຍໍ ວາ ອປ຺ປິຍໍ ວາ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໐໙. ‘‘ອໂຍເຄ ຍຸຎ຺ຊມຕ຺ຕານໍ, ໂຍຄສ຺ມິຎ຺ຈ ອໂຍຊຍໍ;

ອຕ຺ຖໍ ຫິຕ຺ວາ ປິຍຄ຺ຄາຫີ, ປິເຫຕຕ຺ຕານຸໂຍຄິນໍ.

໒໑໐. ‘‘ມາ ປິເຍຫິ ສມາຄຎ຺ຉິ, ອປ຺ປິເຍຫິ ກຸທາຈນໍ;

ປິຍານໍ ອທສ຺ສນໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອປ຺ປິຍານຎ຺ຈ ທສ຺ສນໍ.

໒໑໑. ‘‘ຕສ຺ມາ ປິຍໍ ນ ກຍິຣາຖ, ປິຍາປາໂຍ ຫິ ປາປໂກ;

ຄນ຺ຖາ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຍສໍ ນຕ຺ຖິ ປິຍາປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອໂຍເຄຕິ ອຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ເພ ອໂຍນິໂສມນສິກາເຣ. ເວສິຍາໂຄຈຣາທິເຠທສ຺ສ ຫິ ຉພ຺ພິຘສ຺ສ ອໂຄຈຣສ຺ສ ເສວນໍ ອິຘ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ອໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ອຕ຺ຕານໍ ຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍຄສ຺ມິນ຺ຕິ ຕພ຺ພິປຣີເຕ ຈ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ອຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖໍ ຫິຕ຺ວາຕິ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຘິສີລາທິສິກ຺ຂຕ຺ຕຍໍ ອຕ຺ໂຖ ນາມ, ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຫິຕ຺ວາ. ປິຍຄ຺ຄາຫີຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕໍ ປິຍເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ປິເຫຕຕ຺ຕານຸໂຍຄິນນ຺ຕິ ຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສາສນໂຕ ຈຸໂຕ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເຍ ອຕ຺ຕານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ສີລາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ສນ຺ຕິກາ ສກ຺ກາຣໍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປິເຫຕິ, ‘‘ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ເອວຣູໂປ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມາ ປິເຍຫີຕິ ປິເຍຫິ ສຕ຺ເຕຫິ ວາ ສງ຺ຂາເຣຫິ ວາ ກຸທາຈນໍ ເອກກ຺ຂເຓປິ ນ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕຖາ ອປ຺ປິເຍຫິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປິຍາ ນຎ຺ຫິ ວິໂຍຄວເສນ ອທສ຺ສນໍ ອປ຺ປິຍານຎ຺ຈ ອຸປສງ຺ກມນວເສນ ທສ຺ສນໍ ນາມ ທຸກ຺ຂໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມາ ກຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ວາ ສງ຺ຂາຣໍ ວາ ປິຍໍ ນາມ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ປິຍາປາໂຍ ຫີຕິ ປິເຍຫິ ອປາໂຍ ວິໂຍໂຄ. ປາປໂກຕິ ລາມໂກ. ຄນ຺ຖາ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຍສໍ ປິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ໂຖ ປຫີຍຕິ. ເຍສໍ ອປ຺ປິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ພ຺ຍາປາໂທ ກາຍຄນ຺ໂຖ. ເຕສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ປຫີເນສຸ ເສສຄນ຺ຖາ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ປິຍໍ ວາ ອປ຺ປິຍໍ ວາ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ. ເຕນ ປນ ຕໂຍ ຊນາ ‘‘ມຍໍ ວິນາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມາ’’ຕິ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ເຄຫເມວ ອຄມິໍສູຕິ.

ຕໂຍຊນປພ຺ພຊິຕວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.

໒. ອຎ຺ຎຕຣກຸຏຸມ຺ພິກວຕ຺ຖຸ

ປິຍໂຕ ຊາຍຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ເຕ ກາລກເຕ ປຸຕ຺ຕໂສກາຠິຠູໂຕ ອາຬາຫນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຣທຕິ, ປຸຕ຺ຕໂສກໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເອກໍ ປຈ຺ຉາສມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກາຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ເຄຫມຊ຺ເຌ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ນິສິນ຺ເນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອຸປາສກ, ທຸກ຺ຂິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ປຸຕ຺ຕວິໂຍຄທຸກ຺ເຂ ອາໂຣຈິເຕ, ‘‘ອຸປາສກ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ອິທໍ ມຣຓໍ ນາມ ນ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ, ນ ຈ ເອກສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ຍາວຕາ ປນ ຠວຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ໂຫຕິເຍວ. ເອກສງ຺ຂາໂຣປິ ນິຈ຺ໂຈ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ‘ມຣຓຘມ຺ມໍ ມຕໍ, ຠິຊ຺ຊນຘມ຺ມໍ ຠິນ຺ນ’ນ຺ຕິ ໂຍນິໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ນ ໂສຈິຕພ຺ພໍ. ໂປຣາຓປຓ຺ຑິຕາປິ ຫິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຕກາເລ ‘ມຣຓຘມ຺ມໍ ມຕໍ, ຠິຊ຺ຊນຘມ຺ມໍ ຠິນ຺ນ’ນ຺ຕິ ໂສກໍ ອກຕ຺ວາ ມຣຓສ຺ສຕິເມວ ຠາວຍິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເກ ເອວມກໍສຸ, ກທາ ຈ ອກໍສຸ, ອາຈິກ຺ຂຖ ເມ’’ຕິ ຍາຈິໂຕ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ປກາສນຕ຺ຖໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

‘‘ອຸຣໂຄວ ຕຈໍ ຊິຓ຺ຓໍ, ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ສໍ ຕນຸໍ;

ເອວໍ ສຣີເຣ ນິພ຺ໂຠເຄ, ເປເຕ ກາລກເຕ ສຕິ.

‘‘ຑຍ຺ຫມາໂນ ນ ຊານາຕິ, ຎາຕີນໍ ປຣິເທວິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ນ ໂສຈາມິ, ຄໂຕ ໂສ ຕສ຺ສ ຍາ ຄຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໕.໑໙-໒໐) –

ອິມໍ ປຎ຺ຈກນິປາເຕ ອຸຣຄຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ປິຍປຸຕ຺ເຕ ກາລກເຕ ຍຖາ ເອຕຣຫິ ຕ຺ວໍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິຣາຫາໂຣ ໂຣທນ຺ໂຕ ວິຈຣສິ, ຕຖາ ອວິຈຣິຕ຺ວາ ມຣຓສ຺ສຕິຠາວນາພເລນ ໂສກໍ ອກຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສຸ, ກມ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ‘ປິຍປຸຕ຺ໂຕ ເມ ກາລກໂຕ’ຕິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຫິ ໂສໂກ ວາ ຠຍໍ ວາ ປິຍເມວ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໑໒. ‘‘ປິຍໂຕ ຊາຍຕີ ໂສໂກ, ປິຍໂຕ ຊາຍຕີ ຠຍໍ;

ປິຍໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ໂສໂກ ກຸໂຕ ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປິຍໂຕຕິ ວຏ຺ຏມູລໂກ ຫິ ໂສໂກ ວາ ຠຍໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ປິຍເມວ ສຕ຺ຕໍ ວາ ສງ຺ຂາຣໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ປນ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣກຸຏຸມ຺ພິກວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.

໓. ວິສາຂາວຕ຺ຖຸ

ເປມໂຕ ຊາຍຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິສາຂໍ ອຸປາສິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາ ກິຣ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘີຕຣໍ ສຸທຕ຺ຕໍ ນາມ ກຸມາຣິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກາເຣສິ. ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາລມກາສິ. ສາ ຕສ຺ສາ ສຣີຣນິກ຺ເຂປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ໂສກໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ທຸກ຺ຂິນີ ທຸມ຺ມນາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ວິສາເຂ, ທຸກ຺ຂິນີ ທຸມ຺ມນາ ອສ຺ສຸມຸຂາ ໂຣທມານາ ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ປິຍາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ກຸມາຣິກາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນາ, ອິທານິ ຕຖາຣູປໍ ນ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິຕ຺ຕກາ ປນ, ວິສາເຂ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິເຍວ ເມ ກຖິຕໍ ສຕ຺ຕ ຊນໂກຏິໂຍ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ປນາຍໍ ເອຕ຺ຕໂກ ຊໂນ ຕວ ນຕ຺ຕາຍ ສທິໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກຕິ ປນ ຊນາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເທວສິກໍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ພຫູ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕວ ອໂສຈນກາໂລ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ໂຣທນ຺ຕີເຍວ ວິຈເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕໍ ມຍາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ ຫິ ມາ ໂສຈິ, ໂສໂກ ວາ ຠຍໍ ວາ ເປມໂຕວ ຊາຍຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໑໓. ‘‘ເປມໂຕ ຊາຍຕີ ໂສໂກ, ເປມໂຕ ຊາຍຕີ ຠຍໍ;

ເປມໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ໂສໂກ ກຸໂຕ ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເປມໂຕຕິ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທີສຸ ກຕໍ ເປມເມວ ນິສ຺ສາຍ ໂສໂກ ຊາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ວິສາຂາວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.

໔. ລິຈ຺ຉວີວຕ຺ຖຸ

ຣຕິຍາ ຊາຍຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວສາລິໍ ນິສ຺ສາຍ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວີ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເຕ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ຉຓທິວເສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສທິເສຫິ ອລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານຄມນຕ຺ຖາຍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ລິຈ຺ຉວໂຍ, ເຍຫິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ, ເຕ ອິເມ ໂອໂລເກນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ເຕປິ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອກໍ ນຄຣໂສຠິນິໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອິສ຺ສາຠິຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ໂລຫິຕໍ ນທິໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ. ອຖ ເນ ມຎ຺ເຈນາທາຍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖາປິ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິ. ຠິກ຺ຂູປິ ລິຈ຺ຉວໂຍ ຕຖາ ນີຍມາເນ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ປາໂຕວ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ເທວາ ວິຍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິທານິ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ນິສ຺ສາຍ ອິມໍ ພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ໂສໂກ ວາ ຠຍໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຣຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໑໔. ‘‘ຣຕິຍາ ຊາຍຕີ ໂສໂກ, ຣຕິຍາ ຊາຍຕີ ຠຍໍ;

ຣຕິຍາ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ໂສໂກ ກຸໂຕ ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣຕິຍາຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓຣຕິໂຕ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ລິຈ຺ຉວີວຕ຺ຖຸ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘກຸມາຣວຕ຺ຖຸ

ກາມໂຕຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘກຸມາຣໍ ນາມ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ຈຸຕສຕ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຊາຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິຕ຺ຖິສມີປໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອິຕ຺ຖິຍາ ຄຍ຺ຫມາໂນ ໂຣທຕິ. ວຕ຺ຖຈຸມ຺ພຏເກນ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍນ຺ຕິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ, ‘‘ຕາຕ, ອາວາຫໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ເມ ອິຕ຺ຖິຍາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຍມາໂນ ປຎ຺ຈສເຕ ສຸວຓ຺ຓກາເຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂສຫສ຺ສໍ ທາເປຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ປາສາທິກໍ ຆນໂກຏ຺ຏິມໍ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຸນ ມາຕາປິຕູຫິ, ‘‘ຕາຕ, ຕຍິ ອາວາຫໍ ອກໂຣນ຺ເຕ ກຸລວໍໂສ ນ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ, ກຸມາຣິກໍ ເຕ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ສເຈ ເມ ເອວຣູປໍ ກຸມາຣິກໍ ອາເນສ຺ສຖ, ກຣິສ຺ສາມິ ໂວ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ, ອວສ຺ສໍ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ກຕປຸຎ຺ຎາ ກຸມາຣິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຈ຺ຉຖ ອິມໍ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ກຸມາຣິກໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ປຫິຓິໍສຸ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ມທ຺ທຣຏ຺ເຐ ສາຄລນຄຣໍ ຄຕາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ນຄເຣ ເອກາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ອຠິຣູປາ ກຸມາຣິກາ ອໂຫສິ, ຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສູປຣິມຕເລ ປຣິວາເສສຸໍ. ເຕປິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ສເຈ ອິຘ ເອວຣູປາ ກຸມາຣິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມໍ ທິສ຺ວາ ‘ອຍໍ ອສຸກສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ຘີຕາ ວິຍ ອຠິຣູປາ’ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ຕິຕ຺ຖມຄ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ.

ອຖສ຺ສ ກຸມາຣິກາຍ ຘາຕີ ຕໍ ກຸມາຣິກໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ນ຺ຫາຍິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖໍ ອາຄຕາ ຕໍ ຣູປກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຘີຕາ ເມ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ທຸພ຺ພິນີຕາສິ, ອິທາເນວາຫໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ຕ຺ວໍ ມຍາ ປຸເຣຕຣໍ ອິຘາຄຕາສີ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຖທ຺ຘຠາວຎ຺ເຈວ ນິພ຺ພິກາຣຕຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ເມ, ຘີຕາຕິ ສຎ຺ຎມກາສິໍ, ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ເອວຣູປາ ເຕ, ອມ຺ມ, ຘີຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ອຍໍ ມມ ຘີຕຸ ສນ຺ຕິເກ ກິໍ ອຄ຺ຆຕີຕິ? ເຕນ ຫິ ເຕ ຘີຕຣໍ ອມ຺ຫາກໍ ທສ຺ເສຫີຕິ. ສາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາມິການໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຕປຏິສມ຺ໂມທນາ ຘີຕຣໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ສຸວຓ຺ຓຣູປກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐເປສຸໍ. ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ນິປ຺ປຠໍ ອໂຫສິ, ກຸມາຣິກາ ສປ຺ປຠາ ອໂຫສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕໍ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ກຸມາຣິກໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘກຸມາຣສ຺ສ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ເຕ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ນໍ ສີຆໍ ອາເນຖາ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ປຫິຓິໍສຸ.

ກຸມາໂຣປິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກຎ຺ຈນຣູປໂຕປິ ກິຣ ອຠິຣູປຕຣາ ທາຣິກາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສວນວເສເນວ ສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ສີຆໍ ອາເນນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ສາປິ ໂຂ ຍານໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອານີຍມານາ ອຕິສຸຂຸມາລຕາຍ ຍານຸຄ຺ຆາເຕນ ສມຸປ຺ປາທິຕວາຕໂຣຄາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄເຍວ ກາລມກາສິ. ກຸມາໂຣປິ ‘‘ອາຄຕາ’’ຕິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ອຕິສິເນເຫນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສຫສາວ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ວິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ໂສ ‘‘ຕຖາຣູປາຍ ນາມ ອິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມາຄມໍ ນາລຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທມນສ຺ໂສ ປພ຺ພເຕນ ວິຍ ໂສກທຸກ຺ເຂນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນ຺ໂຕເຄຫໍ ປເວເສຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ‘‘ກຫໍ ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘກຸມາໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເອໂສ, ຠນ຺ເຕ, ອາຫາຣູປຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ປກ຺ໂກສຖ ນ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຸມາຣ, ພລວໂສໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ‘ເອວຣູປາ ນາມ ອິຕ຺ຖີ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ກາລກຕາ’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ພລວໂສໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ເມ ນຈ຺ຉາເທຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຊານາສິ ປນ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ກິໍ ເຕ ນິສ຺ສາຍ ໂສໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກາມໍ ນິສ຺ສາຍ, ກຸມາຣ, ພລວໂສໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສໂກ ວາ ຠຍໍ ວາ ກາມໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໑໕. ‘‘ກາມໂຕ ຊາຍຕີ ໂສໂກ, ກາມໂຕ ຊາຍຕີ ຠຍໍ;

ກາມໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ໂສໂກ ກຸໂຕ ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາມໂຕຕິ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມໂຕ, ທຸວິຘມ຺ເປຕໍ ກາມໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘກຸມາໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘກຸມາຣວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ

ຕຓ຺ຫາຍ ຊາຍຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ເອກທິວສໍ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ໂສເຘຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາປິ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຸເຣຕຣໍ ອາລປິຕ຺ວາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຂຕ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂສເຘມີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ວາ ຄໂຕ. ປຸນທິວເສປິ ຕສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ ກສິຕຸໍ ອາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຂຕ຺ຕໍ ກສາມິ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ປຸນທິວສາທີສຸປິ ຕເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ເຂຕ຺ຕໍ ວປາມິ ນິທ຺ເທມິ ຣກ຺ຂາມີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຫ – ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ຕ຺ວໍ ມມ ເຂຕ຺ຕໂສຘນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄໂຕ. ສເຈ ເມ ສສ຺ສໍ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ສໍວິຠາຄໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ອທຕ຺ວາ ສຍໍ ນ ຂາທິສ຺ສາມິ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ຕ຺ວໍ ມມ ສຫາໂຍ’’ຕິ.

ອຖສ຺ສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສສ຺ສໍ ສມ຺ປຊ຺ຊິ, ຕສ຺ສ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ເມ ສສ຺ສໍ, ສ຺ເວ ທານິ ລາຍາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ລາຍນຕ຺ຖໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ຣຕ຺ຕິໍ ມຫາເມໂຆ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ສສ຺ສໍ ຫຣິ, ເຂຕ຺ຕໍ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ຐປິຕສທິສໍ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ປຐມທິວສໍເຍວ ‘‘ຕໍ ສສ຺ສໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປາໂຕວ ‘‘ເຂຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄໂຕ ຕຸຈ຺ຉໍ ເຂຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂສໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມມ ເຂຕ຺ຕໂສຘນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄໂຕ, ອຫມ຺ປິ ນໍ ‘ອິມສ຺ມິໍ ສສ຺ເສ ນິປ຺ຜນ຺ເນ ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ສໍວິຠາຄໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ອທຕ຺ວາ ສຍໍ ນ ຂາທິສ຺ສາມິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານິ ຕ຺ວໍ ມມ ສຫາໂຍ’ຕິ ອວຈໍ. ໂສປິ ເມ ມໂນຣໂຖ ມຕ຺ຖກໍ ນ ປາປຸຓີ’’ຕິ ອາຫາຣູປຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສຫາຍໍ ເມ ອາເນຕ຺ວາ ອິຘ ນິສີທາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິຊໂນ ຕຖາ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຄພ຺ເຠ ນິປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປກ຺ໂກສຖ ນ’’ນ຺ຕິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ອາຫ ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ? ໂຠ ໂຄຕມ, ຕຸມ຺ເຫ ມມ ເຂຕ຺ຕໂສຘນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄຕາ, ອຫມ຺ປິ ‘‘ສສ຺ເສ ນິປ຺ຜນ຺ເນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສໍວິຠາຄໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວຈໍ. ໂສ ເມ ມໂນຣໂຖ ອນິປ຺ຜນ຺ໂນ, ເຕນ ເມ ໂສໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ເມ ນຈ຺ຉາເທຕີຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຊານາສິ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິໍ ເຕ ນິສ຺ສາຍ ໂສໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຊານາມິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຕ຺ວໍ ປນ ຊານາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ໂສໂກ ວາ ຠຍໍ ວາ ຕຓ຺ຫໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໑໖. ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ຊາຍຕີ ໂສໂກ, ຕຓ຺ຫາຍ ຊາຍຕີ ຠຍໍ;

ຕຓ຺ຫາຍ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ໂສໂກ ກຸໂຕ ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຍາຕິ ຉທ຺ວາຣິກາຍ ຕຓ຺ຫາຍ, ເອຕໍ ຕຓ຺ຫໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫີຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ປຎ຺ຈສຕທາຣກວຕ຺ຖຸ

ສີລທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຈສຕທາຣເກ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກທິວສຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ອສີຕິມຫາເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຉຓທິວເສ ປຎ຺ຈສເຕ ທາຣເກ ປູວປຈ຺ຉິໂຍ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອທ຺ທສ. ເຕປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ, ເຕ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸມ຺ປິ ‘‘ປູວໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນ ວທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຄຕກາເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ຂາທິສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປູເວ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ຠນ຺ເຕ, ປູວາ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ນ ປສ຺ສຖ ເຕ ທາຣເກ ປູວປຈ຺ຉິໂຍ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູປາ ນາມ ທາຣກາ ກສ຺ສຈິ ປູວໍ ນ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ກິຎ຺ຈາປິ ເອເຕ ມໍ ວາ ຕຸມ຺ເຫ ວາ ປູເວຫິ ນ ນິມນ຺ຕຍິໍສຸ, ປູວສາມິໂກ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ປູເວ ຂາທິຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ເອກປຸຄ຺ຄເລປິ ອິສ຺ສາ ວາ ໂທໂສ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອິມໍ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທາຍ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຉາຍາຍ ນິສີທິ. ທາຣກາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນຫາ ປີຕິເວເຄນ ປຣິປຸຓ຺ຓສຣີຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິໂຍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປູເວ ປຈ຺ຉີຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖຣໍ ວທິໍສຸ. ອຖ ເນ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ເອສ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ໂນ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສໍວິຠາຄໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປູເວ ທຕ຺ວາ ໂອໂລກຍມານາ ເອກມນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄາວສາເນ ອຸທກໍ ອທໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ ‘‘ທາຣເກຫິ ມຸໂຂໂລກເນນ ຠິກ຺ຂາ ທິນ຺ນາ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ວາ ມຫາເຖເຣ ວາ ປູເວຫິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຉີຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອາທາຍ ອາຄມິໍສູ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ເຕນ ມຫາກສ຺ສເປນ ສທິໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ເຕ ຈ ຕສ຺ສ ຈຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໑໗. ‘‘ສີລທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນໍ, ຘມ຺ມຏ຺ຐໍ ສຈ຺ຈເວທິນໍ;

ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມ ກຸພ຺ພານໍ, ຕໍ ຊໂນ ກຸຣຸເຕ ປິຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສີລທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລນ ເຈວ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຈ ສມ຺ມາທສ຺ສເນນ ສມ຺ປນ຺ນໍ. ຘມ຺ມຏ຺ຐນ຺ຕິ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ຐິຕໍ, ສຈ຺ຉິກຕໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຈ຺ຈເວທິນນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ໂສຬສຫາກາເຣຫິ ສຈ຺ຉິກຕຕ຺ຕາ ສຈ຺ຈຎາເຓນ ສຈ຺ຈເວທິນໍ. ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມ ກຸພ຺ພານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ນາມ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ, ຕາ ປູຣຍມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ຊໂນຕິ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ໂລກິຍມຫາຊໂນ ປິຍໍ ກໂຣຕິ, ທຏ຺ຐຸກາໂມ ວນ຺ທິຕຸກາໂມ ປຈ຺ຈເຍນ ປູເຊຕຸກາໂມ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ສພ຺ເພປິ ເຕ ທາຣກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ປຎ຺ຈສຕທາຣກວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ເອກອນາຄາມິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຉນ຺ທຊາໂຕຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອນາຄາມິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກທິວສຎ຺ຫິ ຕໍ ເຖຣໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ວິເສສາຘິຄໂມ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ອນາຄາມິຜລໍ ນາມ ຄຫຏ຺ຐາປິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕກາເລເຍວ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຣາຍມາໂນ ກິຎ຺ຈິ ອກເຖຕ຺ວາວ ກາລກໂຕ ສຸທ຺ຘາວາສເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ໂຣທິຕ຺ວາ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຣທນ຺ຕາວ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາລກໂຕ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ຘຸວຘມ຺ໂມ ນາເມໂສ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ມຍມ຺ປິ ຊານາມ, ອປິຈ ມຍໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ວິເສສາຘິຄມໍ ປຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ, ໂສ ກິຎ຺ຈິ ອກເຖຕ຺ວາວ ກາລກໂຕ, ເຕນມ຺ຫ ທຸກ຺ຂິຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ໂວ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ຕໍ, ໂສ ‘ຄິຫີເປຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາວ ເນສໍ ກເຖສ຺ສາມີ’ຕິ ຫຣາຍນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຎ຺ຈິ ອກເຖຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາເສ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອສ຺ສາສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ໂວ ກາເມສຸ ອປ຺ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໑໘. ‘‘ຉນ຺ທຊາໂຕ ອນກ຺ຂາເຕ, ມນສາ ຈ ຜຸໂຏ ສິຍາ;

ກາເມສຸ ຈ ອປ຺ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ, ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຊາໂຕຕິ ກຕ຺ຕຸກາມຕາວເສນ ຊາຕຉນ຺ໂທ ອຸສ຺ສາຫປຕ຺ໂຕ. ອນກ຺ຂາເຕຕິ ນິພ຺ພາເນ. ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອສຸເກນ ກຕໍ ວາ ນີລາທີສຸ ເອວຣູປໍ ວາ’’ຕິ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ອນກ຺ຂາຕໍ ນາມ. ມນສາ ຈ ຜຸໂຏ ສິຍາຕິ ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ຕີຫິ ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ເຕຫິ ຜຸໂຏ ປູຣິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ອປ຺ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕຕິ ອນາຄາມິມຄ຺ຄວເສນ ກາເມສຸ ອປ຺ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕຕິ ເອວຣູໂປ ຠິກ຺ຂຸ ອວິເຫສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອກນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕາທິໂສ ໂວ ອຸປຊ຺ຌາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ມຫາຊນສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ເອກອນາຄາມິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ນນ຺ທິຍວຕ຺ຖຸ

ຈິຣປ຺ປວາສິນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ອິສິປຕເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນນ຺ທິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ພາຣາຓສິຍໍ ກິຣ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ນນ຺ທິໂຍ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ໂສ ມາຕາປິຕູນໍ ອນຸຣູໂປ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ສມ຺ມຸຂເຄຫໂຕ ມາຕຸລຘີຕຣໍ ເຣວຕິໍ ນາມ ອາເນຕຸກາມາ ອເຫສຸໍ. ສາ ປນ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອທານສີລາ, ນນ຺ທິໂຍ ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ເຣວຕິໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິສຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ ອຸປລິມ຺ປິຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຫິ, ອາຘາຣເກ ຐເປຫິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄຕກາເລ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຣເຓນ ປານີຍໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕກາເລ ປຕ຺ເຕ ໂຘວ, ເອວໍ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣາຘິຕາ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ‘‘ໂອວາທກ຺ຂມາ ຊາຕາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເຕນ ສາຘູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອາວາຫໍ ກຣິໍສຸ.

ອຖ ນໍ ນນ຺ທິໂຍ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ເມ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສສິ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ວສິຕຸໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ສທ຺ຘາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕາຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິ. ນນ຺ທິຍສ຺ສາປິ ມາຕາປິຕໂຣ ກາລມກໍສຸ, ເຄເຫ ສພ຺ພິສ຺ສຣິຍໍ ຕສ຺ສາເຍວ ອໂຫສິ. ນນ຺ທິໂຍປິ ມາຕາປິຕູນໍ ກາລກິຣິຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາທານປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ກປຓທ຺ຘິກາທີນມ຺ປິ ເຄຫທ຺ວາເຣ ປາກວຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາວາສທາເນ ອານິສໍສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອິສິປຕເນ ມຫາວິຫາເຣ ຈຕູຫິ ຄພ຺ເຠຫິ ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ຈຕຸສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ອຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອາວາສໍ ນິຍ຺ຍາເທນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖຸ ຫຕ຺ເຖ ທກ຺ຂິໂຓທກປຕິຏ຺ຐາເນນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຕາວຕິໍສເທວໂລເກ ສພ຺ພທິສາສຸ ທ຺ວາທສໂຍຊນິໂກ ອຸທ຺ຘໍ ໂຍຊນສຕຸພ຺ເພໂຘ ສຕ຺ຕຣຕນມໂຍ ນາຣີຄຓສມ຺ປນ຺ໂນ ທິພ຺ພປາສາໂທ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ.

ອເຖກທິວເສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ເທວຈາຣິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອວິທູເຣ ຐິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ອາຄເຕ ເທວປຸຕ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກສ຺ເສໂສ ອຈ຺ຉຣາຄຓປຣິວຸໂຕ ທິພ຺ພປາສາໂທ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕາ ວິມານສາມິກໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ນນ຺ທິເຍນ ນາມ ຄຫປຕິປຸຕ຺ເຕນ ອິສິປຕເນ ສຕ຺ຖຸ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທິນ຺ໂນ, ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ເອຕໍ ວິມານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຈ຺ຉຣາສງ຺ໂຆປິ ນໍ ທິສ຺ວາ ປາສາທໂຕ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ‘ນນ຺ທິຍສ຺ສ ປຣິຈາຣິກາ ຠວິສ຺ສາມາ’ຕິ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕໍ ປນ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ອຕິວິຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕມ຺ຫາ, ມຕ຺ຕິກປາຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຄຫຓໍ ວິຍ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຊຫິຕ຺ວາ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຄຫຓໍ, ອິຘາຄມນຕ຺ຖາຍ ນໍ ວເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມນຸສ຺ສໂລເກ ຐິຕານໍເຍວ ກຕກລ຺ຍາຓານໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ນນຸ ເຕ ເທວໂລເກ ນນ຺ທິຍສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິ ສາມໍ ທິຏ຺ຐາ, ກສ຺ມາ ມໍ ປຸຈ຺ຉສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ, ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ກິໍ ນາເມຕໍ ກເຖສິ. ຍຖາ ຫິ ຈິຣປ຺ປວຸຏ຺ຐໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ຠາຕຣໍ ວາ ວິປ຺ປວາສໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ ໂກຈິເທວ ທິສ຺ວາ ເວເຄນ ເຄຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ອສຸໂກ ນາມ ອາຄໂຕ’ຕິ ອາໂຣເຈຍ຺ຍ, ອຖສ຺ສ ຎາຕກາ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ເວເຄນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘ອາຄໂຕສິ, ຕາຕ, ອໂຣໂຄສິ, ຕາຕາ’ຕິ ຕໍ ອຠິນນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ເອວເມວ ອິຘ ກຕກລ຺ຍາຓໍ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ ອິມໍ ໂລກໍ ຊຫິຕ຺ວາ ປຣໂລກໍ ຄຕໍ ທສວິຘໍ ທິພ຺ພປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາທາຍ ‘ອຫໍ ປຸຣໂຕ, ອຫໍ ປຸຣໂຕ’ຕິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວຕາ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໑໙. ‘‘ຈິຣປ຺ປວາສິໍ ປຸຣິສໍ, ທູຣໂຕ ໂສຕ຺ຖິມາຄຕໍ;

ຎາຕິມິຕ຺ຕາ ສຸຫຊ຺ຊາ ຈ, ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ ອາຄຕໍ.

໒໒໐. ‘‘ຕເຖວ ກຕປຸຎ຺ຎມ຺ປິ, ອສ຺ມາ ໂລກາ ປຣໍ ຄຕໍ;

ປຸຎ຺ຎານິ ປຏິຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ປິຍໍ ຎາຕີວ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈິຣປ຺ປວາສິນ຺ຕິ ຈິຣປ຺ປວຸຏ຺ຐໍ. ທູຣໂຕ ໂສຕ຺ຖິມາຄຕນ຺ຕິ ວຓິຊ຺ຊໍ ວາ ຣາຊໂປຣິສໍ ວາ ກຕ຺ວາ ລທ຺ຘລາຠໍ ນິປ຺ຜນ຺ນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸປທ຺ທເວນ ທູຣຏ຺ຐານໂຕ ອາຄຕໍ. ຎາຕິມິຕ຺ຕາ ສຸຫຊ຺ຊາ ຈາຕິ ກຸລສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ຎາຕີ ຈ ສນ຺ທິຏ຺ຐາທິຠາເວນ ມິຕ຺ຕາ ຈ ສຸຫທຍຠາເວນ ສຸຫຊ຺ຊາ ຈ. ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ ອາຄຕນ຺ຕິ ນໍ ທິສ຺ວາ ອາຄຕນ຺ຕິ ວຈນມຕ຺ເຕນ ວາ ອຎ຺ຊລິກຣຓມຕ຺ເຕນ ວາ ເຄຫສມ຺ປຕ຺ຕໍ ປນ ນານປ຺ປກາຣປຓ຺ຓາກາຣາຠິຫຣຓວເສນ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ. ຕເຖວາຕິ ເຕເນວາກາເຣນ ກຕປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລໍ ອິມສ຺ມາ ໂລກາ ປຣໂລກໍ ຄຕໍ ທິພ຺ພໍ ອາຍຸວຓ຺ຓສຸຂຍສອາຘິປເຕຍ຺ຍໍ, ທິພ຺ພໍ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອິມໍ ທສວິຘໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາທາຍ ມາຕາປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຐິຕານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕານິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ປິຍໍ ຎາຕີວາຕິ ອິຘໂລເກ ປິຍຎາຕກໍ ອາຄຕໍ ເສສຎາຕກາ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ນນ຺ທິຍວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.

ປິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂສຬສໂມ ວຄ຺ໂຄ.