໘. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອສາເຣ ສາຣມຕິໂນຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄສາວເກຫິ ນິເວທິຕໍ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ອນາຄມນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອມ຺ຫາກຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ມຕ຺ຖເກ ອມຣວຕິຍາ ນາມ ນຄເຣ ສຸເມໂຘ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອເນກໂກຏິສງ຺ຂ຺ຍໍ ຘນໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ວສນ຺ໂຕ ຌານາຠິຎ຺ຎາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທີປງ຺ກຣທສພລສ຺ສ ສຸທສ຺ສນວິຫາຣໂຕ ຣມ຺ມວຕີນຄຣໍ ປວິສນຕ຺ຖາຍ ມຄ຺ຄໍ ໂສຘຍມານໍ ຊນໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ເອກໍ ປເທສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ໂສເຘຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອໂສຘິເຕເຍວ ອາຄຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ອຕ຺ຕານໍ ເສຕຸໍ ກຕ຺ວາ ກລເລ ອຊິນຈມ຺ມໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ສສາວກສງ຺ໂຆ ກລລໍ ອນກ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອກ຺ກມນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ນິປນ຺ໂນ. ສຕ຺ຖາຣາ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ພຸທ຺ຘງ຺ກຸໂຣ ເອສ, ອນາຄເຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ປຣິໂຍສາເນ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກໂຕ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ອປຣຠາເຄ ‘‘ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ມງ຺ຄໂລ ສຸມໂນ ເຣວໂຕ ໂສຠິໂຕ ອໂນມທສ຺ສີ ປທຸໂມ ນາຣໂທ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ສຸເມໂຘ ສຸຊາໂຕ ປິຍທສ຺ສີ ອຕ຺ຖທສ຺ສີ ຘມ຺ມທສ຺ສີ ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ ຕິສ຺ໂສ ຜຸສ຺ໂສ ວິປສ຺ສີ ສິຂີ ເວສ຺ສຠູ ກກຸສນ຺ໂຘ ໂກຓາຄມໂນ ກສ຺ສໂປ’’ຕິ ໂລກໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອິເມສມ຺ປິ ເຕວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣໂຓ, ‘‘ທສ ປາຣມິໂຍ, ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ, ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍ’’ຕິ ສມຕ຺ຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ຐິໂຕ ປຖວິກມ຺ປນານິ ມຫາທານານິ ທຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ທສ ສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາຫິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ –

‘‘ກາໂລ ເທວ ມຫາວີຣ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ;

ສເທວກໍ ຕາຣຍນ຺ໂຕ, ພຸຊ຺ຌສ຺ສຸ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໖໗) –

ວຸຕ຺ເຕ –

‘‘ກາລໍ ເທສຎ຺ຈ ທີປຎ຺ຈ, ກຸລໍ ມາຕຣເມວ ຈ;

ອິເມ ປຎ຺ຈ ວິໂລເກຕ຺ວາ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມຫາຍໂສ’’ຕິ. –

ປຎ຺ຈ ມຫາວິໂລກນານິ ວິໂລເກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ວິຊາຍິ. ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຕຕ຺ຖ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຫຣິຍມາໂນ ອນຸກ຺ກເມນ ຠທ຺ຣໂຍພ຺ພນໍ ປຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ອນຸຈ຺ຉວິເກສຸ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ເທວໂລກສິຣິໍ ວິຍ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍານກີຬາຍ ຄມນສມເຍ ອນຸກ຺ກເມນ ຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິມຕສງ຺ຂາເຕ ຕໂຍ ເທວທູເຕ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ປພ຺ພຊິຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ສາຘຸ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ທິວສໍ ເຂເປຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓີຕີເຣ ນິສິນ຺ໂນ ກປ຺ປກເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄເຕນ ວິສ຺ສກມ຺ເມນ ເທວປຸຕ຺ເຕນ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ຣາຫຸລກຸມາຣສ຺ສ ຊາຕສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນຫສ຺ສ ພລວຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ຍາວ ອິທໍ ພນ຺ຘນໍ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ຕາວເທວ ນໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສາຍໍ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ –

‘‘ນິພ຺ພຸຕາ ນູນ ສາ ມາຕາ, ນິພ຺ພຸໂຕ ນູນ ໂສ ປິຕາ;

ນິພ຺ພຸຕາ ນູນ ສາ ນາຣີ, ຍສ຺ສາຍໍ ອີທິໂສ ປຕີ’’ຕິ. –

ກິສາໂຄຕມິຍາ ນາມ ປິຕຸຈ຺ຉາຘີຕາຍ ຠາສິຕໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ ອິມາຍ ນິພ຺ພຸຕປທໍ ສາວິໂຕ’’ຕິ ມຸຕ຺ຕາຫາຣໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເປເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສິຣິສຍເນ ນິສິນ຺ໂນ ນິທ຺ໂທປຄຕານໍ ນາຏກິຕ຺ຖີນໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ນິພ຺ພິນ຺ນຫທໂຍ ຉນ຺ນໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຓ຺ຑກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຉນ຺ນສຫາໂຍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາຫິ ປຣິວຸໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອໂນມານທີຕີເຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕປພ຺ຠາເຣ ນິສິນ຺ໂນ ມຄຘຣຎ຺ຎາ ຣຊ຺ເຊນ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊິຕໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ເຕນ ຄຫິຕປຏິຎ຺ໂຎ ອາຬາຣຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ອຘິຄຕວິເສສໍ ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ມຫາປຘານໍ ປທຫິຕ຺ວາ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມທິວເສ ປາໂຕວ ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນປາຍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ນທິຍາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ປວາເຫຕ຺ວາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ມຫາວນສຓ຺ເຑ ນານາສມາປຕ຺ຕີຫິ ທິວສຠາຄໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ໂສຕ຺ຕິເຍນ ທິນ຺ນໍ ຕິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາເຬນ ນາຄຣາເຊນ ອຠິຕ຺ຖຸຕຄຸໂຓ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຕິຓານິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວິມໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ, ຍາວ ເມ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ສູຣິເຍ ອນຕ຺ຖງ຺ຄມິເຕເຍວ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ຈຸຕູປປາຕຎາຓໍ ປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາມາວສາເນ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ທສພລຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊາທິສພ຺ພຄຸຓປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕໍ ອາປຊ຺ຊມາໂນ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬມຫາພ຺ຣຫ຺ມປຣິວາເຣນ ສຫມ຺ປຕິພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຍາຈິຕຘມ຺ມເທສໂນ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຊ຺ເຌສນໍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ, ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອາຬາຣຸທການໍ ກາລກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາຣຕໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ກາສິປຸຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຸປເກນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ເຕ ອນນຸຈ຺ຉວິເກນ ສມຸທາຈາເຣນ ສມຸທາຈຣນ຺ເຕ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ຎປ຺ປມຸເຂ ອຏ຺ຐາຣສ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏິໂຍ ອມຕປານໍ ປາເຍນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ປຎ຺ຈມິຍໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສເມວ ຍສກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປຫາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ເອຫິ ຍສາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕ຺ວາ ອປເຣປິ ຕສ຺ສ ສຫາຍເກ ຈຕຸປຓ຺ຓາສ ຊເນ ເອຫິຠິກ຺ຂຸປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປສິ.

