໑໔. ທ຺ເວສຫາຍກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ

ພຫຸມ຺ປິ ເຈຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ສຫາຍເກ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ຫິ ທ຺ເວ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສຫາຍກາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສາສເນ ຘຸຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຘຸຣຎ຺ຈ ຄນ຺ຖຘຸຣຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ສຸຕ຺ວາ ເອໂກ ຕາວ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊິໂຕ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ປູເຣຕຸໍ, ວິປສ຺ສນາຘຸຣໍ ປນ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາຘຸຣໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອິຕໂຣ ປນ ‘‘ອຫໍ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ, ສຣຠຎ຺ຎໍ ຠຓຕິ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ຘມ຺ມໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ມຫາຄຓານໍ ອາຈຣິໂຍ ອໂຫສິ. ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມມ຺ຫາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ອາວຸໂສ, ມມ ວຈເນນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອສີຕິ ມຫາເຖເຣ ວນ຺ທຖ, ສຫາຍກຕ຺ເຖຣມ຺ປິ ເມ ‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ຕຸມ຺ເຫ ວນ຺ທຕີ’ຕິ ວທຖາ’’ຕິ ເປເສຕິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ເຈວ ອສີຕິ ມຫາເຖເຣ ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຖິກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ຕຸມ຺ເຫ ວນ຺ທຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຕເຣນ ຈ ‘‘ໂກ ນາມ ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫາຍກຠິກ຺ຂຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ເຖເຣ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສາສນໍ ປຫິຓນ຺ເຕ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ໂຖກໍ ກາລໍ ສຫິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ຕຸມ຺ເຫ ວນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫາຍກຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ, ກິໍ ທີຆນິກາຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນິກາໂຍ, ກິໍ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ເອກໍ ປິຏກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຈຕຸປ຺ປທິກມ຺ປິ ຄາຖໍ ນ ຊານາຕິ, ປໍສຸກູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕກາເລເຍວ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ພຫູ ວຕ ອນ຺ເຕວາສິເກ ລຠິ, ຕສ຺ສ ອາຄຕກາເລ ມຍາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ອຖ ອປຣຠາເຄ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອາຄໂຕ. ສຫາຍກສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ເຈວ ອສີຕິ ມຫາເຖເຣ ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຫາຍກສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈາຄມິ. ອຖສ຺ສ ໂສ ວຕ຺ຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສມປ຺ປມາຓໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອສ ເອວຣູປໍ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ວິຍ ເຕສໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິສີທນ຺ຕາ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາວ ນິສີທນ຺ຕິ. ເຕນ ສຕ຺ຖາ ປກຕິປຎ຺ຎຕ຺ເຕເຍວ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ປນ ຄນ຺ຖິກຠິກ຺ຂຸໍ ປຐມຊ຺ຌາເນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອກຖິເຕ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສຸປິ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ຣູປາຣູເປສຸ ຈ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຄນ຺ຖິກຕ຺ເຖໂຣ ເອກມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອິຕໂຣ ຕໍ ສພ຺ພໍ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຄນ຺ຖິກຕ຺ເຖໂຣ ກເຖຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕໂຕ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ເສສມຄ຺ເຄສຸປິ ປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຄນ຺ຖິໂກ ເອກມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ຂີຓາສໂວ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖາ ຈຕູສຸປິ ຐາເນສຸ ຕສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຸມ຺ມເທເວ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສພ຺ພາ ເທວຕາ ເຈວ ນາຄສຸປຓ຺ຓາ ຈ ສາຘຸກາຣໍ ອທໍສຸ. ຕໍ ສາຘຸກາຣໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກາ ເຈວ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂນ ຈ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ສຕ຺ຖາຣາ ກຕໍ, ກິຎ຺ຈິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນາຈຣິຍສ຺ສ ສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິຘຣສ຺ສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ປາໂມກ຺ຂສ຺ສ ປສໍສາມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກຣີ’’ຕິ. ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກເຖຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອາໂຣຈິເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ມມ ສາສເນ ຠຕິຍາ ຄາໂວ ຣກ຺ຂຓສທິໂສ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ປຸຕ຺ໂຕ ຍຖາຣຸຈິຍາ ປຎ຺ຈ ໂຄຣເສ ປຣິຠຸຎ຺ຊນກສາມິສທິໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໙. ‘‘ພຫຸມ຺ປິ ເຈ ສໍຫິຕ ຠາສມາໂນ,

ນ ຕກ຺ກໂຣ ໂຫຕິ ນໂຣ ປມຕ຺ໂຕ;

ໂຄໂປວ ຄາໂວ ຄຓຍໍ ປເຣສໍ,

ນ ຠາຄວາ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຫຕິ.

໒໐. ‘‘ອປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ສໍຫິຕ ຠາສມາໂນ,

ຘມ຺ມສ຺ສ ໂຫຕິ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ;

ຣາຄຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ປຫາຍ ໂມຫໍ,

ສມ຺ມປ຺ປຊາໂນ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ.

‘‘ອນຸປາທິຍາໂນ ອິຘ ວາ ຫຸຣໍ ວາ,

ສ ຠາຄວາ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສໍຫິຕນ຺ຕິ ເຕປິຏກສ຺ສ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຕໍ ອາຈຣິເຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພຫຸມ຺ປິ ປເຣສໍ ຠາສມາໂນ ວາເຈນ຺ໂຕ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຍໍ ກາຣເກນ ປຸຄ຺ຄເລນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕກ຺ກໂຣ ນ ໂຫຕິ. ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ປກ຺ຂປຫຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ນປ຺ປວຕ຺ເຕຕິ. ເອໂສ ຍຖາ ນາມ ທິວສໍ ຠຕິຍາ ຄາໂວ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂຄໂປ ປາໂຕວ ນິຣວເສສໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາມິການໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ທິວສຠຕິມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຍຖາຣຸຈິຍາ ປນ ປຎ຺ຈ ໂຄຣເສ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ເອວເມວ ເກວລໍ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ສນ຺ຕິກາ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕກຣຓມຕ຺ຕສ຺ສ ຠາຄີ ໂຫຕິ, ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ຠາຄີ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ໂຄປາລເກນ ນິຍ຺ຍາທິຕານໍ ຄຸນ຺ນໍ ໂຄຣສໍ ສາມິກາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາ ເຕນ ກຖິຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ກາຣກປຸຄ຺ຄລາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເກຈິ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເກຈິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລານິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ໂຄຓສາມິກາ ໂຄຣສສ຺ເສວ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ຠາຄິໂນ ໂຫນ຺ຕິ.

ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ປມາທວິຫາຣິໂນ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ປມຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວເສນ ປຐມໍ ຄາຖໍ ກເຖສິ, ນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ. ທຸຕິຍຄາຖາ ປນ ອປ຺ປສ຺ສຸຕສ຺ສປິ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຣກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ກຖິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມ຺ປີ ເຈຕິ ໂຖກໍ ເອກວຄ຺ຄທ຺ວິວຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ໂຫຕິ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີຕິ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາສງ຺ຂາຕໍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລຘຸຕງ຺ຄອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານາທິເຠທໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ ໂຫຕິ. ໂສ ‘‘ອຊ຺ຊ ອຊ຺ເຊວາ’’ຕິ ປຏິເວຘໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ໂສ ອິມາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຣາຄຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ປຫາຍ ໂມຫໍ ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ປຣິຊານິຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ອນຸປາທິຍາໂນ ອິຘ ວາ ຫຸຣໍ ວາຕິ ອິຘໂລກປຣໂລກປຣິຍາປນ຺ນາ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາ ວາ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂຍ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ອນຸປາທິຍນ຺ໂຕ ມຫາຂີຓາສໂວ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ວເສນ ອາຄຕສ຺ສ ຜລສາມຎ຺ຎສ຺ສ ເຈວ ປຎ຺ຈອເສກ຺ຂຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຈ ຠາຄວາ ໂຫຕີຕິ ຣຕນກູເຏນ ວິຍ ອຄາຣສ຺ສ ອຣຫຕ຺ເຕນ ເທສນາຍ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫີຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອເຫສຸໍ. ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຊາຕາຕິ.

ທ຺ເວສຫາຍກຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ຈຸທ຺ທສມໍ.

ຍມກວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ.