໓. ເອຣກປຕ຺ຕນາຄຣາຊວຕ຺ຖຸ

ກິຈ຺ໂຉ ມນຸສ຺ສປຏິລາໂຠຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ພາຣາຓສິຍໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຕສິຣີສກຣຸກ຺ຂມູເລ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອຣກປຕ຺ຕໍ ນາມ ນາຄຣາຊໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘສາສເນ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ຫຸຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ນາວໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ເອຣກຄຸມ຺ເພ ເອຣກປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາວາຍ ເວຄສາ ຄຈ຺ຉມານາຍປິ ນ ມຸຎ຺ຈິ, ເອຣກປຕ຺ຕໍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຕໍ. ໂສ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອເທເສຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຣຎ຺ເຎ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາປິ ມຣຓກາເລ ເອຣກປຕ຺ເຕນ ຄີວາຍ ຄຫິໂຕ ວິຍ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕຸກາໂມປິ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອປສ຺ສມາໂນ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນວິປ຺ປຏິສາໂຣ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເອກຣຸກ຺ຂໂທຓິກນາວປ຺ປມາໂຓ ນາຄຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເອຣກປຕ຺ໂຕຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ກາລໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອເຫຕຸກໂຍນິຍໍ ມຓ຺ຑູກຠກ຺ຂຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ເອກໍ ຘີຕຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ມຫນ຺ຕໍ ຜລໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ຕສ຺ມິໍ ຐເປຕ຺ວາ ນຈ຺ຈາເປຕ຺ວາ ຄາຍາເປສິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອທ຺ຘາ ອຫໍ ອິຘ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ພຸທ຺ເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂຍ ເມ ຄີຕສ຺ສ ປຏິຄີຕໍ ອາຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ມຫນ຺ເຕນ ນາຄຠວເນນ ສທ຺ຘິໍ ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມີຕິ ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ອຸໂປສຖທິວເສ ຕໍ ຘີຕຣໍ ຜເຓ ຐເປສິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ນຈ຺ຈນ຺ຕີ –

‘‘ກິໍສຸ ອຘິປ຺ປຕີ ຣາຊາ, ກິໍສຸ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣ;

ກຖໍສຸ ວິຣໂຊ ໂຫຕິ, ກຖໍ ພາໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ອິມໍ ຄີຕໍ ຄາຍຕິ.

ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ‘‘ນາຄມາຓວິກໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາພເລນ ປຏິຄີຕໍ ກຕ຺ວາ ຄາຍນ຺ຕິ. ສາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕສ຺ສາ ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ຜເຓ ຐຕ຺ວາ ເອວໍ ຄາຍນ຺ຕິຍາວ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ວີຕິວຕ຺ຕໍ. ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ເອຣກປຕ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣມາຓວໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ເອຣກປຕ຺ຕສ຺ສ ຘີຕຣໍ ຜເຓ ຐເປຕ຺ວາ ນຈ຺ຈາປນທິວໂສ, ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣມາຓໂວ ມຍາ ທິນ຺ນໍ ປຏິຄີຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ນາຄຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສຕິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ຕສ຺ມິໍ ອາຄເຕ ມຫາສມາຄເມ ຄາຖໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໂຕ ອວິທູເຣ ສຕ຺ຕ ສິຣີສກຣຸກ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ, ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ມູເລ ນິສີທິ. ຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ຄີຕປຏິຄີຕໍ ອາທາຍ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອວິທູເຣ ຐາເນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣມາຓວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ອຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອິໂຕ ຕາວ ເອຫີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ອາຫ ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ‘‘ເອຣກປຕ຺ຕສ຺ສ ຘີຕຸ ຄາຍນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຊານາສິ ປນ ຄີຕປຏິຄີຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ວເທຫິ ຕາວ ນ’’ນ຺ຕິ? ອຖ ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊານນນິຍາເມເນວ ວທນ຺ຕໍ ‘‘ນ ອຸຕ຺ຕຣໍ ເອຕໍ ປຏິຄີຕໍ, ອຫໍ ເຕ ປຏິຄີຕໍ ທສ຺ສາມິ, ອາທາຍ ນໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ອຸຕ຺ຕຣ, ຕ຺ວໍ ນາຄມາຓວິກາຍ ຄີຕກາເລ –

‘‘ຉທ຺ວາຣາຘິປ຺ປຕີ ຣາຊາ, ຣຊ຺ຊມາໂນ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣ;

ອຣຊ຺ຊໍ ວິຣໂຊ ໂຫຕິ, ຣຊ຺ຊໍ ພາໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ອິມໍ ປຏິຄີຕໍ ຄາເຍຍ຺ຍາສີຕິ ອາຫ.

ມາຓວິກາຍ ຄີຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ – ກິໍສຸ ອຘິປ຺ປຕີ ຣາຊາຕິ ກິໍ ອຘິປ຺ປຕິ ຣາຊາ ນາມ ໂຫຕິ? ກິໍສຸ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣຕິ ກຖໍ ປນ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣ ນາມ ໂຫຕິ? ກຖໍສຸ ວິຣໂຊ ໂຫຕີຕິ ກຖໍ ນຸ ໂຂ ໂສ ຣາຊາ ວິຣໂຊ ນາມ ໂຫຕີຕິ?

ປຏິຄີຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ໂຖ – ຉທ຺ວາຣາຘິປ຺ປຕີ ຣາຊາຕິ ໂຍ ຉນ຺ນໍ ທ຺ວາຣານໍ ອຘິປ຺ປຕິ, ເອກທ຺ວາເຣປິ ຣູປາທີຫິ ອນຠິຠູໂຕ, ອຍໍ ຣາຊາ ນາມ. ຣຊ຺ຊມາໂນ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣຕິ ໂຍ ປນ ເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຣຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຣຊ຺ຊມາໂນ ຣຊ຺ຊິສ຺ສໂຣ ນາມ. ອຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຣຊ຺ຊມາໂນ ປນ ວິຣໂຊ ນາມ ໂຫຕິ. ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊມາໂນ ພາໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ເອວມສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ປຏິຄີຕໍ ທຕ຺ວາ, ອຸຕ຺ຕຣ, ຕຍາ ອິມສ຺ມິໍ ຄີເຕ ຄາຍິເຕ ອິມສ຺ສ ຄີຕສ຺ສ ອິມໍ ປຏິຄີຕໍ ຄາຍິສ຺ສຕິ –

‘‘ເກນສ຺ສຸ ວຸຍ຺ຫຕິ ພາໂລ, ກຖໍ ນຸທຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ໂຍຄກ຺ເຂມີ ກຖໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ເມ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ.

ອຖສ຺ສ ຕ຺ວໍ ອິທໍ ປຏິຄີຕໍ ຄາເຍຍ຺ຍາສິ –

‘‘ໂອເຆນ ວຸຍ຺ຫຕິ ພາໂລ, ໂຍຄາ ນຸທຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ສພ຺ພໂຍຄວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ໂຍຄກ຺ເຂມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ກາໂມຆາທິນາ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ໂອເຆນ ພາໂລ ວຸຍ຺ຫຕິ, ຕໍ ໂອຆໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ສມ຺ມປ຺ປຘານສງ຺ຂາເຕນ ໂຍເຄນ ນຸທຕິ. ໂສ ສພ຺ເພຫິ ກາມໂຍຄາທີຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄກ຺ເຂມີ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ອຸຕ຺ຕໂຣ ອິມໍ ປຏິຄີຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ໂສ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຄາຖໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ໂຠ, ມຍາ ຄີຕປຏິຄີຕໍ ອາຫຏໍ, ໂອກາສໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຐິຕສ຺ສ ມຫາຊນສ຺ສ ຊຓ຺ຓຸນາ ອກ຺ກມນ຺ໂຕ ອຄມາສິ. ນາຄມາຓວິກາ ປິຕຸ ຜເຓ ຐຕ຺ວາ ນຈ຺ຈມານາ ‘‘ກິໍສຸ ອຘິປ຺ປຕີ ຣາຊາ’’ຕິ ຄີຕໍ ຄາຍຕິ? ອຸຕ຺ຕໂຣ ‘‘ຉທ຺ວາຣາຘິປ຺ປຕີ ຣາຊາ’’ຕິ ປຏິຄີຕໍ ຄາຍິ. ປຸນ ນາຄມາຓວິກາ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ວຸຍ຺ຫຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຄີຕໍ ຄາຍຕິ? ອຖສ຺ສາ ປຏິຄີຕໍ ຄາຍນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕໂຣ ‘‘ໂອເຆນ ວຸຍ຺ຫຕີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ນາຄຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເອວຣູປໍ ປທໍ ນາມ ນ ສຸຕປຸພ຺ພໍ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວຕ, ໂຠ, ໂລເກ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ອຸທກໍ ປຫຣິ, ມຫາວີຈິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ, ອຸໂຠ ຕີຣານິ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຸສຠມຕ຺ເຕ ຐາເນ ມນຸສ຺ສາ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິໍສຸ. ໂສ ເອຕ຺ຕກໍ ມຫາຊນໍ ຜເຓ ຐເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຖເລ ປຕິຏ຺ຐເປສິ. ໂສ ອຸຕ຺ຕຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ, ສາມິ, ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ໂນ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ເອຫິ, ສາມິ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ. ມຫາຊໂນປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄໂຕ. ນາຄຣາຊາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສີນໍ ອນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຣທມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ອິທໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ອກາສິໍ, ໂສປິ ມໍ ສມຓຘມ຺ໂມ ນິທ຺ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ເອຣກປຕ຺ຕຉິນ຺ທນມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸເຣນ ປຣິສກ຺ກນຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສ຺ມິ, ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເນວ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລຠາມິ, ນ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ນ ຕຸມ຺ຫາທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ນາມ ທຸລ຺ລຠເມວ, ຕຖາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ຕຖາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ, ອິທໍ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘໒. ‘‘ກິຈ຺ໂຉ ມນຸສ຺ສປຏິລາໂຠ, ກິຈ຺ຉໍ ມຈ຺ຈານ ຊີວິຕໍ;

ກິຈ຺ຉໍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ກິຈ຺ໂຉ ພຸທ຺ຘານມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມຫນ຺ເຕນ ຫິ ວາຍາເມນ ມຫນ຺ເຕນ ກຸສເລນ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ນາມ ກິຈ຺ໂຉ ທຸລ຺ລໂຠ. ນິຣນ຺ຕຣໍ ກສິກມ຺ມາທີນິ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິໍ ຆຏນໂຕປິ ປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐາຍິຕາຍປິ ມຈ຺ຈານໍ ຊີວິຕໍ ກິຈ຺ຉໍ. ອເນເກສຸປິ ກປ຺ເປສຸ ຘມ຺ມເທສກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຕາຍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນມ຺ປິ ກິຈ຺ຉໍ. ມຫນ຺ເຕນ ວາຍາເມນ ອຠິນີຫາຣສ຺ສ ສມິຊ຺ຌນໂຕ ສມິທ຺ຘາຠິນີຫາຣສ຺ສ ຈ ອເນເກຫິປິ ກປ຺ປໂກຏິສຫສ຺ເສຫິ ທຸລ຺ລຠຸປ຺ປາທໂຕ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປາໂທປິ ກິຈ຺ໂຉເຍວ, ອຕິວິຍ ທຸລ຺ລໂຠຕິ.

ເທສນາວສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ນາຄຣາຊາປິ ຕໍທິວສໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ລເຠຍ຺ຍ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຕ຺ຕາ ປນ ນາລຕ຺ຖ. ໂສ ເຍສຸ ປຏິສນ຺ຘິຄຫຓຕຈຊຫນວິສ຺ສຏ຺ຐນິທ຺ໂທກ຺ກມນສຊາຕິຍາເມຖຸນເສວນຈຸຕິສງ຺ຂາເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ນາຄສຣີຣເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ກິລມນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອກິລມນຠາວໍ ປຕ຺ວາ ມາຓວຣູເປເນວ ວິຈຣິຕຸໍ ລຠຕີຕິ.

ເອຣກປຕ຺ຕນາຄຣາຊວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.