ເອວໍ ໂລເກ ເອກສຏ຺ຐິຍາ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຊາເຕສຸ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ຈຣຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ທິສາສຸ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸຣຸເວລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ກປ຺ປາສິກວນສຓ຺ເຑ ຕິໍສ ຊເນ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍກຸມາເຣ ວິເນສິ. ເຕສຸ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ສພ຺ພຸຕ຺ຕໂມ ອນາຄາມີ ອໂຫສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວເນວ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ທິສາສຸ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານິ ປາຏິຫາຣິຍສຫສ຺ສານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປາທໂຍ ສຫສ຺ສຊຏິລປຣິວາເຣ ເຕຠາຕິກຊຏິເລ ວິເນຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວເນວ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຄຍາສີເສ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍເທສນາຍ (ມຫາວ. ໕໔; ສໍ. ນິ. ໔.໒໘) ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຕນ ອຣຫນ຺ຕສຫສ຺ເສນ ປຣິວຸໂຕ ‘‘ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ທິນ຺ນໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊຄຫນຄຣູປຈາເຣ ລຏ຺ຐິວນຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ວາທສນຫຸເຕຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ເອກາທສຫິ ນຫຸເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເອກນຫຸຕໍ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສກ຺ເກນ ເທວຣາເຊນ ມາຓວກວຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິຕ຺ຖຸຕຄຸໂຓ ຣາຊຄຫນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສເນ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ເວຬຸວນາຣາມໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອນຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ຫິ ພຸທ຺ເຘ ຣາຊຄຫໂຕ ອວິທູເຣ ອຸປຕິສ຺ສຄາໂມ ໂກລິຕຄາໂມຕິ ທ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມາ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ອຸປຕິສ຺ສຄາເມ ສາຣິຍາ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕທິວເສເຍວ ໂກລິຕຄາເມ ໂມຄ຺ຄລິຍາ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາປິ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຕານິ ກິຣ ທ຺ເວປິ ກຸລານິ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ອາພທ຺ຘປຏິພທ຺ຘສຫາຍກາເນວ ອເຫສຸໍ, ຕາສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກທິວສເມວ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣໍ ອທໍສຸ. ຕາ ອຸໂຠປິ ທສມາສຈ຺ເຈເຍນ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິໍສຸ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ສາຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຕິສ຺ສຄາມເກ ເຊຏ຺ຐກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປຕິສ຺ໂສຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ, ອິຕຣສ຺ສ ໂກລິຕຄາເມ ເຊຏ຺ຐກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂກລິໂຕຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ເຕ ອຸໂຠປິ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ສພ຺ພສິປ຺ປານໍ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ. ອຸປຕິສ຺ສມາຓວສ຺ສ ກີຬນຕ຺ຖາຍ ນທິໍ ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ວາ ຄມນກາເລ ປຎ຺ຈ ສຸວຓ຺ຓສິວິກສຕານິ ປຣິວາຣານິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂກລິຕມາຓວສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອາຊຎ຺ຎຍຸຕ຺ຕຣຖສຕານິ. ທ຺ເວປິ ຊນາ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈມາຓວກສຕປຣິວາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຣາຊຄເຫ ຈ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ໂຊ ນາມ ອໂຫສິ. ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກຏ຺ຐາເນເຍວ ມຎ຺ຈໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ. ທ຺ເວປິ ເອກໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມຊ຺ຊໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ຫສິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຫສນ຺ຕິ, ສໍເວຄຏ຺ຐາເນ ສໍເວເຊນ຺ຕິ, ທາຍໍ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ທາຍໍ ເທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ເອກທິວສໍ ສມຊ຺ຊໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປຣິປາກຄຕຕ຺ຕາ ຎາຓສ຺ສ ປຸຣິມທິວເສສຸ ວິຍ ຫສິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຫາໂສ ວາ ສໍເວຄຏ຺ຐາເນ ສໍເວໂຄ ວາ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ທານໍ ວາ ນາໂຫສິ. ທ຺ເວປິ ປນ ຊນາ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ກິເມຕ຺ຖ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພປິເມ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ວສ຺ສສເຕ ອປ຺ປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອມ຺ເຫຫິ ປນ ເອກໍ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ຕໂຕ ໂກລິໂຕ ອຸປຕິສ຺ສໍ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ ອຸປຕິສ຺ສ, ນ ຕ຺ວໍ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ວິຍ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ, ອິທານິ ອນຕ຺ຕມນຘາຕຸໂກສິ, ກິໍ ເຕ ສລ຺ລກ຺ຂິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສມ຺ມ ໂກລິຕ, ເອເຕສໍ ໂວໂລກເນ ສາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ນິຣຕ຺ຖກເມຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ຄເວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນມ຺ຫິ. ຕ຺ວໍ ປນ ກສ຺ມາ ອນຕ຺ຕມໂນສີຕິ? ໂສປິ ຕເຖວ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຊ຺ຌາສຍຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຸປຕິສ຺ໂສ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສຸຈິນ຺ຕິກໍ, ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ປນ ຄເວສນ຺ເຕຫິ ເອກາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊາມາ’’ຕິ?

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຎ຺ຈໂຍ ນາມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຣາຊຄເຫ ປຏິວສຕິ ມຫຕິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ. ເຕ ‘‘ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຎ຺ຈມາຓວກສຕານິ ‘‘ສິວິກາໂຍ ຈ ຣເຖ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອກາຍ ສິວິກາຍ ເອເກນ ຣເຖນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຕສໍ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຎ຺ຈໂຍ ອຕິເຣກລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ເຕ ກຕິປາເຫເນວ ສພ຺ພໍ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ສມຍໍ ປຣິມທ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊານນສມໂຍ ເອຕ຺ຕໂກວ, ອຸທາຫຸ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ເອຕ຺ຕໂກວ ສພ຺ພໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ເອວໍ ສຕິ ອິມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ນິຣຕ຺ຖໂກ, ມຍໍ ຍໍ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ຄເວສິຕຸໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ໂສ ອິມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ມຫາ ໂຂ ປນ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ຈຣນ຺ຕາ ອທ຺ຘາ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມເທສກໍ ກຎ຺ຈິ ອາຈຣິຍໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ‘‘ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາກຈ຺ຉໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕຫິ ປຸຏ຺ຐໍ ປຎ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເຕ ປນ ເຕສໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ສມ຺ມ ໂກລິຕ, ອມ຺ເຫສຸ ໂຍ ປຐມໍ ອມຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອິຕຣສ຺ສ ອາໂຣເຈຕູ’’ຕິ ກຕິກໍ ອກໍສຸໍ.

