໕. ມຈ຺ຉຣິຍໂກສິຍເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ

ຍຖາປິ ຠມໂຣ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຈ຺ຉຣິຍໂກສິຍເສຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ຣາຊຄເຫ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ.

ຣາຊຄຫນຄຣສ຺ສ ກິຣ ອວິທູເຣ ສກ຺ກາຣໍ ນາມ ນິຄໂມ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ເຖໂກ ມຈ຺ຉຣິຍໂກສິໂຍ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ອສີຕິໂກຏິວິຠໂວ ປຏິວສຕິ. ໂສ ຕິຓຄ຺ເຄນ ເຕລພິນ຺ທຸມ຺ປິ ປເຣສໍ ນ ເທຕິ, ນ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ອິຕິສ຺ສ ຕໍ ວິຠວຊາຕໍ ເນວ ປຸຕ຺ຕທາຣາທີນໍ, ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠຕິ, ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ວິຍ ອປຣິໂຠຄໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສຕ຺ຖາ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສກລໂລກຘາຕຸຍໍ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘເວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ວສນ຺ຕສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ສປຊາປຕິກສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ປຸຣິມທິວເສ ປນ ໂສ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ຣາຊເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊູປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຊນປທມນຸສ຺ສໍ ກຸມ຺ມາສປູຣໍ ກປລ຺ລກປູວໍ ຂາທນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປິປາສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ກປລ຺ລກປູວໍ ຂາທິຕຸກາໂມມ຺ຫີຕິ ວກ຺ຂາມິ, ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຂາທິຕຸກາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ເມ ພຫູນິ ຕິລຕຓ຺ຑຸລສປ຺ປິຜາຓິຕາທີນິ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ກສ຺ສຈິ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຓ຺ຫໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ຈຣຕິ. ໂສ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ. ຕໂຕ ຕຓ຺ຫໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ອຸປຄູຫິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ເອວໍ ຄໂຕປິ ຘນຫານິຠເຍນ ນ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສິ.

ອຖ ນໍ ຠຣິຍາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ເຕ, ສາມິ, ອຜາສຸກໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ເມ ກິຎ຺ຈິ ອຜາສຸກໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ຣາຊາ ກຸປິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຣາຊາປິ ເມ ນ ກຸປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກິໍ ເຕ ປຸຕ຺ຕຘີຕາຫິ ວາ ທາສກມ຺ມກຣາທີຫິ ວາ ກິຎ຺ຈິ ອມນາປໍ ກຕໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ເອວຣູປມ຺ປິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປນ ເຕ ຕຓ຺ຫາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ຘນຫານິຠເຍນ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ນິສ຺ສທ຺ໂທວ ນິປຊ຺ຊິ, ອຖ ນໍ ຠຣິຍາ ‘‘ກເຖຫິ, ສາມິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ເຕ ຕຓ຺ຫາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ວຈນໍ ປຣິຄິລນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ຕຓ຺ຫາ, ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ກປລ຺ລກປູວໍ ຂາທິຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ເມ ນ ກເຖສິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ທລິທ຺ໂທສິ, ອິທານິ ສກລນິຄມວາສີນໍ ປໂຫນເກ ກປລ຺ລກປູເວ ປຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ເຕ ເອເຕຫິ, ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກຣຈ຺ຉວາສີນໍ ປໂຫນເກ ປຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຊານາມຫໍ ຕວ ມຫທ຺ຘນຠາວ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຄຫສາມນ຺ເຕ ສພ຺ເພສໍ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ຊານາມຫໍ ຕວ ມຫຊ຺ຌາສຍຠາວ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເຕ ປຸຕ຺ຕທາຣມຕ຺ຕສ຺ເສວ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ເຕ ເອເຕຫີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ປນ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ? ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກກສ຺ເສວ ເຕ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຈມາເນ ພຫູ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ. ສກລຕຓ຺ຑຸເລ ຐເປຕ຺ວາ ຠິນ຺ນຕຓ຺ຑຸເລ ຈ ອຸທ຺ຘນກປລ຺ລານິ ຈ ອາທາຍ ໂຖກໍ ຂີຣສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕລໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ປຈ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ເອກໂກວ ນິສີທິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ທາສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ, ໂສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາຣານິ ປິທຫນ຺ໂຕ ສພ຺ພທ຺ວາເຣສຸ ສູຈິຆຏິກໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມຕລໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖປິ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ອຸທ຺ຘເນ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ກປລ຺ລໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປູເວ ປຈິຕຸໍ ອາຣຠິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ປາໂຕວ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອໂສ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຣາຊຄຫສ຺ສ ອວິທູເຣ ສກ຺ກາຣນິຄເມ ມຈ຺ຉຣິຍເສຏ຺ຐິ ‘ກປລ຺ລກປູເວ ຂາທິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ທສ຺ສນຠເຍນ ສຕ຺ຕຠູມິເກ ປາສາເທ ກປລ຺ລກປູເວ ປຈາເປຕິ, ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ຊາຍມ຺ປຕິເກ ປູເວ ຈ ຂີຣສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕານິ ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ເຊຕວນໍ ອາເນຫິ, ອຊ຺ຊາຫໍ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາເຣ ເອວ ນິສີທິສ຺ສາມິ, ປູເວເຫວ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ເຖໂຣ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ອິທ຺ຘິພເລນ ຕໍ ນິຄມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ສີຫປຎ຺ຊຣທ຺ວາເຣ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ອາກາເສ ເອວ ມຓິຣູປກໍ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາເສຏ຺ຐິໂນ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ ຫທຍມໍສໍ ກມ຺ປິ. ໂສ ອຫໍ ເອວຣູປານໍເຍວ ທສ຺ສນຠເຍນ ອິມໍ ຐານມາຄໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາຕປານທ຺ວາເຣ ຐິໂຕຕິ. ໂສ ຄເຫຕພ຺ພຄຫຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓສກ຺ຂຣາ ວິຍ ໂທເສນ ຕຏຕຏາຍນ຺ໂຕ ເອວມາຫ – ‘‘ສມຓ, ອາກາເສ ຐຕ຺ວາປິ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອາກາເສ ອປເທ ປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕປິ ເນວ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ເອວ ຐາເນ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທນ຺ໂຕປິ ນ ລຠິສ຺ສສິເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອາກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາຕປານສ຺ສ ອຸມ຺ມາເຣ ຐິໂຕປິ ນ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ອຸມ຺ມາເຣ ຐິໂຕ. ‘‘ອຸມ຺ມາເຣ ຐິໂຕປິ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ຘູມາຍນ຺ໂຕປິ ນ ລຠິສ຺ສສິ ເອວາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣປິ ຘູມາຍິ. ສກລປາສາໂທ ເອກຘູໂມ ອໂຫສິ. ເສຏ຺ຐິໂນ ອກ຺ຂີນໍ ສູຈິຍາ ວິຊ຺ຌນກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ, ເຄຫຊ຺ຌາຍນຠເຍນ ປນ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຊ຺ຊລນ຺ໂຕປິ ນ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ສຸຏ຺ຐຸ ລຄ຺ໂຄ, ອລທ຺ຘາ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອກມສ຺ສ ປູວໍ ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ ເອກໍ ຂຸທ຺ທກປູວໍ ປຈິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຫິ ນ’’ນ຺ຕິ. ສາ ໂຖກໍ ເອວ ປິຏ຺ຐໍ ກປລ຺ລປາຕິຍໍ ປກ຺ຂິປິ, ມຫາປູໂວ ຫຸຕ຺ວາ ສກລປາຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຸມາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ພຫຸໍ ຕຍາ ປິຏ຺ຐໍ ຄຫິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຍເມວ ທພ຺ພິກຓ຺ເຓນ ໂຖກໍ ປິຏ຺ຐໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ຂິປິ, ປູໂວ ປຸຣິມປູວໂຕ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ຊາໂຕ. ເອວໍ ຍໍ ຍໍ ປຈຕິ, ໂສ ໂສ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ໂຕວ ໂຫຕິ. ໂສ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິມສ຺ສ ເອກໍ ປູວໍ ເທຫີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຉິໂຕ ເອກໍ ປູວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິຍາ ສພ຺ເພ ເອກາພທ຺ຘາ ອລ຺ລີຍິໍສຸ. ສາ ເສຏ຺ຐິໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ສພ຺ເພ ປູວາ ເອກໂຕ ລຄ຺ຄາ, ວິສຸໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສປິ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຸໂຠປິ ຊນາ ໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕາປິ ວິໂຍເຊຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ ເອວ. ອຖສ຺ສ ປູເວຫິ ສທ຺ຘິໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ເສວ ສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ, ປິປາສາ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ. ຕໂຕ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ນ ເມ ປູເວຫິ ອຕ຺ໂຖ, ປຈ຺ຉິຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອິມສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ. ສາ ປຈ຺ຉິໍ ອາທາຍ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຖໂຣ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸຓໍ ກເຖສິ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ທິນ຺ນທານາທີນໍ ຜລໍ ຄຄນຕເລ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ວິຍ ທສ຺ເສສິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ, ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ‘ປູເວ ຂາທິສ຺ສາມີ’ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈິຍາ ສຕິ ອຫໍ ໂວ ເນສ຺ສາມິ, ເສຏ຺ຐິຠຣິຍໍ ປູເວ ຈ ຂີຣາທີນິ ຈ ຄຓ຺ຫາເປຖ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຫໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິໂຕ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ເຊຕວນວິຫາເຣ, ມຫາເສຏ຺ຐີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ກຖໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈິຍາ ສຕິ ອຫໍ ໂວ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘິພເລນ ເນສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາສາເທ ໂສປານສີສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນ ເອວ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສປານປຣິໂຍສານໍ ປນ ໂວ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຸປຣິປາສາທາ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອຕຣຓກາລມຕ຺ເຕເນວ ເຊຕວນໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ເຖໂຣ ໂສປານສີສໍ ຕຕ຺ເຖວ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂສປານປາທມູລໍ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ຕເຖວ ອໂຫສິ. ອິຕິ ເຖໂຣ ເສຏ຺ຐິຎ຺ຈ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍຎ຺ຈ ອຸປຣິປາສາທາ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອຕຣຓກາລໂຕ ຂິປ຺ປຕຣໍ ເຊຕວນໍ ສມ຺ປາເປສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກາລໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ອທາສິ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປູວໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ, ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູປິ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິ ຂີຣສປ຺ປິມຘຸສກ຺ຂຣາທີນິ ທທມາໂນ ນ ຂຍໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ມຫາເສຏ຺ຐິປິ ສທ຺ຘິໍ ຠຣິຍາຍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຂາທິ. ປູວານໍ ປຣິໂຍສານເມວ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ສກລວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ວິຆາສາທານຎ຺ຈ ທິນ຺ເນສຸປິ ປຣິຍນ຺ໂຕ ນ ປຎ຺ຎາຍເຕວ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປູວາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຉຑ຺ເຑຖາ’’ຕິ. ອຖ ເນ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ອວິທູເຣ ປພ຺ຠາຣຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ຑຍິໍສຸ. ຍາວຊ຺ຊຕນາປິ ຕໍ ຐານໍ ກປລ຺ລກປູວປພ຺ຠາຣນ຺ເຕວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ສຫ ຠຣິຍາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຄວາ ອນຸໂມທນມກາສິ. ອນຸໂມທນາວສາເນ ອຸໂຠປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ໂສປານໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອຕ຺ຕໂນ ປາສາເທເຍວ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສຏ຺ຐິ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ພຸທ຺ຘສາສເນເຍວ ວິກ຺ກິຣິ. ປຸນທິວເສ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ປສ຺ສຖາວຸໂສ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອານຸຠາວໍ, ອນຸປຫຈ຺ຈ ນາມ ສທ຺ຘໍ, ອນຸປຫຈ຺ຈ ໂຠເຄ ມຈ຺ຉຣິຍເສຏ຺ຐິໍ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ປູເວ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ອາເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ອໂຫ ມຫານຸຠາໂວ ເຖໂຣ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລທມເກນ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸປຫຈ຺ຈ ສທ຺ຘໍ, ອນຸປຫຈ຺ຈ ໂຠເຄ, ກຸລໍ ອກິລເມຕ຺ວາ ອວິເຫເຐຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜໂຕ ເຣຓຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຠມເຣນ ວິຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸຓໍ ຊານາເປຕພ຺ພໍ, ຕາທິໂສ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ ເຖຣໍ ປສໍສິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໙. ‘‘ຍຖາປິ ຠມໂຣ ປຸປ຺ຜໍ, ວຓ຺ຓຄນ຺ຘມເຫຐຍໍ;

