໙. ນນ຺ທຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຍຖາ ອຄາຣນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສຕ຺ຖາ ຫິ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ – ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ອາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາເຊນ ເປສິຕານໍ ສຫສ຺ສສຫສ຺ສປຣິວາຣານໍ ທສນ຺ນໍ ທູຕານໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ເຕນ ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖເຣນ ຄມນກາລໍ ຎຕ຺ວາ ມຄ຺ຄວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ວີສຕິສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸໂຕ ກປິລປຸຣໍ ນີໂຕ ຎາຕິສມາຄເມ ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕກໍ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໖໕໕ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ, ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໘) ຄາຖາຍ ປິຕຣໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈເຣ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໙) ຄາຖາຍ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ, ຣາຊານຎ຺ຈ ສກທາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ປນ ຣາຫຸລມາຕຸຄຸຓກຖໍ ນິສ຺ສາຍ ຈນ຺ທກິນ຺ນຣີຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໔.໑໘ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕຕິຍທິວເສ ນນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ອຠິເສກເຄຫປ຺ປເວສນວິວາຫມງ຺ຄເລສຸ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ນນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ນນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫິ. ໂສປິ ຕຖາຄຕຄາຣເວນ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂສປານສີເສ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຐາເນ ນ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕໂຣ ‘‘ໂສປານປາທມູເລ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖາປິ ນ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕໂຣ ‘‘ຣາຊງ຺ຄເຓ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖາປິ ນ ຄຓ຺ຫິ. ກຸມາໂຣ ນິວຕ຺ຕິຕຸກາໂມ ອຣຸຈິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸຄາຣເວນ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ‘‘ອິຘ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຖ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ – ‘‘ອຍ຺ເຍ, ຠຄວາ ນນ຺ທກຸມາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຕໍ ວິນາ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສາ ອຸທກພິນ຺ທູຫິ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕເຫວ ອຑ຺ຒຸລ຺ລິຂິເຕຫິ ເກເສຫິ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຕຸວຏໍ ໂຂ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ຕສ຺ສ ຫທເຍ ຕິຣິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ວິຍ ຐິຕໍ. ສຕ຺ຖາປິສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາວ ຕໍ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ, ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສສິ ນນ຺ທາ’’ຕິອາຫ. ໂສ ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ‘‘ນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ, ‘‘ອາມ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ ຫິ ນນ຺ທໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ກປິລປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕິຍທິວເສ ນນ຺ທໍ ປພ຺ພາເຊສິ.

ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຣາຫຸລມາຕາ ກຸມາຣໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ – ‘‘ປສ຺ສ, ຕາຕ, ເອຕໍ ວີສຕິສຫສ຺ສສມຓປຣິວຸຕໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ພ຺ຣຫ຺ມຣູປິວຓ຺ຓໍ ສມຓໍ, ອຍໍ ເຕ ປິຕາ, ເອຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕາ ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ອເຫສຸໍ. ຕ຺ຍາສ຺ສ ນິກ຺ຂມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ປສ຺ສາມ, ຄຈ຺ຉ ນໍ ທາຍຊ຺ຊໍ ຍາຈສ຺ສຸ – ‘ອຫໍ, ຕາຕ, ກຸມາໂຣ, ອຠິເສກໍ ປຕ຺ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສາມິ, ຘເນນ ເມ ອຕ຺ໂຖ, ຘນໍ ເມ ເທຫິ. ສາມິໂກ ຫິ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຸສນ຺ຕກສ຺ສາ’’’ຕິ. ກຸມາໂຣ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາວ ປິຕຸສິເນຫໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂາ ເຕ, ສມຓ, ຉາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ພຫຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປໍ ວທນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຄວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ກຸມາໂຣປິ ‘‘ທາຍຊ຺ຊໍ ເມ, ສມຓ, ເທຫິ, ທາຍຊ຺ຊໍ ເມ, ສມຓ, ເທຫີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ຠຄວາປິ ກຸມາຣໍ ນ ນິວຕ຺ຕາເປສິ. ປຣິຊໂນປິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອິຕິ ໂສ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ອາຣາມເມວ ອຄມາສິ.

ຕໂຕ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍໍ ອຍໍ ປິຕຸສນ຺ຕກໍ ຘນໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ວຏ຺ຏານຸຄຕໍ ສວິຆາຕໍ, ຫນ຺ທສ຺ສ ໂພຘິຕເລ ປຏິລທ຺ຘໍ ສຕ຺ຕວິຘໍ ອຣິຍຘນໍ ເທມິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣທາຍຊ຺ຊສ຺ສ ນໍ ສາມິກໍ ກໂຣມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຣາຫຸລກຸມາຣໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ກຸມາຣໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ປພ຺ພຊິເຕ ຈ ປນ ກຸມາເຣ ຣຎ຺ໂຎ ອຘິມຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ນິເວເທຕ຺ວາ, ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາ, ມາຕາປິຕູຫິ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຣໍ ຍາຈິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຕໍ ວຣໍ ທຕ຺ວາ ປຸເນກທິວສໍ ຣາຊນິເວສເນ ກຕປາຕຣາໂສ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນນ ຣຎ຺ຎາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກກາເລ ເອກາ ເທວຕາ ມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ກາລກໂຕ’ຕິ ອາຫ. ອຫໍ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ‘ນ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ໂພຘິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ກາລໍ ກໂຣຕີ’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ອິທານິ ກິໍ ສທ຺ທຫິສ຺ສຖ, ປຸພ຺ເພປິ ອຏ຺ຐິການິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ‘ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ມໂຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫາຘມ຺ມປາລຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໐.໙໒ ອາທໂຍ) ກເຖສິ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຣາຊາ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ອິຕິ ຠຄວາ ປິຕຣໍ ຕີສຸ ຜເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ປຸນເທວ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕປຏິຎ຺ໂຎ ນິຏ຺ຐິເຕ ເຊຕວເນ ວິຫາເຣ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖຣິ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອນຠິຣໂຕ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ, ນ ສກ຺ໂກມິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຠຄວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘ອນຠິຣໂຕ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ, ນ ສກ຺ໂກມິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ອນຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣສິ, ນ ສກ຺ໂກສິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ສາກິຍານີ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ອຑ຺ຒຸລ຺ລິຂິເຕຫິ ເກເສຫິ ອປໂລເກຕ຺ວາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຕຸວຏໍ ໂຂ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’ຕິ, ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ອນຸສ຺ສຣມາໂນ ອນຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ, ນ ສກ຺ໂກມິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິພເລນ ຕາວຕິໍສເທວໂລກໍ ອາເນນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກສ຺ມິໍ ຌາມກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຌາມຂາຓຸເກ ນິສິນ຺ນໍ ຉິນ຺ນກຓ຺ຓນາສນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ເອກໍ ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕານິ ກກຸຏປາທານິ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ທສ຺ເສສິ. ກກຸຏປາທານີຕິ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓຕາຍ ປາເຣວຕປາທສທິສປາທານິ. ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈ ປນາຫ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ນນ຺ທ, ກຕມາ ນຸ ໂຂ ອຠິຣູປຕຣາ ວາ ທສ຺ສນີຍຕຣາ ວາ ປາສາທິກຕຣາ ວາ ສາກິຍານີ ວາ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ, ອິມານິ ວາ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ກກຸຏປາທານີ’’ຕິ? ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ຉິນ຺ນກຓ຺ຓນາສນງ຺ຄຸຏ຺ຐາ ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏີ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສາກິຍານີ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ, ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ອຸປນິຘາຍ ສງ຺ຂ຺ຍມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ, ກລມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ, ກລຠາຄມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ. ອຖ ໂຂ ອິມາເນວ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ອຠິຣູປຕຣານິ ເຈວ ທສ຺ສນີຍຕຣານິ ຈ ປາສາທິກຕຣານິ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ອຠິຣມ, ນນ຺ທ, ອຠິຣມ, ນນ຺ທ, ອຫໍ ເຕ ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທານໍ, ອຠິຣມິສ຺ສາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເຊຕວເນເຍວ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ, ‘‘ອາຍສ຺ມາ ກິຣ ນນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາຕາ ມາຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ອຈ຺ຉຣານໍ ເຫຕຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ. ຠຄວາ ກິຣສ຺ສ ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທານ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທສ຺ສ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ຠຕກວາເທນ ຈ ອຸປກ຺ກິຕກວາເທນ ຈ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ‘‘ຠຕໂກ ກິຣາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ, ອຸປກ຺ກິຕໂກ ກິຣາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ, ອຈ຺ຉຣານໍ ເຫຕຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ. ຠຄວາ ກິຣສ຺ສ ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທານ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ສຫາຍການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕກວາເທນ ຈ ອຸປກ຺ກິຕກວາເທນ ຈ ອຏ຺ຏິຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ, ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ.