ເອວໍ ເຕສຸ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ເຕສຸ ສຕ຺ຖາ ວຸຕ຺ຕານຸກ຺ກເມນ ຣາຊຄຫໍ ປຕ຺ວາ ເວຬຸວນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣຕິ. ຕທາ ‘‘ຈຣຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຣິກໍ ພຫຸຊນຫິຕາຍາ’’ຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓປກາສນຕ຺ຖໍ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕານໍ ເອກສຏ຺ຐິຍາ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖໂຣ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໍ ອາຄໂຕ, ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸປຕິສ຺ສປຣິພ຺ພາຊໂກປິ ປາໂຕວ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ເອວຣູໂປ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພເຍວ, ເຍ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ, ອຍໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ – ‘ກໍສິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂກ ວາ ເຕ ສຕ຺ຖາ, ກສ຺ສ ວາ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈສີ’’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ, ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ເຘຍ຺ຍໍ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເຖຣໍ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂອກາສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ນິສີທິຕຸກາມຕຎ຺ຈສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິພ຺ພາຊກປີຐກໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ, ໂສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນປິສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຓ຺ຑິກາຍ ອຸທກໍ ອທາສິ.

ເອວໍ ອາຈຣິຍວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈນ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸຣປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ໂຂ ປນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ, ກໍສິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂກ ວາ ເຕ ສຕ຺ຖາ, ກສ຺ສ ວາ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ປຣິພ຺ພາຊກາ ນາມ ສາສນສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ, ອິມສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ນວກຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນໂວ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ, ອຘຸນາຄໂຕ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ນ ຕາວາຫໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ – ‘‘ອຫໍ ອຸປຕິສ຺ໂສ ນາມ, ຕ຺ວໍ ຍຖາສຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ວທ, ເອຕໍ ນຍສເຕນ ນຍສຫສ຺ເສນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ຠາສສ຺ສຸ, ອຕ຺ຖໍເຍວ ເມ ພ຺ຣູຫິ;

ອຕ຺ເຖເນວ ເມ ອຕ຺ໂຖ, ກິໍ ກາຫສິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ພຫຸ’’ນ຺ຕິ. (ມຫາວ. ໖໐);

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຖໂຣ – ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸປ຺ປຠວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໐; ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໒໘໖) ຄາຖມາຫ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປຐມປທທ຺ວຍເມວ ສຸຕ຺ວາ ສຫສ຺ສນຍປຏິມຓ຺ຑິເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ອິຕຣໍ ປທທ຺ວຍໍ ໂສຕາປນ຺ນກາເລ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ໂສ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣິວິເສເສ ອປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ເຕ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມາ ອຸປຣິ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ຒຍິຕ຺ຖ, ເອຕ຺ຕກເມວ ໂຫຕຸ, ກຸຫິໍ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ວສຕີ’’ຕິ? ‘‘ເວຬຸວເນ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸຣໂຕ ຍາຖ, ມຍ຺ຫໍ ເອໂກ ສຫາຍໂກ ອຕ຺ຖິ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກຕິກາ ກຕາ ‘ອມ຺ເຫສຸ ໂຍ ອມຕໍ ປຐມໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອິຕຣສ຺ສ ອາໂຣເຈຕູ’ຕິ. ອຫໍ ຕໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ສຫາຍກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຕມຄ຺ເຄເນວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສາມີຕິ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ເຖຣສ຺ສ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ’’.

ອຖ ໂຂ ໂກລິຕປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍກສ຺ສ ມຸຂວຓ຺ໂຓ ນ ອຎ຺ຎທິວເສສຸ ວິຍ, ອທ຺ຘາ ເຕນ ອມຕໍ ອຘິຄຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອມຕາຘິຄມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສປິສ຺ສ ‘‘ອາມາວຸໂສ, ອມຕໍ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ຕເມວ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ໂກລິໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກຸຫິໍ ກິຣ, ສມ຺ມ, ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ວສຕີ’’ຕິ? ‘‘ເວຬຸວເນ ກິຣ, ສມ຺ມ, ເອວໍ ໂນ ອາຈຣິເຍນ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖເຣນ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ສມ຺ມ, ອາຍາມ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຈ ນາເມສ ສທາປິ ອາຈຣິຍປູຊໂກວ, ຕສ຺ມາ ສຫາຍໍ ເອວມາຫ – ‘‘ສມ຺ມ, ອມ຺ເຫຫິ ອຘິຄຕໍ ອມຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສຎ຺ຈຍປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສາປິ ກເຖສ຺ສາມ, ພຸຊ຺ຌມາໂນ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ, ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລປຏິເວຘໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ທ຺ເວປິ ຊນາ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ.

ສຎ຺ຈໂຍ ເຕ ທິສ຺ວາວ – ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ, ໂກຈິ ໂວ ອມຕມຄ຺ຄເທສໂກ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ອາຈຣິຍ, ລທ຺ໂຘ, ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຘມ຺ໂມ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສງ຺ໂຆ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕຸມ຺ເຫ ຕຸຈ຺ເຉ ອສາເຣ ວິຈຣຖ, ຕສ຺ມາ ເອຖ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ນາຫໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາຫິ’’? ‘‘ອຫໍ ມຫາຊນສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣິໍ, ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ເມ ອນ຺ເຕວາສິກວາໂສ ຈາຏິຍາ ອຸທຎ຺ຈນຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມຫໍ ອນ຺ເຕວາສິກວາສໍ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມາ ເອວໍ ກຣິຕ຺ຖ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຕາຕາ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ນາຫໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອາຈຣິຍ, ໂລເກ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາຊໂນ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ໂຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເມວ ປູເຊສ຺ສຕິ, ມຍມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ຄມິສ຺ສາມ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕາຕາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ທນ຺ຘາ ພຫູ, ອຸທາຫຸ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ. ‘‘ທນ຺ຘາ, ອາຈຣິຍ, ພຫູ, ປຓ຺ຑິຕາ ຈ ນາມ ກຕິປຍາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕາ, ປຓ຺ຑິຕາ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ທນ຺ຘາ ທນ຺ຘສ຺ສ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ນາຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຖ ຕຸມ຺ເຫ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ປຣິສາ ຠິຊ຺ຊິ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອາຣາໂມ ຕຸຈ຺ໂຉ ອໂຫສິ. ໂສ ຕຸຈ຺ຉໍ ອາຣາມໍ ທິສ຺ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ຉຑ຺ເຑສິ. ເຕຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປຣິພ຺ພາຊກສເຕສຸ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຕານິ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ, ອຖ ໂຂ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ເຍຫິ ປຣິພ຺ພາຊກສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເວຬຸວນໍ ອຄມໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ເຕ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ໂກລິໂຕ ຈ ອຸປຕິສ຺ໂສ ຈ, ເອຕໍ ເມ ສາວກຍຸຄໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອຄ຺ຄໍ ຠທ຺ທຍຸຄ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ນິສີທິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ລເຠຍ຺ຍາມ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍາມ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ – ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຈຣຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ສພ຺ເພປິ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ສຏ຺ຐິວສ຺ສິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ເນສໍ ປຣິສາຍ ຈຣິຕວເສນ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ອວເສສາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ອຄ຺ຄສາວການໍ ປນ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍກິຈ຺ຈໍ ນ ນິຏ຺ຐາສິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສາວກປາຣມິຎາຓສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ. ອຖາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ກລ຺ລວາລຄາມກໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຖິນມິທ຺ເຘ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາຣາ ສໍເວຊິໂຕ ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕນ ທິນ຺ນໍ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຸຓນ຺ໂຕວ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສາວກປາຣມິຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ອຑ຺ຒມາສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ຕເມວ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສູກຣຂຕເລເຓ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ທີຆນຂປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ເວທນາປຣິຄ຺ຄຫສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເທສິຍມາເນ ສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ວຑ຺ຒິຕຠຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ສາວກປາຣມິຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ. ນນຸ ຈາຍສ຺ມາ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ອຖ ກສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໂຕ ຈິຣຕເຣນ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ປາປຸຓີຕິ? ປຣິກມ຺ມມຫນ຺ຕຕາຍ. ຍຖາ ຫິ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ສາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕຸກາມາ ຂິປ຺ປເມວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຣາຊູນໍ ປນ ຫຕ຺ຖິວາຫນກປ຺ປນາທິໍ ມຫນ຺ຕໍ ປຣິກມ຺ມໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕໍ ທິວສຎ຺ເຎວ ປນ ສຕ຺ຖາ ວຑ຺ຒມານກຈ຺ຉາຍາຍ ເວຬຸວເນ ສາວກສນ຺ນິປາຕໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຖຣານໍ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ. ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ມຸໂຂໂລກເນນ ຠິກ຺ຂໍ ເທຕິ, ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ທທນ຺ເຕນ ນາມ ປຐມໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອເຕ ອໂນໂລເກນ຺ເຕນ ຍສເຖຣປ຺ປມຸຂານໍ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສຠິກ຺ຂູນໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອເຕ ອໂນໂລເກນ຺ເຕນ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍານໍ ຕິໍສຊນານໍ, ເອເຕ ອໂນໂລເກນ຺ເຕນ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປາທີນໍ ເຕຠາຕິການໍ, ເອເຕ ປນ ເອຕ຺ຕເກ ມຫາເຖເຣ ປຫາຍ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ປພ຺ພຊິຕານໍ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ທທນ຺ເຕນ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ກິໍ ກເຖຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອິທໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ເທມິ, ເອເຕສໍ ປນ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖິຕເມວ ເທມິ. ອຎ຺ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ສສ຺ເສ ນວ ວາເຣ ອຄ຺ຄສສ຺ສທານໍ ທທນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ນາທາສິ, ອຄ຺ຄຘມ຺ມໍ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສພ຺ພປຐມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ອທາສີ’’ຕິ. ‘‘ກທາ ປນ ຠຄວາ’’ຕິ? ‘‘ສຸຓິສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ, ຠຄວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ –

ຠິກ຺ຂເວ, ອິໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ວິປສ຺ສີ ນາມ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸທປາທິ. ຕທາ ມຫາກາໂຬ ຈູຬກາໂຬຕິ ທ຺ເວຠາຕິກາ ກຸຏຸມ຺ພິກາ ມຫນ຺ຕໍ ສາລິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ວປາເປສຸໍ. ອເຖກທິວສໍ ຈູຬກາໂຬ ສາລິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຂາທິ, ຕໍ ອຕິມຘຸຣໍ ອໂຫສິ. ໂສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາລິຄພ຺ຠທານໍ ທາຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠາຕິກ, ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາເປຕ຺ວາ ທານໍ ເທມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ຕາຕ, ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ທານໍ ນາມ ເນວ ອຕີເຕ ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ນ ອນາຄເຕປິ ຠວິສ຺ສຕິ, ມາ ສສ຺ສໍ ນາສຍີ’’ຕິ; ວຸຕ຺ໂຕປິ ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິເຍວ. ອຖ ນໍ ຠາຕາ, ‘‘ເຕນ ຫິ ສາລິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ມມ ໂກຏ຺ຐາສໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ເຂຕ຺ເຕ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ເຂຕ຺ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ພຫູ ມນຸສ຺ເສ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ນິຣຸທເກນ ຂີເຣນ ປຈາເປຕ຺ວາ ສປ຺ປິມຘຸສກ຺ຂຣາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ – ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ອຄ຺ຄທານໍ ອຄ຺ຄຘມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ພປຐມໍ ປຏິເວຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕູ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸໂມທນມກາສິ.

ໂສ ເຂຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສກລກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ກຓ຺ຓິກພທ຺ເຘຫິ ວິຍ ສາລິສີເສຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຈວິຘປີຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ, ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຖຸກກາເລ ປຸຖຸກຄ຺ຄໍ ນາມ ອທາສິ, ຄາມວາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄສສ຺ສທານໍ ນາມ ອທາສິ, ລາຍເນ ລາຍນຄ຺ຄໍ, ເວຓິກຣເຓ ເວຓຄ຺ຄໍ, ກລາປາທີສຸ ກລາປຄ຺ຄໍ, ຂລຄ຺ຄໍ, ຂລຠຓ຺ຑຄ຺ຄໍ, ໂກຏ຺ຐຄ຺ຄນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອກສສ຺ເສ ນວ ວາເຣ ອຄ຺ຄທານໍ ອທາສິ. ຕສ຺ສ ສພ຺ພວາເຣສຸ ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ປຣິປູຣິ, ສສ຺ສໍ ອຕິເຣກໍ ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນໍ ອໂຫສິ. ຘມ຺ໂມ ຫິ ນາເມສ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິໍ,

ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ສຸຂມາວຫາຕິ;

ເອສານິສໍໂສ ຘມ຺ເມ ສຸຈິຓ຺ເຓ,

ນ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຘມ຺ມຈາຣີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໐໓; ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒) –

‘‘ເອວເມສ ວິປສ຺ສີສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ອຄ຺ຄຘມ຺ມໍ ປຐມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ນວ ວາເຣ ອຄ຺ຄທານານິ ອທາສິ. ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ປນ ຫໍສວຕີນຄເຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລປິ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຘມ຺ມສ຺ສ ປຐມໍ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖເມວ ປຕ຺ຖນໍ ຐເປສິ. ອິຕິ ອິມິນາ ປຕ຺ຖິຕເມວ ມຍາ ທິນ຺ນໍ, ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເທມີ’’ຕິ.

‘‘ຍສກຸລປຸຕ຺ຕປ຺ປມຸຂາ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ ຊນາ ກິໍ ກມ຺ມໍ ກຣິໍສຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ເອເຕປິ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕາ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ສຫາຍກາ ຫຸຕ຺ວາ ວຄ຺ຄພນ຺ຘເນນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕາ ອນາຖມຕສຣີຣານິ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ເຕ ເອກທິວສໍ ສຄພ຺ຠໍ ອິຕ຺ຖິໍ ກາລກຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘ຌາເປສ຺ສາມາ’ຕິ ສຸສານໍ ຫຣິໍສຸ. ເຕສຸ ປຎ຺ຈ ຊເນ ‘ຕຸມ຺ເຫ ຌາເປຖາ’ຕິ ສຸສາເນ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາ ຄາມໍ ປວິຏ຺ຐາ. ຍສທາຣໂກ ຕໍ ມຕສຣີຣໍ ສູເລຫິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌາເປນ຺ໂຕ ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິ, ອິຕເຣສມ຺ປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຊນານໍ – ‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອິມໍ ສຣີຣໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິທ຺ຘໍສິຕຈມ຺ມໍ, ກພຣໂຄຣູປໍ ວິຍ ອສຸຈິໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ປຏິກູລ’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສສິ. ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິໍສຸ. ເຕ ປຎ຺ຈປິ ຊນາ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສສສຫາຍການໍ ກຖຍິໍສຸ. ຍໂສ ປນ ທາຣໂກ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນຎ຺ຈ ຠຣິຍາຍ ຈ ກເຖສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ອສຸຠໍ ຠາວຍິໍສຸ. ອິທເມເຕສໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ. ເຕເນວ ຍສສ຺ສ ອິຕ຺ຖາຄາເຣ ສຸສານສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕາຍ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວິເສສາຘິຄໂມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເອວໍ ອິເມປິ ອຕ຺ຕນາ ປຕ຺ຖິຕເມວ ລຠິໍສຸ. ນາຫໍ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທມ຺ມີ’’ຕິ.

