໑. ຣາຘຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ນິຘີນໍວ ປວຕ຺ຕາຣນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຘຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂສ ກິຣ ຄິຫິກາເລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ທຸຄ຺ຄຕພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປຫຣິຕກໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ມຸຂໂຘວນາທີນິ ທທນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວສິ. ຠິກ຺ຂູປິ ນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ປນ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມາໂນ ກິໂສ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຣຫາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ວິຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ລຠສິ ເນສໍ ສນ຺ຕິກາ ສງ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຫາຣມຕ຺ຕໍ ລຠາມິ, ນ ປນ ມໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອິມສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຘິກາຣໍ ສຣຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຣາມິ, ອຍໍ ເມ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຫຏໍ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ທາເປສິ, ອິມມສ຺ສາຫໍ ອຘິກາຣໍ ສຣາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ກຕູປກາຣໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂມເຈຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອາສນປຣິຍນ຺ເຕ ອາສນໍ ປາປຸຓາຕິ, ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີຫິປິ ກິລມຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ອາທາຍ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ, ອຠິກ຺ຂຓຎ຺ຈ ນໍ ‘‘ອິທໍ ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂອວທິ ອນຸສາສິ. ໂສ ສຸວໂຈ ອໂຫສິ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ. ຕສ຺ມາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ກຕິປາເຫເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ເຖໂຣ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສຸວໂຈ ນຸ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຕ ອນ຺ເຕວາສິໂກ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕິວິຍ ສຸວໂຈ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ໂທເສ ວຸຈ຺ຈມາເນ ນ ກຸທ຺ຘປຸພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວຣູເປ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກ ລຠນ຺ໂຕ ກິຕ຺ຕເກ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ພຫຸເກປິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍເມວາ’’ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທີ, ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາມຕ຺ຕໍ ອຸປກາຣໍ ສຣິຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຕພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ເຖໂຣປິ ໂອວາທກ຺ຂໂມ ໂອວາທກ຺ຂມເມວ ລຠີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທີເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸໍ –

‘‘ອລີນຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ, ປຫຏ຺ຐາ ມຫຕີ ຈມູ;

ໂກສລໍ ເສນາສນ຺ຕຸຏ຺ຐໍ, ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ອຄາຫຍິ.

‘‘ເອວໍ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ;

ຠາວຍໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ;

ປາປຸເຓ ອນຸປຸພ຺ເພນ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໑໑-໑໒) –

ອິມໍ ທຸກນິປາເຕ ອລີນຈິຕ຺ຕຊາຕກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖສິ. ຕທາ ກິຣ ວຑ຺ຒກີຫິ ປາທສ຺ສ ອໂຣຄກຣຓຠາເວນ ກຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣໍ ຎຕ຺ວາ ສພ຺ພເສຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂປຕກສ຺ສ ທາຍໂກ ເອກຈາຣິໂກ ຫຕ຺ຖີ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ອໂຫສີຕິ ເອວໍ ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ຊາຕກໍ ກເຖຕ຺ວາ ຣາຘຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ຣາເຘນ ວິຍ ສຸວເຈນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອວທິຍມາເນນປິ ນ ກຸຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ, ໂອວາທທາຍໂກ ປນ ນິຘິອາຈິກ຺ຂຓໂກ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໖. ‘‘ນິຘີນໍວ ປວຕ຺ຕາຣໍ, ຍໍ ປສ຺ເສ ວຊ຺ຊທສ຺ສິນໍ;

ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທິໍ ເມຘາວິໍ, ຕາທິສໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ຠເຊ;

ຕາທິສໍ ຠຊມານສ຺ສ, ເສຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ນ ປາປິໂຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິຘີນນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕານໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິປູຣານໍ ນິຘິກຸມ຺ຠີນໍ. ປວຕ຺ຕາຣນ຺ຕິ ກິຈ຺ຉຊີວິເກ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ເສ ອນຸກມ຺ປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ສຸເຂນ ຊີວນູປາຍໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຘິຏ຺ຐານໍ ເນຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຊີວາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕາຣໍ ວິຍ. ວຊ຺ຊທສ຺ສິນນ຺ຕິ ທ຺ເວ ວຊ຺ຊທສ຺ສິໂນ ‘‘ອິມິນາ ນໍ ອສາຣຸປ຺ເປນ ວາ ຂລິເຕນ ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣນ຺ຘຄເວສໂກ ຈ, ອຎ຺ຎາຕໍ ຎາປນຕ຺ຖາຍ ຎາຕໍ ອນຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ສີລາທີນມສ຺ສ ວຸທ຺ຘິກາມຕາຍ ຕໍ ຕໍ ວຊ຺ຊໍ ໂອໂລກເນນ ອຸລ຺ລຸມ຺ປນສຠາວສຓ຺ຐິໂຕ ຈ. ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍຖາ ຫິ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ໂສ ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາປິ ໂປເຖຕ຺ວາປິ ນິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕ ໂກປໍ ນ ກໂຣຕິ, ປມຸທິໂຕ ເອວ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ເອວຣູເປ ປຸຄ຺ຄເລ ອສາຣຸປ຺ປໍ ວາ ຂລິຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕ ໂກໂປ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ຕຸຏ຺ເຐເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫນ຺ຕໍ ໂວ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ມຍ຺ຫໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ໂອວທນ຺ເຕຫິ ປຸນປິ ມໍ ວເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ປວາເຣຕພ຺ພເມວ. ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທິນ຺ຕິ ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ ວາ ຂລິຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ມຸໂຂທກທານາທີຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ສເຈ ນໍ ວກ຺ຂາມິ, ນ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເມ ປຣິຫານິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ນ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທີ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ກຈວຣໍ ອາກິຣຕິ. ໂຍ ປນ ຕຖາຣູປໍ ວຊ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ວຊ຺ຊານຸຣູປໍ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຓາເມນ຺ໂຕ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຫາຣາ ຕໍ ນີຫຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາເປຕິ, ອຍໍ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທີ ນາມ ເສຍ຺ຍຖາປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫາຫໍ, ອານນ຺ທ, ວກ຺ຂາມິ, ປວຍ຺ຫ ປວຍ຺ຫ, ອານນ຺ທ, ວກ຺ຂາມິ, ໂຍ ສາໂຣ ໂສ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໙໖). ເມຘາວິນ຺ຕິ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ຕາທິສນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ຠເຊຍ຺ຍ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ອາຈຣິຍໍ ຠຊມານສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ, ນ ປາປິໂຍ ວຑ຺ຒິເຍວ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣິຫານີຕິ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ຣາຘຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ປຐມໍ.