ອເຖກາ ເທວຕາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ສກລໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາຕາ ມາຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕປິ ໂຂ ຎາຓໍ ອຸທປາທິ ‘‘ນນ຺ໂທ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ໂສປາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທານໍ, ມຸຎ຺ຈາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕສ຺ມາ ປຏິສ຺ສວາ’’ຕິ. ‘‘ມຍາປິ ໂຂ ເຕ, ນນ຺ທ, ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ‘ນນ຺ໂທ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ເທວຕາປິ ເມ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນນ຺ໂທ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’ຕິ. ຍເທວ ໂຂ ເຕ, ນນ຺ທ, ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ອຖາຫໍ ມຸຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ມາ ປຏິສ຺ສວາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍສ຺ສ ນິຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ປງ຺ໂກ, ມທ຺ທິໂຕ ກາມກຓ຺ຏໂກ;

ໂມຫກ຺ຂຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ນ ເວຘຕີ ສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. (ອຸທາ. ໒໒);

ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ ນນ຺ທ, ປຸພ຺ເພ ຕ຺ວໍ ‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕມີ’ຕິ ວເທສິ, ອິທານິ ເຕ ກຖ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ເມ, ອາວຸໂສ, ຄິຫິຠາວາຍ ອາລໂຍ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອຠູຕໍ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ກເຖຕິ, ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ອຕີຕທິວເສສຸ ‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕມ຺ຫີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ຄິຫິຠາວາຍ ອາລໂຍ’ຕິ ກເຖຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີຕທິວເສສຸ ນນ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ ທຸຈ຺ຉນ຺ນເຄຫສທິໂສ ອໂຫສິ, ອິທານິ ສຸຈ຺ຉນ຺ນເຄຫສທິໂສ ຊາໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ທິພ຺ພຈ຺ຉຣານໍ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸໍ ວາຍມນ຺ໂຕ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໓. ‘‘ຍຖາ ອຄາຣໍ ທຸຈ຺ຉນ຺ນໍ, ວຸຏ຺ຐີ ສມຕິວິຊ຺ຌຕິ;

ເອວໍ ອຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຣາໂຄ ສມຕິວິຊ຺ຌຕິ.

໑໔. ‘‘ຍຖາ ອຄາຣໍ ສຸຈ຺ຉນ຺ນໍ, ວຸຏ຺ຐີ ນ ສມຕິວິຊ຺ຌຕິ;

ເອວໍ ສຸຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຣາໂຄ ນ ສມຕິວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຄາຣນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເຄຫໍ. ທຸຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ວິຣຬຈ຺ຉນ຺ນໍ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ. ສມຕິວິຊ຺ຌຕີຕິ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິ ວິນິວິຊ຺ຌຕິ. ອຠາວິຕນ຺ຕິ ຕໍ ອຄາຣໍ ວຸຏ຺ຐິ ວິຍ ຠາວນາຍ ຣຫິຕຕ຺ຕາ ອຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຣາໂຄ ສມຕິ ວິຊ຺ຌຕິ. ນ ເກວລໍ ຣາໂຄວ, ໂທສໂມຫມານາທໂຍ ສພ຺ພກິເລສາ ຕຖາຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕິວິຍ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິເຍວ. ສຸຠາວິຕນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາຫິ ສຸຠາວິຕໍ. ເອວຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຈ຺ຉນ຺ນໍ ເຄຫໍ ວຸຏ຺ຐິ ວິຍ ຣາຄາທໂຍ ກິເລສາ ອຕິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ. ມຫາຊນສ຺ສ ເທສນາ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ‘‘ອາວຸໂສ, ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອຈ຺ຉຣິຍາ, ຊນປທກລ຺ຍາຓິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ນາມາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ສຕ຺ຖາຣາ ເທວຈ຺ຉຣາ ອາມິສໍ ກຕ຺ວາ ວິນີໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ມຍາ ມາຕຸຄາເມນ ປໂລເຠຕ຺ວາ ວິນີໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ພາຣາຓສິວາສີ ກປ຺ປໂຏ ນາມ ວາຓິໂຊ ອໂຫສິ. ຕສ຺ເສໂກ ຄທ຺ຣໂຠ ກຸມ຺ຠຠາຣໍ ວຫຕິ, ເອກທິວເສນ ສຕ຺ຕ ໂຍຊນານິ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ຄທ຺ຣຠຠາຣເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຕາວ ຄທ຺ຣຠໍ ຈຣິຕຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອຖສ຺ສ ໂສ ຄທ຺ຣໂຠ ປຣິຂາປິຏ຺ເຐ ຈຣມາໂນ ເອກໍ ຄທ຺ຣຠິໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ສາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ຕີ ອາຫ – ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ພາຣາຓສິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກມ຺ເມນາ’’ຕິ? ‘‘ວາຓິຊ຺ຊກມ຺ເມນາ’’ຕິ. ‘‘ກິຕ຺ຕກໍ ຠາຣໍ ວຫສີ’’ຕິ? ‘‘ກຸມ຺ຠຠາຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຠາຣໍ ວຫນ຺ໂຕ ກຕິ ໂຍຊນານິ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຕ ໂຍຊນານີ’’ຕິ. ‘‘ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ເຕ ກາຈິ ປາທປຣິກມ຺ມປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມກຣາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ນາມ ອນຸໂຠສີ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ປາທປຣິກມ຺ມາທິກາຣກາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກາມສໍໂຍຊນຆຏ຺ຏນຕ຺ຖາຍ ປນ ເອວຣູປໍ ກຖໍ ກເຖສິ’’? ໂສ ຕສ຺ສາ ກຖາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິ. ກປ຺ປໂຏປິ ຠຓ຺ຑໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ເອຫິ, ຕາຕ, ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ນາຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຕ຺ວາ, ‘‘ອນິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຣິຠາເສຕ຺ວາ ນໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄາຖມາຫ –

‘‘ປໂຕທໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ, ສາຬສງ຺ຄຸລິກຓ຺ຏກໍ;

ສຎ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສາມິ ເຕ ກາຍໍ, ເອວໍ ຊານາຫິ ຄທ຺ຣຠາ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຄທ຺ຣໂຠ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຫມ຺ປິ ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ປໂຕທໍ ເມ ກຣິສ຺ສສິ, ໂສຬສງ຺ຄຸລິກຓ຺ຏກໍ;

ປຸຣໂຕ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວານ, ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວານ ປຈ຺ຉໂຕ;

ທນ຺ຕໍ ເຕ ປາຕຍິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ຊານາຫິ ກປ຺ປຏາ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ວາຓິໂຊ – ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ເອສ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ຄທ຺ຣຠິໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິມາເຍສ ເອວໍ ສິກ຺ຂາປິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ‘ເອວຣູປິໍ ນາມ ເຕ ຄທ຺ຣຠິໍ ອາເນສ຺ສາມີ’ຕິ ມາຕຸຄາເມນ ນໍ ປໂລເຠຕ຺ວາ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຈຕຸປ຺ປທິໍ ສງ຺ຂມຸຂິໍ, ນາຣິໍ ສພ຺ພງ຺ຄໂສຠິນິໍ;

ຠຣິຍໍ ເຕ ອານຍິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ຊານາຫິ ຄທ຺ຣຠາ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຄທ຺ຣໂຠ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຈຕຸປ຺ປທິໍ ສງ຺ຂມຸຂິໍ, ນາຣິໍ ສພ຺ພງ຺ຄໂສຠິນິໍ;

ຠຣິຍໍ ເມ ອານຍິສ຺ສສິ, ເອວໍ ຊານາຫິ ກປ຺ປຏ;

ກປ຺ປຏ ຠິຍ຺ໂຍ ຄມິສ຺ສາມິ, ໂຍຊນານິ ຈຕຸທ຺ທສາ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ກປ຺ປໂຏ, ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ໂສ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ນໍ ອາຫ – ‘‘ນນຸ ມໍ ຕຸມ຺ເຫ ‘ຠຣິຍໍ ເຕ ອານຍິສ຺ສາມີ’ຕິ ອໂວຈຸຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ວຸຕ຺ຕໍ, ນາຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ, ຠຣິຍໍ ເຕ ອາເນສ຺ສາມິ, ເວຕນໍ ປນ ຕຸຍ຺ຫໍ ເອກກສ຺ເສວ ທສ຺ສາມິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ເວຕນໍ ທຸຕິຍສ຺ສ ປໂຫຕຸ ວາ ມາ ວາ, ຕ຺ວເມວ ຊາເນຍ຺ຍາສິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ປນ ໂວ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ຕາ ວິຊາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕຫິປິ ພຫູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຕໍ ປໂຫຕຸ ວາ ມາ ວາ, ຕ຺ວເມວ ຊາເນຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ຄທ຺ຣໂຠ ຕສ຺ມິໍ ກເຖນ຺ເຕເຍວ ອນເປກ຺ໂຂ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ຕທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄທ຺ຣຠີ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ອໂຫສິ, ຄທ຺ຣໂຠ ນນ຺ໂທ, ວາຓິໂຊ ອຫເມວ. ເອວໍ ປຸພ຺ເພເປສ ມຍາ ມາຕຸຄາເມນ ປໂລເຠຕ຺ວາ ວິນີໂຕ’’ຕິ ຊາຕກໍ ນິຏ຺ຐາເປສີຕິ.

ນນ຺ທຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ນວມໍ.