‘‘ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍສຫາຍກາ ປນ ກິໍ ກມ຺ມໍ ກຣິໍສຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ເອເຕປິ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ຕິໍສ ຘຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຑິໂລວາທໍ ສຸຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິໍສຸ. ເອວໍ ອິເມປິ ອຕ຺ຕນາ ປຕ຺ຖິຕເມວ ລຠິໍສຸ. ນາຫໍ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທມ຺ມີ’’ຕິ.

‘‘ອຸຣຸເວລກສ຺ສປາທໂຍ ປນ ກິໍ ກມ຺ມໍ ກຣິໍສຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ເຕປິ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິໍສຸ. ອິໂຕ ຫິ ທ຺ເວນວຸຕິກປ຺ເປ ຕິສ຺ໂສ ຜຸສ຺ໂສຕິ ທ຺ເວ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ຜຸສ຺ສພຸທ຺ຘສ຺ສ ມຫິນ຺ໂທ ນາມ ຣາຊາ ປິຕາ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ກນິຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ປຐມອຄ຺ຄສາວໂກ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍອຄ຺ຄສາວໂກ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ເມ ພຸທ຺ໂຘ, ກນິຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ປຐມອຄ຺ຄສາວໂກ, ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍອຄ຺ຄສາວໂກ’ຕິ ເຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘ມເມວ ພຸທ຺ໂຘ, ມເມວ ຘມ຺ໂມ, ມເມວ ສງ຺ໂຆ, ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ‘ຠນ຺ເຕ, ອິທານິ ເມ ນວຸຕິວສ຺ສສຫສ຺ສປຣິມາຓສ຺ສ ອາຍຸໂນ ໂກຏິຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນກາໂລ ວິຍ ອຎ຺ເຎສໍ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວາຫໍ ຊີວາມິ, ຕາວ ເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ອຘິວາເສຖາ’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘໍ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ປນ ອປເຣປິ ຕໂຕ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ເຊຏ຺ຐສ຺ສ ປຎ຺ຈ ໂຍຘສຕານິ ປຣິວາຣານິ, ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ຕີຓິ, ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ທ຺ເວ. ເຕ ‘ມຍມ຺ປິ ຠາຕິກໍ ໂຠເຊສ຺ສາມາ’ຕິ ປິຕຣໍ ໂອກາສໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ອລຠມານາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈນ຺ຕາປິ ອລຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ກຸປິເຕ ຕສ຺ສ ວູປສມນຕ຺ຖາຍ ເປສິຕາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິໍສຸ. ອຖ ເນ ປິຕາ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ສີເສ ຈຸມ຺ພິຕ຺ວາ, ‘ວຣໍ ໂວ, ຕາຕາ, ທມ຺ມີ’ຕິ ອາຫ.

‘‘ເຕ ‘ສາຘຸ ເທວາ’ຕິ ວຣໍ ຄຫິຕກໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ປິຕຣາ ‘ຄຓ຺ຫຖ, ຕາຕາ, ວຣ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ເທວ, ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍໍ ຠາຕິກໍ ໂຠເຊສ຺ສາມ, ອິມໍ ໂນ ວຣໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘ນ ເທມິ, ຕາຕາ’ຕິ. ‘ນິຈ຺ຈກາລໍ ອເທນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ເທຖ, ເທວາ’ຕິ. ‘ນ ເທມິ, ຕາຕາ’ຕິ. ‘ເຕນ ຫິ ຉ ປຎ຺ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ຕີຓິ ທ຺ເວ ເອກໍ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ເທຖ, ເທວາ’ຕິ. ‘ນ ເທມິ, ຕາຕາ’ຕິ. ‘ເຕນ ຫິ, ເທວ, ສຕ຺ຕ ມາເສ ເທຖາ’ຕິ. ‘ຉ ມາເສ ປຎ຺ຈ ມາເສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ຕໂຍ ມາເສ ເທຖ, ເທວາ’ຕິ. ‘ນ ເທມິ, ຕາຕາ’ຕິ. ‘ໂຫຕຸ, ເທວ, ເອເກກສ຺ສ ໂນ ເອເກກໍ ມາສໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຍ ມາເສ ເທຖາ’ຕິ. ‘ສາຘຸ, ຕາຕາ, ເຕນ ຫິ ຕໂຍ ມາເສ ໂຠເຊຖາ’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕຸຏ຺ຐາ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄຕາ. ເຕສໍ ປນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເອໂກວ ໂກຏ຺ຐາຄາຣິໂກ, ເອໂກວ ອາຍຸຕ຺ຕໂກ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາທສນຫຸຕາ ປຸຣິສປຣິວາຣາ. ເຕ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘ມຍໍ ອິມໍ ເຕມາສໍ ທສ ສີລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ເວ ກາສາວານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສຫວາສໍ ວສິສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ທານວຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ນວຸຕິສຫສ຺ສານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂຍຘສຫສ຺ສສ຺ສ ຈ ສພ຺ພໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖ. ມຍຎ຺ຫິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວກ຺ຂາມາ’ຕິ ວທິໍສຸ.

‘‘ເຕ ຕໂຍປິ ຊນາ ປຣິວາຣສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ ສີລານິ ສມາທາຍ ກາສາຍວຕ຺ຖານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ວິຫາເຣເຍວ ວສິໍສຸ. ໂກຏ຺ຐາຄາຣິໂກ ຈ ອາຍຸຕ຺ຕໂກ ຈ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ຠາຕິການໍ ໂກຏ຺ຐາຄາເຣຫິ ວາເຣນ ວາເຣນ ທານວຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ກມ຺ມກາຣານໍ ປນ ປຸຕ຺ຕາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ໂຣທນ຺ຕິ. ເຕ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອນາຄເຕເຍວ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ກິຎ຺ຈິ ອຕິເຣກໍ ນ ຠູຕປຸພ຺ພໍ. ເຕ ‘ອປຣຠາເຄ ທາຣການໍ ເທມາ’ຕິ ອຕ຺ຕນາປິ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ມນຸຎ຺ຎໍ ອາຫາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຘິວາເສຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ເຕ ປນ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນທານວຕ຺ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕຠາຕິກາ ປນ ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເທວໂລກາ ມນຸສ຺ສໂລກໍ, ມນຸສ຺ສໂລກາ ເທວໂລກໍ ສໍສຣນ຺ຕາ ທ຺ເວນວຸຕິກປ຺ເປ ເຂເປສຸໍ. ‘ເອວໍ ເຕ ຕໂຍ ຠາຕໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕາ ຕທາ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຣິໍສຸ. ເຕ ອຕ຺ຕນາ ປຕ຺ຖິຕເມວ ລຠິໍສຸ. ນາຫໍ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທມ຺ມີ’’’ຕິ.