ປເລຕິ ຣສມາທາຍ, ເອວໍ ຄາເມ ມຸນີ ຈເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠມໂຣຕິ ຍາ ກາຈິ ມຘຸກຣຊາຕິ. ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜາຣາເມ ຈຣນ຺ໂຕ ປຸປ຺ຜຎ຺ຈ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ຄນ຺ຘຎ຺ຈ ອເຫຐຍນ຺ໂຕ ອວິນາເສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປເລຕີຕິ ເອວໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຣສໍ ປິວິຕ຺ວາ ອປຣມ຺ປິ ມຘຸກຣຓຕ຺ຖາຍ ອາທາຍ ປເລຕິ, ໂສ ເອວໍ ວນຄຫນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂສຸສິເຣ ຕໍ ຣຊມິສ຺ສກໍ ຣສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຘຸຣຣສໍ ມຘຸໍ ກໂຣຕິ, ນ ຕສ຺ສ ປຸປ຺ຜາຣາເມ ວິຈຣິຕປຈ຺ຈຍາ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘໍ ວາສ຺ສ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພໍ ປາກຕິກເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຄາເມ ມຸນີ ຈເຣຕິ ເອວໍ ເສຂາເສຂເຠໂທ ອນາຄາຣິຍມຸນິ ກຸລປຏິປາຏິຍາ ຄາເມ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຈຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ຄາເມ ຈຣຓປຈ຺ຈຍາ ກຸລານໍ ສທ຺ຘາຫານິ ວາ ໂຠຄຫານິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ. ສທ຺ຘາປິ ໂຠຄາປິ ປາກຕິກາວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຈ ປນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເສຂມຸນິ ຕາວ ພຫິຄາເມ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ອກ຺ຂຠຎ຺ຊນວຓປຏິຈ຺ຉາທນປຸຕ຺ຕມໍສູປມາທິວເສນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຖາຣູປໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ຫຕ຺ຖຄຕາເນວ ກໂຣຕິ. ອເສຂມຸນິ ປນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ອຍມສ຺ສ ຠມເຣນ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸກຣຓສຣິກ຺ຂຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຘ ປນ ຂີຓາສໂວວ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ເທສນາວສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ມຈ຺ຉຣິຍເສຏ຺ຐິ ທມິໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ນໍ ທເມຕ຺ວາ ກມ຺ມຜລສມ຺ພນ຺ຘໍ ຊານາເປສິ ເອວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ –

‘‘ອຸໂຠ ຂຎ຺ຊາ ອຸໂຠ ກຸຓີ, ອຸໂຠ ວິສມຈກ຺ຂຸກາ;

ອຸຠິນ຺ນໍ ປິຬກາ ຊາຕາ, ນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ອິລ຺ລິສ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໗໘) –

ອິມໍ ອິລ຺ລິສຊາຕກໍ ກເຖສີຕິ.

ມຈ຺ຉຣິຍໂກສິຍເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈມໍ.