໙. ຂທິຣວນິຍເຣວຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຄາເມ ວາຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຂທິຣວນິຍເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອາຍສ຺ມາ ຫິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາສີຕິໂກຏິຘນໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈາລາ, ອຸປຈາລາ, ສີສູປຈາລາຕິ ຕິສ຺ໂສ ຠຄິນິໂຍ, ຈຸນ຺ໂທ ອຸປເສໂນຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຈ ຠາຕໂຣ ປພ຺ພາເຊສິ. ເຣວຕກຸມາໂຣ ເອໂກວ ເຄເຫ ອວສິຏ຺ໂຐ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປຕິສ຺ໂສ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ຈ ຠຄິນິໂຍ ທ຺ເວ ຈ ຠາຕໂຣ ປພ຺ພາເຊສິ, ເຣວໂຕ ເອໂກວ ອວເສໂສ. ສເຈ ອິມມ຺ປິ ປພ຺ພາເຊສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ໂນ ຘນໍ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ກຸລວໍໂສ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ທຫຣກາເລເຍວ ນໍ ຆຣາວາເສນ ພນ຺ຘິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ຠິກ຺ຂູ ອາຓາເປສິ ‘‘ສເຈ, ອາວຸໂສ, ເຣວໂຕ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອາຄຕມຕ຺ຕເມວ ນໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍາຖ, ມມ ມາຕາປິຕໂຣ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ, ກິໍ ເຕຫິ ອາປຸຈ຺ຉິເຕຫິ, ອຫເມວ ຕສ຺ສ ມາຕາ ຈ ປິຕາ ຈາ’’ຕິ. ມາຕາປິສ຺ສ ເຣວຕກຸມາຣໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກເມວ ຆຣພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘິຕຸກາມາ ສມານຊາຕິເກ ກຸເລ ທາຣິກໍ ວາເຣຕ຺ວາ ທິວສໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ປສາເຘຕ຺ວາ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອາທາຍ ກຸມາຣິກາຍ ຎາຕິຆຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ເນສໍ ກຕມງ຺ຄລານໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຎາຕເກສຸ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ອຸທກປາຕິຍໍ ຫຕ຺ເຖ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ມງ຺ຄລານິ ວຕ຺ວາ ກຸມາຣິກາຍ ວຸຑ຺ຒິໍ ອາກງ຺ຂມານາ ຎາຕກາ ‘‘ຕວ ອຍ຺ຍິກາຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມໍ ປສ຺ສ, ອຍ຺ຍິກາ ວິຍ ຈິຣໍ ຊີວ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຣວຕກຸມາໂຣ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມິສ຺ສາ ອຍ຺ຍິກາຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກຕຣາ ອິມິສ຺ສາ ອຍ຺ຍິກາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ອາຫໍສຸ, ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ນ ປສ຺ສສິ ອິມໍ ວີສວສ຺ສສຕິກໍ ຂຓ຺ຑທນ຺ຕໍ ປລິຕເກສໍ ວລິຕ຺ຕຈໍ ຕິລກາຫຕຄຕ຺ຕໍ ໂຄປານສິວງ຺ກໍ, ເອສາ ເອຕິສ຺ສາ ອຍ຺ຍິກາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ອຍມ຺ປິ ເອວຣູປາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ຊີວິສ຺ສຕິ, ຠວິສ຺ສຕິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອວຣູປມ຺ປິ ນາມ ສຣີຣໍ ຊຣາຍ ອິມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ອິມໍ ເມ ຠາຕຣາ ອຸປຕິສ຺ເສນ ທິຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຊ຺ເຊວ ມຍາ ປລາຍິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຎາຕກາ ກຸມາຣິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກຍານໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອາທາຍ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ໂສ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ‘‘ຐເປຖ ຕາວ ຍານໍ, ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍານາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຄຸມ຺ເພ ໂຖກໍ ປປຎ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ປຸນປິ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕເນວ ອປເທເສນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຠິຣຸຫິ, ປຸນປິ ຕເຖວ ອກາສິ. ອຖສ຺ສ ຎາຕກາ ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມສ຺ສ ອຸຏ຺ຐານານິ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນາຕິທຬ຺ຫໍ ອາຣກ຺ຂໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ປຸນປິ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕເນວ ອປເທເສນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປາເຊນ຺ໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຖ, ມຍໍ ປຈ຺ຉໂຕ ສຓິກໍ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພາຠິມຸໂຂ ອໂຫສິ. ຎາຕກາປິສ຺ສ ‘‘ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຍານໍ ປາເຊນ຺ຕາ ຄມິໍສຸ. ໂສປິ ຕໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ ມໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ, ມຍໍ ເຕ ຣາຊປຸຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ນ ຊານາມ, ກຖໍ ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ອຸປຕິສ຺ສສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ເອສ ອຸປຕິສ຺ໂສ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຠທ຺ທນ຺ຕາ ມມ ຠາຕຣໍ ‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມຍາ ‘ອຸປຕິສ຺ໂສ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫິ, ຠາຕຣາ ເຕ ອນຸຎ຺ຎາຕເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ອາຠຣຓານິ ໂອມຸຎ຺ຈາເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ. ເຖໂຣ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ‘ອາຣຎ຺ຎິກຠິກ຺ຂູຫິ ກິຣ ເຣວໂຕ ປພ຺ພາຊິໂຕ’ຕິ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຘິວາເສຫິ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອທາສິ. ເຖໂຣ ປຸນ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຘິວາເສຫິ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍມ຺ປິ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເນວ ຄນ຺ຕຸໍ ອທາສິ.

ສາມເຓໂຣປິ ‘‘ສຈາຫໍ ອິຘ ວສິສ຺ສາມິ, ຎາຕກາ ມໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຕໂຕ ຕິໍສໂຍຊນິເກ ຐາເນ ຂທິຣວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ເຕມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຖໂຣປິ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ຄມນຕ຺ຖາຍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຍມ຺ປິ ຄມິສ຺ສາມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິ. ໂຖກໍ ຄຕກາເລ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ທ຺ເວຘາປເຖ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຣວຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມນມຄ຺ເຄສຸ ອຍໍ ປຣິຫາຣປໂຖ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິໂກ ມນຸສ຺ສາວາໂສ, ອຍໍ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ຕິໍສໂຍຊນິໂກ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ, ກຕເຣນ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ສີວລິ, ປນ, ອານນ຺ທ, ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ສີວລິ, ອາຄໂຕ, ອຸຊຸມຄ຺ຄເມວ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ກິຣ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ອຸຊຸມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ຊນານໍ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວິປາກທານຏ຺ຐານໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ, ສີວລິ, ອາຄໂຕ, ອຸຊຸມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖຣິ ປນ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ເນ ເທວຕາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສີວລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອເກກໂຍຊເນ ວິຫາເຣ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກໂຍຊນໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ປາໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທິພ຺ພຍາຄຸອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ໂຍ, ໂນ ສີວລິຕ຺ເຖໂຣ ກຫໍ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຫຏໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທາເປສິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ສປຣິວາໂຣ ຕິໍສໂຍຊນິກໍ ກນ຺ຕາຣໍ ສີວລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຸຎ຺ຎໍ ອນຸຠວມາໂນວ ອາຄມາສິ. ເຣວຕຕ຺ເຖໂຣປິ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ມາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ກູຏາຄາຣສຕານິ, ປຎ຺ຈ ຈງ຺ກມນສຕານິ, ປຎ຺ຈຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານສຕານິ ຈ ມາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມາສມຕ຺ຕເມວ ວສິ. ຕສ຺ມິໍ ວສມາໂນປິ ສີວລິຕ຺ເຖຣສ຺ເສວ ປຸຎ຺ຎໍ ອນຸຠວິ.

ຕຕ຺ຖ ປນ ທ຺ເວ ມຫລ຺ລກຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ຂທິຣວນໍ ປວິສນກາເລ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕ຺ຕກໍ ນວກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ, ສຕ຺ຖາ ‘ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ’ຕິ ມຸໂຂໂລກນກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວຣູປສ຺ສ ນວກມ຺ມິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕໍ ທິວສໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ອຎ຺ຎາສິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ມາສມຕ຺ຕໍ ວສິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນທິວເສ ຍຖາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ເຕລນາຬິຎ຺ຈ ອຸທກຕຸມ຺ພຎ຺ຈ ອຸປາຫນານິ ຈ ປມຸສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ວິຫາຣູປຈາຣໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລ ອິທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອຖ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ມຍາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ປມຸຏ຺ຐໍ, ມຍາປິ ປມຸຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອຸໂຠປິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຂທິຣຣຸກ຺ຂກຓ຺ຏເກຫິ ວິຊ຺ຌມານາ ວິຈຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຂທິຣຣຸກ຺ເຂ ໂອລມ຺ພນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑກໍ ທິສ຺ວາ ອາທາຍ ປກ຺ກມິໍສຸ. ສຕ຺ຖາປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທາຍ ປຸນ ມາສມຕ຺ເຕເນວ ສີວລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຸຎ຺ຎໍ ອນຸຠວມາໂນ ປຏິຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸພ຺ພາຣາມໍ ປາວິສິ.

ອຖ ເຕ ມຫລ຺ລກຠິກ຺ຂູ ປາໂຕວ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕທາຍິກາຍ ວິສາຂາຍ ຆຣໍ ຍາຄຸໍ ປິວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ຂຊ຺ຊກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ເນ ວິສາຂາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ອຸປາສິເກຕິ, ຣມຓີຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ຣມຓີຍຕາ ເສຕກຓ຺ຏກຂທິຣຣຸກ຺ຂຄຫນໍ ເປຕານໍ ນິວາສນຏ຺ຐານສທິສໍ ອຸປາສິເກ’’ຕິ. ອຖຎ຺ເຎ ທ຺ເວ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ອາຄມິໍສຸ. ອຸປາສິກາ ເຕສມ຺ປິ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ທຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຏິປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອຸປາສິເກ ວຓ຺ເຓຕຸໍ, ສຸຘມ຺ມເທວສຠາສທິສໍ ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ວິຍ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ອຸປາສິກາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຐມໍ ອາຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎຖາ ວທິໍສຸ, ອິເມ ອຎ຺ຎຖາ ວທນ຺ຕິ, ປຐມໍ ອາຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ກິຎ຺ຈິເທວ ປມຸສ຺ສິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ວິສ຺ສຏ຺ຐກາເລ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕກາເລ ຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຑິຕຠາເວນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຄຕກາເລ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕໍເຍວ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ວິສາຂາຍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ສາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຕຠິກ຺ຂູສຸ ເອກຈ຺ເຈ ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ‘ຂທິຣຄຫນໍ ອຣຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ‘ຣມຓີຍ’ນ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຸປາສິເກ ຄາໂມ ວາ ໂຫຕຸ ອຣຎ຺ຎໍ ວາ, ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຣມຓີຍເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໘. ‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ນິນ຺ເນ ວາ ຍທິ ວາ ຖເລ;

ຍຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຣຫນ຺ໂຕ ຄາມນ຺ເຕ ກາຍວິເວກໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ປນ ລຠນ຺ເຕວ. ເຕສຎ຺ຫິ ທິພ຺ພປຏິຠາຄານິປິ ອາຣມ຺ມຓານິ ຈິຕ຺ຕໍ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຄາໂມ ວາ ໂຫຕຸ ອຣຎ຺ຎາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຍຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ໂສ ຠູມິປເທໂສ ຣມຓີໂຍ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອປເຣນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ອາຍສ຺ມາ ສີວລິຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຕທິວສສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ມາຕຸ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສິ, ເກນ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິ, ເກນ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ? ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອາຫ –

ຠິກ຺ຂເວ, ອິໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຕຸ ນຄຣໍ ປຈ຺ຈາຄມາສິ. ຣາຊາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນາຄຣານໍ ສາສນໍ ເປເສສິ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ທາເນ ສຫາຍກາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນທານໂຕ ອຕິເຣກຕຣໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ທານໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ. ຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ທານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ອຘິກຕຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນທິວສຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕສິ, ເນວ ຣາຊາ ນາຄເຣ ປຣາເຊຕຸໍ ສກ຺ຂິ, ນ ນາຄຣາ ຣາຊານໍ. ນາຄຣາ ຉຏ຺ເຐ ວາເຣ ‘‘ສ຺ເວ ທານິ ຍຖາ ‘ອິມສ຺ມິໍ ທາເນ ອິທໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ວຕ຺ຕຸໍ, ເອວໍ ທານໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ທານໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ອລ຺ລມຘຸເມວ ນ ອທ຺ທສໍສຸ. ປກ຺ກມຘຸ ປນ ພຫຸໍ ອຕ຺ຖິ. ເຕ ອລ຺ລມຘຸສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຈຕູສຸ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຫາປຓສຫສ຺ສານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຫິຓິໍສຸ. ອເຖໂກ ຊນປທມນຸສ຺ໂສ ຄາມໂຠຊກໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຘຸປຏລໍ ທິສ຺ວາ ມກ຺ຂິກາ ປລາເປຕ຺ວາ ສາຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາຂາທຓ຺ຑເກເນວ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸປຏລໍ ອາທາຍ ‘‘ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ມຘຸອຕ຺ຖາຍ ຄໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ໂຠ, ວິກ຺ກິຓິຍໍ ມຘຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ວິກ຺ກິຓິຍໍ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຫນ຺ທ, ອິມໍ ກຫາປຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ມຘຸປຏລໍ ປາທມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຄ຺ຆຕິ, ອຍໍ ປນ ກຫາປຓໍ ເທຕິ. ພຫຸກຫາປຓໂກ ມຎ຺ເຎ, ມຍາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ນ ເທມີ’’ຕິ ອາຫ, ‘‘ເຕນ ຫິ ທ຺ເວ ກຫາປເຓ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ທ຺ວີຫິປິ ນ ເທມີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕາວ ວຑ຺ເຒສິ, ຍາວ ໂສ ‘‘ເຕນ ຫິ ອິທໍ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຠຓ຺ຑິກໍ ອຸປເນສິ.

ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ, ອຸທາຫຸ ກຫາປຓານໍ ຐປໂນກາສໍ ນ ລຠສິ, ປາທມ຺ປິ ນ ອຄ຺ຆນກໍ ມຘຸໍ ‘ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຫີ’ຕິ ວທສິ, ‘ກິໍ ນາເມຕ’’’ນ຺ຕິ? ‘ຊານາມຫໍ, ໂຠ, ອິມິນາ ປນ ເມ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕເນວໍ ວທາມີ’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກມ຺ມໍ, ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ວິປສ຺ສີພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິສມຓສຫສ຺ສປຣິວາຣສ຺ສ ມຫາທານໍ ສຊ຺ຊິຕໍ, ຕຕ຺ເຣກໍ ອລ຺ລມຘຸເມວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ. ເອວໍ, ສນ຺ເຕ, ນາຫໍ ມູເລນ ທສ຺ສາມິ, ສເຈ ‘‘ອຫມ຺ປິ ທາເນ ປຕ຺ຕິໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາຄຣານໍ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ນາຄຣາ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ພລວຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ສາຘຸ, ປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຏິຊານິໍສຸ, ເຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ທຕ຺ວາ ມຫຕິໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ມຘຸປຏລໍ ປີຬາເປສຸໍ. ເຕເນວ ມນຸສ຺ເສນ ປຓ຺ຓາກາຣຕ຺ຖາຍ ທຘິວາຣໂກປິ ອາຫໂຏ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ຕມ຺ປິ ທຘິໍ ປາຕິຍໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ເຕນ ມຘຸນາ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອທາສິ. ຕໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓິ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ອວສິຏ຺ຐໍ ອໂຫສິເຍວ. ‘‘ເອວໍ ໂຖກໍ ມຘຸ ກຖໍ ຕາວ ພຫູນໍ ປາປຸຓີ’’ຕິ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ປາປຸຓິ. ພຸທ຺ຘວິສໂຍ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ‘‘ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໗໗) ວຸຕ຺ຕານິ. ຕານິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາທສ຺ເສວ ຠາຄີ ໂຫຕີຕິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ເອຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ສໍສຣນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ‘‘ເອກໍ ນຄຣໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິວາເຣສິ, ນາຄຣານຎ຺ຈ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ວາ ເມ ເທນ຺ຕຸ ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ເນວ ຣຊ຺ຊໍ ທສ຺ສາມ, ນ ຍຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຈູຬທ຺ວາເຣຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທາຣູທກາທີນິ ອາຫຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອິຕໂຣປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາທ຺ວາຣານິ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ນຄຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ກິໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ກໂຣຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມ ເທວີ’’ຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ພາໂລ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ, ຄຈ຺ຉຖ, ຕສ຺ສ ‘ຈູຬທ຺ວາຣານິປິ ປິຘາຍ ນຄຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘຕູ’ຕິ ວເທຖາ’’ຕິ. ໂສ ມາຕຸ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ນາຄຣາປິ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອລຠນ຺ຕາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊານໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ອທໍສຸ. ໂສ ອິມໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຍາວາຍໍ ປຖວີ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສນ຺ນາ, ຕາວ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈູຬທ຺ວາຣານໍ ປິທຫິຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຕສ຺ສາ ເອວ ມາຕຸ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ໂຍນິມຸເຂ ຕິຣິຍໍ ນິປຊ຺ຊິ. ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີວລິ, ຕທາ ນຄຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫິຕກມ຺ເມນ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈູຬທ຺ວາຣານໍ ປິທຫິຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຕສ຺ສາ ເອວ ມາຕຸ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສິ. ນວມຘຸໂນ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ.

ປຸເນກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອໂຫ ສາມເຓຣສ຺ສ ລາໂຠ, ອໂຫ ປຸຎ຺ຎໍ, ເຍນ ເອກເກນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ປຎ຺ຈກູຏາຄາຣສຕາທີນິ ກຕານີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເນວ ປຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ປາປໍ, ອຸຠຍມສ຺ສ ປຫີນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ເຄ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ໂຍຘ ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປາປຎ຺ຈ, ອຸໂຠ ສງ຺ຄມຸປຈ຺ຈຄາ;

ອໂສກໍ ວິຣຊໍ ສຸທ຺ຘໍ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໑໒);

ຂທິຣວນິຍເຣວຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.