ຕທາ ປນ ເຕສໍ ອາຍຸຕ຺ຕໂກ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຣາຊາ ອໂຫສິ, ໂກຏ຺ຐາຄາຣິໂກ ວິສາໂຂ ອຸປາສໂກ. ຕໂຍ ຣາຊກຸມາຣາ ຕໂຍ ຊຏິລາ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ກມ຺ມກາຣາ ຕທາ ເປເຕສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິວເສນ ສໍສຣນ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ຈຕ຺ຕາຣິ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣານິ ເປຕໂລເກເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ສພ຺ພປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸກໍ ກກຸສນ຺ຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຫາຣໍ ລຠນກາລໍ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ‘‘ມມ ຕາວ ກາເລ ນ ລຠິສ຺ສຖ, ມມ ປຈ຺ຉໂຕ ມຫາປຖວິຍາ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ອຠິຣຸຬ຺ຫາຍ ໂກຓາຄມໂນ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສປິ ‘‘ມມ ກາເລ ນ ລຠິສ຺ສຖ, ມມ ປຈ຺ຉໂຕ ມຫາປຖວິຍາ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ອຠິຣຸຬ຺ຫາຍ ກສ຺ສໂປ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສປິ ‘‘ມມ ກາເລ ນ ລຠິສ຺ສຖ, ມມ ປນ ປຈ຺ຉໂຕ ມຫາປຖວິຍາ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ອຠິຣຸຬ຺ຫາຍ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕທາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຎາຕໂກ ພິມ຺ພິສາໂຣ ນາມ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ສຕ຺ຖຸ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕິໍ ປາເປສ຺ສຕິ, ຕທາ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕສໍ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ສ຺ເວທິວສສທິສໍ ອໂຫສິ. ເຕ ຕຖາຄເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ຎາ ປຐມທິວສໍ ທາເນ ທິນ຺ເນ ປຕ຺ຕິໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ເຠຣວສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ສຍິໍສຸ. ໂສ ປຸນທິວເສ ເວຬຸວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ.

ສຕ຺ຖາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິໂຕ ທ຺ເວນວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ຜຸສ຺ສພຸທ຺ຘກາເລ ເອເຕ ຕວ ຎາຕກາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນທານວຕ຺ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ເປຕໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສໍສຣນ຺ຕາ ກກຸສນ຺ຘາທໂຍ ພຸທ຺ເຘ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕຫິ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕວ ທານໍ ປຈ຺ຈາສີສມານາ ຫິຍ຺ໂຍ ຕຍາ ທາເນ ທິນ຺ເນ ປຕ຺ຕິໍ ອລຠມານາ ເອວມກໍສູ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິທານິປິ ທິນ຺ເນ ລຠິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິໂຕ ເຕສໍ ເປຕານໍ ທິພ຺ພອນ຺ນປານໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຕິໍ ອທາສິ, ເຕສໍ ຕເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ປຸນທິວເສ ນຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ອຊ຺ຊ, ຠນ຺ເຕ, ນຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສຸ’’ນ຺ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ວຕ຺ຖານິ ເຕ ນ ທິນ຺ນານິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາປິ ປຸນທິວເສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈີວຣທານໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ອິໂຕ ເຕສໍ ເປຕານໍ ທິພ຺ພວຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ປາເປສິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ເຕສໍ ທິພ຺ພວຕ຺ຖານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຕ ເປຕຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ທິພ຺ພຕ຺ຕຠາເວ ສຓ຺ຐຫິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຂຸ. ປາ. ໗.໑; ເປ. ວ. ໑໔) ຕິໂຣກຸຏ຺ຏານຸໂມທນໍ ອກາສິ. ອນຸໂມທນາວສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ເຕຠາຕິກຊຏິລານໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິມມ຺ປິ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິ.

ອຄ຺ຄສາວກາ ປນ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ກຣິໍສູ’’ຕິ? ‘‘ອຄ຺ຄສາວກຠາວາຍ ປຕ຺ຖນໍ ກຣິໍສຸ’’. ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກສ຺ສ ຫິ ກປ຺ປານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນາເມນ ສຣທມາຓໂວ ນາມ ອໂຫສິ. ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນາເມນ ສິຣິວຑ຺ຒນກຸຏຸມ຺ພິໂກ ນາມ ອໂຫສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສຫປໍສຸກີຬກາ ສຫາຍກາ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ສຣທມາຓໂວ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ກຸສລນ຺ຕກໍ ມຫາຘນໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ຣໂຫຄໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອິຘໂລກຕ຺ຕຠາວເມວ ຊານາມິ, ໂນ ປຣໂລກຕ຺ຕຠາວໍ. ຊາຕສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ມຣຓໍ ນາມ ຘຸວໍ, ມຍາ ເອກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມຄເວສນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ສຫາຍກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ ສິຣິວຑ຺ຒນ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ຄເວສິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍເຍວ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຫາເຍ ວາ ຎາຕິມິຕ຺ເຕ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ອຕ຺ຕໂນວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຣຕນໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ກປຓທ຺ຘິກວຓິພ຺ພກຍາຈການໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ຕສ຺ສ ເອໂກ ທ຺ເວ ຕໂຍຕິ ເອວໍ ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕາ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຊຏິລາ ອເຫສຸໍ. ໂສ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ, ອຏ຺ຐ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ຊຏິລານໍ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ເຕປິ ສພ຺ເພ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສຸໍ.

ເຕນ ສມເຍນ ອໂນມທສ຺ສີ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸທປາທິ. ນຄຣໍ ຈນ຺ທວຕີ ນາມ ອໂຫສິ, ປິຕາ ຍສວາ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ມາຕາ ຍໂສຘຣາ ນາມ ເທວີ, ໂພຘິ ອຊ຺ຊຸນຣຸກ຺ໂຂ, ນິສໂຠ ຈ ອໂນໂມ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ, ວຣຸໂຓ ນາມ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ສຸນ຺ທຣາ ຈ ສຸມນາ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ ອເຫສຸໍ. ອາຍຸ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ອໂຫສິ, ສຣີຣໍ ອຏ຺ຐປຎ຺ຎາສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘໍ, ສຣີຣປ຺ປຠາ ທ຺ວາທສໂຍຊນໍ ຜຣິ, ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ສຣທຕາປສໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ສຣທຕາປສສ຺ສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຕປຈ຺ຈເຍນ ຘມ຺ມເທສນາ ຈ ມຫຕີ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ຈ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຖສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສຫາຍໂກ ສິຣິວຑ຺ຒນກຸຏຸມ຺ພິໂກ ທຸຕິຍສາວກຏ຺ຐານໍ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈສ຺ສ ປຣິວາຣາ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຊຏິລາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສີໂຫ ວິຍ ເອກຈໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສຣທຕາປສສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄເຕສຸ ‘‘ພຸທ຺ຘຠາວໍ ເມ ຊານາຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ສຣທຕາປສສ຺ສ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສຣທຕາປໂສ ພຸທ຺ຘານຸຠາວຎ຺ເຈວ ສຣີຣນິປ຺ຜຕ຺ຕິຎ຺ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ລກ຺ຂຓມນ຺ເຕ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາມ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕ ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ປພ຺ພຊນ຺ໂຕ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປຸຣິໂສ ນິສ຺ສໍສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອຄ຺ຄາສເນ. ສຣທຕາປໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສຊຏິລາ ປຓີຕປຓີຕານິ ໂອຊວນ຺ຕານິ ຜລາຜລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘານຎ຺ເຈວ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈ ນິສິນ຺ນາສນໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາຈຣິຍ, ມຍໍ ‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວິຈຣາມ, ອຍໍ ປນ ປຸຣິໂສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ? ‘‘ຕາຕາ, ກິໍ ວເທຖ, ສາສເປນ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘໍ ສິເນຣຸໍ ສມໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉຖ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ມມໍ ອຸປມໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖ ປຸຕ຺ຕກາ’’ຕິ. ອຖ ເຕ ຕາປສາ, ‘‘ສຈາຍໍ ອິຕ຺ຕຣສຕ຺ໂຕ ອຠວິສ຺ສ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ນ ເອວຣູປໍ ອຸປມໍ ອາຫຣິສ຺ສ, ຍາວ ມຫາ ວຕາຍໍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ສພ຺ເພວ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ສິຣສາ ວນ຺ທິໍສຸ. ອຖ ເນ ອາຈຣິໂຍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຖາ ຈ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍໍ ອິຘາຄໂຕ, ມຍໍ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ທສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ຍໍ ຍໍ ປຓີຕໍ ຜລາຜລໍ, ຕໍ ຕໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ສຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສຕ຺ຖາຣາ ຜລາຜເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ເທວຕາ ທິພ຺ໂພຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ໂສ ຕາປໂສ ອຸທກມ຺ປິ ສຍເມວ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕໂຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ສຕ຺ຖຣິ ສພ຺ເພ ອນ຺ເຕວາສິເກ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ສາຣຓີຍກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຕ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວາຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ຕໂຕ ສຣທຕາປໂສ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕາຕາ, ພຸທ຺ຘານໍ ນິສິນ຺ນາສນມ຺ປິ ນີຈໍ, ສມຓສຕສຫສ຺ສານມ຺ປິ ອາສນໍ ນຕ຺ຖິ, ອຊ຺ຊ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຸຬາຣໍ ພຸທ຺ຘສກ຺ກາຣໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປພ຺ພຕປາທໂຕ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນານິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣຖາ’’ຕິ. ກຖນກາໂລ ປປຎ຺ໂຈ ວິຍ ໂຫຕິ, ອິທ຺ຘິມໂຕ ປນ ອິທ຺ຘິວິສໂຍ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍຕິ ມຸຫຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເນວ ເຕ ຕາປສາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນານິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ປຸປ຺ຜາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ອຸຠິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ຕິຄາວຸຕໍ, ເສສຠິກ຺ຂູນໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນິກາທິເຠທໍ, ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ອຸສຠມຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ‘‘ກຖໍ ເອກສ຺ມິໍ ອສ຺ສມປເທ ຕາວ ມຫນ຺ຕານິ ອາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານີ’’ຕິ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ອິທ຺ຘິວິສໂຍ ເຫສ. ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ອາສເນສຸ ສຣທຕາປໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຐິໂຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ອິມໍ ປຸປ຺ຜາສນໍ ອຠິຣຸຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ນານາປຸປ຺ຜຎ຺ຈ ຄນ຺ຘຎ຺ຈ, ສມ຺ປາເທຕ຺ວານ ເອກໂຕ;

ປຸປ຺ຜາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິ.

‘‘ອິທໍ ເມ ອາສນໍ ວີຣ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕວນຸຈ຺ຉວິໍ;

ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທນ຺ໂຕ, ນິສີທ ປຸປ຺ຜມາສເນ.

‘‘ສຕ຺ຕຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ພຸທ຺ໂຘ, ນິສີທິ ປຸປ຺ຜມາສເນ;

ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ຫາສຍິຕ຺ວາ ສເທວເກ’’ຕິ.

ເອວໍ ນິສິນ຺ເນ ສຕ຺ຖຣິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ເສສຠິກ຺ຂູ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິໍສຸ. ສຣທຕາປໂສ ມຫນ຺ຕໍ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຘາເຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຊຏິລານໍ ອຍໍ ສກ຺ກາໂຣ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕູ’’ຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖຸ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາປິ ເສສຠິກ຺ຂູປິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕຖາຄເຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ອນ຺ເຕວາສິກາ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາເລ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວນມູລຜລາຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສສກາເລ ພຸທ຺ຘານໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ສຣທຕາປໂສ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣມ຺ປິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາຣຍມາໂນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ປີຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ນິສິນ຺ນໍ ປຐມອຄ຺ຄສາວກໍ ນິສຠຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນິສຠ, ສກ຺ກາຣກາຣການໍ ຕາປສານໍ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ປຏິລທ຺ຘມຫາລາໂຠ ມຫາໂຍໂຘ ວິຍ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ສາວກປາຣມິຎາເຓ ຐຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ສ ເທສນາວສາເນ ທຸຕິຍສາວກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ເທເສຫີ’’ຕິ. ອໂນມຕ຺ເຖໂຣ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ເທສນາຍ ເອກສ຺ສາປິ ອຠິສມໂຍ ນາໂຫສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອປຣິມາເຓ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສຣທຕາປສໍ ສພ຺ເພປິ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສຊຏິລາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຕສໍ ຕາວເທວ ເກສມສ຺ສູນິ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ, ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣາ ກາເຍ ປຏິມຸກ຺ກາວ ອເຫສຸໍ.

ສຣທຕາປໂສ ‘‘ກສ຺ມາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ໂສ ກິຣ ພຸທ຺ຘານໍ ທຸຕິຍາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສາວກປາຣມິຎາເຓ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສຍໂຕ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ໂສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ‘‘ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອິມິນາ ສາວເກນ ປຏິລທ຺ຘຘຸຣໍ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ໂສ ເຕນ ປຣິວິຕກ຺ເກນ ມຄ຺ຄຜລປຏິເວຘໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕຖາຄຕໍ ປນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສມ຺ມຸເຂ ຐຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນນ຺ຕຣາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ ໂກ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອນຸປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ສາວກປາຣມິຎາຓສ຺ສ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂສຬສ ປຎ຺ຎາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ມຍ຺ຫໍ ສາສເນ ອຄ຺ຄສາວໂກ ນິສໂຠ ນາມ ເອໂສ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍ຺ວາຍໍ ມຍາ ສຕ຺ຕາຫໍ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣນ຺ເຕນ ສກ຺ກາໂຣ ກໂຕ, ອຫໍ ອິມສ຺ສ ຜເລນ ອຎ຺ຎໍ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖມິ, ອນາຄເຕ ປນ ອຍໍ ນິສຠຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຄ຺ຄສາວໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສມຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ’’ຕິ ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ອທ຺ທສ. ທິສ຺ວານ ສຣທຕາປສໍ ອາຫ – ‘‘ນ ເຕ ອຍໍ ປຕ຺ຖນາ ໂມຆາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕ ປນ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ມາຕາ ມຫາມາຍາ ນາມ ເທວີ ຠວິສ຺ສຕິ, ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມ ມຫາຣາຊາ, ປຸຕ຺ໂຕ ຣາຫຸໂລ ນາມ, ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອານນ຺ໂທ ນາມ, ທຸຕິຍອຄ຺ຄສາວໂກ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ນາມ, ຕ຺ວໍ ປນສ຺ສ ປຐມອຄ຺ຄສາວໂກ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕາປສໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ.

ສຣທຕາປໂສປິ ອນ຺ເຕວາສິກຕ຺ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຫາຍກສ຺ສ ສິຣິວຑ຺ຒນກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ສາສນໍ ເປເສສິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ສຫາຍກສ຺ສ ວເທຖ, ສຫາຍເກນ ເຕ ສຣທຕາປເສນ ອໂນມທສ຺ສີພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປຐມອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ຖິຕໍ, ຕ຺ວໍ ທຸຕິຍອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຖຫີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ເຖເຣຫິ ປຸເຣຕຣເມວ ເອກປສ຺ເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິຣິວຑ຺ຒນສ຺ສ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ສິຣິວຑ຺ຒໂນ ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ອຍ຺ໂຍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ນີຈາສເນ ນິສິນ຺ໂນ, ‘‘ອນ຺ເຕວາສິກປຣິສາ ປນ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ສມ຺ມ, ອມ຺ຫາກໍ ອສ຺ສມໍ ອໂນມທສ຺ສີ ພຸທ຺ໂຘ ອາຄໂຕ, ມຍໍ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ສກ຺ກາຣໍ ອກຣິມ຺ຫາ, ສຕ຺ຖາ ສພ຺ເພສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຐເປຕ຺ວາ ມໍ ເສສາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ປຐມອຄ຺ຄສາວກໍ ນິສຠຕ຺ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ນາມ ສາສເນ ປຐມອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຖສິໍ, ຕ຺ວມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສາສເນ ທຸຕິຍອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຖຫີ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ພຸທ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຈໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ພຸທ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖນໍ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ ໂຫຕຸ, ຕ຺ວໍ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ.

ສິຣິວຑ຺ຒໂນ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ຣາຊມາເນນ ອຏ຺ຐກຣີສມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ສມຕລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວາລຸກໍ ໂອກິຣາເປຕ຺ວາ ລາຊປຎ຺ຈມານິປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣາເປຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລຈ຺ຉທນໍ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເສສຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ອາສນານິ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ນິມນ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ສຣທຕາປສສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ຕາປໂສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ. ສິຣິວຑ຺ຒໂນປິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຓ຺ຑປໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນສຸ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ປຓີເຕນ ໂຠຊເນນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ມຫາຣເຫຫິ ວຕ຺ເຖຫິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນາຍໍ ອາຣພ຺ໂຠ ອປ຺ປມຕ຺ຕກຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ, ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ສຕ຺ຕາຫໍ ອນຸກມ຺ປໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ. ໂສ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຐິໂຕ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ສຫາໂຍ ສຣທຕາປໂສ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຐມອຄ຺ຄສາວໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖສິ, ອຫມ຺ປິ ‘‘ຕສ຺ເສວ ທຸຕິຍອຄ຺ຄສາວໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖມີຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອນາຄຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຖນາຍ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາກາສິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ທຸຕິຍອຄ຺ຄສາວໂກ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ສິຣິວຑ຺ຒໂນ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ວິຫາຣເມວ ຄໂຕ. ‘‘ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຕທາ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖນາ. ເຕ ຍຖາປຕ຺ຖິຕເມວ ລຠິໍສຸ. ນາຫໍ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເທມີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ອຄາຣິຍຠູຕາ ສມານາ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ຊໍ ທສ຺ສນາຍ ຄຕາ’’ຕິ ຍາວ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລປຏິເວຘາ ສພ຺ພໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸໍ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຈຣິຍສ຺ສ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາທມູເລ ອາເນຕຸກາມາ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິຍາ ນິສ຺ສາຣຠາວໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິຘາຄມເນ ອານິສໍສໍ ກຖຍິມ຺ຫາ. ໂສ ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ອນ຺ເຕວາສິກວາໂສ ນາມ ຈາຏິຍາ ອຸທຎ຺ຈນຠາວປ຺ປຕ຺ຕິສທິໂສ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ອນ຺ເຕວາສິວາສໍ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ອິທານິ ມຫາຊໂນ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ໂຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣເມວ ປູເຊສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ກຖໍ ຠວິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຓ຺ຑິຕາ ພຫູ, ອຸທາຫຸ ທນ຺ຘາ’’ຕິ? ‘‘ທນ຺ຘາ’’ຕິ ກຖິເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ປຓ຺ຑິຕາ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ທນ຺ຘາ ທນ຺ຘສ຺ສ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຈໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຕາຍ ອສາຣໍ ສາໂຣຕິ, ສາຣຎ຺ຈ ອສາໂຣຕິ ຄຓ຺ຫິ. ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຑິຕຕາຍ ສາຣຎ຺ຈ ສາຣໂຕ, ອສາຣຎ຺ຈ ອສາຣໂຕ ຎຕ຺ວາ ອສາຣໍ ປຫາຍ ສາຣເມວ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໑. ‘‘ອສາເຣ ສາຣມຕິໂນ, ສາເຣ ຈາສາຣທສ຺ສິໂນ;

ເຕ ສາຣໍ ນາຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈຣາ.

໑໒. ‘‘ສາຣຎ຺ຈ ສາຣໂຕ ຎຕ຺ວາ, ອສາຣຎ຺ຈ ອສາຣໂຕ;

ເຕ ສາຣໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈຣາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສາເຣ ສາຣມຕິໂນຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ, ທສວຕ຺ຖຸກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສາ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ອຍໍ ອສາໂຣ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ສາຣທິຏ຺ຐິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາເຣ ຈາສາຣທສ຺ສິໂນຕິ ທສວຕ຺ຖຸກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສາ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ອຍໍ ສາໂຣ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ‘‘ນາຍໍ ສາໂຣ’’ຕິ ອສາຣທສ຺ສິໂນ. ເຕ ສາຣນ຺ຕິ ເຕ ປນ ຕໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ວເສນ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈຣາ ຫຸຕ຺ວາ ສີລສາຣໍ, ສມາຘິສາຣໍ, ປຎ຺ຎາສາຣໍ, ວິມຸຕ຺ຕິສາຣໍ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສາຣໍ, ‘‘ປຣມຕ຺ຖສາຣໍ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ນາຘິຄຈ຺ຉ’’ນ຺ຕິ. ສາຣຎ຺ຈາຕິ ຕເມວ ສີລສາຣາທິສາຣໍ ‘‘ສາໂຣ ນາມາຍ’’ນ຺ຕິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຎ຺ຈ ອສາຣໍ ‘‘ອສາໂຣ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ. ເຕ ສາຣນ຺ຕິ ເຕ ປຓ຺ຑິຕາ ເອວໍ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ວເສນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈຣາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສາຣໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ປາປຸຓິໍສຸ. ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ອໂຫສີຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຐມໍ.