໖. ມຫາກາຬຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ສຸຠານຸປສ຺ສິນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເສຕພ຺ຍນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສິໍສປາວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈູຬກາຬມຫາກາເຬ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ເສຕພ຺ຍນຄຣວາສິໂນ ຫິ ຈູຬກາໂຬ, ມຊ຺ຌິມກາໂຬ, ມຫາກາໂຬຕິ ຕໂຍ ຠາຕໂຣ ກຸຏຸມ຺ພິກາ. ເຕສຸ ເຊຏ຺ຐກນິຏ຺ຐາ ທິສາສຸ ວິຈຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຠຓ຺ຑໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມກາໂຬ ອາຠຕໍ ວິກ຺ກິຓາຕິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຕ ອຸໂຠປິ ຠາຕໂຣ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ນານາຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ຈ ເຊຕວນສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ສກຏານິ ໂມຈຍິໍສຸ. ເຕສຸ ມຫາກາໂຬ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມາລາຄນ຺ຘາທິຫຕ຺ເຖ ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ອຣິຍສາວເກ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ອິເມ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ເຕສຸ ສກເຏສຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫິ, ອຫໍ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕາທິວເສນ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໓ ອາທໂຍ) ອເນກປຣິຍາເຍນ ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສຎ຺ຈ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາກາໂຬ ‘‘ສພ຺ພໍ ກິຣ ປຫາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ເນວ ໂຠຄາ, ນ ຎາຕກາ ຈ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກິໍ ເມ ຆຣາວາເສນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາຊເນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຕ ໂກຈິ ອປໂລເກຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກນິຏ຺ໂຐ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຫິ ‘‘ອປໂລເກຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ອິມໍ ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖ ຠາຕິກາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ຍາຈິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸ, ສາມິ, ຍຖາ ອຊ຺ຌາສຍໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາກາໂຬ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ‘‘ອຫໍ ຠາຕິກໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈູຬກາໂຬປິ ປພ຺ພຊິ. ອປຣຠາເຄ ມຫາກາໂຬ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສາສເນ ຘຸຣານິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ທ຺ວີສຸ ຘຸເຣສຸ ກຖິເຕສຸ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ປູເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ວິປສ຺ສນາຘຸຣໍ ປນ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ໂສສານິກຘຸຕງ຺ຄໍ ສມາທາຍ ປຐມຍາມາຕິກ຺ກນ຺ເຕ ສພ຺ເພສຸ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕສຸ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ສພ຺ເພສຸ ອນຸຏ຺ຐິເຕສຸເຍວ ວິຫາຣໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ.

ອເຖກາ ສຸສານໂຄປິກາ ກາລີ ນາມ ຉວຑາຫິກາ ເຖຣສ຺ສ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຈງ຺ກມິຕຏ຺ຐານຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິຘາຄຈ຺ຉຕິ, ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ເອກທິວສໍ ສຸສານກຸຏິກາຍເມວ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ນິລີຍມານາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ເຖຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ໂຍ, ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ອຸປາສິເກ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສຸສາເນ ວິຫຣນ຺ເຕຫິ ນາມ ວຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕຍາ ກຖິຕວຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອຸປາສິເກ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂສສານິເກຫິ ນາມ ສຸສາເນ ວສນຠາໂວ ສຸສານໂຄປການຎ຺ຈ ວິຫາເຣ ມຫາເຖຣສ຺ສ ຈ ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ຈ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຖໂຣ ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ກຕກມ຺ມາ ໂຈຣາ ຘນສາມິເກຫິ ປທານຸປທໍ ອນຸພທ຺ຘາ ສຸສາເນ ຠຓ຺ຑກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ຕິ, ອຖ ມນຸສ຺ສາ ໂສສານິການໍ ປຣິປນ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ປນ ກຖິເຕ ‘ມຍໍ ອິມສ຺ສ ຠທ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ກາລໍ ເອຕ຺ຖ ວສນຠາວໍ ຊານາມ, ອໂຈໂຣ ເອໂສ’ຕິ ອຸປທ຺ທວໍ ນິວາເຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອເຕສໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຖໂຣ ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສຸສາເນ ວສນ຺ເຕນ ນາມ ອຍ຺ເຍນ ມຈ຺ຉມໍສຕິລປິຏ຺ຐເຕລຄຸຬາທີນິ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພານິ, ທິວາ ນ ນິທ຺ທາຍິຕພ຺ພໍ, ກຸສີເຕນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອສເຐນ ອມາຍາວິນາ ຫຸຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓຊ຺ຌາສເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສາຍໍ ສພ຺ເພສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ວິຫາຣໂຕ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈູສກາເລ ສພ຺ເພສຸ ອນຸຏ຺ຐິເຕສຸເຍວ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ສເຈ ມຕສຣີຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ, ອຫໍ ກມ຺ພລກູຏາຄາຣໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ໂນ ເຈ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຈິຕກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ສງ຺ກຸນາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ພຫິ ຂິປິຕ຺ວາ ຜຣສຸນາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຌາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ສາຘຸ ຠທ຺ເທ, ເອກໍ ປນ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ກເຖຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ເຖໂຣ ຍຖາຊ຺ຌາສເຍນ ສຸສາເນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຈູຬກາຬຕ຺ເຖໂຣ ປນ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ຆຣາວາສໍ ຈິນ຺ເຕຕິ, ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ‘‘ຠາຕິໂກ ເມ ອຕິຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ.

ອເຖກາ ກຸລຘີຕາ ຕໍມຸຫຸຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິເຕນ ພ຺ຍາຘິນາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອມິລາຕາ ອກິລນ຺ຕາ ກາລມກາສິ. ຕເມນໍ ຎາຕກາທໂຍ ທາຣຸເຕລາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາຍໍ ສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ສຸສານໂຄປິກາຍ ‘‘ອິມໍ ຌາເປຫີ’’ຕິ ຠຕິໍ ທຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ສາ ຕສ຺ສາ ປາຣຸຕວຕ຺ຖໍ ອປເນຕ຺ວາ ຕໍມຸຫຸຕ຺ຕມຕໍ ປີຓິຕປີຓິຕໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິມໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຕິຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູປໍ ນາມ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຕ຺ຖິ, ໂອໂລເກຖ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປາຣຸປນໍ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ປາທຕລໂຕ ຍາວ ເກສຄ຺ຄາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຕິປີຓິຕເມຕໍ ຣູປໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ນໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຫາຊາລາຫິ ຄຫິຕມຕ຺ຕກາເລ ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ເຖໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ. ຊາລາຍ ປຫຏປຫຏຏ຺ຐານໍ ກພຣຄາວິຍາ ວິຍ ສຣີຣວຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ, ປາທາ ນມິຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພິໍສຸ, ຫຕ຺ຖາ ປຏິກຸຏິໍສຸ, ອູຣຸນລາຏໍ ນິຈ຺ຈມ຺ມໍ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ‘‘ອິທໍ ສຣີຣໍ ອິທາເນວ ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ ອປຣິຍນ຺ຕກຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ອິທາເນວ ຂຍໍ ປຕ຺ຕໍ ວຍໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຂຍວຍໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ –

‘‘ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ, ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມິໂນ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວູປສໂມ ສຸໂຂ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໒໒໑, ໒໗໒; ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໖; ໒.໑໔໓; ຊາ. ໑.໑.໙໕) –

ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ຕສ຺ມິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເສຕພ຺ຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິໍສປາວນໍ ປາວິສິ. ຈູຬກາຬສ຺ສ ຠຣິຍາໂຍ ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ສິໍສປາວນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສາມິກໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເປເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ຕາເປສຸໍ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ອປຣິຈິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນ ອາສນປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຐມຕຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐາເນ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ວາມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ມຫາກາຬຕ຺ເຖໂຣ ຈີວຣປາຣຸປນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ຈູຬກາຬ, ຕ຺ວໍ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂາ’’ຕິ ຈູຬກາຬໍ ເປເສສິ. ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຄຫຊນາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕາ ນີຈາສນານິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ໂກຏິຍໍ ອຕ຺ຖຣນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຈາສນານິ ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ໂກຏິຍໍ. ອິຕໂຣ ‘‘ມາ ເອວໍ ກໂຣຖ, ນີຈາສນານິ ອຸປຣິ ມາ ປຎ຺ຎາເປຖ, ອຸຈ຺ຈາສນານິ ອຸປຣິ ປຎ຺ຎາເປຖ, ນີຈາສນານິ ເຫຏ຺ຐາ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອສຸຓນ຺ຕິໂຍ ວິຍ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣສິ, ກິໍ ຕວ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕ຺ວໍ ກໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ເກນ ປພ຺ພຊິໂຕສິ, ກສ຺ມາ ອິຘາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເສຕການິ ນິວາເສຕ຺ວາ ສີເສ ຈ ມາລາຈຸມ຺ພຸຏກໍ ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາເນຫິ, ມຍໍ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຫິຓິໍສຸ. ນ ຈິຣໍ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ຐຕ຺ວາ ອວສ຺ສິໂກວ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ລຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ເຕນ ອາກປ຺ເປນ ນິຣາສງ຺ໂກວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທາຍ ອາຄໂຕ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ມຫາກາຬສ຺ສ ຠຣິຍາໂຍ ‘‘ອິມາຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິໂກ ຄຫິໂຕ, ມຍມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ສາມິກໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ຕຍິໍສຸ. ຕທາ ປນ ອາສນປຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ອຄມາສິ. ຕາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂອກາສໍ ອລຠິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ອທໍສຸ. ຈູຬກາຬສ຺ສ ປນ ທ຺ເວ ຠຣິຍາໂຍ, ມຊ຺ຌິມກາຬສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສ, ມຫາກາຬສ຺ສ ປນ ອຏ຺ຐ. ຠິກ຺ຂູປິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸກາມາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈມກໍສຸ, ພຫິ ຄນ຺ຕຸກາມາ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ປນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຣິ. ຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫາກາໂຬ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ອຄມາສິ. ຄາມທ຺ວາຣໍ ປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ສຕ຺ຖາຣາ ກຕໍ, ຎຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ກຕໍ, ອຸທາຫຸ ອຊານິຕ຺ວາ. ຫິຍ຺ໂຍ ຈູຬກາຬສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຄຕຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕຣາໂຍ ຊາໂຕ, ອຊ຺ຊ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຄຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາໂຍ ນາໂຫສິ. ອິທານິ ມຫາກາຬໍ ຐເປຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ສີລວາ ໂຂ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ກຣິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕຣາຍ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ‘‘ກິໍ ກເຖຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈູຬກາຬໍ ວິຍ ມຫາກາຬໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’. ຕສ຺ສ ຫິ ທ຺ເວ ປຊາປຕິໂຍ, ອິມສ຺ສ ອຏ຺ຐ. ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ສຕ຺ຖາ ‘‘ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖ, ຈູຬກາໂຬ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ສຸຠາຣມ຺ມຓພຫຸໂລ ວິຫຣຕິ, ປປາເຕ ຐິໂຕ ທຸພ຺ພລຣຸກ຺ຂສທິໂສ. ມຍ຺ຫໍ ປນ ປຸຕ຺ໂຕ ມຫາກາໂຬ ອສຸຠານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ຆນເສລປພ຺ພໂຕ ວິຍ ອຈໂລ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໗. ‘‘ສຸຠານຸປສ຺ສິໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອສໍວຸຕໍ;

ໂຠຊນມ຺ຫິ ຈາມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໍ, ກຸສີຕໍ ຫີນວີຣິຍໍ;

ຕໍ ເວ ປສຫຕິ ມາໂຣ, ວາໂຕ ຣຸກ຺ຂໍວ ທຸພ຺ພລໍ.

໘. ‘‘ອສຸຠານຸປສ຺ສິໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສຸສໍວຸຕໍ;

ໂຠຊນມ຺ຫິ ຈ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໍ, ສທ຺ຘໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ;

ຕໍ ເວ ນປ຺ປສຫຕີ ມາໂຣ, ວາໂຕ ເສລໍວ ປພ຺ພຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຠານຸປສ຺ສິໍ ວິຫຣນ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຕໍ ອນຸປສ຺ສນ຺ຕໍ, ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ມານສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ນຂາ ໂສຠນາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ອງ຺ຄຸລິໂຍ ໂສຠນາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ຫຕ຺ຖປາທາ, ຊງ຺ຆາ, ອູຣຸ, ກຏິ, ອຸທຣໍ, ຖນາ, ຄີວາ, ໂອຏ຺ຐາ, ທນ຺ຕາ, ມຸຂໍ, ນາສາ, ອກ຺ຂີນິ, ກຓ຺ຓາ, ຠມຸກາ, ນລາຏໍ, ເກສາ, ໂສຠນາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ເກສາ, ໂລມາ, ນຂາ, ທນ຺ຕາ, ຕໂຈ, ໂສຠນາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ວຓ຺ໂຓ ສຸໂຠ, ສຓ຺ຐານໍ ສຸຠນ຺ຕິ, ອຍໍ ສຸຠານຸປສ຺ສີ ນາມ. ເອວໍ ຕໍ ສຸຠານຸປສ຺ສິໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສູຕິ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ. ອສໍວຸຕນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີນິ ອຣກ຺ຂນ຺ຕໍ. ປຣິເຍສນມຕ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕາ ປຣິໂຠຄມຕ຺ຕາຕິ ອິມິສ຺ສາ ມຕ຺ຕາຍ ອຊານນໂຕ ໂຠຊນມ຺ຫິ ຈາມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໍ. ອປິຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓມຕ຺ຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນມຕ຺ຕາຕິ ອິມິສ຺ສາປິ ມຕ຺ຕາຍ ອຊານນໂຕ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໍ, ອິທໍ ໂຠຊນໍ ຘມ຺ມິກໍ, ອິທໍ ອຘມ຺ມິກນ຺ຕິປິ ອຊານນ຺ຕໍ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາວິຕກ຺ກວສິຕາຍ ກຸສີຕໍ. ຫີນວີຣິຍນ຺ຕິ ນິພ຺ພີຣິຍໍ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ວີຣິຍກຣຓຣຫິຕໍ. ປສຫຕີຕິ ອຠິຠວຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ວາໂຕ ຣຸກ຺ຂໍວ ທຸພ຺ພລນ຺ຕິ ພລວວາໂຕ ຉິນ຺ນປປາເຕ ຊາຕໍ ທຸພ຺ພລຣຸກ຺ຂໍ ວິຍ. ຍຖາ ຫິ ໂສ ວາໂຕ ຕສ຺ສ ທຸພ຺ພລຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວາທີນິປິ ປາເຕຕິ, ຂຸທ຺ທກສາຂາປິ ຠຎ຺ຊຕິ, ມຫາສາຂາປິ ຠຎ຺ຊຕິ, ສມູລກມ຺ປິ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍມູລໍ ອໂຘສາຂໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ເອວຣູປໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກິເລສມາໂຣ ປສຫຕິ, ພລວວາໂຕ ທຸພ຺ພລຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວາທິປາຕນໍ ວິຍ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກາປຕ຺ຕິອາປຊ຺ຊນມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ຂຸທ຺ທກສາຂາຠຎ຺ຊນໍ ວິຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາທິອາປຕ຺ຕິອາປຊ຺ຊນມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ມຫາສາຂາຠຎ຺ຊນໍ ວິຍ ເຕຣສສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິອາປຊ຺ຊນມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ, ມູລກໍ ເຫຏ຺ຐາສາຂໍ ກຕ຺ວາ ປາຕນໍ ວິຍ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິອາປຊ຺ຊນມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ສ຺ວາກ຺ຂາຕສາສນາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກຕິປາເຫເນວ ຄິຫິຠາວໍ ປາເປຕີຕິ ເອວໍ ເອວຣູປໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກິເລສມາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສຸຠານຸປສ຺ສິນ຺ຕິ ທສສຸ ອສຸເຠສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອສຸຠໍ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ປຏິກູລມນສິກາເຣ ຍຸຕ຺ຕໍ ເກເສ ອສຸຠໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ໂລເມ ນເຂ ທນ຺ເຕ ຕຈໍ ວຓ຺ຓໍ ສຓ຺ຐານໍ ອສຸຠໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສູຕິ ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ. ສຸສໍວຸຕນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕາທິຄ຺ຄາຫຣຫິຕໍ ປິຫິຕທ຺ວາຣໍ. ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາປຏິກ຺ເຂເປນ ໂຠຊນມ຺ຫິ ຈ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໍ. ສທ຺ຘນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ເຈວ ຜລສ຺ສ ຈ ສທ຺ທຫນລກ຺ຂຓາຍ ໂລກິກາຍ ສທ຺ຘາຍ ເຈວ ຕີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທສງ຺ຂາຕາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສທ຺ຘາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ອາຣທ຺ຘວີຣິຍນ຺ຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິຍໍ ປຣິປຸຓ຺ຓວີຣິຍໍ. ຕໍ ເວຕິ ເອວຣູປໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຍຖາ ທຸພ຺ພລວາໂຕ ສຓິກໍ ປຫຣນ຺ໂຕ ເອກຄ຺ຆນໍ ເສລໍ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຖາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ທຸພ຺ພລກິເລສມາໂຣ ນປ຺ປສຫຕິ, ໂຂເຠຕຸໍ ວາ ຈາເລຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕາປິ ໂຂ ຕສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາໂຍ ເຖຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອິທານິ ຄິຫີ ຠວິສ຺ສສິ ນ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ກາສາວໍ ນີຫຣິຕຸກາມາ ອເຫສຸໍ. ເຖໂຣ ຕາສໍ ອາກາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກູຏາຄາຣກຓ຺ຓິກໍ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ຄາຖາ ປຣິໂຍສາເປນ຺ເຕເຍວ ສຕ຺ຖຸ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ອຠິຕ຺ຖວນ຺ໂຕ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ສມ຺ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ມຫາກາຬຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ຉຏ຺ຐໍ.