໓. ກຸຓ຺ຑລເກສິຕ຺ເຖຣີວຕ຺ຖຸ

ໂຍ ຈ ຄາຖາສຕໍ ຠາເສຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸຓ຺ຑລເກສິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຣາຊຄເຫ ກິຣ ເອກາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ອຠິຣູປາ ອໂຫສິ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ວເຍ ຐິຕາ ນາຣິໂຍ ປຸຣິສຊ຺ຌາສຍາ ໂຫນ຺ຕິ ປຸຣິສໂລລາ. ອຖ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕເລ ສິຣິຄພ຺ເຠ ນິວາສາເປສຸໍ. ເອກເມວສ຺ສາ ທາສິໍ ປຣິຈາຣິກໍ ອທໍສຸ. ອເຖກໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ໂຈຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ເກ ຈຕຸກ຺ເກ ກສາຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ອາຆາຕນໍ ນຍິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ມຫາຊນສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປາສາທຕເລ ຐຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ອາຫາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ອິທໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເອຕໍ ‘ໂຈໂຣ’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍມານໍ ປຸຣິສໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ຊີວິສ຺ສາມິ. ໂນ ເຈ ລຠິສ຺ສາມິ, ຊີວິຕໍ ເມ ນຕ຺ຖິ, ອິເຘວ ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ມາ ເອວໍ ກຣິ, ອມ຺ຫາກໍ ຊາຕິຍາ ຈ ໂຄຕ຺ເຕນ ຈ ໂຠເຄນ ຈ ສທິສໍ ອຎ຺ຎໍ ສາມິກໍ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອິມໍ ອລຠມານາ ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ມາຕາ ຘີຕຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ປິຕຸໂນ ອາໂຣເຈສິ. ໂສປິ ນໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ໂຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຣາຊປຸຣິສສ຺ສ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ເປເສສິ – ‘‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕໍ ປຸຣິສໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ມາເຣຕ຺ວາ ‘‘ມາຣິໂຕ, ເທວ, ໂຈໂຣ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ເສຏ຺ຐິປິ ຕສ຺ສ ຘີຕຣໍ ອທາສິ.

ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ສາມິກໍ ອາຣາເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ສພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິຕາ ສຍເມວ ຕສ຺ສ ຍາຄຸອາທີນິ ສໍວິທຫຕິ, ໂຈໂຣ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ເອຕິສ຺ສາ ອາຠຣຓານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ສຸຣາເຄເຫ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ, ອຖ ນໍ ສາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ, ສາມິ, ຣຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ເມ, ຠທ຺ເທຕິ, ກຈ຺ຈິ ປນ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຕຸຍ຺ຫໍ ກຸທ຺ຘາ’’ຕິ? ‘‘ນ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ. ອຖ ‘‘ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຫໍ ຕໍ ທິວສໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍມາໂນ ໂຈຣປປາເຕ ອຘິວຕ຺ຖາຍ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ລຠິໍ, ຕ຺ວມ຺ປິ ມຍາ ຕສ຺ສາ ເອວ ອານຸຠາເວນ ລທ຺ຘາ, ‘ຕໍ ເມ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ຐປິຕ’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕມິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ກຣິສ຺ສາມິ ພລິກມ຺ມໍ, ວເທຫິ, ເກນຕ຺ໂຖ’’ຕິ? ‘‘ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍເສນ ຈ ລາຊປຎ຺ຈມກປຸປ຺ເຜຫິ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາມິ, ອຫໍ ປຏິຍາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາ ສພ຺ພໍ ພລິກມ຺ມໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ສາມິ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠທ຺ເທ, ຕວ ຎາຕເກ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫຄ຺ຆານິ ວຕ຺ຖາຠຣຓານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອລງ຺ກໂຣຫິ, ຫສນ຺ຕາ ກີຬນ຺ຕາ ສຸຂໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ.

ອຖ ນໍ ໂສ ປພ຺ພຕປາທໍ ຄຕກາເລ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິໂຕ ປຣໍ ອຸໂຠວ ຊນາ ຄມິສ຺ສາມ, ເສສຊນໍ ຍານເກນ ສທ຺ຘິໍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ພລິກມ຺ມຠາຊນໍ ສຍໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ. ໂຈໂຣ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈຣປປາຕປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິ. ຕສ຺ສ ຫິ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ມນຸສ຺ສາ ອຠິຣຸຫນ຺ຕິ, ເອກໍ ປສ຺ສໍ ຉິນ຺ນປປາຕໍ. ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຐິຕາ ເຕນ ປສ຺ເສນ ໂຈເຣ ປາເຕນ຺ຕິ. ເຕ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ຫຸຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂຈຣປປາໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ‘‘ພລິກມ຺ມໍ ເຕ, ສາມິ, ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ປຸນ ຕາຍ ‘‘ກສ຺ມາ, ສາມິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ພລິກມ຺ເມນຕ຺ໂຖ, ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ປນ ຕໍ ອາທາຍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ, ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ຕໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຕວ ອາຠຣຓານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຍນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ສາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ອຫຎ຺ຈ ອາຠຣຓານິ ຈ ຕວ ສນ຺ຕກາເນວ, ກສ຺ມາ ເອວໍ ວເທສີ’’ຕິ? ໂສ, ‘‘ມາ ເອວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຍມາໂນປິ ‘‘ມາເຣມິ ເອວາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິໍ ເຕ ມມ ມຣເຓນ? ອິມານິ ອາຠຣຓານິ ຄເຫຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ເທຫິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມໍ ‘ມຕາ’ຕິ ຘາເຣຫິ, ທາສີ ວາ ເຕ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອິທໍ ສຸວຓ຺ຓເກຍູຣໍ, ມຸຕ຺ຕາ ເວຬຸຣິຍາ ພຫູ;

ສພ຺ພໍ ຫຣສ຺ສຸ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ມໍ ຈ ທາສີຕິ ສາວຍາ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໒໗);

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈໂຣ ‘‘ເອວໍ ກເຕ ຕ຺ວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສສິ, ມາເຣສ຺ສາມິເຍວ, ມາ ຕ຺ວໍ ພາຬ຺ຫໍ ປຣິເທວສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ມາ ພາຬ຺ຫໍ ປຣິເທເວສິ, ຂິປ຺ປໍ ພນ຺ຘາຫິ ຠຓ຺ຑິກໍ;

ນ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫາມິ ຠຓ຺ຑກ’’ນ຺ຕິ. –

ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ຠາຣິຍໍ. ປຎ຺ຎາ ນາມ ນ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທນຕ຺ຖາຍ ກຕາ, ອຖ ໂຂ ວິຈາຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕາ, ຊານິສ຺ສາມິສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ຍທາ ຕ຺ວໍ ‘ໂຈໂຣ’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ນີຍສິ, ຕທາຫໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອາຈິກ຺ຂິໍ, ເຕ ສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເຄເຫ ກຣິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຫໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຸປກາຣິກາ, ອຊ຺ຊ ເມ ສຸທິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠທ຺ເທ, ສຸທິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປພ຺ພຕນ຺ເຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ສາມິ, ອິທໍ ເຕ ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ, ອິທານິ ຕຸຍ຺ຫໍ ວາ ມມ ທສ຺ສນໍ, ມຍ຺ຫໍ ວາ ຕວ ທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ປມຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຕນ຺ເຕ ຐິຕໍ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ປິຏ຺ຐິກຈ຺ຉາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປປາເຕ ຂິປິ. ໂສ ປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິຫໂຕ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຕິ. ໂຈຣປປາຕມຕ຺ຖເກ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ນ ຫິ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ, ປຸຣິໂສ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອິຕ຺ຖີປິ ປຓ຺ຑິຕາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈກ຺ຂຓາ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໓໑);

ສາປິ ໂຈຣໍ ປປາເຕ ຂິປິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ເຄຫໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ‘ສາມິໂກ ເຕ ກຸຫິ’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຈາຫໍ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ‘ມາຣິໂຕ ເມ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ, ‘ທຸພ຺ພິນີເຕ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອິທານິ ນໍ ມາເຣສີ’ຕິ ມໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘ອາຠຣຓຕ຺ຖາຍ ໂສ ມໍ ມາເຣຕຸກາໂມ ອໂຫສີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສທ຺ທຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ອລໍ ເມ ເຄເຫນາ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວາຠຣຓານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິຈຣນ຺ຕີ ເອກໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອສ຺ສມໍ ປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ປພ຺ພາເຊສຸໍ. ສາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາວ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ກິໍ ອຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠທ຺ເທ, ທສສຸ ວາ ກສິເຓສຸ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ, ວາທສຫສ຺ສໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ຌານໍ ຕາວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອຫໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ວາທສຫສ຺ສໍ ປນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເຕ ວາທສຫສ຺ສໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ເຕ ສິປ຺ປໍ, ອິທານິ ຕ຺ວໍ ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ວິຈຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ໂອໂລເກຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠທ຺ເທ, ສເຈ ໂກຈິ ຄິຫິຠູໂຕ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ເສວ ປາທປຣິຈາຣິກາ ຠວາຫິ, ສເຈ ປພ຺ພຊິໂຕ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ.

ສາ ນາເມນ ຊມ຺ພຸປຣິພ຺ພາຊິກາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ເຐ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ ວິຈຣຕິ. ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ. ‘‘ອິໂຕ ຊມ຺ພຸປຣິພ຺ພາຊິກາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ມນຸສ຺ສາ ປລາຍນ຺ຕິ. ສາ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ປວິສນ຺ຕີ ຄາມທ຺ວາເຣ ວາລຸກຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ມທ຺ທຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄາມໍ ປາວິສິ. ຕໍ ຐານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ. ສາປິ ມິລາຕາຍ ຊມ຺ພຸສາຂາຍ ອຎ຺ຎໍ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ວິຈຣນ຺ຕີ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ວາລຸກຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ປາວິສິ. ສມ຺ພຫຸລາ ຄາມທາຣກາ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຕທາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ນຄຣາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເຕ ທາຣເກ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ທາຣກາ ເຖຣສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ‘‘ເຕນ ຫິ ທາຣກາ ອິມໍ ສາຂໍ ມທ຺ທຖາ’’ຕິ. ‘‘ຠາຍາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ມທ຺ທຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ. ເຕ ເຖຣສ຺ສ ວຈເນນ ສຎ຺ຊາຕຸສ຺ສາຫາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ມທ຺ທນ຺ຕາ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ປຣິພ຺ພາຊິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ມມ ປຎ຺ເຫນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ເມ ສາຂໍ ມທ຺ທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຍ຺ເຍນມ຺ຫາ ມທ຺ທາປິຕາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ເມ ສາຂາ ມທ຺ທາປິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠຄິນີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຖາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ສາ ວຑ຺ຒມານກຈ຺ຉາຍາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ, ສກລນຄຣໍ ສງ຺ຂຸຠິ. ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ກຖໍ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນາຄຣາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ປຣິພ຺ພາຊິກາ ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉາມິ ເຕ ປຎ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉ, ຠຄິນີ’’ຕິ. ສາ ວາທສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ເຖໂຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ເອວ ເຕ ປຎ຺ຫາ, ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ເອວ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕຍາ ພຫູ ປຎ຺ຫາ ປຸຏ຺ຐາ, ມຍມ຺ປິ ເອກໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ວິສ຺ສຊ຺ຊິສ຺ສສິ ໂນ’’ຕິ? ‘‘ຊານມານາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິສ຺ສາມິ ປຸຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ເອກໍ ນາມ ກິ’’ນ຺ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໔.໑) ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ເອວໍ ນາເມສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຊານນ຺ຕີ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພຸທ຺ຘປຎ຺ໂຫ ນາມ, ຠຄິນີ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕໍ ເທຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ມາທິສາ ຠວິສ຺ສສິ, ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ສາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທາ ກຸຓ຺ຑລເກສິຕ຺ເຖຣີ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍເນວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ກຸຓ຺ຑລເກສິຕ຺ເຖຣິຍາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຎ຺ຈ ພຫຸໍ ນຕ຺ຖິ, ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈຎ຺ຈສ຺ສາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ, ເອເກນ ກິຣ ໂຈເຣນ ສທ຺ຘິໍ ມຫາສງ຺ຄາມໍ ກຕ຺ວາ ຊິນິຕ຺ວາ ອາຄຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ເທສິຕຘມ຺ມໍ ‘ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ’ຕິ ປມາຓໍ ມາ ຄຓ຺ຫຖ, ອນຕ຺ຖກໍ ປທສຕມ຺ປິ ເສຍ຺ໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມປທໍ ປນ ເອກມ຺ປິ ເສຍ຺ໂຍວ. ອວເສສໂຈເຣ ຊິນນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກກິເລສໂຈເຣ ຊິນນ຺ຕສ຺ເສວ ປນ ຊໂຍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໐໒. ‘‘ໂຍ ຈ ຄາຖາສຕໍ ຠາເສ, ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາ;

ເອກໍ ຘມ຺ມປທໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕິ.

໑໐໓. ‘‘ໂຍ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ເສນ, ສງ຺ຄາເມ ມານຸເສ ຊິເນ;

ເອກຎ຺ຈ ເຊຍ຺ຍມຕ຺ຕານໍ, ສ ເວ ສງ຺ຄາມຊຸຕ຺ຕໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄາຖາສຕນ຺ຕິ ໂຍ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕປຣິຈ຺ເຉທາ ພຫູປິ ຄາຖາ ຠາເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາຕິ ອາກາສວຓ຺ຓນາທິວເສນ ອນຕ຺ຖເກຫິ ປເທຫິ ສໍຫິຕາ. ຘມ຺ມປທນ຺ຕິ ອຕ຺ຖສາຘກໍ ຂນ຺ຘາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຘມ຺ມປທານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອນຠິຊ຺ຌາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຘມ຺ມປທໍ, ອພ຺ຍາປາໂທ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຘມ຺ມປທໍ, ສມ຺ມາສຕິ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຘມ຺ມປທໍ, ສມ຺ມາສມາຘິ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຘມ຺ມປທ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ຘມ຺ມປເທສຸ ເອກມ຺ປິ ຘມ຺ມປທໍ ເສຍ຺ໂຍ. ໂຍ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ເສນາຕິ ໂຍ ເອໂກ ສງ຺ຄາມໂຍໂຘ ສຫສ຺ເສນ ຄຸຓິຕໍ ສຫສ຺ສໍ ມານຸເສ ເອກສ຺ມິໍ ສງ຺ຄາເມ ຊິເນຍ຺ຍ, ທສມນຸສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ຊິນິຕ຺ວາ ຊຍໍ ອາຫເຣຍ຺ຍ, ອຍມ຺ປິ ສງ຺ຄາມຊິນຕໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ປວໂຣ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເອກຎ຺ຈ ເຊຍ຺ຍມຕ຺ຕານນ຺ຕິ ໂຍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ໂລຠາທິກິເລສຊເຍນ ອຕ຺ຕານໍ ຊິເນຍ຺ຍ. ສ ເວ ສງ຺ຄາມຊຸຕ຺ຕໂມຕິ ໂສ ສງ຺ຄາມຊິນານໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ປວໂຣ ສງ຺ຄາມສີສໂຍໂຘຕິ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ກຸຓ຺ຑລເກສິຕ຺ເຖຣີວຕ຺ຖຸ ຕຕິຍໍ.