໒. ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ລຫຸໂນຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ວິຊິເຕ ປພ຺ພຕປາເທ ມາຕິກຄາໂມ ນາມ ເອໂກ ຆນວາໂສ ຄາໂມ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ອຖ ເນ ໂຍ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ສາມິໂກ ມາຕິໂກ ນາມ, ຕສ຺ສ ມາຕາ ທິສ຺ວາ ເຄເຫ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣເສນ ຍາຄຸຠຕ຺ເຕນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຍຖາ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ. ສາ ‘‘ວສ຺ສາວາສຏ຺ຐານໍ, ອຍ຺ຍາ, ປຣິເຍສນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ‘‘ສເຈ, ອຍ຺ຍາ, ອິມໍ ເຕມາສໍ ອິຘ ວສິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຫໍ ຕີຓິ ສຣຓານິ, ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ມຍໍ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ອກິລມນ຺ຕາ ຠວນິສ຺ສຣຓໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຘິວາສຍິໍສຸ. ສາ ເຕສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອທາສິ.

ເຕ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ຕາ ເອກທິວສໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂອວທິໍສຸ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອມ຺ເຫຫິ ປມາທຈາຣໍ ຈຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຫິ ສກເຄຫໍ ວິຍ ອຏ຺ຐ ມຫານິຣຍາ ວິວຏທ຺ວາຣາເຍວ, ຘຣມານກພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂຂ ປນ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຍໍ ອາຄຕາ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ປທານຸປທິກໍ ວິຈຣນ຺ເຕນາປິ ສເຐນ ອາຣາເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຍຖາຊ຺ຌາສເຍເນວ ອາຣາເຘຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖ, ທ຺ວີຫິ ເອກຏ຺ຐາເນ ນ ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ສາຍໍ ໂຂ ປນ ເຖຣູປຏ຺ຐານກາເລ ປາໂຕວ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາເລ ເອກໂຕ ຠວິສ຺ສາມ, ເສສກາເລ ທ຺ເວ ເອກໂຕ ນ ຠວິສ຺ສາມ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ອຜາສຸເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຆຓ຺ຑິຍາ ປຫຕາຍ ຆຓ຺ຑິສຎ຺ຎາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເຕສຸ ເອວໍ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ເຕສຸ ເອກທິວສໍ ສາ ອຸປາສິກາ ສປ຺ປິເຕລຜາຓິຕາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທາສທາສິກມ຺ມກຣາທີຫິ ປຣິວຸຕາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຕໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂູ ອທິສ຺ວາ, ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ, ອຍ຺ຍາ, ຄຕາ’’ຕິ ປຸຣິເສ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ນິສິນ຺ນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ຊານນມນຸສ຺ສາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຆຓ຺ຑິຍາ ປຫຕາຍ ສນ຺ນິປຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ. ສາ ຈ ຆຓ຺ຑິໍ ປຫຣາເປສິ. ຠິກ຺ຂູ ຆຓ຺ຑິສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ກສ຺ສຈິ ອຜາສຸກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສກສກຏ຺ຐາເນຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ທ຺ເວປິ ຊນາ ເອກມຄ຺ເຄນາຄຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຸປາສິກາ ເອເກກຏ຺ຐານໂຕ ເອເກກເມວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມມ ປຸຕ຺ເຕຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລໂຫ ກໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກລຫໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ນ ກໂຣມ, ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ກລໂຫ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ກສ຺ມາ ຍຖາ ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສພ຺ເພ ເອກໂຕວ ອາຄຈ຺ຉຖ, ເອວໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເກກຏ຺ຐານໂຕ ເອເກກາວ ອາຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ມຫາອຸປາສິເກ, ເອເກກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ເອສ, ຠນ຺ເຕ, ສມຓຘມ຺ໂມ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣມ, ອຕ຺ຕຠາເວ ຈ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປມ, ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ສຊ຺ຌາຍໍ ກາຕຸໍ, ອຕ຺ຕຠາເວ ຈ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ ຕຸມ຺ຫາກເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸທາຫຸ ອມ຺ຫາກມ຺ປີຕິ, ກສ຺ສຈິປິ ອວາຣິໂຕ ເອສ ຘມ຺ໂມ, ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ເທຖ, ອຕ຺ຕຠາເວ ຈ ຂຍວຍປຏ຺ຐປນໍ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫ, ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສຸໍ.

ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ສຊ຺ຌາຍໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຸເຣຕຣເມວ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ, ຕີຓິ ຈ ຜລານິ ປາປຸຓິ. ມຄ຺ເຄເນວ ຈສ຺ສາ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ໂລກິຍອຠິຎ຺ຎາ ຈ ອາຄມິໍສຸ. ສາ ມຄ຺ຄຜລສຸຂໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ມມ ປຸຕ຺ເຕຫິ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ອຘິຄໂຕ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ຕີ ສພ຺ເພປິເມ ສຣາຄາ ສໂທສາ ສໂມຫາ ຌານວິປສ຺ສນາມຕ຺ຕມ຺ປິ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ, ‘‘ເສນາສນສປ຺ປາຍໍ ນຸ ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ທິສ຺ວາ, ‘‘ປຸຄ຺ຄລສປ຺ປາຍໍ ນຸ ໂຂ ລຠນ຺ຕິ, ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊສິ, ປຸຄ຺ຄລສປ຺ປາຍມ຺ປິ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອາຫາຣສປ຺ປາຍໍ ນຸ ໂຂ ລຠນ຺ຕິ, ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ຕີ ‘‘ອາຫາຣສປ຺ປາຍໍ ເນສໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນານາວິຘໍ ຍາຄຸໍ, ອເນກປ຺ປກາຣໍ ຂຊ຺ຊກໍ, ນານຄ຺ຄຣສຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຍໍ ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ເຕ ຍຖາຣຸຈິ ຍາຄຸອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສໍ ສປ຺ປາຍາຫາຣໍ ລຠນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ອໂຫສິ.

ເຕ ເອກຄ຺ເຄນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອໂຫ ມຫາອຸປາສິກາ ອມ຺ຫາກໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາຕາ, ສເຈ ມຍໍ ສປ຺ປາຍາຫາຣໍ ນ ລຠິມ຺ຫ, ນ ໂນ ມຄ຺ຄຜລປຏິເວໂຘ ອຠວິສ຺ສ, ອິທານິ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມມ຺ຫາ’’ຕິ ມຫາອຸປາສິກໍ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ມຫາອຸປາສິກາ ສາຘຸ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເຕ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນປິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫ ໂອໂລເກຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ພຫູນິ ປິຍວຈນານິ ວຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ຕິ. ເຕປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ນ ຈ ປິຓ຺ຑເກນ ກິລມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຂມນີຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາປນີຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ປນ ເນວ ກິລມິມ຺ຫ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຫິ ມາຕິກມາຕາ ນາເມກາ ອຸປາສິກາ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ, ‘ອໂຫ ວຕ ໂນ ເອວຣູປໍ ນາມ ອາຫາຣໍ ປຏິຍາເທຍ຺ຍາ’ຕິ ຈິນ຺ຕິເຕ ຍຖາຈິນ຺ຕິຕໍ ອາຫາຣໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ອທາສີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ຄຸຓກຖໍ ກຖຍິໍສຸ.

ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ສາ ຄຸຓກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຄາມໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຊຕວນໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕໍ ຄາມໍ ປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສນທິວເສເຍວ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ກິຣ ອຸປາສິກາ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕໍ ຊານາຕິ, ອຫຎ຺ຈ ມຄ຺ຄກິລນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອໂຫ ວຕ ເມ ວິຫາຣປຏິຊຄ຺ຄກໍ ມນຸສ຺ສໍ ເປເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຸປາສິກາ ເຄເຫ ນິສິນ຺ນາວ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕີ ຕມຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ວິຫາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສໍ ເປເສສິ. ອິຕໂຣປິ ປານີຍໍ ປິວິຕຸກາໂມ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ສກ຺ຂຣປານກໍ ກຕ຺ວາ ເປເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຸປາສິກາ ຕມ຺ປິ ເປເສສິ. ໂສ ປຸນທິວເສ ‘‘ປາໂຕວ ສິນິທ຺ຘຍາຄຸໍ ເມ ສອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄໍ ເປເສຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຸປາສິກາ ຕຖາ ອກາສິ. ໂສ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ເອວຣູປໍ ຂຊ຺ຊກໍ ເປເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຸປາສິກາ ຕມ຺ປິ ເປເສສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ອຸປາສິກາ ມຍາ ສພ຺ພໍ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕໍ ເປເສສິ, ອຫໍ ເອຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ, ອໂຫ ວຕ ເມ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສຍເມວ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຸປາສິກາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ, ອາຄມນໍ ເມ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ ໂຠຊນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ‘‘ມາຕິກມາຕາ ນາມ ຕ຺ວໍ, ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ປຣຈິຕ຺ຕໍ ຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ມໍ ປຸຈ຺ຉສິ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ມຍາ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕໍ ສພ຺ພມກາສິ, ເຕນ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ປຣຈິຕ຺ຕຊານນກຠິກ຺ຂູ ພຫູ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ ອຎ຺ເຎ ປຸຈ຺ຉາມິ, ຕຸວໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ອຸປາສິເກ’’ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຸປາສິກາ ‘‘ປຣຈິຕ຺ຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຣຈິຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ຕາ ນາມ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕິທໍ ກມ຺ມໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ນາມ ໂສຠນມ຺ປິ ອໂສຠນມ຺ປິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ, ສຈາຫໍ ກິຎ຺ຈິ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຈິນ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ສຫ ຠຓ຺ຑເກນ ໂຈຣໍ ຈູຬາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ວິຍ ມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປາເປຍ຺ຍ, ມຍາ ອິໂຕ ປລາຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຸປາສິເກ, ອຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຫໍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ, ອຸປາສິເກ’’ຕິ. ‘‘ວສຖ ຕາວ, ຠນ຺ເຕ, ອິຘາ’’ຕິ. ‘‘ນ ວສິສ຺ສາມິ, ອຸປາສິເກ, ຄມິສ຺ສາເມວາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ວສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສາ ອຸປາສິກາ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕໍ ສພ຺ພໍ ຊານາຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຈ ນາມ ໂສຠນມ຺ປິ ອໂສຠນມ຺ປິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ, ສຈາຫໍ ກິຎ຺ຈິ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຈິນ຺ເຕສ຺ສາມິ, ສຫ ຠຓ຺ຑເກນ ໂຈຣໍ ຈູຬາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ວິຍ ມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫີຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ຕຕ຺ເຖວ ຕຍາ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ, ‘‘ນ ສກ຺ໂກມິ, ຠນ຺ເຕ, ນາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອກເມວ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ຕວ ຈິຕ຺ຕເມວ ຣກ຺ຂ, ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ທຸຣກ຺ຂໍ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕເມວ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫ, ມາ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ຈິນ຺ຕຍິ, ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໕. ‘‘ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ລຫຸໂນ, ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິໂນ;

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທມໂຖ ສາຘຸ, ຈິຕ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ສຸຂາວຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ທຸກ຺ເຂນ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫໍ. ລຫຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈາຕິ ລຫຸ. ຕສ຺ສ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ລຫຸໂນ. ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິໂນຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິເທວ ນິປຕນສີລສ຺ສ. ເອຕຎ຺ຫິ ລຠິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ວາ ອລຠິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ວາ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ວາ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ວາ ນ ຊານາຕິ, ເນວ ຊາຕິໍ ໂອໂລເກຕິ, ນ ໂຄຕ຺ຕໍ, ນ ວຍໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນິປຕຕີຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທມໂຖ ສາຘຸ ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ທນ຺ຕຠາໂວ ຍຖາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຕຠາໂວ ສາຘຸ. ກິໍ ກາຣຓາ? ອິທຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ສຸຂາວຫໍ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕໍ ມຄ຺ຄຜລສຸຂໍ ປຣມຕ຺ຖນິພ຺ພານສຸຂຎ຺ຈ ອາວຫຕີຕິ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອເຫສຸໍ, ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຊາຕາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິມໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສາຫີ’’ຕິ ປຫິຓິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ໂອວາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ກິຎ຺ຈິ ພຫິທ຺ຘາ ຈິນ຺ຕນໍ ນາມ ນ ຈິນ຺ເຕສິ. ມຫາອຸປາສິກາປິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິທານິ ໂອວາທທາຍກໍ ອາຈຣິຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຸນາຄໂຕ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສປ຺ປາຍາຫາຣໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ສປ຺ປາຍໂຠຊນໍ ເສວິຕ຺ວາ ກຕິປາເຫເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ‘‘ອໂຫ ມຫາອຸປາສິກາ ມຍ຺ຫໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາຕາ, ອຫໍ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ຠວນິສ຺ສຣຓໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຕາວ ເມ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາຕາ, ສໍສາເຣ ປນ ເມ ສໍສຣນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎສຸປິ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ອຍໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຠູຕປຸພ຺ພາ, ໂນ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ເອກູນອຕ຺ຕຠາວສຕໍ ອນຸສ຺ສຣິ. ສາປິ ເອກູນອຕ຺ຕຠາວສເຕ ຕສ຺ສ ປາທປຣິຈາຣິກາ ອຎ຺ເຎສຸ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສາ ເອຕ຺ຕກໍ ອຄຸຓໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ມຍໍ ມຫາອຸປາສິກາ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ອກາສີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ມຫາອຸປາສິກາປິ ເຄເຫ ນິສິນ຺ນາວ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຕກໍ ປຕ຺ຕໍ, ໂນ’’ຕິ ອຸປຘາຣຍມານາ ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸປຘາຣິຍມານາ, ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອໂຫ ວຕ ເມ ອຍໍ ອຸປາສິກາ ມຫຕີ ປຕິຏ຺ຐາ ຊາຕາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຕີເຕປິ ນຸ ໂຂ ເມ ອຍໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຠູຕປຸພ຺ພາ, ໂນ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ເອກູນອຕ຺ຕຠາວສຕໍ ອນຸສ຺ສຣິ, ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ ເອກູນອຕ຺ຕຠາວສເຕ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິໍ, ອຍໍ ເມ ເອຕ຺ຕກໍ ອຄຸຓໍ ທິສ຺ວາ ‘ອໂຫ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ອຸປາສິກາຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ສໍສາເຣ ສໍສຣນ຺ຕິຍາ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກາໂຣ ກຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ອຸປຘາຣຍມານາ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສຕມໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ສຕເມ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຍາ ເອຕສ຺ສ ປາທປຣິຈາຣິກາຍ ຫຸຕ຺ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປນຏ຺ຐາເນ ຊີວິຕທານໍ ທິນ຺ນໍ, ອໂຫ ມຍາ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫາອຸປກາໂຣ ກຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ເຄເຫ ນິສິນ຺ນາວ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຘາເຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ວິເສເສຕ຺ວາ ສຕມໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕສ຺ສ ທິນ຺ນຠາວໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ມມ ອິມາຍ ມຫາອຸປາສິກາຍ ອຸປກາໂຣ ກຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຕຕ຺ເຖວ ຈຕູສຸ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ທຸຕິຍໍ.