໖. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ປຖວິສໂມຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິຕຸກາໂມ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິ. ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣໍ ອນຸຄຈ຺ຉິໍສຸ. ເຖໂຣ ຈ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ປຎ຺ຎາຍມາເນ ຠິກ຺ຂູ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ກເຖຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕາເປສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ອປາກໂຏ ຠິກ຺ຂຸ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ມມ຺ປິ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ກເຖຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ເຖໂຣ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ຕໍ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ໂສ ‘‘ອຎ຺ເຎ ວິຍ ຠິກ຺ຂູ ນ ມໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ເຖເຣ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິ. ເຖຣສ຺ສປິ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ໂຓ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຣີຣໍ ຜຸສິ, ເຕນາປິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິເຍວ. ໂສ ‘‘ທານິ ເຖໂຣ ວິຫາຣູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຄ຺ຄສາວໂກມ຺ຫີຕິ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລິໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອຂມາເປຕ຺ວາວ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ເຖຣໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ຈ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຈ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຄ຺ຄເຊຏ຺ຐຠາຕຣາ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປຫຏຠາວໍ ສຕ຺ຖາ ໂນ ນ ຊານາຕິ, ສີຫນາທໍ ປນ ນທາເປຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປຣິສໍ ສນ຺ນິປາຕາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ກຸຎ຺ຈິກຫຕ຺ຖາ ປຣິເວຓທ຺ວາຣານິ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອິທານາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໑໑) ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕສຸໍ. ເຖໂຣປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ນາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ມຍາ ປຫໂຏ’’ຕິ ອວຕ຺ວາວ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຖວິຍໍ ສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ອສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ປຖວີສມຈິຕ຺ຕຕຎ຺ຈ ອາໂປເຕໂຊວາໂຍ ຣໂຊຫຣຓຈຓ຺ຑາລກຸມາຣກອຸສຠຉິນ຺ນວິສາຓສມຈິຕ຺ຕຕຎ຺ຈ ອຫິກຸຓປາທີຫິ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍນ ອຏ຺ຏິຍນຎ຺ຈ ເມທກຖາລິກາ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍປຣິຫຣຓຎ຺ຈ ປກາເສສິ. ອິມາຫິ ຈ ປນ ນວຫິ ອຸປມາຫິ ເຖເຣ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ກເຖນ຺ເຕ ນວສຸປິ ຐາເນສຸ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິ. ຣໂຊຫຣຓຈຓ຺ຑາລກຸມາຣກເມທກຖາລິໂກ ປມານໍ ປນ ອາຫຣຓກາເລ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຠິກ຺ຂູ ອສ຺ສູນິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ຂີຓາສວານໍ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ.

ເຖເຣ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສກລສຣີເຣ ຑາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ຕາວເທວ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນໂທສໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສສິ. ສຕ຺ຖາ ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມ ອິມສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ, ຍາວສ຺ສ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ນ ຜລຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ຂມາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ, ຂມຕຸ ຈ ເມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ, ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ກຖຍິໍສຸ ‘‘ປສ຺ສຖ ທານາວຸໂສ, ເຖຣສ຺ສ ອໂນປມຄຸຓໍ, ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ມຸສາວາເທນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປຣິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ໂກປໍ ວາ ໂທສໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ສຍເມວ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຂມາເປຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກາ ສາຣິປຸຕ຺ຕສທິສານໍ ໂກປໍ ວາ ໂທສໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ, ມຫາປຖວີສທິສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທຂີລສທິສໍ ປສນ຺ນອຸທກຣຫທສທິສຎ຺ຈ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໕. ‘‘ປຖວິສໂມ ໂນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ,

ອິນ຺ທຂິລຸປໂມ ຕາທິ ສຸພ຺ພໂຕ;

ຣຫໂທວ ອເປຕກທ຺ທໂມ,

ສໍສາຣາ ນ ຠວນ຺ຕິ ຕາທິໂນ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ນາມ ປຖວິຍໍ ສຸຈີນິ ຄນ຺ຘມາລາທີນິປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ອສຸຈີນິ ມຸຕ຺ຕກຣີສາທີນິປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຍຖາ ນາມ ນຄຣທ຺ວາເຣ ນິຂາຕໍ ອິນ຺ທຂີລໍ ທາຣກາທໂຍ ໂອມຸຕ຺ເຕນ຺ຕິປິ ອູຫທນ຺ຕິປິ, ອປເຣ ປນ ຕໍ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຖວິຍາ ອິນ຺ທຂີລສ຺ສ ຈ ເນວ ອນຸໂຣໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ວິໂຣໂຘ; ເອວເມວ ຍ຺ວາຍໍ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອຏ຺ຐຫິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອກມ຺ປິຍຠາເວນ ຕາທິ, ວຕານໍ ສຸນ຺ທຣຕາຍ ສຸພ຺ພໂຕ. ໂສ ‘‘ອິເມ ມໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ນ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ສກ຺ກາຣຎ຺ຈ ອສກ຺ກາຣຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເນວ ອນຸຣຸຊ຺ຌຕິ, ໂນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ອຖ ໂຂ ປຖວິສໂມ ຈ ອິນ຺ທຂິລຸປໂມ ເອວ ຈ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ອປຄຕກທ຺ທໂມ ຣຫໂທ ປສນ຺ໂນທໂກ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອປຄຕກິເລສຕາຍ ຣາຄກທ຺ທມາທີຫິ ອກທ຺ທໂມ ວິປ຺ປສນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ຕາທິໂນຕິ ຕສ຺ສ ປນ ເອວຣູປສ຺ສ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີສຸ ສໍສຣຓວເສນ ສໍສາຣາ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ເທສນາວສາເນ ນວ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.